آداب پاکیزگی و آراستگی ۱۳۹۴/۱۱/۱۰ - ۱۷۱ بازدید

در هنگام ملاقات با دیگران اولین ویژگی‌ای که چشم و دل هر بیننده را نوازش می‌دهد، آراستگی، پاکی و زیبایی ظاهر است. اگر مخاطب ما در نخستین برخورد، با موی ژولیده، یقه چرکین، بدن عرق کرده و دندان‌های زرد و مسواک نزده روبه‌رو شود، آزرده می‌شود و سعی می‌کند به حداقل گفت‌وگوها بسنده کند. به همین دلیل می‌بینیم رعایت پاکیزگی و حفظ آراستگی ظاهری از اصول ثابت در آداب معاشرت اسلامی به شمار آمده است.
پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرمود:
«اِنَّ اللّه َ تَعالی یحِبُّ مِنْ عَبْدِهِ إِذا خَرَجَ إِلی إخْوانِهِ أَنْ یتَهَیاَ لَهُمْ وَ یتَجَمَّلَ»[ طبرسی، مکارم الأخلاق، ص۳۴.]؛ «خداوند دوست دارد وقتی بنده مؤمنش بری ملاقات برادرش از خانه خارج می‌شود، خودش را آراسته و مهایا کند».
دستورات فراوانی نسبت به رعایت بهداشت فردی و آراستگی ظاهری در آموزه‌های دیدنی دیده می‌شود که در اینجا به صورت فهرست وار به برخی از این توصیه‌ها اشاره می‌نماییم:

پاکیزه نگاه داشتن بدن

حضرت علی(علیه السلام) پیرامون پاکیزه نگاه داشتن بدن و نقش آن در روابط اجتماعی فرموده‌اند:
«تَنَظَّفُوا بِالْمَاءِ مِنَ الْمُنْتِنِ الرِّیحِ الَّذِی یُتَأَذَّى بِهِ تَعَهَّدُوا أَنْفُسَکُمْ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ یُبْغِضُ مِنْ عِبَادِهِ الْقَاذُورَةَ الَّذِی یَتَأَنَّفُ بِهِ مَنْ جَلَسَ إِلَیْه »[ بحار الأنوار، ج ۱۰، ص ۹۹.]؛ «به وسیله آب نظافت کنید. از بوى بد که موجب آزار و اذیت است متوجه خود باشید زیرا خداوند دشمن مى دارد بنده اى را که کثیف است و مردم از او متنفرند».
علاوه بر این استحمام کردن یک روز در میان، جزو مستحبات معرفی و آن را سبب تقویت بدن بر شمرده‌اند.[ وسائل الشیعه، ج ۲، ص ۳۱.]
در روایات متعددی دیگری به شستشوی موی سر[ امام کاظم(علیه السلام) فرموده‌اند: «شستن سر با خطمى در روز جمعه از سنت است، روزى گشاید و فقر را برد و مو و رو را زیبا کند و امان از سر درد باشد». بحار الأنوار، ج ۷۳، ص ۸۸.]، شانه زدن آن[ امام صادق(علیه السلام): «شانه زدن زینت است؛ زیرا (شانه زدن) روزی می‌آورد، مو را زیبا می‌کند، حاجت را برآورده می‌سازد و بلغم را از بین می‌برد».]، خضاب و رنگ کردن مو[ «امام حسین و امام باقر(علیهما السلام)، به وسیله حنا و کتم(نوعی گیاه) خضاب می‌کردند». بحار الأنوار، ج ۴۶، ص ۲۹۸.]، کوتاه و مرتب نگه داشتن موی سر[ امام صادق(علیه السلام) «موی سرت را کوتاه کن؛ چرا که (با کوتاه کردن مو) آلودگی‌های آن را کم،و گردنت را استوار و نور چشمت را افزون می‌کند». ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ص ۲۳.] توصیه شده است.
اسلام دستور می‌دهد موی شارب (سبیل) و زیر بغل خود را کوتاه کنید تا از کثافات مصون باشد. پیغمبر اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) می‌فرماید:
«هیچ کس موی شارب (سبیل) خود و موی اطراف آلت تناسلی و زیر بغل را بلند نکند زیرا شیطان در آنجا منزل کرده و مخفی می‌شود»[ «لَا یُطَوِّلَنَّ أَحَدُکُمْ شَارِبَهُ وَ لَا عَانَتَهُ وَ لَا شَعْرَ إِبْطِهِ- فَإِنَّ الشَّیْطَانَ یَتَّخِذُهَا مَخَابِیَ یَسْتَتِرُ فِیهَا »، بحارالأنوار، ج ۷۳، ص ۸۸.]. [ از قول لغویین چنین بر می‌آید که کلمه«شیطان» - بر خلاف کلمه «ابلیس» که عنوان اختصاصی شیطان رانده شده معروف می‌باشد - به هر موجود مضرّ و منحرف و پلید اعم از جن، انس، حیوان و یا هر موجود دیگری (مثل میکروب)گفته می‌شود و اختصاصی به شیطان مصطلح معروف ندارد؛ لکن جنّ‌های مضرّ از مصادیق بارز واژه شیطان هستند؛ میکروبها بیماری زا نیز از آن جهت که موجوداتی زیان آورند می‌توانند مصداق واژه شیطان باشند. لذا کلمه«شیطان» در روایات را باید متناسب با قرائن معنا نمود. از همین رو در روایات بهداشتی که کشفیّات علمی قرینه بر وجود میکروب و آلودگی می‌باشند کلمه«شیطان» به«آلودگی و میکروب» ترجمه می‌گردد.]
و در بیان دیگری می‌فرماید:
«تراشیدن موی زیر بغل بوی بد آن را از بین می‌برد».[ «نَتْفُ الْإِبْطِ یَنْفِی الرَّائِحَةَ الْمُنْکَرَةَ»، تحف العقول، النص، ۱۰۱.]
از همین رو ازاله موی زاید بدن در بیش از حد خاصی به شدت نهی شده است. پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره می‌فرماید:
«هر که ایمان به خدا و روز جزا دارد موى زهار را بیش از چهل روز وانگذارد و بر زنى که ایمان به خدا و روز جزا دارد روا نیست بالاتر از بیست روز آن را وانهد»[ بحار الأنوار، ج ۷۳،‌ص ۹۱.].

نظافت پوشش

خداوند متعال در قرآن به پاک نمودن لباس‌ها توصیه نموده و بیان داشته است:
(((وَ ثِیابَکَ فَطَهِّر)))[ المدثر(۷۴)، آیه ۴.]؛
«و لباست را پاک کن».
حضرت علی(علیه السلام) در ذیل این آیه فرموده‌اند: «یعنی لباست را کوتاه کن»[ فروع کافی، ج ۱۰، ص ۳۸۵]. چرا که در عصر جاهلیت در قالب یک الگوی رفتاری معمول بود (مد بود) که لباس‌های خود را بسیار بلند می‌دوختند، به طوری که روی زمین می‌کشید که حالت برازندگی و فخرفروشی داشت، علاوه بر این‌که آلوده می‌گردید، آیه فوق در حقیقت خطاب به مردم است که پاکیزگی لباس ظاهر از مهم‌ترین نشانه‌های شخصیت و تربیت فرهنگ انسان است.[ شیرازی مکارم، تفسیرنمونه، ج ۲۵، ص ۲۱۲.]
و در روایت دیگری فرموده‌اند:
«مَنِ اتَّخَذَ ثَوْباً فَلْیَسْتَنْظِفْه »[ شیخ طبرسی فضل بن حسن حفید، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، نجف، حیدریه دوم، ۱۳۸۵ ق، ص ۲۶۳.]؛ «هر کس لباسی می‌پوشد، باید آن را پاکیزه نگه دارد».

کوتاه کردن ناخن

امام صادق(علیه السلام) در سفارشی به یکی از یاران خود فرمود:
«خُذْ مِنْ شَارِبِکَ وَ أَظْفَارِکَ فِی کُلِّ جُمُعَةٍ»[ بحار الأنوار، ج ۷۳، ص ۱۲۲.]؛ «در هر جمعه موهای پشت لب و ناخن‌هایت را بگیر».
و یا در روایت دیگری فرمودند:
«مِنَ السُّنَّةِ تَقْلِیمُ الْأَظْفَارِ»[ الکافی، ج ۶، ص ۴۹۰.]؛ «یکی از سنت‌های اسلامی گرفتن ناخن‌ها می‌باشد».

کوتاه نمودن سبیل و ریش گذاشتن

اسلام توصیه به کوتاه نمودن سبیل و گذاشتن ریش نموده رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به پیروان خود چنین دستور فرموده‌اند:
«أَحْفُوا الشَّوَارِبَ وَ أَعْفُوا اللِّحَى وَ لَا تَتَشَبَّهُوا بِالْیَهُود»[ بحار الأنوار، ج ۷۳، ص ۱۱۲.]؛ «سبیل ها را بزنید و ریش‌ها را وانهید و مانند یهود نباشید».

مسواک

رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) در این باره فرموده‌اند:
«السِّوَاکُ مَطْهَرَةٌ لِلْفَمِ مَرْضَاةٌ لِلرَّبِّ وَ جَعَلَهَا مِنَ السُّنَنِ الْمُؤَکَّدَةِ وَ فِیهَا مَنَافِعُ لِلظَّاهِرِ وَ الْبَاطِنِ مَا لَا یُحْصَى لِمَنْ عَقَل »[ مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۳۷۱.]؛ «مسواک، وسیله طهارت و پاکیزگى دهان است و موجب جلب رضاىت پروردگار است و خداوند متعال مسواک را از سنّت‌هاى مؤکّده قرار داده و در آن منافع ظاهرى و باطنى بی‌شماری می‌باشد برای کسانی که دقت کنند».

بوی خوش

امام رضا(علیه السلام) در این باره فرموده است:
«لَا یَنْبَغِی لِلرَّجُلِ أَنْ یَدَعَ الطِّیبَ فِی کُلِّ یَوْمٍ فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَیْهِ فَیَوْمٌ وَ یَوْمٌ لَا فَإِنْ لَمْ یَقْدِرْ فَفِی کُلِّ جُمُعَةٍ وَ لَا یَدَعْ ذَلِک»[ الخصال، ج ۲، ص ۳۹۲.]؛ «بر مرد سزاوار نیست که استفادی هر روزه از بوی خوش را ترک کند پس اگر نتوانست، یک روز در میان و باز اگر نتوانست، در هر جمعه خود را خوشبو سازد و هیچ گاه این کار را رها نکند».

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.