آداب و احکام زیارت ۱۳۹۲/۴/۴ - ۶۸۹۹ بازدید

آداب و احکام زیارت





 
 



  
 
 


آداب و احکام زیارت
 


(گروه اخلاق و عرفان)

 

 

 

نهاد نمایندگى
مقام معظم رهبرى در دانشگاه&#۸۲۰۲;ها

معاونت مطالعات
راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

عنوان و نام
پدیدآور : آداب و احکام زیارت / تدوین گروه اخلاق و عرفان [نهاد نمایندگى
مقام&#۸۲۰۲;معظم&#۸۲۰۲;رهبرى در دانشگاه&#۸۲۰۲;ها، معاونت مطالعات راهبردى - اداره مشاوره وپاسخ].

مشخصات نشر : قم:
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۹.

مشخصات ظاهرى : ۹۶
ص.

شابک : ۰۰۰/۱۱
ریال :۵-۲۶۵-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸

وضعیت فهرست نویسى
: فیپا  

موضوع : زیارت --
آداب و رسوم

موضوع : فقه جعفرى
-- رساله عملیه -- پرسش&#۸۲۰۲;&#۸۲۰۲;ها و پاسخ&#۸۲۰۲;ها

شناسه افزوده :
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها. معاونت مطالعات راهبردى. اداره
مشاوره و پاسخ. گروه اخلاق و عرفان

شناسه افزوده :
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها. دفتر نشر معارف

شناسه افزوده :
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها. معاونت مطالعات راهبردى. اداره
مشاوره و پاسخ

رده بندى کنگره : 
۱۳۸۹  ۴۴آ/۲۶۲BP

رده بندى دیویى :
۷۶/۲۹۷

شماره کتابشناسى
ملى : ۱۹۸۹۹۹۳

تنظیم و نظارت :
···  نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه&#۸۲۰۲;ها

معاونت مطالعات
راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

تدوین : ···  گروه
اخلاق و عرفان

تایپ و صفحه آرایى
: ···  طالب بخشایش

انتشارات : ···
 دفتر نشر معارف

نوبت چاپ : ···
 اول، پاییز ۸۹

تیراژ : ···  ۵۰۰۰
جلد

قیمت : ···  ۱۱۰۰
تومان

شابک : ···
 ۵-۲۶۵-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸

«کلیه حقوق براى
ناشر محفوظ است»

مراکز پخش:

قم: معاونت
مطالعات راهبردى نهاد، تلفن ۲۹۰۴۴۴۰

قم: خیابان شهدا،
کوچه ۳۲، پلاک ۳، تلفن و نمابر: ۷۷۴۴۶۱۶

فروشگاه قم: خ
شهدا، روبه&#۸۲۰۲;روى دفتر رهبرى، تلفن ۷۷۳۵۴۵۱ نمابر ۷۷۴۲۷۵۷

فروشگاه تهران: خ
انقلاب، چهارراه کالج، جنب بانک ملت، پ ۷۱۵ تلفن ۸۸۹۱۱۲۱۲

نشانى اینترنت :www.nashremaaref.ir


پست الکترونیک :
info@porseman.org

 

 

 


فهرست مطالب

مقدمه··· ۹

پیشینه زیارت

آداب سفر··· ۱۳

تاریخ زیارت··· ۱۶

زیارت در قرآن···
۱۸

زیارت در سنّت
نبوى (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲;··· ۲۰

فلسفه زیارت··· ۲۳

دیدگاه آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
بهجت(ره)··· ۲۵

فوائد زیارت··· ۲۷

تبرک جویى··· ۳۰

زیارت امامان
(علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;

آداب زیارت··· ۳۳

چگونگى زیارت···
۳۷

تجدید عهد و
پیمان··· ۳۹

اذن دخول··· ۳۹

ادب و تشرّف··· ۴۰

احترام به زائر···
۴۲

بیانى کوتاه در
شناخت حضرت ثامن&#۸۲۰۲;الحجج (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;··· ۴۳

فضلیت زیارت ثامن
الحجج (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;··· ۴۴

احادیث امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;··· ۴۸

کرامات امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;··· ۵۱

خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
حسن زاده آملى··· ۵۱

خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
مجتهد شبسترى··· ۵۳

خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
وحید خراسانى··· ۵۴

خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
علم&#۸۲۰۲;الهدى··· ۵۵

خاطره حجه&#۸۲۰۲;الاسلام
والمسلمین قرائتى··· ۵۶

خاطره حجه&#۸۲۰۲;الاسلام
والمسلمین فردوسى&#۸۲۰۲;پور··· ۵۸

خاطره حجه&#۸۲۰۲;الاسلام
والمسلمین راشد یزدى··· ۵۸

خاطرات آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
بهجت(ره)··· ۶۰

بیانى کوتاه در
شناخت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;··· ۶۴

نسب حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;··· ۶۴

امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;··· ۶۵

رحلت حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;··· ۶۶

زیارتنامه
مأثور··· ۶۷

شباهت زیارت حضرت
معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; با امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;··· ۶۹

امامزادگان حرم
حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;··· ۷۰

مختصرى از مسجد
مقدس جمکران··· ۷۲

تاریخچه مسجد···
۷۲

کیفیت نماز تحیّت
مسجد··· ۷۳

کیفیت نماز امام
زمان(عج)··· ۷۳

احکام زیارت

شرایط قصر نماز···
۷۷

سفر اتفاقى
کثیرالسفر··· ۷۸

انصراف قصد ده
روز··· ۷۹

سفر اطراف شهر···
۷۹

مسافرت قبل از
ظهر··· ۸۲

روزه در سفر··· ۸۲

نذر روزه··· ۸۳

اجازه همسر··· ۸۴

اجازه پدر··· ۸۴

اجازه دوران
عقد··· ۸۵

اجازه دیدار
والدین··· ۸۶

حیض در سفر··· ۸۷

گلزار شهدا··· ۸۷

حسینیه··· ۸۸

سرداب مسجد··· ۸۸

حرم امامزادگان···
۸۸

رواق&#۸۲۰۲;هاى حرم···
۸۹

حرم امامان
(علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;··· ۸۹

خواندن دعاى
کمیل··· ۹۰

غسل زیارت··· ۹۱

غسل در سفر··· ۹۲

مسافرت در
رمضان··· ۹۳

کتابنامه··· ۹۴

 

 


مقدمه

نسل جوان و
فرهیختگان دانش و تلاش، همگى خواهان «خوب»ها و «خوبى»هایند و در پى آنانند که
ایمان و پاکى درون را با صفا و صمیمیت برون هم&#۸۲۰۲;نوا سازند، به طورى که زندگى
فردى&#۸۲۰۲;شان بر پایه آراستگى و وارستگى استوار گردد و زندگى اجتماعى&#۸۲۰۲;شان براساس
درستى و راستى شکل بگیرد .

در این میان
دانشگاهیان عزیز آینه تمام&#۸۲۰۲;نماى فرهنگ و دانش جامعه&#۸۲۰۲;اند و پیشرفت تمدن بشرى بر
تارُک ایشان مُهر زده شده است. از این رو تقویت بنیان&#۸۲۰۲;هاى اعتقادى و کمک به رشد
و بالندگى روحیه معنوى&#۸۲۰۲;شان از مهمترین وظایف نهادهاى فرهنگى جامعه است .

اداره مشاوره و
پاسخ نیز محفل انسى فراهم آورده تا استادان حوزه و دانشگاه و صاحبان دانش و
قلم، گرد هم آیند و آموزه&#۸۲۰۲;هاى برگرفته از وحى الهى و تجربه و دانش بزرگان جامعه
بشرى را به رشته تحریر در آورند و در اختیار جوانان تشنه علم و معنویت و
شیفتگان همّت و خدمت قرار دهد .

 در میان آثار
نوشتارى، قالب پرسش و پاسخ از جذاب&#۸۲۰۲;ترین و تأثیرگذارترین است و روح گفت&#۸۲۰۲;وگوى
زنده بیشتر در آن نمایان است.

آنچه پیش&#۸۲۰۲;رو دارید
برگزیده&#۸۲۰۲;اى از آداب و احکام زیارت است که توسط گروه اخلاق و عرفان اداره مشاوره
و پاسخ تدوین و بخش احکام، توسط حجه&#۸۲۰۲;الاسلام والمسلمین سید مجتبى
حسینى(زیدعزّه) تهیه شده است.

برآنیم با توفیق
خداوند، به تدریج، مجموعه&#۸۲۰۲;هایى از این دست، تقدیم شما خوبان کنیم . پیشنهادها و
انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه خدمات فرهنگى هرچه شایسته&#۸۲۰۲;تر و
پربارتر خواهد بود .

در پایان از
تلاش&#۸۲۰۲;هاى مخلصانه تدوین&#۸۲۰۲;کنندگان محترم و مجموعه همکاران اداره مشاوره و پاسخ،
به خصوص حجه&#۸۲۰۲;الاسلام والمسلمین جناب آقاى صالح قنادى(زیدعزّه) که در بازپژوهى و
آماده&#۸۲۰۲;سازى این اثر تلاش کرده&#۸۲۰۲;اند، تشکر و قدردانى مى&#۸۲۰۲;شود و دوام توفیقات این
عزیزان را در جهت خدمت بیشتر به مکتب اهل&#۸۲۰۲;بیت (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و ارتقاء فرهنگ
دینى جامعه به ویژه دانشگاهیان از خداوند متعال مسألت داریم .

 

 

  


پیشینه زیارت

 


آداب سفر:

دین مبین اسلام
داراى آیینى است که آداب اجتماعى و سلوک با مردم را در قالب اخلاقى و رفتار
اجتماعى به مسلمانان توصیه مى&#۸۲۰۲;کند. از جمله این تعالیم آداب سفر است و ما
مختصرا به گوشه&#۸۲۰۲;هایى از آن اشاره مى&#۸۲۰۲;کنیم:

۱. صدقه دادن که
در مجامع روایى، ائمه اطهار (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;فرموده&#۸۲۰۲;اند:

امام صادق
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲;: «افتتح سفرک بالصدقة»[۱]؛
«سفرت را با صدقه شروع کن».

و نیز
«الصدقة تدفع البلاء»
[۲]؛
«صدقه بلاها را دفع مى&#۸۲۰۲;کند».

۲. گفتن
بسم&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; هنگام سوار شدن به وسیله نقلیه.

۳. خواندن آیة
الکرسى؛ «اللّهُ لا إِلهَ إِلاّ هُوَ الْحَیُّ
الْقَیُّومُ لا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَوْمٌ لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما
فِی اْلأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذى یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاّ بِإِذْنِهِ یَعْلَمُ ما
بَیْنَ أَیْدیهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا یُحیطُونَ بِشَیْءٍ مِنْ عِلْمِهِ
إِلاّ بِما شاءَ وَسِعَ کُرْسِیُّهُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضَ وَ لا یَو&#۱۶۲۰;دُهُ
حِفْظُهُما وَ هُوَ الْعَلِیُّ الْعَظیمُ. لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ قَدْ
تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطّاغُوتِ وَ یُو&#۱۶۲۰;مِنْ
بِاللّهِ فقد استَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى لاَ انْفِصامَ لَها وَ اللّهُ
سَمیعٌ عَلیمٌ. اللّهُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ
إِلَى النُّورِ وَ الَّذینَ کَفَرُوا أَوْلِیاو&#۱۶۲۰;هُمُ الطّاغُوتُ
یُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ أُولئِکَ أَصْحابُ النّارِ
هُمْ فیها خالِدُونَ»
[۳].

۴. خواندن این
جملات از آیات کریمه قرآن جهت حفظ وسیله نقلیه؛
«لِتَسْتَوُوا عَلى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْکُرُوا نِعْمَةَ رَبِّکُمْ إِذَا
اسْتَوَیْتُمْ عَلَیْهِ وَ تَقُولُوا سُبْحانَ الَّذى سَخَّرَ لَنا هذا وَ ما
کُنّا لَهُ مُقْرِنینَ»
[۴].

۵. کمک و یارى
همسفران، این وظیفه اجتماعى آن قدر مهم است که در روایت در فضیلت این کار آمده
است که:

حضرت زین&#۸۲۰۲;العابدین
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛ با اشخاص مختلف و ناآشنا سفر مى&#۸۲۰۲;کرد تا بتواند به آن&#۸۲۰۲;ها یارى و
اعانت کند.

۶. مراقبت کند که
همسفر او به زحمت و سختى نیافتد و شخصى را براى سفر انتخاب کند که چون او
بتواند خرج کند تا از این بابت شرمنده نگردد.

۷. با همسفران به
خوشخویى و سازش رفتار کند و زحمت و رنج&#۸۲۰۲;شان را تحمل نماید.

۸. دقت و مواظبت
بر انجام واجبات، مخصوصا نمازهاى روزانه و ترک محرمات به خصوص غیبت کردن.

۹. لقمان حکیم به
فرزندش امر مى&#۸۲۰۲;کند که به هنگام سفر، در هر کارى با همسفران خود هماهنگى داشته
باشد و براى تصمیمات مختلف با آنان مشورت نماید و با لبخند و سعه صدر با یکدیگر
برخورد کنند.[۵]

۱۰.
«فبذل الزاد قلة الخلاف على من صحبک و کثرة ذکر
اللّه&#۸۲۰۲; حسن الخلق المزاح فى غیر المعاصى»
[۶]؛
«از آنچه به همراه دارید دوستان را بى&#۸۲۰۲;بهره نسازید و دشوارى و تلخى&#۸۲۰۲;هاى سفر را
بازگو نکنید و مزاح و خوشرویى را فراموش نکنید».

۱۱. هرگز در
مسافرت چیزى را به فال بد نگیرید.

۱۲. در انتهاى سفر
سوغاتى هر چند اندک براى دوستان و آشنایان در نظر بگیرید.

 


تاریخ زیارت :

زیارت رسمى است
دیرینه و متداول میان اقوام مختلف و در همه ادیان و مذاهب وجود داشته و دارد.
فقط شکل آن و اماکن و اشخاص فرق مى&#۸۲۰۲;کند.

اگرچه زیارت در
اسلام با آنچه در بوداییان، زرتشتیان و مسیحیان مى&#۸۲۰۲;گذرد از نظر محتوایى و روش
تفاوت&#۸۲۰۲;هاى بنیادین دارد لکن چون برانگیخته از فطرت آدمى است و به انگیزه&#۸۲۰۲;اى
درونى انجام مى&#۸۲۰۲;گیرد، گستره&#۸۲۰۲;اى به وسعت تمام اقوام و ادیان دارد.

در بررسى اجمالى
تاریخ زیارت از هزارسال پیش از میلاد حضرت مسیح به زیارتگاه&#۸۲۰۲;ها و اماکن مقدسى
بر مى&#۸۲۰۲;خوریم که اقوام آشور و بابل در شهرهاى «اور، سوسا، نى&#۸۲۰۲;پور، آنسا» داشتند.

زیارت در مذهب
هندو از قدمتى تاریخى برخوردار است و براى آن آدابى همچون شستشوى بدن قبل از
زیارت و عطرآگین کردن خود و پوشش براى زنان و ... مقرر است. بزرگترین معابد و
زیارتگاه&#۸۲۰۲;هاى هندوها در شهر بنارس میلیون&#۸۲۰۲;ها زائر را به سوى خود جلب مى&#۸۲۰۲;کند. در
شهر (امریت سر) که معبد طلائى معروف در آن وجود دارد تشریفات زیارت دیدنى است.

با این&#۸۲۰۲;که گسترش و
عمومیت زیارت و زیارتگاه&#۸۲۰۲;هاى قدیمى در کشورهاى آسیایى مانند چین، تبت، سیلان،
هند، برمه، کره و ایران و ... حکایت از عمق و ریشه&#۸۲۰۲;دار بودن این سنّت در مشرق
زمین مى&#۸۲۰۲;کند، اما باید دانست اختصاص به نژاد و یا سرزمینى خاص ندارد. زیرا یکى
از آداب مهم مذهب در مسیحیت هم، زیارت اماکن مقدسه مى&#۸۲۰۲;باشد.

اولین زیارتگاه
مسیحیان فلسطین بود. و در شهرهاى اروپا قبرهاى قدیسین به صورت زیارتگاه مطرح
است.

در قرون وسطى
کاروان&#۸۲۰۲;هاى عظیمى از قلب اروپا براى زیارت بیت&#۸۲۰۲;المقدس به راه مى&#۸۲۰۲;افتادند و به
شدائد و مشکلات زیادى طى طریق مى&#۸۲۰۲;کردند تا خود را به اورشلیم برسانند.

رُم نیز بعد از
بیت&#۸۲۰۲;المقدس بزرگترین زیارتگاه&#۸۲۰۲;ها را در خود جاى داده و زائران با نذر و نیاز و
دعا به آنجا مى&#۸۲۰۲;روند.

زیارت در بین
اهل&#۸۲۰۲;سنّت نیز رواج دارد و فقهاى مذاهب اربعه اهل&#۸۲۰۲;سنّت زیارت قبر نبىّ معظم
اسلام (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; را از افضل مستحبّات مى&#۸۲۰۲;دانند.

 


زیارت در قرآن:

از آنجا که در
قرآن مجید آمده است: «وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ
الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَیْءٍ»
[۷]
و هر آنچه براى پرورش و تربیت انسان لازم باشد بیان مى&#۸۲۰۲;کند؛ به بررسى کوتاه
پیرامون زیارت در آن مى&#۸۲۰۲;پردازیم و به اشاراتى از آن بسنده مى&#۸۲۰۲;کنیم.


«وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَدًا وَ لا
تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ ماتُوا وَ
هُمْ فاسِقُونَ»
[۸]؛
«هرگز بر هیچ مرده&#۸۲۰۲;اى از آنان، نماز نخوان و برکنار قبرش (براى دعا و طلب
آمرزش) نایست، چرا که آنان به خدا و رسولش کافر شدند و در حال فسق از دنیا
رفته&#۸۲۰۲;اند».

این آیه دلالت بر
مشروعیت زیارت مى&#۸۲۰۲;کند. سنّت پیغمبر اکرم (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; آن بود که بر
جنازه مردگان نماز مى&#۸۲۰۲;خواند و بر سر مزارشان مى&#۸۲۰۲;ایستاد و برایشان دعا و طلب
مغفرت مى&#۸۲۰۲;کرد. لذا در این آیه نسبت به این عمل در خصوص کفار و منافقین نهى شده
است.


«وَ کَذلِکَ أَعْثَرْنا عَلَیْهِمْ لِیَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ
اللّهِ حَقٌّ وَ أَنَّ السّاعَةَ لا رَیْبَ فیها إِذْ یَتَنازَعُونَ بَیْنَهُمْ
أَمْرَهُمْ فَقالُوا ابْنُوا عَلَیْهِمْ بُنْیانًا رَبُّهُمْ أَعْلَمُ بِهِمْ
قالَ الَّذینَ غَلَبُوا عَلى أَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَیْهِمْ مَسْجِدًا»
[۹]؛
«و این&#۸۲۰۲;چنین مردم را متوجه حال آن&#۸۲۰۲;ها (اصحاب کهف که به صورت معجزه ۳۰۹ سال در
خواب بودند و سپس بیدار شدند و بعد از مدتى از خداوند تقاضاى مرگ کردند) کردیم،
تا بدانند که وعده خداوند (در مورد رستاخیز) حق است، و در پایان جهان و قیام
قیامت شکى نیست، در آن هنگام که میان خود درباره کار خویش نزاع داشتند، گروهى
مى&#۸۲۰۲;گفتند بنایى بر آنان بسازید (تا براى همیشه از نظر پنهان شوند و از آن&#۸۲۰۲;ها
سخن نگویید که) پروردگارشان از وضع آنها آگاه&#۸۲۰۲;تر است ولى آن&#۸۲۰۲;ها که از رازشان
آگاهى یافتند (و آن را معجزه&#۸۲۰۲;اى بر رستاخیز دیدند) گفتند ما مسجدى در کنار
(مدفن) آن&#۸۲۰۲;ها مى&#۸۲۰۲;سازیم. (تا خاطره آنان فراموش نشود و مورد زیارت قرار گیرند)».

معلوم مى&#۸۲۰۲;شود بعد
از فوت اصحاب کهف مردم به زیارت آن قبور آمدند و به همین جهت بنا و مسجدى
ساختند، و خداوند بعد از این داستان از چنین عملى نهى نفرموده است. حتى با جمله
«غلبوا على امرهم» ایشان را مورد تأیید قرار داده است.[۱۰]
به علاوه این آیات کریمه بر جواز و مشروعیت ساختن مساجد و اماکن متبرکه نزد
قبور اولیاى الهى و بزرگان را دلالت مى&#۸۲۰۲;کند.

 


زیارت در سنت نبوى (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; :

پیامبر اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; که وظیفه هدایت و تزکیه را به عهده دارد، خود پایه&#۸۲۰۲;گذار
زیارت قبور مؤمنین است. او که «وَ ما یَنْطِقُ عَنِ
الْهَوى. إِنْ هُوَ إِلاّ وَحْیٌ یُوحى»
[۱۱]
است و گفتار او براساس تعلیم وحى الهى است، چگونه کردارش منطبق بر مکتب وحى
نباشد؟

در ذیل به گوشه&#۸۲۰۲;اى
از سنت نبوى اشاره مى&#۸۲۰۲;کنیم:

الف. پیامبر اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; به زیارت قبر آمنه بنت وهب مادر بزرگوارشان رفت که مزار
ایشان در میان راه مکه و مدینه در ۲۷ مایلى جحفه واقع شده است. در واقعه حدیبیه
سال ششم هجرى، پیامبر (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲;بر سر قبر آمنه رفت و گریست و آن را
بازسازى و مرمت کرد. هم&#۸۲۰۲;چنین بعد از حجه&#۸۲۰۲;الوداع قبر خود را زیارت کرد. این خبر
را محمدبن سعد در الطبقات&#۸۲۰۲;الکبرى نقل کرده و بحارالانوار[۱۲]
خبر را از شیخ مفید نقل کرده است.[۱۳]

ب. ابوهریره نقل
مى&#۸۲۰۲;کند پیامبر قبر مادر را زیارت کرد و گریست سپس فرمود: مرگ را به یاد بیاورید
با زیارت کردن قبور مسلمین.[۱۴]

ج. رسول خدا در
ابتداء هر سال به زیارت شهداى اُحد مى&#۸۲۰۲;رفتند و این&#۸۲۰۲;گونه زیارت مى&#۸۲۰۲;کردند:
«سلامٌ علیکم بما صبرتم فنعم عقبى الدّار»
و ابوبکر و عمر و عثمان هم&#۸۲۰۲;چنین مى&#۸۲۰۲;کردند.[۱۵]

د. بلال بن رباح،
مو&#۱۶۲۰;ذن و صحابى خاص، براى زیارت قبر پیامبر (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; از شام به قصد
مدینه منوره حرکت کرد و زیارت نمود.[۱۶]

ه. عایشه نقل
مى&#۸۲۰۲;کند پیامبر (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; فرمود: جبرییل نزدم آمد و گفت: پروردگارت
به تو امر مى&#۸۲۰۲;کند در قبرستان اهل بقیع حاضر شوى و برایشان طلب آمرزش کنى، عایشه
از پیامبر پرسید چه باید بگویم. فرمود: بگو «السلام
على اهل الدیار من المؤمنین و المسلمین یرحم الله المستقدمین منا و المستأخرین
و انا ان شاء الله بکم لاحقون»
.[۱۷]

و. انس بن مالک از
پیامبر (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; نقل مى&#۸۲۰۲;کند هر کسى که بعد از وفاتم مرا زیارت
کند، چنان است که در حال حیات زیارت کرده باشد و هر کس قبرم را زیارت کند روز
رستاخیز شفاعتم او را واجب گردد.[۱۸]

ز. حضرت فاطمه
زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; هر روز به زیارت قبر پدرش مى&#۸۲۰۲;رفت و گریه مى&#۸۲۰۲;کرد و
مى&#۸۲۰۲;فرمود: «پدرم! بر من مصائبى نازل شد که اگر بر روزها نازل مى&#۸۲۰۲;شد مبدّل به شب
مى&#۸۲۰۲;گشت»[۱۹].

ح. على
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; براى فاطمه زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; خانه&#۸۲۰۲;اى ساخت که نامش
بیت&#۸۲۰۲;الاحزان بود و ایشان بیشتر اوقاتش را در قبرستان بقیع مى&#۸۲۰۲;گذراندند.[۲۰]

ضمنا از این
روایات معتبره معلوم مى&#۸۲۰۲;شود حضور زنان در کنار مقابر هم بلامانع است.

 


فلسفه زیارت :

زیارت، برقرار
کردن ارتباط قلبى با حجّت خدا است و خود را در تشعشع فیض او قرار دادن است.

زیارت، دیدارى است
مشتاقانه و عاشقانه در پیشگاه معشوقى که او خود عاشق خداست.

زیارت، احترام و
گرامى&#۸۲۰۲;داشت مزور است و بزرگ شمردن بزرگان دین و اداى احترام به ساحت ایشان.

زیارت، جلوه&#۸۲۰۲;اى از
محبت و مودّت بر ولى خداست و در حقیقت بزرگداشت دین و علم است.

زیارت، رشته
باورها و اعتقادات مذهبى است که با احساسات پاک و عواطف عالى انسانى همراه
مى&#۸۲۰۲;گردد.

زیارت، نه پرستش
مردگان بلکه دیدار زندگان حقیقى است با چشم دل؛ چرا که انسان حقیقى الست فنا
نشدنى و ماندگار؛ و فرمود: «وَ لا تَحْسَبَنَّ
الَّذینَ قُتِلُوا فى سَبیلِ اللّهِ أَمْواتًا بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
یُرْزَقُونَ. فَرِحینَ بِما آتاهُمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ»
[۲۱]؛
«اى پیامبر!  هرگز کسانى را که در راه خدا کشته شده&#۸۲۰۲;اند مرده مپندار بلکه
زنده&#۸۲۰۲;اند که نزد پروردگارشان روزى داده مى&#۸۲۰۲;شوند. آن&#۸۲۰۲;ها به خاطر نعمت&#۸۲۰۲;هاى
فراوانى که خداوند از فضل خود به ایشان بخشیده است، خوشحالند».

و در آیه&#۸۲۰۲;اى دیگر
به متّقین اشاره&#۸۲۰۲;اى مى&#۸۲۰۲;کند و مى&#۸۲۰۲;فرماید: «إِنَّ
الْمُتَّقینَ فى جَنّاتٍ وَ نَهَرٍ. فى مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلیکٍ
مُقْتَدِرٍ»
[۲۲]؛
«یقینا پرهیزگاران در باغ&#۸۲۰۲;ها و نهرهاى بهشتى جاى دارند. در جایگاه صدق نزد
خداوند مالک مقتدر».

آن&#۸۲۰۲;که به مقام
تقرب رسیده است و در کنار خداست، همان&#۸۲۰۲;گونه که براى خدا مرگى نیست جان متقى نیز
مرگ ندارد و نه حقیقت مرگ فنا و نابودى است، بلکه شتافتن از مرحله&#۸۲۰۲;اى به مرحله
دیگرى است که حیات حقیقى آنجاست.


«وَ إِنَّ الدّارَ اْلآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ»
[۲۳]؛
«و زندگى حقیقى همانا [در ]سراى آخرت است».

زیارت، حضور زائر
عندالمزور است و در حقیقت پیوند روحى با ایشان است، لذا نزدیکى و دورى معنا
ندارد؛ هر جا این حضور باشد آنجا مزار است و انسان زائر.

زیارت، هم&#۸۲۰۲;چون
عبادت ریشه در فطرت انسان&#۸۲۰۲;ها دارد و نشانه آن مبارزات بسیارى است که براى منع
کردن از زیارت انجام شده و حال آن&#۸۲۰۲;که این حرکت فطرى روز به روز گسترده&#۸۲۰۲;تر و
وسیع&#۸۲۰۲;تر مى&#۸۲۰۲;شود.

زیارت شخصیتى
مانند پیامبر اکرم (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; بعنوان بزرگترین موحد و محبوب خدا در
حقیقت زیارت خداست. همان&#۸۲۰۲;طور که اطاعت پیامبر اکرم (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; اطاعت
خداست و در این باره قرآن کریم مى&#۸۲۰۲;فرماید: «مَنْ
یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللّهَ»
[۲۴]
و بیعت با پیامبر را بیعت با خدا مى&#۸۲۰۲;داند آنجا که فرمود:
«إِنَّ الَّذینَ یُبایِعُونَکَ إِنَّما یُبایِعُونَ
اللّهَ»
[۲۵].

زیارت، نشانه
ایمان، صداقت و قدرشناسى است و وسیله بالا بردن معارف و اخلاق انسانى مى&#۸۲۰۲;باشد.

 


دیدگاه آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت(ره) :

متن ذیل از سخنان
عارف عالى قدر حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; العظمى بهجت (دام ظله العالى) است که در مورد
زیارت بیان گردیده است:

بسم الله الرحمن
الرحیم

در مورد زیارت سه
نظر وجود دارد:

نظر اول از
وهابیان مى&#۸۲۰۲;باشد. آن&#۸۲۰۲;ها زیارت را شرک مى&#۸۲۰۲;دانند. گروه دوم اهل سنّت و عده&#۸۲۰۲;اى از
شیعیان هستند که فکر مى&#۸۲۰۲;کنند امام وفات کرده است. هنگامى که به حرم حضرت رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;روند گویى به زیارت قبور مى&#۸۲۰۲;روند! مى&#۸۲۰۲;پندارند امام فوت کرده
است!؟ نه امام را مى&#۸۲۰۲;بینیم، نه فکر مى&#۸۲۰۲;کنیم که امام مى&#۸۲۰۲;بیند! در این مورد حالت
بسیارى از ما همانند پیروان اهل سنّت است!

هنگامى که به دیدن
یکى از مسئولین عالى&#۸۲۰۲;رتبه نظام مى&#۸۲۰۲;رویم، مثلاً رئیس جمهور، چقدر در حرکات خود
دقت مى&#۸۲۰۲;کنیم؟ در کلماتى که مى&#۸۲۰۲;گوییم دقت مى&#۸۲۰۲;کنیم؟ نگاه خود را برنمى&#۸۲۰۲;گردانیم،
چرا که خدمت این مقام هستیم! این مقام، ما را مى&#۸۲۰۲;بیند! آیا همین مواظبت و دقت
را در محضر امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;هم داریم؟ گویى به زیارت مرده&#۸۲۰۲;اى مى&#۸۲۰۲;رویم؟
حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;وفات کرده است!!

آیا معنى
«اشهد انک تشهد مقامى و تسمع کلامى و ترد سلامى»

را مى&#۸۲۰۲;فهمید؟ گروه سوم امام را حىّ، حاضر، ناظر و قادر مى&#۸۲۰۲;دانند. امام عین&#۸۲۰۲;الله
ناظره است. مؤمن خدا را حاضر مى&#۸۲۰۲;داند، واسطه خدا را هم حاضر مى&#۸۲۰۲;داند. عینک
داشته باشیم و ببینیم، مؤمن مى&#۸۲۰۲;فهمد امام زنده است، ناظر است، قادر و مقتدر
است. ائمه (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; حاضرند! حاضرند! مى&#۸۲۰۲;بینند! جواب مى&#۸۲۰۲;دهند. این&#۸۲۰۲;ها
ممتاز هستند، از ملائکه بالاتر هستند. التفات ما کم است!

حرم مى&#۸۲۰۲;رویم و
مى&#۸۲۰۲;آییم فکر مى&#۸۲۰۲;کنیم کسى ما را ندیده است؟ ملائکه از ما غافل نیستند. ما را
مى&#۸۲۰۲;بینند!

 


فوائد زیارت:

در باب زیارت
فوائد بسیارى وجود دارد که مختصرا به گوشه&#۸۲۰۲;اى از آنها اشاره مى&#۸۲۰۲;کنیم.

الف. بعد
تربیتى و اخلاقى

۱. احترام به
شخصیت&#۸۲۰۲;هاى بزرگ دینى - مذهبى؛

۲. انگیزه براى
اتصاف به صفات اولیاء خدا؛

۳. پرورش حالت
خضوع و خشوع؛

۴. احساس نشاط و
پشتوانه&#۸۲۰۲;اى معنوى؛

۵. مضامین عالیه
زیارت مأثوره القاء کننده معارفى عمیق مى&#۸۲۰۲;باشد؛

۶. حالت توبه و
بازگشت به سوى خدا.

ب. بعد
معنوى و دینى

۱. عبادت و ارتباط
با خدا و ولى خدا؛

۲. ایجاد روحیه
شهادت&#۸۲۰۲;طلبى و جهاد در راه خدا؛

۳. بیعت و تجدید
پیمان با نبى (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; و با امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و دین؛

۴. امید به آمرزش
گناهان؛

۵. حالت دعا که
دعا بخشى از زیارت است که با واسطه قرار دادن نبى (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; یا
ولى، راه ارتباط و تقرّب با خدا حاصل مى&#۸۲۰۲;شود؛

۶. تعظیم شعائر
دینى و مذهبى.

ج. بعد
سیاسى- اجتماعى

۱. ایجاد همبستگى
و وحدت بین قلب&#۸۲۰۲;ها و امت اسلامى؛

۲. فرهنگ سازى و
بالندگى فرهنگى و فکرى؛

۳. تبادل و تضارب
افکار؛

۴. ایجاد
کانون&#۸۲۰۲;هاى مذهبى، حوزه&#۸۲۰۲;هاى علمى و دانشگاه&#۸۲۰۲;هاى دینى؛

۵. گسترش مدنیت و
تعمیق روابط اجتماعى.

د. بعد
اقتصادى و هنرى

۱. ایجاد آبادانى
و رونق زندگى؛

۲. خلق آثار هنرى
مانند معمارى در اماکن متبرّکه؛

۳. توسعه سنّت وقف
و موقوفات؛

۴. گسترش سنّت نذر
و نذورات؛

۵. تبادل تجارت و
اطلاعات اقتصادى؛

۶. توسعه صنعت
توریسم.

لازم به ذکر است
برخى فوائد زیارت «همیشگى و همگانى» است. مانند این&#۸۲۰۲;که: یاد بزرگان و معصومان،
آدمى را در مسیر بزرگوارى و پاکى و قدم برداشتن در مسیر عصمت کمک مى&#۸۲۰۲;کند و این
فایده براى همه زائران با اختلاف مراتب حاصل است به طورى که حداقل در مدت
زیارت، زائر در محیط معنوى قرار مى&#۸۲۰۲;گیرد و اهتمام نسبت به نماز اول وقت، تلاوت
قرآن و ارتباط معنوى با اولیاى الهى و هم&#۸۲۰۲;نشینى با خوبان و عبادت&#۸۲۰۲;کنندگان پیدا
مى&#۸۲۰۲;کند و زمینه استغفار براى همگان بیشتر فراهم مى&#۸۲۰۲;گردد.

و برخى فواید
مقطعى و موردى است به طورى که دیده شده، برخى از زائران در همین دنیا و به صورت
زودهنگام حاجت آنها برآورده مى&#۸۲۰۲;شود و پیمانه خود را از دست ولى خدا پُر
مى&#۸۲۰۲;کنند. تجلّى این&#۸۲۰۲;گونه کرامات موجب جلب توجّه همگان به سوى آستان مقدس اولیاى
الهى مى&#۸۲۰۲;گردد تا رابطه معنوى خویش را و رفت و آمد به این مکان مقدس را بیش از
پیش ادامه دهند.

البته فایده ثواب
و شفاعت اُخروى نیز شامل همه زائران مى&#۸۲۰۲;شود. چنان که حضرت پیغمبر
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; به امیرمؤمنان على (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; فرمود: «یا ابالحسن!
به درستى که خداى تعالى قبر تو و فرزندان تو را، بُقعه&#۸۲۰۲;هایى کرده است از
بُقعه&#۸۲۰۲;هاى بهشت و عرصه&#۸۲۰۲;اى از عرصه&#۸۲۰۲;هاى آن و دل&#۸۲۰۲;هاى خلق و برگزیدگان بندگان خد
را مایل به آنها ساخته، تا خوارى و اذیت راه را متحمّل شوند و قبور شما را
تعمیر کنند و بسیار به زیارت آیند؛ به جهت تقرّب به خدا و دوستى پیغمبر او. یا
على! این طایفه مخصوص&#۸۲۰۲;اند به شفاعت من و وارد مى&#۸۲۰۲;شوند بر حوض من و ایشانند
زیارت کنندگان من و همسایگان من فرداى قیامت در بهشت»[۲۶].
 


تبرک جویی :


«اذْهَبُوا بِقَمِیصِی هذا فَأَلْقُوهُ عَلى وَجْهِ أَبِی
یَأْتِ بَصِیراً وَ أْتُونِی بِأَهْلِکُمْ أَجْمَعِینَ»
[۲۷]؛
«این پیراهن مرا ببرید و آن را بر چهره پدرم بیفکنید [تا] بینا شود، و همه کسان
خود را نزد من آورید».

از این آیه شریفه
به خوبى استفاده مى&#۸۲۰۲;شود که همان گونه که اولیاى الهى مقدس هستند و کلام آنها
داراى اثر است، متعلّقات آنان نیز داراى اثر مى&#۸۲۰۲;باشد. به طورى که پیراهن و یا
ضریح آنان نیز داراى اثر مى&#۸۲۰۲;باشد و زائران مى&#۸۲۰۲;توانند به آن متبرک شوند و یا
براى دیگران تبرّکى ببرند و انشاءالله داراى اثر باشد.

 

 


زیارت امامان (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;

 


آداب زیارت :


«فَاخْلَعْ نَعْلَیْکَ إِنَّکَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوًى»
[۲۸].

۱. نخست طهارت
ظاهرى مانند وضو و غسل زیارت و طهارت باطنى که همان قصد قربت و صفاى دل است
براى کسب فیض.


«فیهِ رِجالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا وَ اللّهُ یُحِبُّ
الْمُطَّهِّرینَ»
[۲۹].

۲. پوشیدن لباس
پاک و نو و عطرآگین کردن خود.


«یا بَنى آدَمَ خُذُوا زینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ»
[۳۰].

۳. کنار گذاشتن
صدقه و انفاق به فقرا.


«وَ أَنْفِقُوا مِمّا جَعَلَکُمْ مُسْتَخْلَفینَ فیهِ
فَالَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ أَنْفَقُوا لَهُمْ أَجْرٌ کَبیرٌ»
[۳۱].

۴. پرهیز از سخنان
بیهوده و لغو، تمرکز حواس و حضور قلب.


«وَ الَّذینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ»
[۳۲].

 ۵. تسبیح و حمد
خداوند و فرستادن صلوات بر محمد و آل محمد (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; و استغفرالله
ربى و اتوب الیه.


«إِنَّ اللّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یا
أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیمًا»
[۳۳].

۶. خواندن اذن
دخول و اجازه ورود خواستن.


«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتَ
النَّبِیِّ إِلاّ أَنْ یُو&#۱۶۲۰;ذَنَ لَکُمْ»
[۳۴].

۷. هرگاه ضریح
مطهر را دیدید قبل از شروع به خواندن زیارت ذکر «الله اکبر» را چندین بار تکرار
کنید.


«وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى لَمْ یَتَّخِذْ وَلَدًا وَ
لَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فِى الْمُلْکِ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ
الذُّلِّ وَ کَبِّرْهُ تَکْبیرًا»
[۳۵].

۸. چنانچه عذرى
ندارد زیارت را ایستاده بخواند.

۹. خواندن زیارات
مأثوره&#۸۲۰۲;اى هم&#۸۲۰۲;چون «امین&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;، جامعه&#۸۲۰۲;کبیره، صلوات خاصه ...».

۱۰. هنگام خواندن
زیارت صداى خود را بلند نکند.


«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْواتَکُمْ
فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَ لا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ کَجَهْرِ
بَعْضِکُمْ لِبَعْضٍ»
[۳۶].

۱۱. دو رکعت نماز
زیارت پس از اتمام زیارت.


«قُلْ لِعِبادِیَ الَّذینَ آمَنُوا یُقیمُوا الصَّلاةَ وَ
یُنْفِقُوا مِمّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِیَةً»
[۳۷].

۱۲. تلاوت آیاتى
از کلام&#۸۲۰۲;الله مجید (قرآن) و هدیه به روح مقدس امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;.


«فَاقْرَو&#۱۶۲۰;ا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ»
[۳۸].

۱۳. عزم و تصمیم
بر ترک گناه و توبه در حضور امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;.


«تُوبُوا إِلَى اللّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً»
[۳۹].

۱۴. مهمترین ادب
زیارت، حضور قلب نسبت به یاد خدا و فروتنى و تواضع به درگاه اولیاى خدا
مى&#۸۲۰۲;باشد.


«ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ
لَکُمْ خَطایاکُمْ وَ سَنَزِیدُ الْمُحْسِنِینَ»
[۴۰]؛
«و [نیز به یادآرید] هنگامى را که گفتیم: «بدین شهر درآیید، و از [نعمت&#۸۲۰۲;هاى]
آن، هر گونه خواستید، فراوان بخورید، و سجده&#۸۲۰۲;کنان از در [بزرگ] درآیید؛ و
بگویید: [خداوندا،] گناهان ما را بریز. تا خطاهاى شما را ببخشاییم، و [پاداش]
نیکوکاران را خواهیم افزود».

 


نکته&#۸۲۰۲;ها و پیام&#۸۲۰۲;ها :

«ادْخُلُوا
الْبابَ» دستور به حرکت و ورود، حکایت از اهمیت و لزوم همت و تلاش براى
فراهم&#۸۲۰۲;سازى زمینه&#۸۲۰۲;هاى سفر به مکان&#۸۲۰۲;هاى مقدس دارد.

«سُجَّداً» بر
لزوم تواضع و فروتنى هنگام انجام زیارت تأکید دارد.

«قُولُوا» خداوند
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «بگویید» یعنى خودتان را به این حد از آمادگى و پذیرش برسانید که
اعتراف کنید و دعا کنید.

«حِطَّةٌ» گناهان
ما را بریز.

«نَغْفِرْ لَکُمْ
خَطایاکُمْ» نتیجه ورود همراه با تواضع و دعا و اعتراف به درگاه الهى، بشارت
آمرزش خطاهاست.

«وَ سَنَزِیدُ
الْمُحْسِنِینَ» البته چه بسا زائران انسان&#۸۲۰۲;هاى پاک و به دور از خطاها باشند که
در این صورت زیارت موجب ترفیع درجات و افزایش پاداش مى&#۸۲۰۲;شود.

در پایان دعا جهت
سلامتى و فرج امام زمان زمان (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و حفظ نظام اسلامى و طلب رحمت و
آمرزش براى همه مسلمانان و سفارش&#۸۲۰۲;کنندگان انجام گیرد.

 


چگونگى زیارت :


«إِنَّ اللّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَى النَّبِیِّ یا
أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»
[۴۱]؛
«خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود مى&#۸۲۰۲;فرستند. اى کسانى که ایمان آورده&#۸۲۰۲;اید، بر او
درود فرستید و به فرمانش به خوبى گردن نهید».

مقام پیامبر
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; [و امامان (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;] آن قدر والا است که خداوند
متعال و فرشتگان به او درود مى&#۸۲۰۲;فرستند. از این رو مؤمنان نیز وظیفه دارند که بر
پیامبران [و امامان ]صلوات بفرستند و تسلیم باشند.

ـ صلوات خداوند به
معناى نزول رحمت بر پیامبر و امامان (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;.

ـ صلوات فرشتگان
به معناى استغفار براى پیامبر و امامان (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;.

ـ صلوات مؤمنان به
معناى دعا و طلب رحمت براى پیامبر و امامان (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲;.

مهمترین رکن زیارت
عرض سلام و صلوات به پیامبر (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; و امامان و اولیاى الهى
(علیهماالسلام)&#۸۲۰۲; است. به طورى تحقق زیارت با عبارت «السلام علیک و رحمه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
و برکاته» انجام مى&#۸۲۰۲;گیرد و براساس آیه شریفه «وَ إِذا
حُیِّیتُمْ بِتَحِیَّةٍ فَحَیُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها إِنَّ
اللّهَ کانَ عَلى کُلِّ شَیْءٍ حَسِیباً»
[۴۲]؛
«و چون به شما درود گفته شد، شما به [صورتى ]بهتر از آن درود گویید، یا همان را
[در پاسخ] برگردانید، که خدا همواره به هر چیزى حسابرس است».

از این رو در پرتو
زیارت، ارتباط معنوى و فزاینده میان زائر و زیارت شونده برقرار مى&#۸۲۰۲;شود. به طورى
که زائر با تمام احساس مى&#۸۲۰۲;گوید: «اشهدُ اَنّکم تَرونَ
مقامى و تسمعون کلامى و تردّون سلامى»
؛ «گواهى مى&#۸۲۰۲;دهم که شما،
جایگاه مرا مى&#۸۲۰۲;بینید و سخنان مرا مى&#۸۲۰۲;شنوید و سلام مرا جواب مى&#۸۲۰۲;دهید». اینجاست
که حاجت&#۸۲۰۲;ها و راز و نیازها به زبان مى&#۸۲۰۲;آید و پاسخ&#۸۲۰۲;ها و برآورده شدن&#۸۲۰۲;ها
«ان&#۸۲۰۲;شاءاللّه&#۸۲۰۲;» به ثمر مى&#۸۲۰۲;رسد. چنان که در قرآن مجید مى&#۸۲۰۲;خوانیم:


«فَلَمّا دَخَلُوا عَلَیْهِ قالُوا یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ
مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا
الْکَیْلَ وَ تَصَدَّقْ عَلَیْنا إِنَّ اللّهَ یَجْزِی الْمُتَصَدِّقِینَ»
[۴۳]؛
«پس چون [برادران] بر او وارد شدند، گفتند: اى عزیز، به ما و خانواده ما آسیب
رسیده است و سرمایه&#۸۲۰۲;اى ناچیز آورده&#۸۲۰۲;ایم. بنابراین پیمانه ما را تمام بده و بر
ما تصدق کن که خدا صدقه&#۸۲۰۲;دهندگان را پاداش مى&#۸۲۰۲;دهد».
 


تجدید عهد و پیمان :

«زیارت» در شیعه،
عبادتى است داراى ابعاد بسیار: انسان را در مسیر «اللّه&#۸۲۰۲;» حرکت مى&#۸۲۰۲;دهد و توجه
او را به ذات اقدسش بسیار مى&#۸۲۰۲;کند؛ او را هم رنگ و پیرو معصومان قرار مى&#۸۲۰۲;دهد؛
روح و روانش را از زنگار گناهان و آلودگى&#۸۲۰۲;ها پاک مى&#۸۲۰۲;کند و خلوص و طهارت را
جانشین آن مى&#۸۲۰۲;سازد. همچنین او را در جهت کارهاى اجتماعى، سیاسى و فرهنگى
راهنمایى مى&#۸۲۰۲;کند و از همه مهم&#۸۲۰۲;تر راه و روشن چگونه زیستن را به او مى&#۸۲۰۲;آموزد. پس
زائر باید در محضر ائمه (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; تعهد نماید که دست به زشتى گناه
نیالاید و پیمان ببندد که بنده راستین خدا و پیرو واقعى آنان باشد.

 


اذن دخول :

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت
در این زمینه مى&#۸۲۰۲;فرماید:

«زیارت شما قلبى
باشد. در موقع ورود، اذن دخول بخواهید، اگر حال داشتید به حرم بروید. هنگامى که
از حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; اذن دخول مى&#۸۲۰۲;طلبید. مى&#۸۲۰۲;گویید: «أ أدخلُ یا
حجّه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;؟»؛ «اى حجت خدا: آیا وارد شوم؟» به قلبتان مراجعه کنید و ببینید
آیا تحولى در آن به وجود آمده و تغییر یافته است یا نه؟ اگر تغییر حال در شما
بود، حضرت (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; به شما اجازه داده است.

اذن دخول حضرت
سیدالشهدا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; گریه است؛ اگر اشک آمد، امام حسین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;اذن
دخول داده&#۸۲۰۲;اند و وارد شوید. اگر حال داشتید، به حرم وارد شوید، اگر هیچ تغییرى
در دل شما به وجود نیامد و دیدید حالتان مساعد نیست، بهتر است به کار مستحبى
دیگر بپردازید. سه روز، روزه بگیرید و غسل کنید و بعد به حرم بروید و دوباره از
آن حضرت اجازه ورود بخواهید».

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
بیدآبادى نیز مى&#۸۲۰۲;نویسد:

«تا زمانى&#۸۲۰۲;که شوق
و میل باطنى، به زیارت و دعا دارى، در حرم باش و زمانى که میل تو، به سستى
گرایید؛ بلافاصله از حرم خارج شو که ذکر نگفتن بهتر است از ذکرى که با غفلت و
بى&#۸۲۰۲;توجهى به محتواى ذکر همراه باشد»[۴۴].

«در حرم مطهّر
براى پدر و مادرت و نیز کسانى که حقى بر تو دارند (مانند بزرگان دین واساتید و
خویشاوندان و دوستان) دعا و طلب رحمت نماى»[۴۵].

 


ادب و تشرّف:

تشرف امام خمینى
به حرم مطهّر امیرالمؤمنین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; با آن آداب خاص و زیارت حضرت نیز
شایان توجه است. با کمال ادب و متانت، اذن دخول مى&#۸۲۰۲;خواندند؛ سپس از طرف پایین
پا وارد حرم مى&#۸۲۰۲;شدند و مقید بودند که از بالاى سر مطهر حضرت امیر
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; عبور نکنند و هنگامى که مقابل ضریح مطهّر مى&#۸۲۰۲;رسیدند، زیارت
«امین&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;» یا زیارت دیگرى را با نهایت اخلاص مى&#۸۲۰۲;خواندند، بعد دوباره به طرف
پایین پا بر مى&#۸۲۰۲;گشتند و در گوشه&#۸۲۰۲;اى از حرم نشسته، نماز، زیارت و دعا
مى&#۸۲۰۲;خواندند. باز دو رکعت نماز مى&#۸۲۰۲;خواندند و سپس برمى&#۸۲۰۲;خاستند و با رعایت آداب و
اخلاص تمام، از حرم مطهر خارج مى&#۸۲۰۲;شدند. در ایام زیارتى و جمعه&#۸۲۰۲;ها برنامه منظّمى
براى دعا و نیایش و نماز و قرآن داشتند که اگر کار یک نفر فقط همین باشد،
نمى&#۸۲۰۲;تواند به این منظّمى برنامه عبادتش را اجرا کند[۴۶].

مرحوم آقاى
املایى، نقل مى&#۸۲۰۲;کرد:

«روزى در حرم
مطهّر حضرت امام حسین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;، امام خمینى را دیدم که در میان انبوه
زائران گیر کرده&#۸۲۰۲;اند و نمى&#۸۲۰۲;توانند قدمى به پیش بگذارند؛ جلو دویدم و با کنار
زدن مردم راه را براى ایشان باز کردم. امام با اعتراض و ناراحتى مرا از این کار
منع کردند؛ ولى من بى&#۸۲۰۲;توجه، به کار خود ادامه دادم ناگهان متوجه شدم که امام از
مسیرى که من براى ایشان باز کرده&#۸۲۰۲;ام، نیامده و تغییر مسیر داده&#۸۲۰۲;اند و در
لابه&#۸۲۰۲;لاى جمعیت به راه خود ادامه مى&#۸۲۰۲;دهند»[۴۷].

 


احترام به زائر:

حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
میرزا جواد آقا تهرانى مى&#۸۲۰۲;گوید:

از تهران با
اتوبوس عازم مشهد بودم... مسافر جوانى که کنار من نشسته بود خوابش گرفت و کم کم
سرش را روى شانه من گذاشت و به خواب ناز رفت. چند دقیقه&#۸۲۰۲;اى این وضع را تحمّل
نمودم، امّا دیدم خیلى خسته هستم و هر طورى شده باید خودم را کنترل کنم که
مبادا خوابم ببرد! حتّى مراقب بودم که چُرت هم نزنم بالاخره تا صبح نخوابیدم و
حتى چرت هم نزدم و آن شخص جوان الحمدللّه&#۸۲۰۲; تا مشهد خوابید و من تمام شب را
بیدار بودم و تا صبح محافظ او بودم و شانه&#۸۲۰۲;ام را به همان صورت که او خوابیده
بود نگه داشتم که مبادا به سبب تکان دادن شانه، او از خواب بیدار شود و موجب
اذیتش شود[۴۸].

 


بیانى کوتاه در شناخت حضرت ثامن&#۸۲۰۲;الحجج (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;

امام هشتم شیعیان
حضرت على بن موسى الرضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; در یازدهم ذیعقده سال ۱۴۸ هجرى در مدینه
منوّره متولد شدند.

پدر بزرگوارشان
حضرت موسى بن جعفر (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و مادر گرامیش «تکتم» نجمه نام داشتند.

نام آن حضرت «على»
و کینه&#۸۲۰۲;اش «ابوالحسن» و به «رضا» ملقب بودند.

پس از شهادت
پدرشان در سن ۳۵ سالگى به امامت و زعامت نایل آمدند و ناخداى کشتى نجات بشر
شدند تا آن را از امواج سهمگین و پرخطر بى&#۸۲۰۲;عدالتى&#۸۲۰۲;هاى عباسیان به ساحل آرام قسط
و عدل هدایت کنند.

دوران بیست ساله
امامت ایشان همزمان با خلافت سه خلیفه عباسى بوده، ده سال نخست خلافت
هارون&#۸۲۰۲;الرشید و پنج سال بعد، خلافت محمدامین فرزند هارون و پنج سال پایانى در
خلافت مأمون گذشت.

مأمون در خراسان
براى خاموش کردن نارضایتى طرفداران امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و برجسته کردن روحیات
علمى و معنوى دربار خود، و همچنین نشان دادن اقبال امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; به دنیا
تصمیم گرفت تا حضرت را به مرو دعوت نماید.

امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; ابتدا نپذیرفتند اما پس از تهدید و اجبار پذیرفته و سپس کنار
قبر منور رسول اکرم (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; رفتند و با اهل&#۸۲۰۲;بیت خود وداع کردند و
از طریق بصره، خرمشهر، اهواز، اراک، قم، رى و نیشابور در دهم شوال سال ۲۰۱ هجرى
قمرى به مرو وارد شدند.

بیش از دو سال در
خراسان نبودند که در روز جمعه آخر صفر سال ۲۰۳ هجرى قمرى به دستور مأمون توسط
زهر مسموم و شهید شدند.

 


فضلیت زیارت ثامن الحجج (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;:

پیامبر اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲;:

به زودى پاره&#۸۲۰۲;اى
از تن من در زمین خراسان دفن مى&#۸۲۰۲;شود. مؤمنى او را زیارت نمى&#۸۲۰۲;کند جز این&#۸۲۰۲;که
خداوند بهشت را بر او واجب مى&#۸۲۰۲;کند و پیکرش را بر آتش حرام مى&#۸۲۰۲;گرداند.[۴۹]

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;:

«هر کس امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را زیارت کند گویا رسول خدا (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲;را زیارت کرده
است».[۵۰]

 امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;:


«ان زوار قبرى لاکرم الوفود على الله یوم القیامه و ما من مؤمن
یزورنى فتصیب وجهه قطره من الماء الا حرم الله تعالیل جسده على النار»
[۵۱]؛
«زائران قبر من هنگام بار یافتن به میهمانى خداوند روز قیامت از همه گرامى&#۸۲۰۲;تر
خواهند بود و هیچ مؤمنى نیست که زیارت کند مرا و قطره اشکى (سختى آب و هوا و
باران) بر صورتش بغلطد مگر این&#۸۲۰۲;که خداى تعالى تن او را بر آتش حرام نماید».


«من زارنى و هو یعرف ما اوجب الله تعالى من حقى و طاعتى فانا و
آبائى شفعاوه یوم القیامه، و من کنا شفعاوه نجا»
[۵۲]؛
«هر که مرا زیارت کند، در حالى که حق و طاعت مرا که خدا بر او واجب کرده
بشناسد، من و پدرانم در روز قیامت شفیع او هستیم، و هر که ما شفیع وى باشیم
نجات یابد».


«من زارنى على بعد دارى و مزارى اتیته یوم القیامه فى ثلاثه
مواطن حتى اخلطه من اهوالها. اذا تطایرت الکتب یمینا و شمالا، و عندالصراط، و
عند المیزان»
[۵۳]؛
«کسى که با دورى راه مزارم به زیارت من بیاید، روز قیامت در سه جا نزد او خواهم
آمد و او را از بیم گرفتارى آن موقف&#۸۲۰۲;ها رهایى خواهم بخشید: هنگام دادن نامه عمل
به دست راست و چپ، نزد صراط، نزد میزان».


«.... و من هذه البقعه روضه من ریاض الجنه و مختلف الملائکه
لایزال فوج ینزل من السماء و فوج تصعد الى ان ینفخ فى الصور»
[۵۴]؛
«این بارگاه بوستانى از بهشت است و محل آمد و شد فرشتگان آسمان، و همواره گروهى
از ملائکه فرود مى&#۸۲۰۲;آیند و گروهى بالا مى&#۸۲۰۲;روند تا وقتى که در صور دمیده شود».

ـ عبدالسلام&#۸۲۰۲;بن
صالح هروى از امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; نقل مى&#۸۲۰۲;کند که فرمودند: «روزگار سپرى
نمى&#۸۲۰۲;شود مگر این&#۸۲۰۲;که طوس محل آمد و شد شیعیان و زائرانم مى&#۸۲۰۲;گردد. بدان هرکس مرا
در طوس که دور از وطنم است زیارت کند روز قیامت با من است و هم&#۸۲۰۲;رتبه من، در
حالى که گناهانش آمرزیده شود».[۵۵]

ـ ابونصر بزنطى
گوید در نوشته&#۸۲۰۲;اى از ابوالحسن الرضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; خواندم: «به شیعیان من
ابلاغ کن همانا زیارت من نزد خدا برابر هزار حج است». راوى گوید: به حضرت جواد
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; عرض کردم هزار حج است؟

حضرت فرمودند:
«آرى. به خدا سوگند هزار هزار (یک میلیون) حج است اما براى کسى که با عرفان به
حقش او را زیارت کند».[۵۶]

امام جواد
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;:

«هر که قبر پدرم
امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را (با معرفت) زیارت کند، خداوند تمام گناهانش را
مى&#۸۲۰۲;بخشد و بهشت از آن اوست»[۵۷].

«براى کسى که به
زیارت پدرم برود بهشت را ضمانت مى&#۸۲۰۲;کنم»[۵۸].

ـ احمد بن محمد بن
عیسى از داود حرمى و او از حضرت جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;: «هر کسى پدرم را زیارت
کند بهشت بر او واجب مى&#۸۲۰۲;شود».[۵۹]

ـ ابن&#۸۲۰۲;مهزیار گوید
به امام جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; گفتم: فدایت شوم زیارت امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;
افضل است یا زیارت اباعبدالله الحسین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؟ فرمود: «زیارت پدرم
فضلیتش بیشتر است چون که امام حسین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را همه مردم زیارت مى&#۸۲۰۲;کنند.
اما پدرم را جز شیعیان خاص و زبده زیارت نمى&#۸۲۰۲;نماید».[۶۰]

ـ عبدالعظیم حسنى
از امام جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; روایت مى&#۸۲۰۲;کند: «کسى که قبر پدرم رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را در طوس با شناخت حقش زیارت کند نزد خداى تعالى برایش بهشت را
ضمانت مى&#۸۲۰۲;کنم».[۶۱]
 


احادیث امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;:


«رحم الله عبدا أحیا امرنا فقلت له، و کیف یحیى امرکم، قال
یتعلم علومنا و یعلمها الناس، فان الناس لو علموا محاسن کلا منا لاتبعونا»
[۶۲]؛
«خدا رحمت کند کسى که امر ما را زنده کند. (راوى گوید) پرسیدیم زنده نمودن او
شما به چیست؟ فرمود: علوم و دانش&#۸۲۰۲;هاى ما را فراگیرد و به مردم تعلیم دهد، چرا
که اگر مردم زیبایى و نیکى&#۸۲۰۲;هاى سخن ما را بدانند از ما پیروى مى&#۸۲۰۲;کنند».


«من حاسب نفسه ربح و من غفل عنها خسر»
[۶۳]؛
«کسى که به حساب نفس خود رسیدگى مى&#۸۲۰۲;کند سود مى&#۸۲۰۲;برد و کسى که از نفس خود غافل
است زیان کار است».


«من نعوذ بالله من النار و لم یترک شهوات الدنیا فقد استهز
بنفسه»
[۶۴]؛
«کسى که از آتش جهنم به خدا پناه مى&#۸۲۰۲;برد و حال آن&#۸۲۰۲;که شهوات و امیال نفسانى دنیا
را ترک نمى&#۸۲۰۲;کند در حقیقت خود را مسخره کرده».


«الصغایر من الذنوب، طرق الى الکبائر و من لم یخف الله فى
القلیل لم یخفد فى الکثیر»
[۶۵]؛
«انجام گناهان کوچک راهى است به سوى گناهان بزرگ، و هر کسى از خداوند در امور
کم نترسید در مسایل بزرگ و زیاد نیز نمى&#۸۲۰۲;ترسد».


«من تصدق بصدقه حین یصبح، اذهب الله عند نحس ذلک الیوم»
[۶۶]؛
«شخصى که هنگام صبح صدقه دهد خداوند نحوست و شرور آن روز را از او برمى&#۸۲۰۲;دارد».


«عونک للضعیف افضل من الصدقه»
؛ «دستگیرى و
کمک رسانى براى ضعیفان و نیازمندان فضلیتش بیشتر از صدقه دادن است».


«المؤمن اذا غضب لم یخرجه غضبه عن حق»
[۶۷]؛
«مؤمن هنگامى که خشمگین شود از حد اعتدال و حق خارج نمى&#۸۲۰۲;گردد».


«التدبیر قبل العمل یو&#۱۶۲۰;نک من الندم»
[۶۸]؛
«برنامه&#۸۲۰۲;ریزى و دوراندیشى قبل از هر عملى تو را از پشیمانى ایمن مى&#۸۲۰۲;دارد».


«صدیق کل امرء عقله و عدوه جهله»
[۶۹]؛
«دوست و همراه هر کسى عقل اوست و دشمنش جهل و نادانیش است».


«الایمان اقرار باللسان و معرفه بالقلب و عمل بالارکان»
[۷۰]؛
«حقیقت ایمان، عبارت است از اقرار به زبان، شناخت با قلب و عمل نمودن، با اعضاء
و جوارح».


«صل رحمک و لو بشربه من ماء»
[۷۱]؛
«با بستگان خود ارتباط برقرار کن، گرچه به اندازه نوشیدن آبى باشد».


«التود الى الناس نصف العقل»
[۷۲]؛
«مهرورزى به مردم نیمى از عقل و اندیشه است».


«لیست العبادة کثرة الصیام و الصلاه و انما العباد کثره التفکر
فى امرالله»
[۷۳]؛
«عبادت به نماز و روزه زیاد نیست، بلکه عبادت (مهم) تفکر در نشانه&#۸۲۰۲;هاى خداوند
است».

 
 


کرامات امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;

 


خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; حسن&#۸۲۰۲;زاده آملى :

در عنفوان جوانى و
آغاز درس زندگانى که در مسجد جامع آمل سرگرم به صرف ایام در اسم و فعل و حرف
بودم و محو در فراگرفتن صرف و نحو؛ در سحرخیزى و تهجّد عزمى راسخ و ارادتى
ثابت  داشتم. در رو&#۱۶۲۰;اى مبارک سحرى به ارض اقدس رضوى تشرف حاصل کردم و به زیارت
جمال دل&#۸۲۰۲;آراى ولى&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; الاعظم ثامن الحجج على بن موسى الرضا ـ علیه و على
آبائه و ابنائه آلاف التحیه و الثناء ـ نایل شدم.

در آن لیله مبارکه
قبل از آن&#۸۲۰۲;که به حضور باهرالنور امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مشرف شوم مرا به مسجدى
بردند که در آن مزار حبیبى از احباءاللّه&#۸۲۰۲; بود و به من فرمودند در کنار این
تربت دو رکعت نماز حاجت بخوان و  حاجت بخواه که برآورده است. من از روى عشق و
علاقه مفرطى که به علم داشتم نماز خواندم و از خداوند سبحان علم خواستم سپس به
پیشگاه والاى امام هشتم سلطان دین رضا -روحى لترابه الفداء و خاک درش تاج سرم-
رسیدم و عرض ادب نمودم بدون این&#۸۲۰۲;که سخنى بگویم امام که آگاه به سِرّ من بود و
اشتیاق و التهاب و تشنگى مرا براى تحصیل آب حیات علم مى&#۸۲۰۲;دانست، فرمود: نزدیک
بیا، نزدیک رفتم و چشم به روى امام گشودم. دیدم با دهان مبارک آب دهانش را جمع
کرد و بر لب آورد و به من اشارت فرمود که بنوش. امام خم شد و من زبانم را در
آوردم و با تمام حرص و ولع - که خواستم لب&#۸۲۰۲;هاى امام را بخورم - از کوثر دهانش
آب حیات را نوشیدم و در همان حال به قلبم خطور کرد که امیرالمؤمنین على
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; فرمود: پیغمبر اکرم (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; آب دهانش را به لبش
آورد و من آن را خوردم که هزار در علم و از هر درى هزار در دیگرى به روى من
گشوده شد. پس از آن امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;طى الارض را عملاً به من بنمود، که از
آن خواب نوشین شیرین که از هزاران سال بیدارى من بهتر بود به درآمدم، به آن
نوید سحرگاهى امیدواریم که روزى به گفتار حافظ شیرین سخن بترنم آیم که:


دوش وقت سحر از
غصه نجاتم دادند

وندر آن ظلمت شب
آب حیاتم دادند


چه مبارک سحرى بود
و چه فرخنده شبى

آن شب قدر که این
تازه براتم دادند


من اگر کامروا
گشتم و خوش دل چه عجب

مستحق بودم و
این&#۸۲۰۲;ها به زکاتم دادند[۷۴]



خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مجتهد شبسترى:

حیات و ممات ائمه طهار
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; یکى است، در زیارت مى&#۸۲۰۲;خوانیم «اشهد انک تشهد مقامى و تسمع کلامى و
ترد سلامى» یعنى شهادت مى&#۸۲۰۲;دهم که تو جاى مرا مى&#۸۲۰۲;بینى و کلام مرا مى&#۸۲۰۲;شنوى و سلام مرا
جواب مى&#۸۲۰۲;دهى.

در حیات آن&#۸۲۰۲;ها صدها
معجزه اتفاق افتاده است، در ممات آن&#۸۲۰۲;ها هم آن معجزات تکرار شده است. یکى از علماى
مشهد براى خود بنده از یکى از علماى مشهد مقدس شنیده که مى&#۸۲۰۲;گفت:

خانواده&#۸۲۰۲;اى براى زیارت
حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;آیند و در یکى از طبقات بالاى هتل ملائکه ساکن مى&#۸۲۰۲;شوند.
روزى در خیابان نزدیک هتل سر و صدایى بلند شود بچه این خانواده از پنجره هتل خم
مى&#۸۲۰۲;شود تا ماجرا را تماشا کند، از همان بالا به پایین پرت مى&#۸۲۰۲;شود. مادر بچه همان جا
متوسل به آقا مى&#۸۲۰۲;شود و فریاد مى&#۸۲۰۲;زند «یا امام رضا ما میهمان توییم به دادمان برسید»
سپس به اتفاق شوهرش به سرعت از پله&#۸۲۰۲;هاى هتل پایین مى&#۸۲۰۲;آیند وارد خیابان مى&#۸۲۰۲;شوند مردم
حلقه زده بودند به وسط جمعیت مى&#۸۲۰۲;روند و کودک خود را سالم در میان جمعیت مى&#۸۲۰۲;بیند. از
کودک که سؤال مى&#۸۲۰۲;کنند، مى&#۸۲۰۲;گوید در موقع افتادن آقایى مرا گرفت و سالم به زمین گذاشت
من فریاد زدم و مردم دورم جمع شدند.

 


خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; وحید خراسانى :

مرحوم حاج شیخ حبیت
الله، بزرگان گلپایگان مى&#۸۲۰۲;شناسد؛ از اوتاد و ابدال بود. روزى در پاسخ این سؤال من
که چگونه به کمالات معنوى دست یافتى؟ فرمودند: ماجرا این است مرا به بیمارستان
بردند و بسترى کردند روزى حال من منقلب شد. رو کردم به طرف حرم امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و گفتم: آقا مدت چهل سال است که نیمه&#۸۲۰۲;هاى شب حتى در سرماى شدید
زمستان و گرماى تابستان پشت حرم شما مى&#۸۲۰۲;آمدم و نمازم شب مى&#۸۲۰۲;خواندم تا در حرم باز
شود، اولین کسى بودم که همیشه وارد حرم مى&#۸۲۰۲;شدم من اکنون در اینجا هستم حالا
مى&#۸۲۰۲;بینیم شما چه مى&#۸۲۰۲;کنید.

این را تا گفتم ناگهان
دیدم روزگار دیگرى است باغستانى است تختى در میان باغ گذاشته شده و آقا على&#۸۲۰۲;بن
موسى&#۸۲۰۲;الرضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; بر روى آن تخت نشسته&#۸۲۰۲;اند و من هم کنارشان بودم بدون هیچ
گفتگویى یک طاقه گل چیدند و به من دادند بعد متوجه شدم که خبرى نیست، گل را گرفته
بودم به هر فرد مریضى مى&#۸۲۰۲;زدم خوب مى&#۸۲۰۲;شد. سرطانى&#۸۲۰۲;ها خوب مى&#۸۲۰۲;شدند. این کار تا زمانى
بود که ارباب معصیت با من دست نداده بودند. هر شب دست ارباب معصیت به دستم مى&#۸۲۰۲;کشیدم
خوب نمى&#۸۲۰۲;شد. فقط دردش تخفیف مى&#۸۲۰۲;یافت که بعد با دعا و توسلى که داشتم کار اثر خودش
را مى&#۸۲۰۲;کرد.
 


خاطره آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; علم&#۸۲۰۲;الهدى :

این کرامت را مرحوم
پدرم آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; علم&#۸۲۰۲;الهدى (که امامت جماعت مسجد منتظر را به عهده داشتند) بیان
نمودند. فردى به نام محمد لزگى که از بلاد شیروان و قوچان بود و قامتى بلند داشته،
روزگار جوانى را هنوز طى ننموده که مبتلا به کورى مى&#۸۲۰۲;شود، با توجه به این&#۸۲۰۲;که او و
عیالش در یک اطاق اجاره&#۸۲۰۲;اى زندگى کرده&#۸۲۰۲;اند و به علت کورى نمى&#۸۲۰۲;توانسته است کار کند و
درآمدى حاصل نماید. زندگى را به سختى گذران مى&#۸۲۰۲;نموده، به حدى که اجاره محل زندگیش
به عهده تعویق افتاده. روزى به منزل مى&#۸۲۰۲;رود و عیالش را در حال گریه مى&#۸۲۰۲;بیند، که
صاحب خانه اجاره عقب افتاده را مى&#۸۲۰۲;خواهد. چون گفتم که صبر کند زیرا الان نداریم.
توهین نموده که شما سید نیستید اگر سید بودید اینقدر فقیر نمى&#۸۲۰۲;شدید و شوهرت کور
نمى&#۸۲۰۲;شد. شوهر پس از شنیدن این حرف&#۸۲۰۲;ها ناهار نخورده با حالتى منقلب و بدون وضو وارد
حرم آقا امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;شود و دست در شبکه&#۸۲۰۲;هاى ضریح مى&#۸۲۰۲;اندازد با قلبى
سوزناک و چشمانى پر اشک مى&#۸۲۰۲;گوید: آقا اگر این دختر از دختران شما نیست باید ثابت
شود و اگر هم هست عنایتى بفرمایید که این&#۸۲۰۲;گونه خوار نشود براى ما عشیره&#۸۲۰۲;هاى ترک بد
است که کسى ادعا کند سیدم ولى سید نباشد سپس از حال مى&#۸۲۰۲;رود. آقایى را در عالم
بیهوشى مى&#۸۲۰۲;بیند که مقدارى پول در دستش گذارد و مى&#۸۲۰۲;گوید محمد بلند شو ما از خداى
متعال چشمان تو را خواستیم و دستى بر روى چشمان او مى&#۸۲۰۲;کشند و مى&#۸۲۰۲;فرمایند: این پول
را بگیر و بدهى&#۸۲۰۲;هایت را پرداخت کن و از آن خانه به خانه&#۸۲۰۲;اى دیگر نقل مکان کن و به
عیالت بگو که از دختران ما هستى و به صاحب خانه بگو که نسب ما نسب مسلّمى هست، سپس
به هوش آمد، چشمانش را باز شده مى&#۸۲۰۲;بیند که مردم با دیدن این صحنه به سر و روى او
ریخته وقتى خدام او را به دفتر دلالت مى&#۸۲۰۲;کنند او آنان را قسم مى&#۸۲۰۲;دهد که بگذارید
بروم زیرا عیالم در منزل گریه مى&#۸۲۰۲;کند بعدا براى اداى توضیحات و نحوه شفا یافتن خدمت
مى&#۸۲۰۲;رسم که به خانه مى&#۸۲۰۲;رود و همسرش را شادمان مى&#۸۲۰۲;کند و پیام حضرت را منتقل نمود و
مقدار پول مرحمتى حضرت را شمرده و به صاحب خانه مى&#۸۲۰۲;دهد که صاحب خانه مى&#۸۲۰۲;گوید درست
همان مقدار است که طلب داریم.

 


خاطره حجه&#۸۲۰۲;الاسلام والمسلمین قرائتى:

پس از ازدواج با همسرم
به مشهد مقدس مشرف شدیم. چندى نگذشته بود که پول&#۸۲۰۲;مان تمام گردید. براى تأمین غذا
مانده بودیم. خیلى ناراحت بودم. ابتدا فکر کردم سجاده زیبائى را که به همراه آورده
بودیم بفروشم تا آن را برداشتم که با خود ببرم همسرم متوجه شد و گفت: «آن را کجا
مى&#۸۲۰۲;برید؟» جوابى دادم. ولى ترجیح دادم از این کار بگذرم تصمیم گرفتم در داخل حرم
زیارتنامه بخوانم و از بابت آن پولى از زائران دریافت نمایم. وارد حرم مطهر حضرت
رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; شدم به تعدادى از زائران مراجعه کردم. آقا زیارت، زیارتنامه
بخوانم، کسى جوابى نداد. تصمیم گرفتم تسبیح چوبى&#۸۲۰۲;ام را بفروشم متأسفانه آن هم نشد
تلاش کردم آشنائى را پیدا کنم و از او پولى قرض بگیرم هر چه گشتم کسى را پیدا
نکردم. از همه کس و همه جا ناامید شدم. رفتم داخل حرم به حضرت متوسل شدم آقا میهمان
و زائر شما هستم از همه کس و از همه جا ناامید گشتم امید من شما هستید عروس خانم
گرسنه است دارد دیر مى&#۸۲۰۲;شود. اگر مى&#۸۲۰۲;خواهید عنایتى بفرمایید. زودتر! در همین موقع
یکى از دوستانم به من مراجعه کرد و گفت ۴۰ دقیقه است که دنبال تو مى&#۸۲۰۲;گردم. کجا
هستى؟ پولى اضافه دارم مى&#۸۲۰۲;خواهم به تو بدهم تا در قم به من بازگردانى فورا پول را
در آورد و به من سپرد و رفت، از حضرت تشکر کردم و براى خرید غذا از حرم بیرون رفتم،
جالب اینجاست زمانى که دوستم اعلام کرد که دنبالت مى&#۸۲۰۲;گردم همان مدتى بود که من به
حضرت متوسل شده بودم.

زمانى در هنگام تشرف
به محضر حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; در طلا را بوسیدم وقتى به در چوبى رسیدم زورم آمد!
دیدم برایم طلا با چوب فرق مى&#۸۲۰۲;کند. خدمت آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مروارید رسیدم و ماجرا را نقل
کردم ایشان فرمودند: خداوند تو را دوست داشته است که عیبت را زودتر به تو نشان داده
است.

 


خاطره حجه&#۸۲۰۲;الاسلام والمسلمین فردوسى&#۸۲۰۲;پور :

آقا موسى زرآبادى شوهر
همشیره آقا شیخ مجتبى قزوینى(ره) بودند. مرحوم آقا موسى بسیار متقى، پرهیزگار و
زاهد بود، بنده از قول فرزندشان خلیل آقا که در قید حیات هستند نقل مى&#۸۲۰۲;کنم، در یک
سفر ایشان به مشهد مقدس مشرف مى&#۸۲۰۲;شوند. وقتى به شاهرود مى&#۸۲۰۲;رسند، رودخانه شاهرود آبش
جارى بوده است. عبور از این رودخانه براى هیچ کس ممکن نبوده است. خود فرزندشان
فرمودند: پدرم انگشترشان را در مى&#۸۲۰۲;آورند و به آب رودخانه مى&#۸۲۰۲;زدند و رودخانه باز
مى&#۸۲۰۲;شد و مى&#۸۲۰۲;ایستاد، عین داستان حضرت موسى و رود نیل، بعد ایشان اشاره به کاروان
مى&#۸۲۰۲;کردند که رد بشوند. وقتى از رودخانه عبور مى&#۸۲۰۲;کردند آب رودخانه به جریان
مى&#۸۲۰۲;افتاد. بعد که مشرف مى&#۸۲۰۲;شوند به حرم حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;بینند حضرت روى
ضریح نشسته سلام مى&#۸۲۰۲;دهند و به حضرت عرض مى&#۸۲۰۲;کند که من در این سفر سه حاجت از شما
مى&#۸۲۰۲;خواهم. بلافاصله حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;مى&#۸۲۰۲;فرمایند: یکى  از آن&#۸۲۰۲;ها را در راه به
تو دادیم و دو تاى دیگرش را هم مى&#۸۲۰۲;دهیم، من توضیح خواستم از خلیل آقا، که چیزى که
در راه اتفاق افتاده بود است. گفتند: بلى، منتهى اصل حاجت این بوده که مرحوم آقا
موسى تقاضا داشتند که یک دهم از آن قدرت الهى که حضرت دارند به ایشان داده شود تا
داراى قدرت اعجاز شوند، حضرت هم همان قدرت را به ایشان دادند و نشانه&#۸۲۰۲;اش هم همین
بود که با اشاره به آب به وسیله انگشتر یا چوب آب مى&#۸۲۰۲;ایستاد. آقا خلیل گفت بعدها که
ما از پدر پرسیدیم که آن مسئله و قدرتى که به شما داده بودند هست. فرمودند خیر چون
بس که بر دوشم سنگینى مى&#۸۲۰۲;کرد قادر به تحملش نبودم همان یک دهم آن قدر ثقیل بود که
از حضرت خواسته بودند که آن را برداند (به قول خودشان تحویل دادند).

 


خاطره حجه&#۸۲۰۲;الاسلام والمسلمین راشد یزدى :

حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مرتضى
حائرى از دار دنیا مى&#۸۲۰۲;روند، ایشان فرزند حاج شیخ عبدالکریم حائرى مو&#۱۶۲۰;س حوزه علمیه
بود. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مرعشى نجفى چنین فرمودند: آقاى حائرى از دنیا رفت، شب اول
قبرش نماز لیله&#۸۲۰۲;الدفن خواندم و یک سوره یاسین هم قرائت نمودم. بعد از چند روز به
خوابم آمد، پرسیدم آقاى حائرى اوضاع چطور است؟ چون یادم بود که از دنیا رفته&#۸۲۰۲;اند،
گفت: وقتى از بسیارى مسایل گذشتیم و بدن&#۸۲۰۲;مان را وارد قبر کردند روح من مثل این&#۸۲۰۲;که
لباسى را از تن درآورى از بدنم جدا شد، به طورى که بدنم را مى&#۸۲۰۲;دیدم در حالت بهت و
حیرت نشسته بودم. ناگهان متوجه شدم از طرف پایین پایم صدایى بلند شد که نگاه کردم
دیدم دو نفر که همه وجودشان آتش است به سمت من مى&#۸۲۰۲;آمدند چشم&#۸۲۰۲;هایشان تشخیص داده
نمى&#۸۲۰۲;شد ولى مى&#۸۲۰۲;فهمیدم که دو نفر هستند. ترس وجودم را فرا گرفت. در همان جا در حالت
بى&#۸۲۰۲;کسى و غربت به خدا توجه کردم. در این هنگام متوجه صدایى از بالاى سرم شدم. دیدم
نورى به طرف من مى&#۸۲۰۲;آید. هر چه این نور بیشتر به طرف من مى&#۸۲۰۲;آمد آن دو نفر آتشین به
طرف عقب مى&#۸۲۰۲;رفتند. این کار ادامه داشت تا حدى که از آن دو نفر اثرى نماند. بالاى
سرم آقایى نورانى را دیدم که تبسمى به لب داشت. گفت: آقاى حائرى ترسیدى؟ گفتم آقا
بله چه ترسى! شما چه کسى هستید، آقا فرمودند: من على&#۸۲۰۲;بن موسى&#۸۲۰۲;الرضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;
هستم، آقاى حائرى شما ۳۸ مرتبه به زیارت من آمدند ۳۸ بار به بازدیدت مى&#۸۲۰۲;آیم این
اولینش است. ۳۷ بار دیگر نیز مى&#۸۲۰۲;آیم.

نقل شده است آقاى
حائرى در آخرین سفرشان به مشهد حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را در خواب یا... دیده. که
به ایشان فرموده بودند تو دیگر نیا، اکنون نوبت آمدن من نزد تو است. از همین موضوع،
دریافته بود که عمرش به پایان رسیده است.

 


خاطرات آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت(ره):

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت(ره)
مى&#۸۲۰۲;فرمودند: زیارت امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; بالاتر است، چرا که به زیارت امام حسین
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; بسیارى از مسلمانان مى&#۸۲۰۲;روند. ولى به زیارت حضرت امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; فقط شیعیان اثنى عشرى مى&#۸۲۰۲;آیند.

خیلى&#۸۲۰۲;ها از حضرت امام
رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; سؤال کردند و خواستند و جواب شنیدید، در نجف، در کربلا، در مشهد
مقدس، کسى مادرش را به کول مى&#۸۲۰۲;گرفت و به حرم مى&#۸۲۰۲;برد. چیزهاى عجیبى را مى&#۸۲۰۲;دید!

ملتفت باشید! معتقد
باشید!

شفا دادن الى
ماشاءالله؛ یکى از معاودین عراقى غدّه&#۸۲۰۲;اى داشت و مى&#۸۲۰۲;بایستى مورد عمل جراحى قرار
مى&#۸۲۰۲;گرفت. خطرناک بود از آقا خواستم او را شفا بدهد. شب در خواب دیدم حضرت معصومه
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را که فرمودند: «غده خوب مى&#۸۲۰۲;شود احتیاج به عمل ندارد».

همه زیارت نامه&#۸۲۰۲;ها
مورد تأیید هستند. زیارت جامعه کبیره را بخوانید. زیارت امین اللّه&#۸۲۰۲; مهم است. قلب
شما بخواند با زبان قلب خود بخوانید. لازم نیست حوائج خودمان را در محضر امام
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; بشمریم. حضرت (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;دانند! مبالغه در دعاها نکنید!
زیارت قلبى باشد. امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; به کسى فرمودند «از بعضى گریه&#۸۲۰۲;ها ناراحت
هستم»!

یکى از بزرگان مى&#۸۲۰۲;گفت:
من به دو چیز امیدواریم:

اولاً، قرآن را با
کسالت نخوانده&#۸۲۰۲;ام، بعضى قرآن را آن چنان مى&#۸۲۰۲;خوانند که گویى شاهنامه مى&#۸۲۰۲;خوانند. قرآن
کریم موجودى است شبیه عترت.

ثانیا، در مجلس
عزادارى حضرت سیدالشهداء گریه کرده&#۸۲۰۲;ام.

حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
العظمى بروجردى (قدس سره) مبتلا به چشم درد شدند، فرمودند در روز عاشورا مقدارى از
گل پیشانى عزاداران امام&#۸۲۰۲;حسین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را در چشمان خود کردم، دیگر در عمرم
چشم درد نشدم و از عینک هم استفاده نکردم!

پس از حادثه بمب&#۸۲۰۲;گذارى
در حرم مطهر، حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; حضرت (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; به خواب کسى آمدند سؤال
شد «در آن زمان شما کجا بودید؟» فرمودند: «کربلا بودم»! این جمله دو معنى دارد:

معنى اول؛ اینکه حضرت
رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; آن روز به کربلا رفته بودند.

معنى دوم؛ یعنى این
حادثه در کربلا هم تکرار شده است. دشمنان به صحن امام حسین (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; ریختند و
ضریح را خراب کردند و در آنجا آتش روشن کردند!

کسى وارد حرم حضرت رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; شد، متوجه شد سیدى نورانى در جلوى او مشغول خواندن زیارت نامه
مى&#۸۲۰۲;باشد، به آن سید نزدیک شد و متوجه شد که ایشان اسامى معصومین (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲; را
یک یک با سلام ذکر مى&#۸۲۰۲;فرمایند. هنگامى که به نام مبارک امام زمان(عج) رسیدند سکوت
کردند! آن کس متوجه شد که آن سید بزرگوار خود مولایمان امام زمان(عج) مى&#۸۲۰۲;باشد.

زمانى که در قم با
رفقا به امام&#۸۲۰۲;زاده&#۸۲۰۲;اى در خارج از شهر رفتیم تا آب و هوایى بخوریم، یکى از دوستان
خیلى خسته شد. از کسى از همراهان خواست که با توسل وسیله&#۸۲۰۲;اى را درخواست کند. در
همان جا آن کس به امام زمان(عج) متوسل شد و از حضرت چنین خواست «یا صاحب الزمان! یک
وسیله&#۸۲۰۲;اى بفرست تا او سوار شود!» همان جا وسیله&#۸۲۰۲;اى فورا حاضر شد و ما را سوار کردند
و بردند!

در همین حرم حضرت رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; چه کراماتى مشاهده شده است. کسى در رو&#۱۶۲۰;ا دید که به حرم حضرت رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مشرف شده است. او متوجه شد که گنبد حرم شکافته است و حضرت عیسى و
حضرت مریم (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; از آنجا وارد حرم شدند، تختى گذاشتند و آن دو بر آن
نشستند و حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; را زیارت کردند. روز بعد آن دو کس در بیدارى به
حرم مشرف گردید. ناگهان متوجه شد حرم کاملاً خلوت مى&#۸۲۰۲;باشد! حضرت عیسى و حضرت مریم
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; از گنبد وارد حرم شدند و بر تختى نشستند و حضرت رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;
را زیارت کردند. زیارت&#۸۲۰۲;نامه مى&#۸۲۰۲;خواندند. همین زیارت نامه از همان بالاى گنبد
برگشتند. دوباره وضع عادى شد و قیل و قال شروع گردید. حال آیا حضرت رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; وفات کرده است؟

حرف آخر اینکه عمل
کنیم به هر چه مى&#۸۲۰۲;دانیم. احتیاط کنیم بر آنچه خوب نمى&#۸۲۰۲;دانیم. با عصاى احتیاط حرکت
کنیم.

 
 


بیانى کوتاه در شناخت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;

 

 نسب
حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;:

* نام حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; «فاطمه کبرى» بود؛ زیرا حضرت کاظم (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; سه دختر به نام
فاطمه داشتند و حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; بزرگتر از آنها بود.

* مادر آن حضرت بانوى
بزرگوارى به نام «نجمه» خاتون بود.

* لقب «معصومه» را
امام رضا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; بر ایشان نهاد.

* در شرافت نسب حضرت
معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; همین بس که ایشان دختر امام، خواهر امام و عمه امام هستند و
همگى این ائمه به علاوه امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام)&#۸۲۰۲; در جلالت شأن ایشان،
روایت دارند. آن حضرت از معدود امام&#۸۲۰۲;زادگانى است که پنج معصوم در عظمت شأن او سخن
گفته&#۸۲۰۲;اند.

درست است که روایات
متعدّد و فراوانى در شأن شهر قم و اهالى آن وارد شده. ولى به طور مسلّم اهمیت و
مقام حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;به این جهت نیست که در قم مدفون گردیده&#۸۲۰۲;اند؛ بلکه
در میان فضائلى که قم داشت مهمترین فضیلت این است که حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; را
در خود جاى داد.[۷۵]

* با توجه به این&#۸۲۰۲;که
حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; در سال ۲۰۱  ه. ق رحلت کردند عمر شریف حضرت حدود ۲۸ 
سال بود.

 


امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;:

*در میان حدود ۳۷
فرزند حضرت کاظم (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;فقط امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;و حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; از یک مادر، آن هم بانوى بزرگوارى چون نجمه خاتون متولد شدند.

*امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; ۲۵ سال بزرگتر از حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;بودند؛ زیرا آن حضرت در
سال ۱۴۸  ه. ق به دنیا آمدند و حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; در سال ۱۷۳  ه. ق.

*حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; ۲۱ سال تحت سرپرستى امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; بودند؛ زیرا امام کاظم
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;در سال ۱۷۹  ه. ق به دستور هارون زندانى گشت و حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;در آن زمان ۶  ساله بودند و تا زمان هجرت امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;ـ
سال ۲۰۰  ه. ق ـ تحت کفالت حضرت بودند.

*امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; دو سال بعد از حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;شهید شدند.
 


رحلت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; :

حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; در مسیر سفر از مدینه به خراسان در شهر ساوه بیمار شدند واز همراهان
خویش تقاضا نمودند که ایشان را به شهر قم ببرند.

سبب بیمارى آن حضرت
طبق نقل برخى از مورّخان غم و اندوه فراوانى بود که در اثر حمله دشمنان خاندان
امامت به کاروان ایشان و شهادت برادران و مجروح ساختن جمع زیادى از همراهان بود. در
این حمله برادران حضرت که پنج تن به نام&#۸۲۰۲;هاى هارون، فضل، جعفر، قاسم و زید بودند.
همگى به شهادت رسیده و برادرزادگان و سایر یاران که ۲۳  تن بودند همگى مجروح یا
کشته شدند و حضرت معصومه با دیدن پیکرهاى پاره پاره و غرق به خون عزیزان خود در
هاله&#۸۲۰۲;اى از غم و اندوه فرو رفت و این مسئله موجب بیمارى ایشان گشت.

طبق نقلى نیز بعد از
آن حمله، دشمنان در غذاى حضرت سمّ ریختند و آن سمّ موجب بیمارى و مسموم شدن و در
نهایت شهادت ایشان بعد از ۱۷ روز گردید.[۷۶]

پس از انتقال به قم و
وفات حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; پیکر مطهر ایشان را غسل داده، کفن کردند و به محل
حرم فعلى آوردند تا به خاک بسپارند. زمینى که هم اکنون مرقد مطهر حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;و صحن و سراى آن حضرت در آن جاى دارد، در عصر ورود حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;به قم به نام باغ بابلان خوانده مى&#۸۲۰۲;شد که از باغ&#۸۲۰۲;هاى موسى&#۸۲۰۲;بن خزرج
بود.

در آنجا اشعرى&#۸۲۰۲;ها
سردابى حفر کردند؛ ولى نمى&#۸۲۰۲;دانستند چه کسى باید حضرت را در قبر بگذارد. ناگاه از
جانب صحرا دو نفر سوار نقابدار پیدا شدند وقتى به نزدیک رسیدند از مرکب خود پیاده
شده و بر جنازه حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; نماز خواندند، سپس داخل سرداب شده و
جنازه را دفن کردند. آن گاه بیرون آمده و رفتند و کسى نفهمید آنها چه کسى بودند.[۷۷]
این قضیه دلالت بر کرامت و شرافت آن حضرت دارد.

 

زیارتنامه مأثور[۷۸]

*از آداب تشرف به حرم
مطهر معصومان (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; و امامزادگان، خواندن زیارت&#۸۲۰۲;نامه آن بزرگواران است.
زیارت&#۸۲۰۲;نامه معصومان (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; از سوى خود حضرات معصومین (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; صادر
گشته است. یعنى امامان، خود به شیعیان نحوه زیارت را مى&#۸۲۰۲;آموخته&#۸۲۰۲;اند. بنابراین الفاظ
زیارت&#۸۲۰۲;نامه&#۸۲۰۲;ها جزو احادیث محسوب مى&#۸۲۰۲;شود. اما غالباً زیارت&#۸۲۰۲;نامه امامزاده&#۸۲۰۲;ها، از
ناحیه معصوم وارد نشده است بلکه کلماتى است که علما و بزرگان با استفاده از احادیث،
براى زیارت آنها تنظیم کرده&#۸۲۰۲;اند. به همین جهت قرائت فاتحه براى امامزادگان سفارش
شده است.

اما زیارت نامه حضرت
معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; مانند زیارت&#۸۲۰۲;نامه&#۸۲۰۲;هاى ائمه (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; از کلمات نورانى
معصومان (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;بوده و جزو احادیث محسوب مى&#۸۲۰۲;گردد. از امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; دو زیارت&#۸۲۰۲;نامه براى حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;روایت شده است. و این
حاکى از مقام والاى آن بانوى بزرگ است. با توجه به اینکه سخنان و کلماتى که ائمه
(علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; بیان مى&#۸۲۰۲;فرمودند به علت اتصال به منبع لایزال الهى خالى از مبالغه
و خلاف است، عظمت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; از عبارات و نکات ذکر شده در این دو
زیارت&#۸۲۰۲;نامه روشن مى&#۸۲۰۲;شود.

*در یکى از آن دو
زیارتنامه امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;را به هشت لقب ملقب
فرموده&#۸۲۰۲;اند در نتیجه ایشان مانند مادر مظلومه&#۸۲۰۲;شان زهراى اطهر (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;داراى
القاب متعددى هستند.


«السلام علیک ایّتها الطاهرة الحمیدة البَرّةُ الرشیدةُ
التقیَّة النقیّة الرضیة المرضیة»
.[۷۹]

۱. طاهره، کسى که به
مقام طهارت باطن و روح رسیده و از گناهان به دور است.

۲. حمیده، ستایش&#۸۲۰۲;گر
خداوند.

۳. البَرَّة، نیکوکار.

۴. الرشیده، کسى که به
کمال و رُشد عقلانى و روحى رسیده است.

۵. تقیّه، کسى که به
مقام قرب تقوى نائل گشته است.

۶. نقیّة، کسى که نظیف
و برگزیده است.

۷. الرضیّة، کسى که به
مقام رضاى خدا رسیده و از خداى خویش رضایت کامل دارد.

۸. مرضیه، کسى که
خداوند از او راضى است.

 


شباهت زیارت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; با امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;:

*طبق زیارتنامه ذکر
شده از امام رضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;، زیارت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;زیارت همه انبیاى
اولوالعزم ـ آدم، نوح، موسى، عیسى و رسول&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; ـ و زیارت
همه چهارده معصوم (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;است، یعنى در آن همه این بزرگان زیارت مى&#۸۲۰۲;شوند. و
جالب این&#۸۲۰۲;که چهارده معصوم به صورت مخاطب حاضر در حرم حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;زیارت مى&#۸۲۰۲;شوند «السلام علیک؛ سلام بر تو اى...» گویا که همگى در این
حرم حضور دارند و حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; حرم اهل&#۸۲۰۲;بیت است.

*امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;درباره زیارت حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; فرموده&#۸۲۰۲;اند:


«من زار المعصومةَ بقُم کمَن زارَنى»
؛[۸۰]
کسى که مرقد حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; را در قم زیارت کند مانند کسى است که مرا
زیارت کرده است».
 


امامزادگان حرم حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;:

قبر شریف حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; در زیر ضریح فعلى داخل یک سرداب (زیرزمین) واقع شده و در آن سرداب
بعد از حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;بانوان جلیل القدر دیگرى در جوار حضرت دفن
شده&#۸۲۰۲;اند که عبارتند از:

الف) زینب دختر امام
جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

ب) امّ  محمد نوه امام
جواد (دختر موسى بن جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;)؛

ج) میمونه نوه امام
جواد (دختر موسى بن جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;)؛

د) بُرَیهیه نوه امام
جواد (دختر موسى بن جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;)؛

ه) امّ  اسحاق کنیز
محمد بن موسى نوه امام جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

و) ام  حبیب کنیز یکى
از نوادگان حضرت جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;(پسر نوه امام جواد ـ محمد بن احمد بن موسى
الجواد)[۸۱].

پس مناسب است در زیارت
حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; آن مخدرات و بانوان بزرگ نیز اینگونه زیارت شوند
«السلام علیکُنّ یا بناتَ رسول&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;» یا بگوییم: «السلام على رسول اللّه&#۸۲۰۲; و على
ذریة رسول اللّه&#۸۲۰۲;».

امامزادگان دیگرى که
تا سال ۳۸۵  ه. ق در مقبره حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;خارج سرداب دفن شده&#۸۲۰۲;اند چندین
نفر هستند:

الف. امامزاده حسین
نواده پنجم امام صادق (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

ب. امامزاده حمزه از
نوادگان امام سجاد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

ج. امامزاد ابوجعفر از
نوادگان امام سجاد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

د. امامزاده ابوالقاسم
از نوادگان امام سجاد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

ه. امامزاده على بن
حمزه از نوادگان امام سجاد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

و. امامزاده ابوعلى از
نوادگان امام سجاد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

ز. امامزاده ابوجعفر
ثانى؛

ح. امامزاده ابومحمد
از نوادگان امام سجاد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;؛

ط. امامزاده ابوعلى
ثانى؛

و... .[۸۲]

اولین سایه&#۸۲۰۲;بان مقبره
شریف حضرت معصومه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;را خاندان اشعرى بنا نمودند. حضرت زینب دختر امام
جواد (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;نیز گنبد و بارگاهى با آجر و سنگ و گچ بر روى مرقد مطهر ساخت و
در هر دوران صحن و سراى حضرت پرشکوه&#۸۲۰۲;تر گشت تا اینکه در زمان صفویّه گسترش حرم به
اوج خود رسید و حرم فعلى از آثار همان دوره است.

 

 


مختصرى از مسجد مقدس جمکران

  


تاریخچه مسجد:

«شیخ عفیف صالح حسن بن
مثله جمکرانى مى&#۸۲۰۲;گوید:

شب سه&#۸۲۰۲;شنبه، هفدهم ماه
مبارک رمضان ۳۹۳ هجرى، در سراى خود خفته بودم که جماعتى به در سراى من آمدند. نیمى
از شب گذشته بود، مرا بیدار کردند و گفتند:

«برخیز و امر امام
محمد مهدى صاحب الزمان، را اجابت کن که تو را مى&#۸۲۰۲;خواند».

حسن&#۸۲۰۲;بن مثله مى&#۸۲۰۲;گوید:
«من، برخاستم و آماده شدم». چون به در سرا رسیدم، جماعتى از بزرگان را دیدم، سلام
کردم. جواب دادند و خوشامد گفتند و مرا به آن جایگاه ـ که اکنون مسجد (جمکران) است
ـ آوردند.

حضرت امام
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مرا به نام خود خواند و فرمود: «برو به حسن بن مسلم بگو: رخصت نیست
که تو دیگر در این زمین زراعت کنى، باید هر چه از این زمین منفعت برده&#۸۲۰۲;اى، برگردانى
تا در این موضع مسجد بنا کنند».

به حسن&#۸۲۰۲;بن مسلم بگو:
«اینجا، زمین شریفى است و حق&#۸۲۰۲;تعالى این زمین را از زمین&#۸۲۰۲;هاى دیگر برگزیده و شریف
کرده است».

حسن بن مثله مى&#۸۲۰۲;گوید
عرض کردم: «سید و مولاى من! مرا در این باره، نشانى لازم است؛ زیرا مردم سخن مرا
بدون نشانه و دلیل نمى&#۸۲۰۲;پذیرند».

امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;
فرمود: «تو برو رسالت خود را انجام ده. ما در اینجا، علامتى مى&#۸۲۰۲;گذاریم که گواه
گفتار تو باشد».

 


کیفیت نماز تحیّت مسجد:

«مردم را بگو تا به
این موضع رغبت کنند و عزیز بدارند و چهار رکعت نماز در این جا بگذارند: دو رکعت
تحیت مسجد، در هر رکعتى، یک بار سوره حمد و هفت بار سوره «قُلْ هُو اللّه&#۸۲۰۲; اَحَد»
[خوانند ]و تسبیح رکوع و سجود را هفت بار بگویند».

 


کیفیت نماز امام زمان(عج):

«و دو رکعت نماز صاحب
الزمان بگذارند، بر این ترتیب که در [هنگام خواندن سوره] حمد چون به «ایاک نعبد و
ایاک نستعین» برسند، آن را صد بار بگویند و بعد از آن، فاتحه را تا آخر بخوانند.
رکعت دوم را نیز به همین طریق انجام دهند. تسبیح رکوع و سجود را نیز هفت بار
بگویند. هنگامى که نماز تمام شد، تهلیل (لا اله الا اللّه&#۸۲۰۲;) و تسبیح فاطمه زهرا
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; را بگویند. آن گاه سر بر سجده نهاده، صد بار صلوات بر پیغمبر و آل
او فرستند».

این نقل، از لفظ مبارک
امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; است که فرمود:


«فمن صلاّ هما، فکانما صلى فى البیت العتیق»
[۸۳]؛
«هر  کس، این دو  رکعت (یا این دو نماز) را بخواند، گویى در خانه کعبه نماز خوانده
است...».

 
 


احکام زیارت

 


شرایط قصر نماز

پرسش ۱ . در چه صورتى
در مسافرت، نماز شکسته مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: اگر همه
شرایط ذیل فراهم شود، نماز شکسته مى&#۸۲۰۲;شود:

۱. سفر او (رفت و
برگشت) کمتر از هشت فرسخ شرعى نباشد؛

۲. از اول مسافرت، قصد
هشت فرسخ داشته باشد؛

۳. در بین راه از قصد
خود برنگردد؛

۴. قصد ماندن ده روز
در آنجا را نداشته باشد؛

۵. سفر او معصیت و
حرام نباشد؛

۶. شغلش مسافرت نباشد
مانند راننده&#۸۲۰۲;ها؛

۷. آنکه به حد ترخّص
برسد؛

۸. جایى که سفر
مى&#۸۲۰۲;کند، وطن دوم او نباشد.[۸۴]

تبصره ۱ . حد ترخّص
یعنى از وطن یا محل اقامتش به اندازه&#۸۲۰۲;اى دور شود که دیوار شهر را نبیند و صداى اذان
آن را نشنود. (البته در تعریف حدترخص بین مراجع&#۸۲۰۲;تقلید اختلاف&#۸۲۰۲;نظر است). بنابر این
کسى که قصد مسافرت دارد اگر بخواهد نمازش را نزدیک دروازه شهر بخواند، باید تمام
بخواند.

تبصره ۲ . میان مراجع
تقلید در تعیین مقدار فرسخ شرعى کمى اختلاف نظر است:

آیات عظام: امام
خمینى، خامنه&#۸۲۰۲;اى، بهجت، صافى، فاضل و نورى: مقدار هشت فرسخ شرعى را تقریبا
۴۵کیلومتر،

آیات عظام: تبریزى،
سیستانى و وحید: تقریبا ۴۴ کیلومتر،

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم:
تقریبا ۴۳ کیلومتر مى&#۸۲۰۲;دانند.

 

پرسش ۲ . کسى که
نمى&#۸۲۰۲;داند در مسافرت چند روز مى&#۸۲۰۲;ماند تکلیف نمازش چه مى&#۸۲۰۲;شود، آیا باید شکسته بخواند
یا تمام؟

همه مراجع: باید نمازش
را شکسته بخواند مگر آنکه تصمیم داشته باشد ده روز یا بیشتر در آنجا بماند و اگر
بدون تصمیم و با تردید سى روز را در یک شهر (نه چند شهر) اقامت کرد، بعد از سى روز
(روز سى و یکم) باید نمازش را تمام بخواند.[۸۵]

 


سفر اتفاقى کثیرالسفر

پرسش ۳ . اگر استاد یا
دانشجویى که در محل درس نمازش تمام است؛ چنانچه به طور اتفاقى، به سفرى مانند زیارت
حضرت على بن موسى الرضا غیر از محل درس مسافرت کند، نماز و روزه او چگونه است؟

همه مراجع (به جز
سیستانى): نماز شکسته است و روزه صحیح نیست.[۸۶]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
نماز تمام و روزه صحیح است.[۸۷]

 


انصراف قصد ده روز

پرسش ۴ . به مشهد مقدس
مشرّف شدیم تصمیم داشتیم بیش از ده روز در آنجا بمانیم. نمازمان را کامل خواندیم
ولى بعد از گذشت چند روز، از اقامتمان منصرف شدیم و تصمیم گرفتیم قبل از ده روز به
وطن باز گردیم، تکلیف نماز در بقیه روزها چیست، آیا شکسته بخوانیم یا تمام؟

همه مراجع: تا هنگامى
که در آنجا بسر مى&#۸۲۰۲;برید نمازتان تمام است.[۸۸]

 


سفر اطراف شهر

پرسش ۵ . اگر قصد
ماندن ده روز و یا بیش&#۸۲۰۲;تر را در جایى داشته باشیم؛ چنانچه از آنجا به محلى که فاصله
آن تا اقامتگاه کمتر از چهار فرسخ شرعى (تقریبا ۵/۲۲ کیلومتر) است برویم و برگردیم،
تکلیف نماز در هر دو جا چیست؟

همه مراجع: اگر بعد از
خواندن یک نماز چهار رکعتى بخواهد به آن محل سفر کند نمازش در هر دو جا تمام است.[۸۹]

 

پرسش ۶ . بنا داریم با
اردوى دانشجویى بیش از ده روز به سفر زیارت حضرت على&#۸۲۰۲;بن موسى الرضا مشرف شویم و
گاهى روزها به محل&#۸۲۰۲;هاى اطرف که از حد ترخص خارج است و فاصله آنها تا اقامتگاه (مشهد
مقدس) کمتر از چهار فرسخ شرعى است سفر کنیم، تکلیف نماز در آنجا چگونه است؟

آیات عظام امام و
نورى: اگر در مدت ده روز، تنها یک مرتبه و به اندازه دو ساعت، از محل اقامت به
اطراف بروید و بازگردید، نماز تمام است و در غیر این صورت شکسته است.[۹۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: اگر
قسمت عمده روز را در محل اقامت باشید، نمازتان تمام است.[۹۱]

آیات عظام تبریزى و
وحید: اگر مدت رفت و بازگشت، به اندازه یک یا دو ساعت باشد، که در نظر عرف با اقامت
ده روز منافات ندارد، نماز تمام است و اگر از این مقدار بیش&#۸۲۰۲;تر شود، بنابر احتیاط
واجب باید جمع بین شکسته و تمام کنید و اگر تمام یا بیش&#۸۲۰۲;تر روز را از محل اقامت
خارج شوید باید نماز را شکسته بخوانید.[۹۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; خامنه&#۸۲۰۲;اى:
اگر در مدت ده روز، به اندازه یک تا دو ساعت در روز ـ یا چند روز که مجموع آن به
مقدار یک سوم روز یا یک سوم شب باشد ـ از محل اقامت به اطراف بروید، نماز تمام است
و در غیر این صورت شکسته است.[۹۳]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر مدت رفت و بازگشت، در نصف روز باشد (هر چند برگشتن بعد از رسیدن شب باشد) نماز
تمام است؛ مگر آنکه دفعات خارج شدن او به مقدارى تکرار شود که در نظر عرف گفته شود
دو جا یا بیش&#۸۲۰۲;تر اقامت دارد. در این صورت نماز شکسته است.[۹۴]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; صافى: اگر
از محل اقامت خارج شوید، نمازتان شکسته است.[۹۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: اگر
به اندازه پنج یا شش ساعت، از محل اقامت به اطراف بروید و بازگردید، نماز تمام است،
به شرط آنکه شب را در محل اقامت بمانید.[۹۶]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
به اندازه&#۸۲۰۲;اى دور نیست که جزء مسافرت محسوب شود نماز تمام است.[۹۷]
 


مسافرت قبل از ظهر

پرسش ۷ . کسى که پیش
از ظهر تصمیم به مسافرت دارد، تکلیف روزه او چه مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و سیستانى): اگر پیش از ظهر مسافرت کند، روزه&#۸۲۰۲;اش باطل است؛ ولى قبل از آنکه
به حد ترخّص برسد، نمى&#۸۲۰۲;تواند روزه را بخورد.[۹۸]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر از سر شب تصمیم بر سفر داشته و پیش از ظهر مسافرت کند، روزه&#۸۲۰۲;اش باطل است؛ ولى
قبل از آنکه به حد ترخص برسد، نمى&#۸۲۰۲;تواند روزه را بخورد و اگر پیش از ظهر تصمیم بر
مسافرت گرفته، بنابر احتیاط واجب باید روزه بگیرد.[۹۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر پیش از ظهر مسافرت کند، بنابر احتیاط واجب باید روزه&#۸۲۰۲;اش را افطار کند؛ ولى قبل
از آنکه به حد ترخص برسد، نمى&#۸۲۰۲;تواند روزه را بخورد.[۱۰۰]

 


روزه در سفر

پرسش ۸ . آیا گرفتن
روزه&#۸۲۰۲;هاى قضا، در سفر صحیح است؟

همه مراجع: خیر، جایز
نیست.[۱۰۱]
 


نذر روزه

پرسش ۹ . کسى که در
ماه رمضان در سفر است، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند نذر کند روزه بگیرد؟

همه مراجع: خیر، جایز
نیست.[۱۰۲]

 

پرسش ۱۰ . به بارگاه
حضرت على بن موسى الرضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;مشرف شدم، آیا در آنجا مى&#۸۲۰۲;توانم نذر روزه کنم
و روزه بگیرم؟

آیات عظام امام،
تبریزى، صافى، فاضل، نورى و وحید: در مسافرت، نذر روزه جایز نیست.[۱۰۳]

آیات عظام بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى و سیستانى: آرى، در مسافرت نذر روزه جایز و صحیح است.[۱۰۴]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: در
مسافرت نذر روزه اشکال دارد و اگر نذر کرد، احتیاط واجب آن است که به نذر خود عمل
کند.[۱۰۵]

 

پرسش ۱۱ . آیا
مى&#۸۲۰۲;توانیم پیش از سفر در وطن خود، نذر کنیم که در سفر روزه مستحبى بگیریم؟

همه مراجع:  آرى، این
نذر صحیح است.[۱۰۶]
 


اجازه همسر

پرسش ۱۲ . اگر زن بدون
اجازه شوهرش به مسافرت برود، تکلیف نمازش چیست؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و مکارم): باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۰۷]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر نشوز صدق کند، باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۰۸]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم:
بنابر احتیاط واجب باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۰۹]

 تبصره . اگر سفر زن
سفر واجب باشد مانند سفر حج واجب در این صورت اجازه شوهر براى مسافرت لازم نیست.
بنابر این نماز آنجا شکسته خواهد بود.

 


اجازه پدر

پرسش ۱۳ . اگر فرزند
بدون اجازه پدر و مادرش مسافرت کند، تکلیف نمازش چیست؟

همه مراجع (به جز
سیستانى): اگر پدر و مادر از این سفر نهى کنند به طورى که مایه اذیت آنان شود، باید
نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۱۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر پدر و مادر از این سفر نهى کنند به طورى که مایه اذیت آنان شود و منشأ اذیت
شفقت و دلسوزى آنان باشد، باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۱۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: اگر
پدر و مادر از این سفر نهى کنند، باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۱۲]

به تبصره پرسش «اجازه
همسر» مراجعه کنید.

 


اجازه دوران عقد

پرسش ۱۴ . آیا در
دوران عقد ـ که دختر در خانه پدر و مادر زندگى مى&#۸۲۰۲;کند ـ براى مسافرت نیاز به اجازه
شوهر دارد؟ اگر بدون اجازه به مسافرت برود، تکلیف نمازش چیست؟

آیات عظام امام، بهجت،
صافى، فاضل، مکارم و نورى: آرى، باید اجازه بگیرد و اگر بدون اجازه مسافرت کند،
باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۱۳]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: در
این فرض بنا بر احتیاط واجب، باید اجازه بگیرد و اگر بدون اجازه مسافرت کند، بنابر
احتیاط واجب باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۱۴]

آیات عظام تبریزى و
وحید: خیر، در این فرض اجازه شوهر، لازم نیست و نمازش در مسافرت شکسته است.[۱۱۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر در شهرى که زندگى مى&#۸۲۰۲;کنند، متعارف این است که دختر در این مدت از شوهر اجازه
نمى&#۸۲۰۲;گیرد؛ در این صورت، نمازش در مسافرت شکسته است و در غیر این صورت، باید اجازه
بگیرد و اگر بدون اجازه مسافرت کند، باید نمازش را در آنجا تمام بخواند.[۱۱۶]

 تبصره . اگر زن در
ضمن عقد، شرط کرده باشد که در این مدت، بدون اجازه او بیرون رود و یا عقد بر توافق
قبلى واقع شده باشد؛ در این صورت به فتواى همه مراجع، این شرط نافذ است و دیگر
اجازه شوهر لازم نیست.

 


اجازه دیدار والدین

پرسش ۱۵ . اگر زن بدون
اجازه شوهرش، بخواهد براى دیدار والدین خود مسافرت کند؛ آیا مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه او
مسافرت کند، تکلیف نمازش در سفر چیست؟

همه مراجع: خیر،
نمى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه شوهر به دیدار آنان برود و صله رحم منحصر به رفت و آمد نیست؛
بلکه با احوال&#۸۲۰۲;پرسى و پیغام فرستادن از طریق تلفن، نامه و مانند آن نیز محقّق
مى&#۸۲۰۲;شود. نمازش در آنجا تمام مى&#۸۲۰۲;باشد.[۱۱۷]

 


حیض در سفر

پرسش ۱۶ . زن حائض در
شهرى که وطنش نیست قصد ماندن ده روز مى&#۸۲۰۲;کند در بین این ده روز از خون پاک مى&#۸۲۰۲;شود
آیا باید نماز خود را شکسته بخواند یا تمام؟

همه مراجع: اگر قصد
ماندن ده روز را داشته، نمازش تمام است هر چند تعدادى از روزها را نماز نخوانده
باشد.[۱۱۸]

 


گلزار شهدا

پرسش ۱۷ . آیا رفتن
فرد جنب یا حائض بر سر قبر بزرگان دین و یا گلزار شهداء جایز است؟

همه مراجع: آرى، جایز
است.[۱۱۹]

 


حسینیه

پرسش ۱۸ . حضور زنان
حائض در حسینیه&#۸۲۰۲;ها چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اشکال
ندارد.[۱۲۰]

 


سرداب مسجد

پرسش ۱۹ . ورود زن
حائض به مکان&#۸۲۰۲;هایى که شک دارد جزء مسجد است (مانند بام، سرداب و مقدارى که به مسجد
افزوده مى&#۸۲۰۲;شود) چگونه است؟

همه مراجع: آنچه مشکوک
است، حکم مسجد را ندارد و ورود به آنجا براى زن حائض اشکال ندارد.[۱۲۱]

 


حرم امامزادگان

پرسش ۲۰ . آیا ورود
فرد جنب یا حائض به داخل حرم امام&#۸۲۰۲;زادگان مانند حرم حضرت معصومه جایز است؟

همه مراجع: آرى جایز
است.[۱۲۲]

تبصره . اگر در موردى
ورود به حرم باعث هتک و بى&#۸۲۰۲;حرمتى شود، جایز نیست.
 


رواق&#۸۲۰۲;هاى حرم

پرسش ۲۱ . آیا زن حائض
و فرد جنب مى&#۸۲۰۲;تواند بى&#۸۲۰۲;آنکه داخل حرم شود به رواق&#۸۲۰۲;هاى اطراف ضریح مطهر امام معصوم
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; برود؟

همه مراجع (به جز بهجت
و فاضل): آرى، اشکال ندارد.[۱۲۳]

آیات عظام بهجت و
فاضل: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.[۱۲۴]

تبصره . حکم یاد شده
در صورتى است که رواق&#۸۲۰۲;هاى حرم، مسجد نباشد.

 


حرم امامان (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;

پرسش ۲۲ . حکم رفتن زن
حائض به حرم امامان (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;چیست؟

همه مراجع (به جز
بهجت، صافى و وحید): عبور از حرم مطهر امام معصوم براى زن حائض اشکال ندارد؛ ولى
بنابر احتیاط واجب نباید در آنجا توقف کند.[۱۲۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: جایز
نیست زن حائض به حرم امام معصوم وارد شود (هر چند از یک در وارد و از در دیگر خارج
شود).[۱۲۶]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; صافى:
احتیاط واجب آن است که زن حائض به حرم امام معصوم وارد نشود (هر چند از یک در وارد
و از در دیگر خارج شود).[۱۲۷]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; وحید: توقف
در حرم امام معصوم براى زن حائض جایز نیست و احتیاط واجب آن است که از یک در وارد و
از در دیگر خارج شود.[۱۲۸]

 تبصره . مقصود از حرم
امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; که توقف زن حائض در آنجا ممنوع است، همان محدوده&#۸۲۰۲;اى است که
ضریح امام (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; در آنجا قرار دارد. بنابراین حیاط، صحن و خانه&#۸۲۰۲;هاى اطراف
حرم را شامل نمى&#۸۲۰۲;شود.

 


خواندن دعاى کمیل

پرسش ۲۳ . در دعاى
کمیل آیه (افمن کان مؤمنا کمن کان فاسقا لایستوون) وجود دارد این آیه از سوره&#۸۲۰۲;اى
است که سجده واجب دارد آیا زن حائض مى&#۸۲۰۲;تواند دعاى کمیل بخواند؟

آیات عظام امام، بهجت،
فاضل و نورى: خواندن دعاى کمیل براى زن حائض اشکال ندارد؛ ولى باید آیه یاد شده را
بر زبان جارى نکند.

آیات عظام تبریزى،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، سیستانى، صافى و مکارم: خواندن دعاى کمیل و نیز آیه یاد شده براى زن حائض
اشکال ندارد؛ چه اینکه خواندن اصل آیه سجده&#۸۲۰۲;دار براى حائض حرام است نه باقى سوره.[۱۲۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; وحید:
خواندن دعاى کمیل براى زن حائض اشکال ندارد؛ ولى بنابر احتیاط واجب آیه یاد شده را
بر زبان جارى نکند.[۱۳۰]

 تبصره ۱ . آیه یاد
شده، آیه ۱۸ از سوره سجده است و آیه&#۸۲۰۲;اى که سجده دارد، آیه ۱۵ از این سوره است.

 تبصره ۲ . اگر گفته
شود: تنها خواندن آیات سجده&#۸۲۰۲;دار براى زن حائض حرام است، خواندن آیه یاد شده در متن
پاسخ براى او حرام نیست؛ ولى اگر خواندن تمام سوره&#۸۲۰۲;هایى که سجده واجب دارند، براى
زن حائض حرام باشد، خواندن آیه شده براى او حرام خواهد بود؛ خواه در قرآن باشد یا
در دعا.

 


غسل زیارت

پرسش ۲۴ . آیا با غسل
زیارت مى&#۸۲۰۲;توان نماز خواند؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، صافى و فاضل: خیر، تنها با غسل جنابت مى&#۸۲۰۲;توان نماز خواند؛ ولى با غسل&#۸۲۰۲;هاى
دیگر مانند غسل زیارت باید وضو هم گرفت.[۱۳۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: با
همه غسل&#۸۲۰۲;هاى واجب و مستحب مى&#۸۲۰۲;توان نماز خواند و گرفتن وضو واجب نیست. اما احتیاط
مستحب آن است که در غیر غسل جنابت، (مانند غسل زیارت) وضو هم بگیرد.[۱۳۲]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، نورى و وحید: با همه غسل&#۸۲۰۲;هاى واجب و مستحب ـ غیر از غسل استحاضه متوسطه ـ
مى&#۸۲۰۲;توان نماز خواند؛ اگر چه احتیاط مستحب آن است که در غیر غسل جنابت، (مانند غسل
زیارت) وضو هم بگیرد.[۱۳۳]

 


غسل در سفر

پرسش ۲۵ . اگر زن در
بین مسافرت مانند قطار و اتوبوس، از حیض پاک شود و دسترسى به آب نداشته باشد تکلیف
نمازش چیست؟

همه مراجع: اگر وقت
نماز تا رسیدن به مقصد تمام نمى&#۸۲۰۲;شود باید صبر کند و در غیر این صورت اگر در بین راه
دسترسى به آب نداشته باشد باید به جاى غسل حیض تیمم کند و بعد از تمییز کردن بدن
نماز بخواند.[۱۳۴]

 


مسافرت در رمضان

پرسش ۲۶ . آیا مى&#۸۲۰۲;شود
در ماه رمضان، براى فرار از روزه مسافرت کرد؟

همه مراجع: مسافرت
کردن در ماه رمضان ـ هر چند به عنوان فرار از روزه باشد ـ اشکال ندارد؛ ولى این امر
تا قبل از روز بیست و سوم مکروه است.[۱۳۵]

 

 


کتابنامه

۱. قرآن مجید، ترجمه
استاد محمد مهدى فولادوند.

۲. شیخ عباس قمى،
مفاتیح&#۸۲۰۲;الجنان، قم: هجرت.

۳. سید على خامنه&#۸۲۰۲;اى،
اجوبة الاستفتاءات، تهران: انتشارات بین&#۸۲۰۲;المللى الهدى، ۱۳۸۴.

۴. محمد تقى بهجت،
احکام دختران و بانوان.

۵. حسین نورى،
استفتاءات، قم: مهدى موعود.

۶. سید روح اللّه
موسوى خمینى، استفتاءات، قم: دفتر انتشارات اسلامى، ۱۳۷۲.

۷. ناصر مکارم شیرازى،
استفتاءات جدید، قم: مدرسه على&#۸۲۰۲;بن ابیطالب، ۱۳۷۹.

۸. میرزا جواد تبریزى،
استفتاءات جدید، قم: سرور، ۱۳۷۸.

۹. سیدمحمدکاظم
طباطبایى یزدى، العروه&#۸۲۰۲;الوثقى، قم: اسماعیلیان، ۱۳۷۷.

۱۰. عبدالحسین احمد
الامینى النجفى، الغدیر فى&#۸۲۰۲;الکتاب و السنة و الادب، تهران: دارالکتب الاسلامیه،
۱۳۷۴.

۱۱. سید محمد حسین
طباطبایى، المیزان فى تفسیر القرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

۱۲. محمدباقر مجلسى،
بحارالانوار، تهران: دار الکتب الاسلامیه.

۱۳. شیخ حسین بن محمد
الدیار بکرى، تاریخ الخمیس فى احوال انفس نفیس، مصر: موسسه عثمانیه.

۱۴. سید روح&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
موسوى خمینى، تحریرالوسیله، ترجمه على اسلامى، قم: انتشارات اسلامى.

۱۵. حسین وحید
خراسانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، قم: مدرسة الامام باقر العلوم، ۱۴۱۹ق.

۱۶. حسین نورى، توضیح
المسائل، قم: مهدى موعود، ۱۳۸۰.

۱۷. سید محمدحسن
بنى&#۸۲۰۲;هاشمى خمینى، توضیح المسائل مراجع، قم: دفتر انتشارات اسلامى، ۱۳۷۷.

۱۸. ابى جعفر محمد بن
حسن الطوسى، تهذیب الاحکام، تصحیح: على اکبر غفارى، تهران: نشر صدوق، ۱۳۷۶.

۱۹. لطف اللّه صافى،
جامع&#۸۲۰۲;الاحکام، قم: مؤسسه انتشاراتى حضرت معصومه(س) .

۲۰. محمد فاضل
لنکرانى، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، قم: امیرالعلم .

۲۱. محمدى اشتهاردى،
حضرت معصومه چشمه جوشان کوثر، نشر مطهر، ۱۳۸۶.

۲۲. مرتضى عطایى،
خاطراتى از آیینه اخلاق، نشر بهمن، ۱۳۸۵.

۲۳. محمد کاظم موسوى
بجنوردى، دایرة المعارف بزرگ اسلام، تهران: دائره&#۸۲۰۲;المعارف اسلامى، ۱۳۸۳..

۲۴. ذبیح&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;
محلاتى، ریاحین الشریعة، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۵.

۲۵. شیخ عباس قمى،
سفینه&#۸۲۰۲;البحار، المطبعة العلمیة، نجف، ۱۳۵۲ ق.

۲۶. مسلم&#۸۲۰۲;بن حجاج
القشیرى نیشابورى، صحیح مسلم، بیروت : دار الکتاب العربى.

۲۷. شیخ جواد تبریزى،
صراط النجاة، قم: سلمان فارسى.

۲۸. ابى جعفر محمدبن
على ابن بابویه الصدوق، عیون اخبارالرضا، ترجمه: غفارى و مستفید، بیروت: مؤسسه
اعلمى.

۲۹. على اکبر تشید،
قیام سادات علوى، تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۸۸.

۳۰. ابوالقاسم جعفربن
محمد ابن قولویه قمى، کامل الزیارات، ترجمه: ذهنى تهرانى، تهران: طلوع&#۸۲۰۲;آزادى، چاپ
اول، ۱۳۷۷.

۳۱. عباس فیض، گنجینه
آثار قم، انتشارات اسلامى.

۳۲. عزیزاللّه&#۸۲۰۲;
عطاردى، مسند الامام الرضا، مشهد: به&#۸۲۰۲;نشر، ۱۴۰۶.

۳۳. محمد مهدى نراقى،
معراج السعاده، بوستان توحید، ۱۳۸۳.

۳۴. شیخ عباس قمى،
منتهى الآمال، قم: هجرت، ۱۳۸۶.

۳۵. سید على حسینى
سیستانى، منهاج الصالحین، سنبله، ۱۳۸۴.

۳۶. محمدبن حسن حرّ
العاملى، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل&#۸۲۰۲;البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴.

۳۷. محمد تقى بهجت،
وسیلة النجاة.

۳۸. ابوالحسن نورالدین
السمهودى، وفاءالوفاء باخبار دارالمصطفى، لبنان: دارالکتب العلمیه للنشر.

۳۹. لطف&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; صافى،
هدایه&#۸۲۰۲;العباد، قم: مؤسسه انتشاراتى حضرت معصومه(س).

۴۰. مجله پیام حوزه،
شماره ۶، قم: انتشارات اسلامى حوزه علمیه قم.

۴۱. سایت
Sistani.org.

 

 





پی نوشت ها :



[۱]
.
میزان الحکمه، ج ۲، ص ۱۳۰۸، ۱۳۶۵.




[۲]
.
وسائل الشیعه، ج ۲، ص ۴۳۳.




[۳]
. بقره
۲، آیات ۲۵۷-۲۵۵.




[۴]
. زخرف
۴۳، آیه ۱۳.




[۵]
.
بحارالانوار، ج ۷۶، ح ۲۷۱.




[۶]
.
میزان الحکمه، ج ۲، ص ۱۳۱۰.




[۷]
. نحل
۱۶، آیه ۸۹.




[۸]
. توبه
۹، آیه ۸۴.




[۹]
. کهف
۱۸، آیه ۲۱.




[۱۰]
.
المیزان، ج ۳، ص ۲۸۵.




[۱۱]
. نجم
۵۳، آیه ۳ و ۴.




[۱۲]
.
المیزان، ج ۱۰، ح ۴۴۱.




[۱۳]
.
دایرة المعارف بزرگ اسلام، ج ۵، ذیل ابواء.




[۱۴]
.
صحیح مسلم، ج ۴، ص ۶۴.




[۱۵]
.
وفاءالوفاء باخبار دارالمصطفى، چاپ ۴.۳/۹۳۲ به نقل از عبادبن ابى&#۸۲۰۲;صالح.




[۱۶]
.
الغدیر، ج ۵، ص ۱۴۸ به نقل از اسناد اهل تسنن.




[۱۷]
.
الغدیر، ج ۵، ص ۱۷۰ به نقل از: صحیح مسلم.




[۱۸]
.
الغدیر، ج ۵، ص ۱۰۴.




[۱۹]
.
تاریخ الخمیس.




[۲۰]
.
بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۱۷۷.




[۲۱]
. آل
عمران ۳، آیات ۱۶۹ و ۱۷۰.




[۲۲]
. قمر
۵۴، آیه ۵۴.




[۲۳]
.
عنکبوت ۲۹، آیه ۶۴.




[۲۴]
.
نساء ۴، آیه ۸۰.




[۲۵]
. فتح
۴۸، آیه ۱۰.




[۲۶]
.
معراج السعادة، ص ۷۰۳.




[۲۷]
.
یوسف ۱۲، آیه ۹۳.




[۲۸]
. طه
۲۰، آیه ۱۲.




[۲۹]
.
توبه ۹، آیه ۱۰۸.




[۳۰]
.
اعراف ۷، آیه ۳۱.




[۳۱]
.
حدید ۵۷، آیه ۷.




[۳۲]
.
مؤمنون ۲۳، آیه ۳.




[۳۳]
.
احزاب ۳۳، آیه ۵۶.




[۳۴]
.
احزاب ۳۳، آیه ۵۳.




[۳۵]
.
اسراء ۱۷، آیه ۱۱۱.




[۳۶]
.
حجرات ۴۹، آیه ۲.




[۳۷]
.
ابراهیم ۱۴، آیه ۳۱.




[۳۸]
.
مزمل ۷۳، آیه ۲۰.




[۳۹]
.
تحریم ۶۶، آیه ۸.




[۴۰]
.
بقره ۲، آیه ۵۸.




[۴۱]
.
احزاب ۳۳، آیه ۵۶.




[۴۲]
.
نساء ۴، آیه ۸۶.




[۴۳]
.
یوسف ۱۲، آیه ۸۸.




[۴۴]
.
پیام حوزه، شماره ۶ .




[۴۵]
.
همان.




[۴۶]
.
همان، ج۴، ص۱۲.




[۴۷]
.
همان، ص۱۷۲ و ۱۷۳.




[۴۸]
.
خاطراتى از آیینه اخلاق، ص۳۹.




[۴۹]
.
سفینة البحار، ج ۳، ص ۴۹۲.




[۵۰]
.
وسایل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳۴.




[۵۱]
. شیخ
صدوق، عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۲۴۸، بیروت: مؤسسه اعلمى.




[۵۲]
.
وسایل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۵، ص ۴۳۶.




[۵۳]
.
وسایل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳۳.




[۵۴]
.
علامه مجلسى، بحارالانوار، ج ۹۹، ص ۴۴.




[۵۵]
.
وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳۸.




[۵۶]
.
کامل الزیارات، ص ۳۰۶.




[۵۷]
.
وسایل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳۲ و ۴۳۵.




[۵۸]
.
وسایل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳۵.




[۵۹]
.
تهذیب، ج ۶، ص ۸۵.




[۶۰]
.
بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۳۸ ؛ کامل الزیارت، ۳۰۶.




[۶۱]
.
وسایل الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۳۵.




[۶۲]
.
عیون اخبار الرضا، ج ۲، ص ۲۷۵.




[۶۳]
.
بحارالانوار، ج ۷۸، ص ۳۵۲.




[۶۴]
.
بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۳۵۶.




[۶۵]
.
عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۱۹۳.




[۶۶]
. شیخ
جواد قیومى، صحیفة الرضا، قم: انتشارات اسلامى، ۱۳۷۳.




[۶۷]
.
صحیفه&#۸۲۰۲;الرضا، ص ۳۸۰.




[۶۸]
.
عزیزاللّه&#۸۲۰۲; عطاردى، مسند امام الرضا، ج ۱، ص ۲۹۳، مشهد: به&#۸۲۰۲;نشر، ۱۴۰۶.




[۶۹]
.
عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۲۷.




[۷۰]
.
عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۳۱.




[۷۱]
.
عزیزاللّه&#۸۲۰۲; عطاردى، مسند الامام الرضا، ج ۱، ص ۲۶۷، مشهد: به&#۸۲۰۲;نشر، ۱۴۰۶.




[۷۲]
.
مسند الامام الرضا، ج ۱، ص ۲۸۵.




[۷۳]
.
مسند الامام الرضا، ج ۱، ص ۳.




[۷۴]
. به
نقل از کتاب: هزار و یک کلمه ایشان.




[۷۵]
.
تعداد ۴۴۴ امامزاده بزرگوار در قم مدفونند حتى در جوار مرقد حضرت معصومه
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; دختران مکرّمه امام جواد
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; آرمیده&#۸۲۰۲;اند، اگر صرف این مسئله و اهمیت قم موجب آن همه
تمجید مى&#۸۲۰۲;گشت لازم بود در شأن این بزرگواران هم مطلبى بیان مى&#۸۲۰۲;شد.




[۷۶]
.
قیام سادات علوى، ص ۱۶۶.




[۷۷]
.
حضرت معصومه چشمه جوشان کوثر، محمدى اشتهاردى، ص  ۴۰.




[۷۸]
.
بیان شده از جانب معصومین (علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;.




[۷۹]
.
بحارالانوار، ج ۱۰۲، ص ۲۶۶.




[۸۰]
.
ریاحین الشریعة، ج ۵، ص ۳۵.




[۸۱]
.
بحارالانوار، ج ۶۰، ص ۲۲۰ـ۲۲۹ ؛ منتهى&#۸۲۰۲;الامال، ج ۲، ص  ۱۶۲.




[۸۲]
.
گنجینه آثار قم، فیض، ج ۱، ص ۳۹۲ـ۳۹۱.




[۸۳]
.
مفاتیح&#۸۲۰۲;الجنان، آداب نماز حضرت حجتع.




[۸۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۲۷۲ تا ۱۳۵۵.




[۸۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۵۵ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۳۶۱ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۸۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۰۷ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۳۱۶ و خامنه&#۸۲۰۲;اى،
اجوبة الاستفتاءات، س ۶۴۵.




[۸۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۰۷.




[۸۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۴۲ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۳۵۰ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۸۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۴۹ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۳۵۷ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۹۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸.




[۹۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸.




[۹۲]
.
تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۳۴۶.




[۹۳]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۶۵۹.




[۹۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸.




[۹۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸.




[۹۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸.




[۹۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۳۳۸.




[۹۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۲۱ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۲۹ ؛ دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۹۹]
.
تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۲۱.




[۱۰۰]
.
سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۲۱.




[۱۰۱]
.
امام، نورى و فاضل، تعلیقات على العروة، ج ۲، شرایط صحة الصوم، الخامس ؛
صافى، هدایة العباد، ج  ۱، م ۱۳۵۴؛ تبریزى، سیستانى و وحید، منهاج
الصالحین، شرایط صحه&#۸۲۰۲;الصوم؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۱۱۴۳ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۰۲]
.
العروة الوثقى، ج ۲، نیه الصوم، م ۶.




[۱۰۳]
.
نورى، استفتاءات، ج ۱، س ۲۳۱ ؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۵۸۴ ؛ دفتر:
وحید، تبریزى، امام و صافى.




[۱۰۴]
.
دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، سیستانى و بهجت.




[۱۰۵]
.
مکارم، استفتاءات ، ج ۲، س ۴۸۲ و ۴۷۵.




[۱۰۶]
.
امام، نورى و فاضل، تعلیقات على العروة، ج ۲، شرایط صحة الصوم، الخامس ؛
صافى،هدایة العباد، ج ۱، م ۱۳۵۴؛ تبریزى، سیستانى و وحید، منهاج الصالحین،
شرایط صحة الصوم؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱ م ۱۱۴۳ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۰۷]
.
 توضیح المسائل مراجع، احکام مسافر، شرط پنجم و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۰۸]
.
 توضیح المسائل مراجع، احکام مسافر، شرط پنجم.




[۱۰۹]
.
 توضیح المسائل مراجع، احکام مسافر، شرط پنجم.




[۱۱۰]

توضیح المسائل مراجع، احکام مسافر، شرط پنجم و م ۱۲۹۵ و وحید، توضیح
المسائل، م ۱۳۰۴ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۱۱]

توضیح المسائل مراجع، احکام مسافر، شرط پنجم و م ۱۲۹۵




[۱۱۲]

توضیح المسائل مراجع، احکام مسافر، شرط پنجم و م ۱۲۹۵




[۱۱۳]
.
صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۳۳۳؛ امام، استفتاءات، ج ۳، حقوق روجیت، س ۲۲
و ۴ و دفتر: بهجت، مکارم، بهجت، فاضل و نورى.




[۱۱۴]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۷۷.




[۱۱۵]
.
تبریزى، صراط النجاة، ج ۳، ۷۳۵؛ دفتر: وحید.




[۱۱۶]
.
دفتر: سیستانى.




[۱۱۷]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۳۲؛ امام، تحریرالوسیله، ج ۲، فصل فى القسم و
النشوز و استفتاءات، ج ۳، سؤالات متفرقه، س ۹۰؛ صافى، هدایة العباد، ج ۲،
فصل فى القسم و النشوز؛ تبریزى، استفتاءات، س ۲۱۸۹ و ۱۵۲۰ و صراط النجاة، ج
۵، س ۶۵۲؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج۲، الفصل الثامن، م ۳۳۸ و
Sistani.org، صله رحم، س ۱ و ۲ و دفتر: بهجت، وحید، مکارم،
نورى و خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۱۸]

دفتر: همه.




[۱۱۹]
.
 دفتر: همه.




[۱۲۰]
.
امام، استفتاءات، ج۱، غسل حیض، س ۱۷۴ تبریزى، استفتاءات، س ۲۲۲ و دفتر:
همه.




[۱۲۱]
.
العروة الوثقى، ج ۱، فیما یحرم على الجنب، م ۴ و ج ۲، الاعتکاف، م ۲۳.




[۱۲۲]
.
العروة الوثقى، ج ۱، احکام الحیض، السادس؛ امام، استفتاءات، ج ۱، غسل حیض،
س ۱۷۴؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتاءات، س ۲۲۲؛ تبریزى، استفتاءات، س ۲۵۵
فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۶۹؛ بهجت، احکام دختران و بانوان، ص ۸۴ و
دفتر: نورى، صافى، وحید، سیستانى و مکارم.




[۱۲۳]

امام، سیستانى، مکارم، فاضل و نورى، تعلیقات على العروه، احکام الحائض،
السادس؛ صافى، هدایة العباد، ج ۱، م ۱۸۱ و ۲۴۵؛ تبریزى و وحید، منهاج
الصالحین، غسل الجنابه، الفصل الثانى، الخامس و احکام الحیض، م ۲۲۷ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۴]
.
بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۱۸۶ و ۲۶۷ و دفتر آیه الله فاضل.




[۱۲۵]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۵۵ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۶]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۵۵




[۱۲۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۵۵




[۱۲۸]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۶۱



[۱۲۹]

توضیح المسائل مراجع، م ۳۵۴؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتاءات، ۱۹۹.




[۱۳۰]

وحید، توضیح المسائل، م ۳۶۱




[۱۳۱]
.
همان، ۳۹۱ ۶۴۶.




[۱۳۲]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۹۱ و ۶۴۶.




[۱۳۳]
.
همان، م ۳۹۱ و ۶۴۶؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۹۷ و نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م
۳۹۲ و ۶۴۷.




[۱۳۴]

دفتر: همه.




[۱۳۵]
.
العروة الوثقى، ج ۲، شرایط وجوب الصوم، م ۴ و ۶.

 


ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.