احادیث موضوعی درباره عقل و عاقل ۱۳۹۱/۵/۱۰ - ۲۹ بازدید

عقل، چه جایگاهی دارد؟
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم :
قِوامُ المَرءِ عَقلُهُ ،ولا دِینَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
عقل، چه جایگاهی دارد؟
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم :
قِوامُ المَرءِ عَقلُهُ ،ولا دِینَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
جانمایه آدمى خرد اوست و کسى که خرد ندارد دین ندارد .
روضه الواعظین : ۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ أقوى أساسٍ .
امام على علیه السلام :
خرد ، محکمترین پایه است .
غرر الحکم : ۴۷۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
إنَّ أغنَى الغِنَى العَقلُ .
امام على علیه السلام :
بهترین توانگرى ، خردمندى است .
نهج البلاغة : الحکمة ۳۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ خَلیلُ المُؤمِنِ .
امام على علیه السلام :
خرد ، دوست صمیمى مؤمن است .
تحف العقول : ۲۰۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
لا مالَ أعوَدُ مِنَ العَقلِ .
امام صادق علیه السلام :
هیچ مالى ، سودمندتر از خرد نیست .
الاختصاص : ۲۴۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ دَلیلُ المُؤمِنِ .
امام صادق علیه السلام :
خرد ، راهنماى مؤمن است .
الکافی : ۱ / ۲۵ / ۲۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
الإمامُ الکاظمُ علیه السلام
فی وَصِیَّتِهِ لِهِشامِ بنِ الحَکَمِ: یا هِشامُ، ما قُسِّمَ بَینَ العِبادِ أفضَلُ مِنَ العَقلِ ؛ نَومُ العاقِلِ أفضَلُ مِن سَهَرِ الجاهِلِ ، وما بَعَثَ اللّه ُ نَبِیّا إلاّ عاقِلاً حَتّى یَکونَ عَقلُهُ أفضَلَ مِن جَمیعِ جَهدِ الُمجتَهِدینَ ، وما أدَّى العَبدُ فَریضَةً مِن فَرائضِ اللّه حَتّى عَقَلَ عَنهُ .
امام کاظم علیه السلام
- در سفارش بــه هشام بـن حکم- : اى هشام ! میان بندگان چیزى برتر از خرد تقسیم نشده است . خوابِ خردمند ، برتر از شب زنده دارىِ نادان است . خداوند هیچ پیامبرى را برنینگیخت جز خردمند ، تا خردش برتر از همه کوشش کوشندگان باشد . و بنده ، هیچ فریضه اى از فرایض خدا را نگزارد ، مگر آن که از خدا فراگرفت (و او را شناخت و به لزوم اطاعت از او پى بُرد) .
تحف العقول : ۳۹۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
الإمامُ الرِّضا علیه السلام :
صَدیقُ کُلِّ امرِئٍ عَقلُهُ وعَدُوُّهُ جَهلُهُ .
امام رضا علیه السلام :
دوسـت هر آدمى ، خـرد اوسـت و دشمن او نادانیش .
الکافی : ۱ / ۱۱ / ۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه صلى الله علیه و آله و سلّم :
إنَّما یُدرَکُ الخَیرُ کُلُّهُ بِالعَقلِ ، ولا دِینَ لِمَن لا عَقلَ لَهُ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
خیر و خوبى ، تماما با خرد به دست مى آید و کسى که خرد ندارد دین ندارد .
تحف العقول : ۵۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
الإمامُ الحسنُ علیه السلام :
بِالعَقلِ تُدرَکُ الدّارانِ جَمیعا ، ومَن حُرِمَ مِنَ العَقلِ حُرِمَهُما جَمیعا .
امام حسن علیه السلام :
با خرد است که هر دو سرا به دست مى آید و هر که از خرد محروم باشد ، از هر دو سرا محروم شود .
کذا فی المصدر و الظاهر أنّ الصحیح «حُرِمَ العقلَ» .کشف الغمّه : ۲ / ۱۹۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :
إنَّ للّه ِ عَلَى النّاسِ حُجَّتَینِ: حُجَّةً ظاهِرَةً، وحُجَّةً باطِنَةً ، فأمّا الظّاهِرَةُ فَالرُّسُلُ والأنبِیاءُ والأئمَّةُ علیهم السلام ، وأمّا الباطِنَهُ فَالعُقولُ .
امام کاظم علیه السلام :
خداوند بر مردمان دو حجّت دارد : حجّتى بیرونى و حجّتى درونى . حجّت بیرونى ، همان فرستادگان و پیامبران و امامان علیهم السلام هستند و حجّت درونى ، همان خردها .
الکافی : ۱ / ۱۶ / ۱۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

فرجام عقل چیست؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
ما استَودَعَ اللّه ُ امرَأً عَقلاً إلاّاستَنقَذَهُ بهِ یَوما ما .
امام على علیه السلام :
خداوند به هیچ انسانى خردى نسپرد ، مگر این که روزى به وسیله آن نجاتش داد .
نهج البلاغة : الحکمة ۴۰۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
خرد چه ثمراتی دارد؟
عنه علیه السلام :
العَقلُ مُنَزِّهٌ عَنِ المُنکَرِآمِرٌ بِالمَعروفِ .
امام على علیه السلام :
خرد از زشتکارى دورمى گرداند و به نیکیها فرمان مى دهد .
غرر الحکم : ۱۲۵۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ مُصلِحُ کُلِّ أمرٍ .
امام على علیه السلام :
خرد ، سامان دهنده هر کارى است .
غرر الحکم : ۴۰۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ رُقِیٌّ إلى عِلِّیِّینَ .
امام على علیه السلام :
خرد ، بالابرنده به سوى علّیین است .
غرر الحکم : ۱۳۲۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ رَسولُ الحَقِّ .
امام على علیه السلام :
خرد ، پیام آور حقّ است .
غرر الحکم : ۲۷۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
نبودن عقل چگونه مصیبتی است؟
الإمامُ الباقرُ علیه السلام :
لا مُصیبَةَ کَعَدَمِ العَقلِ
امام باقر علیه السلام :
مصیبتى ، چــون بـى خردى نیست .
تحف العقول : ۲۸۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
عقل از چه چیزهایی آفریده شده است؟
عنه علیه السلام :
خَلَقَ اللّه ُ تَعالى العَقلَ مِن أربعةِ أشیاءٍ : مِنَ العِلمِ ، والقُدرَةِ ، والنّورِ ، والمَشیئَةِ بِالأمرِ ، فجَعَلَهُ قائما بِالعِلمِ ، دائما فی المَلَکوتِ .
امام صادق علیه السلام :
خداى بزرگ عقل را از چهار چیز آفرید : از دانایى و توانایى و روشنایى و مشیّت به امر . پس ، آن را به دانایى ، پایدار و در ملکوت ، پاینده ساخت .
الإختصاص : ۲۴۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

------------------------------------------------------
الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :
إنَّ اللّه َ جلَّ ثَناؤهُ خَلَقَ العَقلَ ، وهُوَ أوَّلُ خَلقٍ خَلَقَهُ مِنَ الرُّوحانیّینَ عَن یَمینِ العَرشِ مِن نورِهِ .
امام صادق علیه السلام :
خداوند ، جلّ ثناءُه ، خرد را آفرید و آن نخستین موجود روحانى است که خداوند از سمت راست عرش ، از نور خویش آفرید .
الخصال : ۵۸۹ / ۱۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

ردمندی چگونه ثروتی است؟
عنه علیه السلام :
لا غِنى أخصَبُ مِنَ العَقلِ، ولا فَقرَ أحَطُّ مِنَ الحُمقِ .
امام صادق علیه السلام :
هیچ ثروتى پر برکت تر از خردمندى نیست و هیچ فقرى پست تر از بى خردى .
الکافی : ۱ / ۲۹ / ۳۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
سودمندترین مال چیست؟
عنه علیه السلام :
لا مالَ أعوَدُ مِنَ العَقلِ .
امام صادق علیه السلام :
هیچ مالى ، سودمندتر از خرد نیست .
الاختصاص : ۲۴۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
راهنمای مؤمن کدام است؟
عنه علیه السلام :
العَقلُ دَلیلُ المُؤمِنِ .
امام صادق علیه السلام :
خرد ، راهنماى مؤمن است .
الکافی : ۱ / ۲۵ / ۲۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
دوست و دشمن هر انسان کیست؟
الإمامُ الرِّضا علیه السلام :
صَدیقُ کُلِّ امرِئٍ عَقلُهُ وعَدُوُّهُ جَهلُهُ .
امام رضا علیه السلام :
دوسـت هر آدمى ، خـرد اوسـت و دشمن او نادانیش .
الکافی : ۱ / ۱۱ / ۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰
عقل چه نقشی در کسب قرب الهی دارد؟
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم
لِقَومٍ أثنَوا عَلى رَجُلٍ: کَیفَ عَقلُ الرَّجُلِ ؟ قالوا : یا رَسولَ اللّه ، نُخبِرُکَ عَنِ اجتِهادِهِ فی العِبادَةِ وأصنافِ الخَیرِ ، وتَسألُنا عَن عَقلِهِ ؟! فقالَ : إنَّ الأحمَقَ یُصیبُ بِحُمقِهِ أعظَمَ مِن فُجورِ الفاجِرِ ، وإنَّما یَرتَفِعُ العِبادُ غَدا فی الدَّرَجاتِ ویَنالونَ الزُّلفى مِن رَبهِم عَلى قَدرِ عُقولِهِم .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم
- خـطاب به عدّه اى که از مـردى تـعریـف مى کردند- : خرد این مرد چگونه است ؟ عرض کردند : اى رسول خدا ، ما از کوشش او در عبادت و کارهاى خوب به عرض شما مى رسانیم و شما درباره خرد او از ما مى پرسید ؟ حضرت فرمود : همانا آدم نابخرد ، با بى خردى خود کارهایى بدتر از زشتکارى فرد نابکار مرتکب مى شود . فرداى قیامت بندگان به اندازه عقل خود به درجات دست مى یابند و به مقام قرب پروردگارشان مى رسند .
مجمع البیان : ۱۰ / ۴۸۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۰

خداوند هنگام آفریدن عقل چه فرمود؟
الإمامُ الباقرُ علیه السلام :
لَمّا خَلَقَ اللّه ُ العَقلَ قالَ لَهُ : أقبِلْ فَأقبَلَ ، ثُمَّ قالَ لَهُ : أدبِرْ فَأدبَرَ ، فقالَ : وعِزَّتی وجَلالی ما خَلَقتُ خَلقا أحسَنَ مِنکَ ، إیّاکَ آمُرُ وإیّاکَ أنهى ، وإیّاکَ اُثیبُ وإیّاکَ اُعاقِبُ .
امام باقر علیه السلام :
چون خداوند عقل را آفرید به او فرمود : رو کن و او رو کرد ؛ سپس فرمود : برگرد و او برگشت . آن گاه فرمود : به عزّت و جلالم سوگند که من آفریده اى نیکوتر از تو نیافریده ام . تو را فرمان مى دهم و تو را نهى مى کنم (مخاطب امر و نهى من تو هستى) ، تو را پاداش مى دهم و تو را به کیفر مى رسانم .
فی نقل : أعزّ منک . وفی نقل أکرم علیَّ منک . وفی نقل : ما خلقت خلقا هو أحبّ إلیَّ منک . وفی نقل : ما خلقت خلقا أحسن منک ، ولا أطوع لی منک ، ولا أرفع منک ، ولا أشرف منک ولا أعزّ منک . وفی نقل : فقال جلّ وعزّ : خلقتک خلقا عظیما وکرّمتک على جمیع خلقی . وفی نقل : ما خلقت خلقا أعظم منک ، ولا أطوع منک .الکافی : ۱ / ۲۶ / ۲۶ ، منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲ در نقلى آمده است: عزیزتر از تو. در نقلى دیگر آمده است: نزد من گرامى تر از تو. در نقلى آمده است: هیچ آفریده اى نیافریده ام که نزد من محبوبتر از تو باشد. در نقلى دیگر آمده است: هیچ آفریده اى نیافریده ام که از تو نیکوتر، نسبت به من فرمانبردارتر، از تو بلند پایه تر، از تو شریفتر و از تو عزیزتر باشد. در نقلى آمده است: پس، خداوند جلّ و عزّ فرمود: تو را مخلوقى با عظمت آفریدم و برهمه آفریدگانم برترى دادمت. و در نقلى هم آمده است: آفریده اى با عظمت تر و فرمانبردارتر از تو نیافریده ام.

قل چه رابطه ای با مؤاخذه ی الهی دارد؟
عنه علیه السلام
مِمّا اُوحِیَ إلى موسى علیه السلام: أنا اُؤاخِذُ عِبادی عَلى قَدرِ ما أعطَیتُهُم مِنَ العَقلِ .
امام باقر علیه السلام :
از جمله چیزهایى که بــه موسى علیه السلام وحى شد ، این بود : من بندگان خود را به اندازه خردى که به آنها داده ام بازخواست مى کنم .
المحاسن : ۱ / ۳۰۸ / ۶۰۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

عنه علیه السلام :
وَجَدتُ فی الکِتابِ [ یَعنی کِتابا لِعَلِیٍّ علیه السلام ] أنَّ قیمَهَ کُلِّ امرِئٍ وقَدرَهُ مَعرِفَتُهُ ، إنَّ اللّه َ تَبارَکَ وتَعالى یُحاسِبُ النّاسَ عَلى قَدرِ ما آتاهُم مِنَ العُقولِ فی دارِ الدّنیا .
امام باقر علیه السلام :
در کتاب - مـقصود کـتابى از على علیه السلام اسـت - خواندم که ارزش هر کس به اندازه شناخت اوست . همانا خداوند تبارک و تعالى مردم را به اندازه عقل و فهمى که در دنیا به آنها داده است حسابرسى مى کند .
عانی الأخبار : ۱ / ۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

کمال عقل را از خداوند خواستن چه ثمراتی دارد؟
الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :
مَن أرادَ الغِنى بِلا مالٍ ، وراحَةَ القَلبِ مِنَ الحَسَدِ ، والسَّلامَةَ فی الدِّینِ ، فَلْیَتَضَرَّعْ إلَى اللّه عز و جل فی مَسألَتِهِ بِأن یُکمِلَ عَقلَهُ .
امام کاظم علیه السلام:
هر که خـواهان توانگرىِ بـدون داشتن مال و ثروت و آسودگى دل از حسدورزى و داشتن دین سالم است ، باید با تضرّع از خداوند عز و جل بخواهد که خردش را کامل گرداند .
الکافی : ۱ / ۱۸ / ۱۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲
کامل بودن خرد، چه مزایایی دارد؟
عنه علیه السلام
فی وَصِیَّتِهِ لِهِشامِ بنِ الحَکَمِ: ما بَعَثَ اللّه ُ أنبِیاءَهُ ورُسُلَهُ إلى عِبادِهِ إلاّ لِیَعقِلوا عَنِ اللّه ، فأحسَنُهُمُ استِجابَةً أحسَنُهُم مَعرِفَةً ، وأعلَمُهُم بِأمرِ اللّه أحسَنُهُم عَقلاً ، وأکمَلُهُم عَقلاً أرفَعُهُم دَرَجَةً فی الدّنیا والآخِرَةِ .
امام کاظم علیه السلام
- در سفارش به هشام بــن حکم- : خداوند ، پیامبران و رسولان خود را به سوى بندگانش نفرستاد ، مگر براى این که از خدا فرابگیرند . پس ، هر کس از آنان ، که شناختش بهتر باشد ، دعوت را پذیراتر باشد و داناترینشان به کار خدا ، کسى است که خردش نیکوتر باشد و کسى که خردش کاملتر باشد ، در دنیا و آخرت بلند پایه تر باشد .
الکافی : ۱ / ۱۶ / ۱۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲
خرد چیست؟
عنه صلى الله علیه و آله و سلّم :
العَقلُ نورٌ خَلَقَهُ اللّه ُ لِلإنسانِ ، وجَعَلَهُ یُضیءُ عَلَى القَلبِ ؛ لِیَعرِفَ بهِ الفَرقَ بَینَ المُشاهَداتِ مِنَ المُغَیَّباتِ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
خرد ، نورى است که خداوند براى انسان آفرید و آن را روشنگر دل قرار داد ، تا به وسیله آن تفاوت میان دیدنیها و نادیدنیها را بشناسد .
عوالی اللآلی : ۱/۲۴۸/۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام:
العَقلُ أن تَقولَ ما تَعـرِفُ، وتَعمَلَ بِما تَنطِقُ بهِ .
امام على علیه السلام :
خرد ، آن است که دانسته سخن بگویى و به آنچه مى گویى عمل کنى .
غرر الحکم : ۲۱۴۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ حِفظُ التَّجارِبِ ، وخَیرُ ما جَرَّبتَ ما وَعَظَکَ .
امام على علیه السلام :
خـرد ، نـگه داشتن تجربه هاست و بهترین تجربه ات ، آن تجربه اى است که تو را اندرز دهد .
نهج البلاغة : الکتاب ۳۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
الإمامُ الحسنُ علیه السلام
لَمّا سُئلَ عَنِ العَقلِ: التَّجَرُّعُ لِلغُصَّةِ حَتّى تَنالَ الفُرصَةَ .
امام حسن علیه السلام
- در پاسخ به ایـن سؤال که خرد چیست ؟- : جام اندوه را جُرعه جُرعه نوشیدن تا به دست آمدن فرصت .
معانی الأخبار : ۲۴۰ / ۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام
لَمّا سَألَهُ أبوهُ علیه السلام عَنِ العَقلِ: حِفظُ قَلبِکَ ما استَودَعتَهُ .
امام حسن علیه السلام
- در پاسخ به سؤال پــدر بزرگوارش از او که خرد چیست ؟- : این که دلت آنچه را به او مى سپارى ، نگه دارد .
معانی الأخبار : ۴۰۱ / ۶۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

عقل چند نوع است؟
عنه علیه السلام :
العَقلُ عَقلانِ : عَقلُ الطَّبعِ وعَقلُ التَّجرِبةِ ، وکِلاهُما یُؤَدّی المَنفَعَةَ .
امام على علیه السلام :
عقل دو نوع است : عقل طبیعى (و ذاتى) و عقل تجربى و هر دوى آنها سود آورند .
مطالب السؤول : ۴۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲
ویژگی های خردمند چیست؟
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم :
صِفَةُ العاقِلِ أن یَحلُمَ عَمَّن جَهِلَ علَیهِ ، ویَتَجاوَزَ عَمَّن ظَلَمَهُ ، ویَتَواضَعَ لِمَن هُوَ دونَهُ ، ویُسابِقَ مَن فَوقَهُ فی طَلَبِ البِرِّ ، وإذا أرادَ أن یَتَکَلَّمَ تَدَبَّرَ ؛ فإنْ کانَ خَیرا تَکَلَّمَ فغَنِمَ ، وإن کانَ شَرّا سَکَتَ فسَلِمَ ، وإذا عَرَضَت لَهُ فِتنَةٌ استَعصَمَ بِاللّه وأمسَکَ یَدَهُ ولِسانَهُ ، وإذا رَأى فَضیلَةً انتَهَزَ بِها ، لا یُفارِقُه الحَیاءُ ، ولا یَبدو مِنهُ الحِرصُ ، فتِلکَ عَشرُ خِصالٍ یُعرَفُ بِها العاقِلُ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
ویژگى خردمند ، این است که در برابر رفتار جاهلانه نادان نسبت به خود ، بردبارى نشان مى دهد ، از کسى که به او ستم کرده است در مى گذرد ، در برابر فرودست خود فروتن است ، از فرادست خود در طلب نیکى پیشى مى گیرد ، هر گاه بخواهد سخن بگوید مى اندیشد ، اگر آنچه مى خواهد بگوید خوب بود مى گوید و بهره مند مى شود و اگر بد بود خاموشى مى گزیند و سالم مى ماند ، هر گاه با فتنه اى روبه رو شود به خدا پناه مى برد و دست و زبان خود را نگه مى دارد ، هرگاه فضیلتى بیند ، آن را غنیمت مى شمارد ، شرم و حیا از او جدا نمى شود و آزمندى از او سر نمى زند ؛ اینها ده خصلتند که خردمند به آنها شناخته مى شود .
تحف العقول : ۲۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

خردمندترین مردم کیست؟
عنه صلى الله علیه و آله و سلّم :
أعقَلُ النّاسِ أشَدُّهُم مُداراةً لِلنّاسِ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
خردمندترین مردم ، مدارا کننده ترین آنهاست با مردم .
أمالی الصدوق : ۲۸ / ۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲
صندوق راز خردمند چیست؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
صَدرُ العاقِلِ صُندوقُ سِرِّهِ .
امام على علیه السلام :
سینه خردمند ، صندوق راز اوست .
نهج البلاغة : الحکمة ۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲
خردمند کیست؟
عنه علیه السلام
وقَد سُئلَ عَنِ العاقِلِ: هُوَ الّذی یَضَعُ الشَّیءَ مَواضِعَهُ . فقیلَ : فَصِفْ لَنا الجاهِلَ ، فقالَ : قَد فَعَلتُ .
امام على علیه السلام
- در پاسخ به این پرسش که خردمند کیست ؟- : خردمند کسى است که هر چیزى را در جاى خود به کار برد . عرض شد : نادان را براى ما توصیف فرما . فرمود : توصیف کردم .
نهج البلاغة : الحکمة ۲۳۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲
عقل چیست؟
عنه علیه السلام
لَمّا سُئلَ عَنِ العَقلِ: ما عُبِدَ بهِ الرَّحمنُ وَاکتُسِبَ بهِ الجِنانُ . قالَ : قُلتُ : فَالّذی کانَ فی مُعاوِیَةَ ؟ فقالَ : تِلکَ النَّکراءُ ، تِلکَ الشَّیطَنَةُ ، وهِیَ شَبیهَةٌ بِالعَقلِ ولَیسَت بِالعَقلِ .
امام صادق علیه السلام
- در پاسخ به این پرسش که عقل چیست ؟- : عقل آن چیزى است که به وسیله آن خداى رحمان عبادت شود و بهشت به دست آید . راوى مى گوید : گفتم : پس آنچه در معاویه بود چه بود ؟.
حضرت فرمود : آن نیرنگ است ، آن شیطنت است . آن به عقل مى ماند ولى عقل نیست .
الکافی : ۱ / ۱۱ / ۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
العَقلُ غَریزَةٌ تَزیدُ بِالعِلمِ والتَّجارِبِ .
امام على علیه السلام :
خرد ، غریزه اى است که با دانش و تجربه افزایش مى یابد .
غرر الحکم : ۱۷۱۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

چه کارهایی شایسته ی خردمند است؟
عنه علیه السلام :
عَلَى العاقِلِ أن یَکونَ عارِفا بِزَمانِهِ ، مُقبِلاً عَلى شَأنِهِ ، حافِظا لِلِسانِهِ .
امام صادق علیه السلام :
بر خردمند است ، که زمانه خود را بشناسد ، به کار خویش بپردازد و زبانش را نگه دارد .
الکافی : ۲ / ۱۱۶ / ۲۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
الإمامُ الکاظمُ علیه السلام :
إنَّ العاقِلَ لا یُحَدِّثُ مَن یَخافُ تَکذیبَهُ ، ولا یَسألُ مَن یَخافُ مَنعَهُ ، ولا یَعِدُ ما لا یَقدِرُ علَیهِ ، ولا یَرجو ما یُعَنَّفُ بِرَجائهِ ، ولا یَتَقَدَّمُ عَلى ما یَخافُ العَجزَ عَنهُ .
امام کاظم علیه السلام :
خردمند به کسى که مى ترسد تکذیبش کند ، سخنى نمى گوید و از کسى که مى ترسد مضایقه کند ، چیزى نمى خواهد و وعده اى را که از عهده انجامش برنمى آید ، نمى دهد و به آنچه که در امیدواریش سرزنش شود ، امید نمى بندد و به کارى که مى ترسد در آن درماند ، اقدام نمى ورزد .
تحف العقول : ۳۹۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
إنَّ العاقِلَ رَضِـیَبِالدُّونِ مِنَ الدّنیا مَعَ الحِکمةِ ، ولَم یَرضَ بِالدُّونِ مِنَ الحِکمةِ مَعَ الدّنیا ؛ فَلِذلکَ رَبِحَت تِجارَتُهُم .
امام کاظم علیه السلام :
خردمند به کم و کاست دنیا ، در صورتى که با حکمت توأم باشد ، خرسند است ، ولى اگر دنیا را داشته باشد و از حکمت کم بهره باشد ، خرسند نیست ؛ از این رو تجارتشان سودمند گشت .
الکافی : ۱ / ۱۷ / ۱۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۲

خرد چگونه کامل می گردد؟
عنه علیه السلام :
بِتَرکِ ما لا یَعنیکَ یَتِمُّ لَکَ العَقلُ .
امام على علیه السلام:
با فروگذاشتن کارهاى بیهوده ، خردت کامل مى گردد .
غرر الحکم : ۴۲۹۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
الإمامُ الصّادقُ علیه السلام :
کَثرَةُ النَّظَرِ فی العِلمِ یَفتَحُ العَقلَ .
امام صادق علیه السلام :
بسیار نگریستن(و اندیشیدن) در دانش ، خرد را باز و شکوفا مى کند .
الدعوات : ۲۲۱ / ۶۰۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
کَثرَةُ النَّظَرِ فی الحِکمةِ تَلقَحُ العَقلَ .
امام صادق علیه السلام :
بسیار اندیشیدن در حکمت ، خرد را بارور مى کند .
تحف العقول : ۳۶۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

کمال خرد در چیست؟
عنه علیه السلام :
کَمالُ العَقلِ فی ثَلاثَةٍ : التَّواضُعِ للّه ِ ، وحُسنِ الیَقینِ ، والصَّمتِ إلاّ مِن خَیرٍ .
امام صادق علیه السلام :
کمال خرد در ســه چیز است : خاکسارى در برابر خدا ، داشتن یقینِ نیکو و خاموش ماندن بجز از سخن نیک .
الإختصاص : ۲۴۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴
نشانه های خردمندی چیست؟
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم :
ألا وإنَّ مِن عَلاماتِ العَقلِ التَّجافی عَن دارِ الغُرورِ ، والإنابَةُ إلى دارِ الخُلودِ ، والتَّزَوُّدُ لِسُکنَى القُبورِ ، والتَّأهُّبُ لِیَومِ النُّشورِ .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
از نشانه هاى خرد است : دورى کردن از سراى فریب و روى آوردن به سراى جاودانى و توشه برگرفتن براى خانه گور و آماده شدن براى روز رستاخیز .
أعلام الدین : ۳۳۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
سِتَّةٌ تُختَبَرُ بِها عُقولُ النَّاسِ : الحِلمُ عِندَ الغَضَبِ ، والصَّبرُ عِندَ الرَّهَبِ ، والقَصدُ عِندَ الرَّغَبِ ، وتَقوى اللّه فی کُلِّ حالٍ ، وحُسنُ المُداراةِ ، وقِلَّةُ المُماراةِ .
امام على علیه السلام :
شـش چـیز اسـت که با آنـها خردهاى مردم سنجیده مى شود : بردبارى در هنگام خشم ، شکیبایى به گاه ترس ، میانه روى به هنگام خواهش و میل ، ترس از خدا در همه حال ، خوش مدارا کردن و کمىِ جدال .
غرر الحکم : ۵۶۰۸ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
سِتَّـةٌ تُختَبَرُ بِها عُقولُ الرِّجالِ : المُصاحَبَةُ ، والمُعامَلَهُ، والوِلایَةُ ، والعَزلُ ، والغِنى ، والفَقرُ .
امام على علیه السلام :
شش چیز است ، که با آنها خردهاى مردان آزموده مى شود : همنشینى ، داد و ستد ، حکومت کردن ، برکنارى (از حکومت و قدرت) ، توانگرى و فقر .
غرر الحکم : ۵۶۰۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

گونه می توان به میزان خرد افراد پی برد؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
یُستَدَلُّ عَلى عَقلِ کُلِّ امرِئٍ بِما یَجری عَلى لِسانِهِ .
امام على علیه السلام :
از سخنان هر انسانى مى توان به میزان خرد او پى برد .
غرر الحکم : ۱۰۹۵۷ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴
در چه هنگام خرد مردان آزموده می شود؟
عنه علیه السلام :
عِندَ بَدیهَةِ المَقالِ تُختَبَرُ عُقولُ الرِّجالِ .
امام على علیه السلام :
در هنگام بدیهه گویى است ، که خرد مردان آزموده مى شود .
غرر الحکم : ۶۲۲۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴
چه چیزی از فراوانی خرد، خبر می دهد؟
عنه علیه السلام :
کَثرَةُ الصَّوابِ تُنبِئُ عَن وُفورِ العَقلِ .
امام على علیه السلام :
فراوانى کار درست ، از فراوانى خرد خبر مى دهد .
غرر الحکم : ۷۰۹۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴
نشانه ی کامل شدن خرد چیست؟
عنه علیه السلام :
إذا تَمَّ العَقلُ نَقَصَ الکَلام .
امام على علیه السلام :
هر گاه خرد کامل شود ، سخن گفتن اندک شود .
نهج البلاغة : الحکمة ۷۱ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
مَن کَمُلَ عَقلُهُ اسـتَهانَ بِالشَّـهَواتِ .
امام على علیه السلام :
هر که خردش کامل باشد، به شهوات بهایى ندهد.
غرر الحکم : ۸۲۲۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

چه چیزهایی خرد را ناتوان می کند؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
ذَهابُ العَقلِ بَینَ الهَوى والشَّهوَةِ .
امام على علیه السلام :
بر اثر هوس و شهوت ، خرد از بین مى رود .
غرر الحکم : ۵۱۸۰ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
ضَیاعُ العُقولِ فی طَلَبِ الفُضولِ .
امام على علیه السلام :
تباه شدن خردها در جستن فزونیهاست .
نشانه های سستی خرد چیست؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
إذا قَلَّتِ العُقولُ کَثُرَ الفُضولُ .
امام على علیه السلام :
هر گاه خردها کاستى پذیرد،زیادیها فزونى گیرد.
غرر الحکم : ۴۰۴۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
مَن قَلَّ عَقلُهُ ساءَ خِطابُهُ .
امام على علیه السلام :
هر که خردش کــم باشد ، بد سخن گوید .
غرر الحکم : ۷۹۸۵ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
مِن عَدَمِ العَقلِ مُصاحَبَهُ ذَوی الجَهلِ .
امام على علیه السلام :
همنشینى با نادانان ، از بى خردى است .
غرر الحکم : ۹۲۹۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
کَثرَةُ الأمانی مِن فَسادِ العَقلِ .
امام على علیه السلام :
فراوانى آرزوها ، از تباهى خرد است .
غرر الحکم : ۷۰۹۳ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

میوه های خردمندی چیست؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
ثَمَرَةُ العَقلِ الاستِقامَةُ .
امام على علیه السلام:
میوه خرد، استقامت (و پایدارى در راه خدا) است.
غرر الحکم : ۴۵۸۹ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
ثَمَرَةُ العَقلِ لُزومُ الحَقِّ .
امام على علیه السلام :
میوه خرد ، پایبندى به حقّ است .
غرر الحکم : ۴۶۰۲ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
ثَمَرَةُ العَقلِ مَقتُ الدّنیا ،وقَمعُ الهَوى .
امام على علیه السلام :
میوه خرد ، دشمن داشتن دنیا و سرکوب کردن هوس است .
غرر الحکم : ۴۶۵۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
العَقلُ شَجَرَةٌ ، ثَمَرُها السَّخاءُ والحَیاءُ .
امام على علیه السلام :
خرد ، درختى است که میوه اش بخشندگى و حیاست .
غرر الحکم : ۱۲۵۴ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

دشمن خرد کیست؟
امیر المؤمنین علیٌّ علیه السلام :
الهَوى عَدُوُّ العَقلِ .
امام على علیه السلام :
دشمن خرد ، هواى نفس است .
مطالب السؤول : ۵۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

------------------------------------------------------
عنه علیه السلام :
اِعلَموا أنَّ الأمَلَ یُسهی العَقلَ ، ویُنسی الذِّکرَ .
امام على علیه السلام :
بدانید ، که آرزو خرد را دچار غفلت مى سازد و یاد خدا را به فراموشى مى سپارد .
نهج البلاغة : الخطبة ۸۶ منتخب میزان الحکمة : ۳۹۴

چگونه می توان با عقل به خداوند نزدیک شد؟
رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله و سلّم :
یا علیُّ ، إذا تَقَرَّبَ العِبادُ إلى خالِقِهِم بالبِرِّ فَتَقَرَّبْ إلَیهِ بالعَقلِ تَسبِقْهُم .
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله و سلّم :
اى على ! هر گاه بندگان با نیکى کردن ، به آفریدگار خویش نزدیک شوند ، تو با خرد ورزى به او نزدیک شو تا از آنان پیشى گیرى .
مشکاة الأنوار : ۲۵۱ منتخب میزان الحکمة : ۴۶۴

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.