نسخه آزمایشی

احکام روابط زن و شوهر (دفتر۳۳ پرسش ها و پاسخ ها) ۱۳۹۲/۵/۹ - ۶۸۴۸ بازدید

احکام روابط زن و شوهر (دفتر۳۳ پرسش ها و پاسخ ها)



 


 
 

 

 



پرسش&#۸۲۰۲;&#۸۲۰۲;ها و پاسخ&#۸۲۰۲;ها ـ دفتر سى و سوم
:

 


احکام روابط زن و شوهر

 

 
 
 

نهاد نمایندگى
مقام معظم رهبرى در دانشگاه&#۸۲۰۲;ها

معاونت مطالعات
راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

سرشناسه : حسینى،
مجتبى، ۱۳۴۵ - 

عنوان و نام
پدیدآور : احکام روابط زن و شوهر و همسردارى/ مولف مجتبى حسینى؛ تنظیم و نظارت
نهاد  نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، معاونت مطالعات راهبردى - اداره
مشاوره و پاسخ.

مشخصات نشر : قم:
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۸.

مشخصات ظاهرى :
۱۴۴ ص.

فروست : مجموعه
پرسش&#۸۲۰۲;ها و پاسخ&#۸۲۰۲;هاى دانشجویى؛ دفتر سى و سوم (احکام؛ ۱۰)

شابک : ۰۰۰/۲۳
ریال : ۵-۲۲۳-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸

وضعیت فهرست نویسى
: فیپا

یادداشت : واژه
نامه 

موضوع : زناشویى
(فقه) -- پرسش&#۸۲۰۲;ها و پاسخ&#۸۲۰۲;ها               موضوع : فقه جعفرى -- رساله عملیه


موضوع : زناشویى
-- روابط

شناسه&#۸۲۰۲;افزوده :
نهادنمایندگى مقام&#۸۲۰۲;معظم رهبرى&#۸۲۰۲;در دانشگاهها. معاونت مطالعات&#۸۲۰۲;راهبردى. اداره
مشاوره&#۸۲۰۲;و پاسخ.

شناسه افزوده :
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها. دفتر نشر معارف


رده بندى کنگره :
۱۳۸۸ ۳الف۴۷ح/۱/۱۸۹BP

رده بندى دیویى:
۳۶/۲۹۷

شماره کتابشناسى
ملى : ۱۸۴۶۲۶۲

تنظیم و نظارت :
···  نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه&#۸۲۰۲;ها

معاونت مطالعات
راهبردى - اداره مشاوره و پاسخ

مؤلف : ··· 
سیدمجتبى حسینى

تایپ و صفحه آرایى
: ···  طالب بخشایش

انتشارات : ··· 
دفتر نشر معارف

نوبت چاپ : ··· 
هشتم، بهار ۱۳۹۱

تیراژ : ··· 
۰۰۰/۵ جلد

قیمت : ···  ۲۳۰۰
تومان

شابک : ···
۵-۲۲۳-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸

«همه حقوق براى
ناشر محفوظ است»

مراکز پخش:

مدیریت پخش دفتر
نشر معارف: قم، خ شهدا، کوچه ۳۲، پلاک ۳، تلفن و نمابر: ۷۷۴۰۰۰۴

فروشگاه شماره ۱
(پاتوق کتاب): قم، خ شهداء، روبه&#۸۲۰۲;روى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن ۷۷۳۵۴۵۱

فروشگاه شماره ۲
(پاتوق کتاب): تهران، خ انقلاب، چهار راه کالج، جنب بانک ملت، پ ۷۱۵، تلفن
۸۸۹۱۱۲۱۲

قم، مؤسسه فرهنگى
و اطلاع&#۸۲۰۲;رسانى طلوع طاها، تلفن ۷۷۴۸۳۴۵

نشانى اینترنت: www.Ketabroom.ir
- www.porseman.ir

پست الکترونیک: 
info@Ketabroom.ir -  info@porseman.org

 


 

 


فهرست تفصیلى

مقدمه··· ۲۱

همسردارى


پرسش ۱. آیا در
قرآن مجید درباره زندگى مشترک زن و شوهر و همسردارى  آیه&#۸۲۰۲;اى داریم؟··· ۲۵

پرسش ۲. وظایف
اخلاقى مرد در برابر همسرش چیست؟··· ۲۷

پرسش ۳. وظایف
اخلاقى زن در برابر شوهر چیست؟··· ۳۳

پرسش ۴. چرا زن
براى بیرون رفتن از خانه باید از شوهرش اجازه بگیرد؟··· ۴۲

پرسش ۵. فلسفه
اینکه در قرآن در مورد نافرمانى زن از شوهر به مرد اجازه داده است که زن  را
بزند چیست؟··· ۴۴

چهل نکته
همسردارى··· ۵۰

حقوق زن و شوهر

پرسش ۶ . اهمیت
رعایت حقوق زناشویى را بیان فرمایید؟··· ۵۵

پرسش ۷ . مقدارى
درباره واژه «حقوق» در زندگى زناشویى زن و مرد توضیح دهید؟··· ۵۶

پرسش ۸ . حقوق
واجب و شرعى زن نسبت به مرد چیست؟··· ۵۷

پرسش ۹ . حقوق
واجب و شرعى مرد نسبت به زن چیست؟··· ۵۷

حقوق زن

پرسش ۱۰ . نفقه
چیست و نفقه زن شامل چه چیزهایى مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۵۹

پرسش ۱۱ . آیا
تهیه زیورآلات زن جزء نفقه واجب زن محسوب مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۵۹

پرسش ۱۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند زیورآلاتى را که شوهر برایش خریده، بدون اجازه او  بفروشد؟··· ۶۰

پرسش ۱۳ . آیا
تهیه لوازم آرایش، جزء نفقه واجب زن محسوب مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۶۰

پرسش ۱۴ . آیا
مخارج تحصیل زن بر عهده شوهر و جزء نفقه واجب است؟··· ۶۰

پرسش ۱۵ . اگر زن
به آموزش&#۸۲۰۲;هاى مختلف علمى و هنرى نیاز داشته باشد، آیا تأمین آن  بر عهده شوهر
است؟··· ۶۱

پرسش ۱۶. آیا
هزینه درمان و معالجه جزء نفقه واجب محسوب مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۶۱

پرسش ۱۷ . آیا
بدهى&#۸۲۰۲;هاى شرعى زن - از قبیل کفّاره، خمس، رد مظالم و... - بر عهده  شوهر
است؟··· ۶۱

پرسش ۱۸ . آیا
علاوه بر نفقه و نیازهاى ضرورى زن، نیازهاى دیگر او نیز ـ از قبیل  خرید کتاب ـ
بر شوهر واجب است؟··· ۶۲

پرسش ۱۹ . آیا در
ازدواج موقّت، نفقه زن بر مرد واجب است؟··· ۶۲

پرسش ۲۰ . در
دوران عقد تا عروسى ـ که دختر در خانه پدر به سر مى&#۸۲۰۲;برد ـ آیا تأمین نفقه او 
بر عهده شوهر است؟··· ۶۲

پرسش ۲۱ . اگر زن
درآمد کافى داشته باشد، آیا شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند از پرداخت نفقه به همسرش  امتناع
ورزد؟··· ۶۳

پرسش ۲۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند براى تأمین نفقه&#۸۲۰۲;اش، از شوهر پول نقد درخواست کند؟··· ۶۳

پرسش ۲۳ . آیا مرد
مى&#۸۲۰۲;تواند خرید، هزینه و نیازهاى زن را، بر عهده خود او بگذارد و او را  بر این
کار مجبور سازد؟··· ۶۴

پرسش ۲۴ . اگر
شوهر نتواند نفقه زن را بپردازد و یا به خوبى تأمین کند،  تکلیف چیست؟··· ۶۴

پرسش ۲۵ . چنانچه
مردى نفقه همسرش را ندهد و یا از آن کم بگذارد، زن چگونه مى&#۸۲۰۲;تواند  نفقه خود را
از شوهر استیفا نماید؟··· ۶۵

پرسش ۲۶ . زنى که
در خانه شوهر است ولى به جهت گرفتن مهریه پیش از عروسى،  تمکین نمى&#۸۲۰۲;کند، آیا
شوهر حق دارد نفقه او را ندهد؟··· ۶۶

پرسش ۲۷ . اگر زن
به کارهاى منزل ـ از قبیل آشپزى و نظافت ـ رسیدگى نکند، آیا شوهر  مى&#۸۲۰۲;تواند از
پرداخت نفقه او امتناع ورزد؟··· ۶۶

پرسش ۲۸ . اگر زن
نسبت به شوهرش بدرفتارى کند و به او دشنام دهد، آیا شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند  نفقه او را
ندهد؟··· ۶۶

پرسش ۲۹ . در چه
صورت دادن نفقه زن، از عهده شوهر ساقط مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۶۷

مسکن زن

پرسش ۳۰ . آیا زن
حق دارد سکونت و زندگى در خانه ملکى را از شوهر مطالبه کند  و از سکونت در خانه
اجاره&#۸۲۰۲;اى امتناع ورزد؟··· ۶۹

پرسش ۳۱ . آیا زن
حق دارد از زندگى کردن در خانه&#۸۲۰۲;اى که پدر و مادر شوهر در آن هستند،  امتناع
ورزد و منزل جداگانهاى درخواست کند؟··· ۶۹

پرسش ۳۲. مردى
فاقد منزل و هرگونه ملکى است؛ ولى در هنگام تعیین مهریه، به دروغ  یک&#۸۲۰۲;دانگ و
نیم از منزل مسکونى را مهر زن مى&#۸۲۰۲;کند و بر اساس آن عقد دائم  مى&#۸۲۰۲;خوانند. تکلیف
عقد و مهریه چگونه است؟··· ۷۰

پرسش ۳۳ . آیا
شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند همسرش را ـ که دچار ناراحتى&#۸۲۰۲;هاى عصبى است ـ مکلّف به  سکونت در
شهر کند؟··· ۷۰

پرسش ۳۴ . آیا زن
بعد از عقد ازدواج، مى&#۸۲۰۲;تواند از سکونت در شهرى خاص امتناع  ورزد؟··· ۷۰

پرسش ۳۵ . آیا مرد
متأهل، مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه همسرش، با زن دیگرى ازدواج موقّت  یا دائم کند؟···
۷۱

پرسش ۳۶ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در ضمن عقد ازدواج، شرط کند که شوهر او همسر دوم  اختیار نکند؟··· ۷۱

پرسش ۳۷ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود را با شوهرش مصالحه کند که با زن دیگرى  ازدواج نکند؟··· ۷۲

پرسش ۳۸ . آیا مرد
متأهل مى&#۸۲۰۲;تواند در مسافرت، بدون اجازه همسرش با زنان اهل کتاب  ازدواج موقّت
کند؟··· ۷۲

مهریه

پرسش ۳۹ . مقدار
مهریه چقدر باید باشد؟ آیا قرار دادن مهریه زیاد بر خلاف  شرع است؟··· ۷۳

پرسش ۴۰ . مقدار
مهرالسنه را بیان کنید؟··· ۷۳

پرسش ۴۱ . تعیین
مهریه حق چه کسى است؟ آیا حق دختر است یا پدر و مادر؟··· ۷۴

پرسش ۴۲ . مهریه
مرده به چه کسانى مى&#۸۲۰۲;رسد؟··· ۷۴

پرسش ۴۳ . در
صورتى که شوهر از دنیا برود و مالى نداشته باشد، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود  را
از پدر یا مادر شوهرش مطالبه کند؟··· ۷۴

پرسش ۴۴ . آیا
پرداخت مهریه به همان مبلغى است که قبلاً معین شده و یا باید به نرخ روز 
محاسبه شود؟··· ۷۵

پرسش ۴۵ . در عقد
نامه، مهریه خانمى ذکر شده (مقدار بیست مثقال طلا، به قیمت  ده هزار تومان) آیا
مهریه بیست مثقال طلا است یا ده هزار تومان؟··· ۷۶

پرسش ۴۶ . دخترى
را یک بار با ۵۰۰ هزار تومان و پس از چند ماه با مهریه سى سکه  بهار آزادى عقد
مى&#۸۲۰۲;خوانند؛ کدام مهریه بر عهده پسر است؟··· ۷۶

پرسش ۴۷ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند پیش از خواندن عقد موقّت، مهریه خویش را ببخشد و خطبه عقد  را بدون
ذکر مهریه بخوانند؟··· ۷۶

پرسش ۴۸ . اگر
مهریه زن عین خارجى (مانند خانه، ماشین و...) باشد و سپس آن را به شوهر  ببخشد،
آیا مى&#۸۲۰۲;تواند دوباره آن را پس بگیرد؟··· ۷۷

پرسش ۴۹ . اگر زن
مهریه خود را - که در ذمه شوهر است - به او ببخشد، بعد پشیمان شود؛  آیا
مى&#۸۲۰۲;تواند آن را از شوهر طلب کند؟··· ۷۷

پرسش ۵۰ . آیا زن
به مجرد اجراى عقد ازدواج، مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه را مطالبه کند؟··· ۷۷

پرسش ۵۱ . اگر زن
مهریه خود را از شوهر مطالبه کند، وظیفه او چیست؟··· ۷۸

پرسش ۵۲ . اگر زن
بعد از نزدیکى، مهرش را از شوهر بطلبد؛ ولى او قادر به پرداخت آن  نباشد، تکلیف
چیست؟··· ۷۸

پرسش ۵۳ . اگر
مردى، هنگام اجراى عقد ازدواج، شرط کند که در صورت توانایى، مهریه را  بپردازد،
آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند در حال نادارى تقاضاى مهریه کند؟··· ۷۸

پرسش ۵۴ . دخترى
که در دوران عقد تا عروسى، در خانه پدر زندگى مى&#۸۲۰۲;کند،  آیا مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود
را بخواهد؟··· ۷۹

پرسش ۵۵ . اگر مرد
بعد از ازدواج، قدرت پرداختن مهریه را نداشته باشد، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند از  نزدیکى
او ممانعت کند؟··· ۷۹

پرسش ۵۶ . اگر به
اعتقاد اینکه، دختر باکره است با او ازدواج کند؛ آن&#۸۲۰۲;گاه بعد از عقد متوجه  شود
که بکارتش از بین رفته؛ آیا عقد صحیح است؟··· ۷۹

پرسش ۵۷ . اگر زن
نازا باشد و مرد او را طلاق بدهد، آیا حق دریافت مهریه را  دارد؟··· ۸۰

پرسش ۵۸ . اگر بعد
از ازدواج، معلوم شود که زن عیبى دارد که شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند عقد را  فسخ کند؛ آیا
زن هنگام فسخ عقد حق مطالبه مهر را دارد؟··· ۸۰

پرسش ۵۹ . اگر بعد
از عقد ازدواج، معلوم شود که مرد عیبى دارد که زن مى&#۸۲۰۲;تواند عقد را  فسخ کند؛
آیا در این هنگام حق مطالبه مهریه را دارد؟··· ۸۱

پرسش ۶۰ . اگر زن
در عقد موقّت تمکین نکند، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود را از شوهر  مطالبه کند؟···
۸۱

پرسش ۶۱ . اگر در
عقد موقّت، شوهر مدت را ببخشد، آیا مهرى بر عهده او است؟··· ۸۱

پرسش ۶۲ . اگر زن
از حقوق شرعى و واجب شوهر سرپیچى کند، آیا مرد مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه  او را ندهد؟···
۸۲

پرسش ۶۳ . اگر
مادر یا پدر شوهر مهریه عروس را قبول کنند، آیا پرداختن آن بر عهده او  است یا
شوهر؟··· ۸۲

شیربها و جهیزیه

پرسش ۶۴ . در برخى
محیط&#۸۲۰۲;ها، مرسوم است که خانواده عروس، پولى را به عناوین مختلف  (مانند شیربها)
از داماد مى&#۸۲۰۲;گیرند، حکم آن چیست؟··· ۸۳

پرسش ۶۵ . آیا
شیربهایى که داماد به خانواده عروس داده است، مى&#۸۲۰۲;تواند بعد از عقد از آنان  باز
پس گیرد؟··· ۸۳

پرسش ۶۶ .
جهیزیهاى که دختر با خود به خانه شوهر مى&#۸۲۰۲;آورد، از آن کیست؟ اگر او از  شوهرش
جدا شود، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند آنها را با خود ببرد؟··· ۸۴

پرسش ۶۷ .
جهیزیهاى که پدر به دخترش داده، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند باز پس بگیرد؟··· ۸۴

پرسش ۶۸ . مرد
هنگام خرید، مخارجى را براى همسرش هزینه مى&#۸۲۰۲;کند؛ حال اگر عقد به هم  بخورد،
مى&#۸۲۰۲;تواند آن را مطالبه کند؟··· ۸۴

حقوق مرد

پرسش ۶۹ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه شوهر، از منزل خارج شود؟··· ۸۵

پرسش ۷۰ . در جایى
که بیرون رفتن زن با حق شوهر منافات نداشته باشد (مانند اینکه  شوهر سر کار
است)، آیا باز اجازه او لازم است؟··· ۸۵

پرسش ۷۱ . اگر
شوهر از روى لجاجت و انتقام&#۸۲۰۲;گیرى از زن، اجازه بیرون رفتن به او ندهد،  آیا
اطاعت از او واجب است؟··· ۸۶

پرسش ۷۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در عقد شرط کند که شوهر بر او ولایت نداشته باشد و بدون اجازه  او از
خانه بیرون رود؟··· ۸۶

پرسش ۷۳ . آیا زن
در ضمن عقد مى&#۸۲۰۲;تواند شرط کند که شوهر پس از عقد، اجازه خروج از  منزل را به
عهده او بگذارد؟··· ۸۶

پرسش ۷۴ . اگر کسى
به شوهرش دسترسى ندارد، براى مسافرت و بیرون رفتن از منزل چه  باید بکند؟··· ۸۷

پرسش ۷۵ . چنانچه
مرد مهریه زن را به هر علتى نپردازد، آیا براى خروج از منزل نیاز به اذن  شوهر
است؟··· ۸۷

پرسش ۷۶ . آیا
همین اندازه که زن بداند شوهرش براى بیرون رفتن از منزل راضى است،  کفایت
مى&#۸۲۰۲;کند، یا اینکه باید از او اجازه بگیرد؟··· ۸۷

پرسش ۷۷ . اگر
خانمى از شوهرش اجازه گرفت که به محلى برود، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند از آنجا  به محل
دیگرى (مانند خانه پدر و مادر و...) نیز برود؟··· ۸۸

پرسش ۷۸ . هنگام
ازدواج (در ضمن عقد) با شوهرم شرط کردم که اجازه ادامه تحصیل  در دانشگاه را به
من بدهد؛ آیا اکنون مى&#۸۲۰۲;تواند از شرط خود دست بردارد؟··· ۸۸

پرسش ۷۹ . دختر و
پسرى با یکدیگر ازدواج کرده&#۸۲۰۲;اند زن مى&#۸۲۰۲;خواهد براى ادامه تحصیل  به دانشگاه
برود؛ شوهرش اجازه نمى&#۸۲۰۲;دهد، وظیفه زن چیست؟··· ۸۸

پرسش ۸۰ . مردى با
دخترى دانشجو ازدواج مى&#۸۲۰۲;کند؛ آیا پس از آن، شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند او را از  ادامه
تحصیل باز دارد؟··· ۸۹

پرسش ۸۱ . در جایى
که شوهر نتواند مخارج زن و بچه را تأمین کند، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند بدون  اجازه او
شغلى را انتخاب کرده و از منزل بیرون رود؟··· ۸۹

پرسش ۸۲ . اگر بعد
از ازدواج، زن شغلى را انتخاب کند و شوهر هم رضایت دهد؛  آیا بعد از مدتى
مى&#۸۲۰۲;تواند مانع ادامه شغل او شود؟··· ۹۰

پرسش ۸۳ . مردى با
زن کارمند ازدواج مى&#۸۲۰۲;کند، آیا پس از ازدواج مى&#۸۲۰۲;تواند او را از ادامه کار  باز
دارد؟··· ۹۰

پرسش ۸۴ . چنانچه
زنى بدون اجازه شوهرش، با پدر و مادرش مسافرت کند؛ تکلیف نماز او  چه
مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۹۱

پرسش ۸۵ . آیا در
دوران عقد ـ که دختر در خانه پدر و مادر زندگى مى&#۸۲۰۲;کند ـ براى بیرون رفتن  از
خانه اجازه شوهر لازم است؟··· ۹۱

پرسش ۸۶ . اگر
شوهرى، همسرش را از صله رحم ـ به ویژه دیدار والدین - منع کند،  تکلیف زن
چیست؟··· ۹۲

پرسش ۸۷ . اگر مرد
به همسرش بگوید حق رفت و آمد با مادر و خواهر و... را ندارى؛  آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند
آنان را به منزلش دعوت کند؟··· ۹۲

پرسش ۸۸ . آیا
شوهر حق دارد زن را مجبور کند به منزل خویشاوندان خاصى برود؟  آیا اطاعت زن در
این امور واجب است؟··· ۹۳

پرسش ۸۹ . آیا
براى گرفتن روزه&#۸۲۰۲;هاى مستحبى، اجازه شوهر لازم است؟··· ۹۳

پرسش ۹۰ . شوهر من
احکام شرعى را نمى&#۸۲۰۲;داند؛ آیا مى&#۸۲۰۲;توانم بدون اجازه او به جلسات مذهبى  رفته و
این مسائل را یاد بگیرم؟··· ۹۴

پرسش ۹۱ . آیا
حضور در مراسم مذهبى (مثل نمازجمعه و راهپیمایى) نیاز به اجازه  شوهر دارد؟···
۹۴

پرسش ۹۲ . آیا زن
براى رفتن به اعتکاف، نیاز به اجازه شوهر دارد؟ اگر بدون اجازه برود،  آیا
اعتکافش صحیح است؟··· ۹۴

پرسش ۹۳ . آیا
اهداى خون نیاز به اجازه شوهر دارد؟··· ۹۶

پرسش ۹۴ . آیا
جایز است زن در جشن&#۸۲۰۲;هاى عروسى، بدون اجازه شوهرش عکس  بیندازد؟··· ۹۶

پرسش ۹۵ . آیا در
ازدواج موقت هم براى بیرون رفتن از منزل، اجازه شوهر لازم  است؟··· ۹۶

تمکین

پرسش ۹۶ . تمکین
زن نسبت به شوهر چه مقدار باید باشد؟··· ۹۹

پرسش ۹۷ . اگر مرد
گناهى انجام دهد، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند به عنوان نهى از منکر نسبت به او  تمکین
نکند؟··· ۹۹

پرسش ۹۸ . اگر مرد
به هر علتى اجازه ادامه تحصیل و مانند آن را به زن ندهد،  آیا زن هم مى&#۸۲۰۲;تواند
نسبت به او تمکین نکند؟··· ۹۹

پرسش ۹۹ . آیا زن
در انتخاب پوشش، باید مطیع همسرش باشد؟··· ۱۰۰

پرسش ۱۰۰ . اگر
شوهر پوشیدن لباس و یا آرایش خاصى را از همسرش درخواست کند،  آیا اطاعت او بر
زن واجب است؟··· ۱۰۰

پرسش ۱۰۱ . زن با
چند مرتبه اطاعت نکردن در وظایف واجب خود، نسبت به شوهر  ناشزه مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۱۰۰

پرسش ۱۰۲ . اگر
شوهرى از همسرش بخواهد که براى بیرون از منزل آرایش کند،  آیا اطاعت او لازم
است؟··· ۱۰۱

پرسش ۱۰۳ . اگر
شوهر از زن خود بخواهد که برایش آرایش کند؛ آیا اطاعت او در این زمینه هم  واجب
است؟··· ۱۰۱

تصرفات زن

پرسش ۱۰۴ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اذن شوهر از مال خودش نذر کند؟··· ۱۰۳

پرسش ۱۰۵ . اگر زن
بدون اذن شوهر نذر کند و بعد از او اجازه بگیرد، آیا این نذر  صحیح است؟··· ۱۰۴

پرسش ۱۰۶ . حکم
نذر زن، بدون اجازه شوهر چیست؟··· ۱۰۴

پرسش ۱۰۷ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در اموال شوهر، بدون اجازه او تصرف کند؟··· ۱۰۵

پرسش ۱۰۸ . آیا
شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند همسر را از تصرف در اموال خودش، نهى کند؟··· ۱۰۵

پرسش ۱۰۹ . آیا
بخشش زن از مال خودش، باید با اجازه شوهر باشد؟··· ۱۰۵

پرسش ۱۱۰ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند از پولى که شوهرش به او مى&#۸۲۰۲;دهد، بدون اجازه او مراسم  روضه&#۸۲۰۲;خوانى و
مولودى و مانند آن برپا کند؟··· ۱۰۶

پرسش ۱۱۱ . آیا
اطاعت از شوهر در انجام دادن کارهاى خانه (از قبیل آشپزى و تمیز کردن  خانه
و...) واجب است؟··· ۱۰۶

پرسش ۱۱۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند بعد از گذشت چند سال از ازدواج، اجرت کار در منزل را از شوهر  مطالبه
کند؟··· ۱۰۶

آمیزش زناشویى

پرسش ۱۱۳ . آداب و
مستحبات آمیزش را بیان کنید؟··· ۱۰۷

پرسش ۱۱۴ .
مناسب&#۸۲۰۲;ترین وقت و ساعت براى نزدیکى، چه زمانى است؟··· ۱۰۷

پرسش ۱۱۵ .
مکروهات آمیزش چیست؟··· ۱۰۸

پرسش ۱۱۶ . محرمات
آمیزش چیست؟··· ۱۰۹

پرسش ۱۱۷ . آیا
انسان مى&#۸۲۰۲;تواند در یک شب، چند بار با همسرش مجامعت کند؟··· ۱۰۹

پرسش ۱۱۸ . مرد تا
چه مدت مى&#۸۲۰۲;تواند عمل زناشویى را نسبت به همسرش را ترک کند؟··· ۱۰۹

پرسش ۱۱۹ . در چه
صورت، مرد باید حداقل هر چهار شب یک شب در بستر زن دائمى  بخوابد؟··· ۱۱۰

پرسش ۱۲۰ . حکم
نزدیکى با همسر از پشت چگونه است؟··· ۱۱۰

پرسش ۱۲۱ . اگر
مرد بخواهد با همسرش از پشت نزدیکى کند، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند تمکین  نکند؟··· ۱۱۱

پرسش ۱۲۲ . آیا زن
و شوهر، مى&#۸۲۰۲;توانند در زمان حیض به جز نزدیکى، سایر استمتاعات را  از یکدیگر
داشته باشند؟··· ۱۱۱

پرسش ۱۲۳ . حکم
مردى که با همسرش در زمان حیض نزدیکى کند، چیست؟··· ۱۱۱

پرسش ۱۲۴ . حکم
نزدیکى از پشت در زمانى که زن حائض است، چیست؟··· ۱۱۲

پرسش ۱۲۵ . در
جایى که روابط زناشویى (و افراط در آن) براى سلامتى زن ضرر داشته باشد،  آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند تمکین نکند؟··· ۱۱۳

پرسش ۱۲۶ . آیا
ملاعبه با همسر - به جز نزدیکى - در حال روزه جایز است؟··· ۱۱۳

پرسش ۱۲۷ . اگر زن
و شوهر در ماه رمضان روزه&#۸۲۰۲;دار باشند، نزدیکى آنها چه حکمى  دارد؟··· ۱۱۳

پرسش ۱۲۸ . آیا در
دوران آبستنى و باردارى، نزدیکى با زن جایز است؟··· ۱۱۴

پرسش ۱۲۹ . براى
تشخیص اینکه مرد قادر بر بچه&#۸۲۰۲;دار شدن هست آیا مى&#۸۲۰۲;تواند استمنا کند  تا
آزمایشهاى پزشکى بر روى منى او، انجام شود؟··· ۱۱۴

پرسش ۱۳۰ . آیا
استمنا براى بانوان هم هست؟··· ۱۱۴

پرسش ۱۳۱ . آیا در
صورتى که همسر انسان در دسترس نباشد، شخص مى&#۸۲۰۲;تواند از طریق دیگر  (استمنا) به
ارضاى خود بپردازد؟··· ۱۱۴

پرسش ۱۳۲ . شخصى
به قصد اینکه از همسرش منى خارج شود، او را با دست تحریک مى&#۸۲۰۲;کند،  آیا این کار
از نظر شرعى جایز است؟··· ۱۱۵

پرسش ۱۳۳ . آیا
مرد مى&#۸۲۰۲;تواند همسرش را با شى&#۸۲۰۲;ء خارجى و وسایل مصنوعى از لحاظ جنسى  اشباع
کند؟··· ۱۱۵

غسل و جنابت

پرسش ۱۳۴ . تعداد
غسل&#۸۲۰۲;هاى واجب زن چند تا است؟··· ۱۱۷

پرسش ۱۳۵ . چه
کارهایى بر جنب حرام است؟··· ۱۱۷

پرسش ۱۳۶ .
کارهایى که براى شخص جنب مکروه است، کدامند؟··· ۱۱۸

پرسش ۱۳۷ . در چه
صورت شخص جنب مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۱۱۸

پرسش ۱۳۸ . راه
تشخیص منى و احتلام در مرد چیست؟··· ۱۱۹

پرسش ۱۳۹ . راه
تشخیص منى و احتلام در زن چیست؟··· ۱۲۰

پرسش ۱۴۰ . مذى،
وذى و ودى را توضیح دهید؟··· ۱۲۰

پرسش ۱۴۱ .
استبراء از بول و استبراء از منى چگونه انجام مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۱۲۱

پرسش ۱۴۲ . اگر در
هنگام استبرا از بول یا بعد از آن، مایع سفید و غلیظى خارج شود،  آیا این منى
است یا چیز دیگر؟··· ۱۲۲

پرسش ۱۴۳ . آیا
ترشّحات و رطوبت&#۸۲۰۲;هایى که از بانوان خارج مى&#۸۲۰۲;شود، پاک است؟··· ۱۲۲

پرسش ۱۴۴ . اگر در
هنگام بازى، زن به حالت ارگاسم و تحریک کامل رسید، آیا غسل  بر او واجب است؟···
۱۲۲

پرسش ۱۴۵ . آیا
بعد از ملاعبه بین زن و شوهر، هر دو باید غسل انجام دهند؟··· ۱۲۳

پرسش ۱۴۶ . در
هنگام نزدیکى زن و مرد، چه موقع غسل واجب مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۱۲۳

پرسش ۱۴۷ . اگر
مردى با زنش از پشت نزدیکى کند، بر زن نیز غسل جنابت واجب  مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۱۲۳

پرسش ۱۴۸ . کسى که
نمى&#۸۲۰۲;تواند غسل کند، ولى تیمم برایش ممکن است؛ آیا مى&#۸۲۰۲;تواند با  همسرش نزدیکى
کند و با تیمم نماز بخواند؟··· ۱۲۳

پرسش ۱۴۹ . آیا
براى چند مرتبه آمیزش، یک غسل کافى است؟··· ۱۲۴

پرسش ۱۵۰ . آیا
شخص محتلم، قبل از غسل مى&#۸۲۰۲;تواند با همسرش نزدیکى کند؟··· ۱۲۴

پرسش ۱۵۱ . آیا
مرد در هر نوبت که با همسرش نزدیکى مى&#۸۲۰۲;کند؛ باید فورى غسل  کند؟··· ۱۲۴

پرسش ۱۵۲ . براى
جلوگیرى از حاملگى از کاندوم استفاده مى&#۸۲۰۲;کنیم، آیا غسل واجب  مى&#۸۲۰۲;شود؟··· ۱۲۴

کنترل جمعیت و سقط
جنین

پرسش ۱۵۳ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند با استفاده از دارو یا آمپول، از باردار شدن جلوگیرى کند؟  اگر شوهر
اجازه ندهد، چه حکمى دارد؟··· ۱۲۵

پرسش ۱۵۴ . آیا
شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند هنگام آمیزش بدون رضایت همسرش به طور طبیعى  عزل کند؟··· ۱۲۵

پرسش ۱۵۵ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند هنگام آمیزش به طور طبیعى عزل کند؟··· ۱۲۶

پرسش ۱۵۶ . آیا به
جهت کنترل جمعیت، زن و مرد مى&#۸۲۰۲;توانند با استفاده از عمل جراحى کارى کنند  که
دیگر نتوانند فرزندى بیاورند؟··· ۱۲۶

پرسش ۱۵۷ . جایى
که باردارى ضرر و خطر جانى زن را به همراه داشته باشد، آیا جایز است  با
استفاده از دستگاه او را عقیم کرد؟··· ۱۲۷

پرسش ۱۵۸ . آیا
جایز است به جهت کنترل جمعیت، با استفاده از دستگاه به طور موقت از  باردارى
جلوگیرى کرد؟··· ۱۲۷

پرسش ۱۵۹ . در
مواردى که حاصل حاملگى، به وجود آمدن جنین داراى نقص یا بیمارى ژنتیکى  است،
آیا مى&#۸۲۰۲;توان زن یا مرد را عقیم کرد؟··· ۱۲۸

پرسش ۱۶۰. آیا سقط
جنین در ماه&#۸۲۰۲;هاى اول حاملگى، اشکال شرعى دارد؟··· ۱۲۸

پرسش ۱۶۱. اگر سقط
جنین با رضایت کامل پدر و مادر توسط پزشک انجام گیرد، دیه آن  به عهده کیست؟···
۱۲۹

پرسش ۱۶۲. سقط
جنین نامشروع، چه حکمى دارد؟··· ۱۲۹

پرسش ۱۶۳. مسلمانى
با یک دختر مسیحى ازدواج موقت کرده و زن از او باردار شده است،  آیا سقط بچه
جایز است؟··· ۱۲۹

پرسش ۱۶۴. سقط
کردن جنینى که ناقص&#۸۲۰۲;الخلقه به دنیا مى&#۸۲۰۲;آید، چه حکمى دارد؟··· ۱۲۹

پرسش ۱۶۵. اگر با
آزمایش&#۸۲۰۲;هاى تخصصى یقین پیدا شود؛ که جنین بعد از تولد و یا در ماه&#۸۲۰۲;هاى  آخر از
دنیا مى&#۸۲۰۲;رود؛ آیا سقط آن جایز است؟··· ۱۳۰

پرسش ۱۶۶. سقط
جنین براى مادرى که در معرض مرگ است و شاید با این کار بهبود یابد،  چه حکمى
دارد؟··· ۱۳۰

پرسش ۱۶۷. دیه سقط
جنین چه مقدار است؟··· ۱۳۱

پرسش ۱۶۸. دیه
جنینى که به وسیله پزشک سقط مى&#۸۲۰۲;شود، بر عهده کیست؟ وظیفه پدر و مادرى  که اقدام
به چنین کارى کرده&#۸۲۰۲;اند، چیست؟··· ۱۳۱

دانستنى&#۸۲۰۲;ها

پرسش ۱۶۹ . ناشز و
ناشزه به کسى چه گفته مى&#۸۲۰۲;شود؟ در صورت تحقّق نشوز، وظیفه  طرف مقابل در این
زمینه چیست؟··· ۱۳۳

پرسش ۱۷۰ . استمنا
چیست؟··· ۱۳۴

پرسش ۱۷۱ .
مهرالمثل چیست؟··· ۱۳۴

کلیدواژه&#۸۲۰۲;ها···
۱۳۵

کتابنامه··· ۱۳۹

 


 

 


مقدمه

«پرسش&#۸۲۰۲;گرى» از
آغاز آفرینش انسان، رخ&#۸۲۰۲;نمایى کرده ؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را  فرانشانده، بر
برگ زرد خود، شیطان را فرونشانده و در این میان، مقام آدمیت را نشان  داده است.
آفتاب کوفه چه زیبا فرموده است:

«مَن اَحسَنَ
السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».


هم سؤال از علم
خیزد هم جواب**همچنانکه خار و گُل از خاک و آب


آرى! هر که
سؤال&#۸۲۰۲;هایش آسمانى است، دانش و بینش پاسخش خواهد بود. پویایى و  پایایى «جامعه»
و «فرهنگ»، در گرو پرسش&#۸۲۰۲;هاى حقیقت&#۸۲۰۲;طلبانه و پاسخ&#۸۲۰۲;هاى خِردورزانه  است. بدون
تردید سؤال و پرسش&#۸۲۰۲;گرى، وسیله&#۸۲۰۲;اى براى رسیدن به آگاهى&#۸۲۰۲;ها و باورها  است، ولى
توجه به چند نکته، داراى اهمیت است.

نخست اینکه
پرسش&#۸۲۰۲;گر به دنبال حقیقت و یادگیرى باشد و پاسخ&#۸۲۰۲;گو در آن موضوع  داراى تخصص و
صاحب ایده و فکر باشد. دیگر اینکه گمان نرود این پاسخ، کامل&#۸۲۰۲;ترین و  آخرین است،
بلکه براى یک پرسش، ممکن است چندین پاسخ درست وجود داشته  باشد. چه بسا
تحقیق&#۸۲۰۲;ها و پاسخ&#۸۲۰۲;هاى قوى دیگرى نیز وجود داشته باشد که با همفکرى  اساتید،
دانشجویان و پژوهشگران گران&#۸۲۰۲;قدر، نیل به آنها ممکن خواهد بود.

اداره مشاوره و
پاسخ معاونت مطالعات راهبردى نهاد، محفل انسى فراهم آورده  است، تا «ابر رحمتِ»
پرسش&#۸۲۰۲;ها را بر «زمین اجابت» پاسخ&#۸۲۰۲;گو باشد و نهال سبز دانش را  بارور سازد. ما
اگر بتوانیم سنگ صبور جوانان اندیشمند و بالنده ایران اسلامى باشیم، به  خود
خواهیم بالید.

شایان ذکر است در
راستاى ترویج فرهنگ دینى، اداره مشاوره و پاسخ نهاد  نمایندگى مقام معظم رهبرى
در دانشگاه&#۸۲۰۲;ها، تاکنون بیش از دویست هزار پرسش  دانشجویى را در موضوعات مختلف
اندیشه دینى، مشاوره، احکام و... پاسخ داده است.

این اداره داراى
گروه&#۸۲۰۲;هاى علمى و تخصصى، به شرح زیر است:


ـ قرآن و حدیث؛

ـ احکام؛

ـ فلسفه، کلام
و دین پژوهى؛

ـ حقوق و فلسفه
احکام؛

ـ اخلاق و
عرفان؛

ـ تربیتى و روان
شناسى؛

ـ اندیشه
سیاسى؛

ـ فرهنگى و
اجتماعى؛

ـ تاریخ و
سیره.

آن&#۸۲۰۲;چه پیش رو دارید،
بخشى از سؤالات فقهى درباره احکام روابط زن و شوهر و  همسردارى است که توسط محقق
ارجمند حجه&#۸۲۰۲;الاسلام سیدمجتبى حسینى(زیدعزّه)  پاسخ داده شده است. ویژگى&#۸۲۰۲;هاى این
مجموعه و شیوه تنظیم آن در چند نکته ذیل  بیان مى&#۸۲۰۲;شود:

الف. پاسخ پرسش&#۸۲۰۲;ها
همراه با مأخذ و مستندات آن آورده شده است.

ب. پاسخ&#۸۲۰۲;هاى هم&#۸۲۰۲;مضمون
با عبارت یکسان و روان تحریر شده است؛ از این رو  بیشتر پاسخ&#۸۲۰۲;ها به صورت اقتباس
مى&#۸۲۰۲;باشد.

ج. جهت اتقان و
اطمینان بیشتر علاوه بر مستندسازى پاسخ&#۸۲۰۲;ها، از دفاتر مراجع  بزرگوار نیز استفتا
گردیده است.

د. در تنظیم کتاب، نظر
حضرت امام خمینى قدس&#۸۲۰۲;سره به عنوان اولین فتوا آمده و فتاواى  دیگر مراجع بزرگوار که
نامشان به ترتیب حروف الفبایى در ذیل مى&#۸۲۰۲;آید، سپس  ذکر گردیده است:

۱. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ محمدتقى بهجت (قدس سرّه)

۲. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ میرزا جواد تبریزى (قدس سرّه)

۳. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
سیدعلى حسینى&#۸۲۰۲;خامنه&#۸۲۰۲;اى (رهبرمعظم&#۸۲۰۲;انقلاب)(دام&#۸۲۰۲;ظلّه&#۸۲۰۲;العالى)

۴. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
سید على حسینى سیستانى (دام ظلّه&#۸۲۰۲;العالى)

۵. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ لطف&#۸۲۰۲;الله صافى گلپایگانى (دام ظلّه&#۸۲۰۲;العالى)

۶. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ محمد فاضل لنکرانى (قدس سرّه)

۷. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ حسین نورى همدانى (دام ظلّه&#۸۲۰۲;العالى)

۸. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ ناصر مکارم شیرازى (دام ظلّه&#۸۲۰۲;العالى)

۹. حضرت آیه&#۸۲۰۲;اللّه حاج
شیخ حسین وحید خراسانى (دام ظلّه&#۸۲۰۲;العالى)

لازم به ذکر است که در
متن کتاب تنها به ذکر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار  اکتفا شده است، لذا از ساحت
آن بزرگواران پوزش مى&#۸۲۰۲;طلبیم و از درگاه خداوند  متعال براى ایشان دوام عزت و سلامتى
مسئلت داریم.

ه . در این کتاب تنها
به بیان احکام تکلیفى «واجب و حرام» و احکام وضعى  «باطل و صحیح» بسنده شده و از
بیان احکام استحبابى خوددارى شده است.

بر آنیم با توفیق
خداوند، به تدریج ادامه این مجموعه را تقدیم شما خوبان  کنیم. پیشنهادها و
انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شایسته و  پربارِ مجموعه&#۸۲۰۲;هایى از این
دست خواهد بود.

در پایان از تلاش&#۸۲۰۲;هاى
مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همکاران  اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص حجه&#۸۲۰۲;الاسلام و
المسلمین صالح قنادى(زیدعزّه)  که در آماده&#۸۲۰۲;سازى این اثر تلاش کرده&#۸۲۰۲;اند، تشکر و
قدردانى مى&#۸۲۰۲;شود و  دوام توفیقات این عزیزان را در جهت خدمت بیشتر به مکتب اهل&#۸۲۰۲;بیت
(علیهم&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;  و ارتقاء فرهنگ دینى جامعه به ویژه دانشگاهیان از خداوند متعال
مسألت  داریم.

 

 

 

 


همسردارى

 


همسردارى

پرسش ۱ . آیا در قرآن
مجید درباره زندگى مشترک زن و شوهر و همسردارى  آیه&#۸۲۰۲;اى داریم؟

قرآن کریم دو چیز را
رکن و اساس تحکیم بنیان خانواده مى&#۸۲۰۲;داند، که  بى&#۸۲۰۲;توجهى به آن، راه نفوذ شیطان را
هموار مى&#۸۲۰۲;سازد؛ که آن دو، آرامش و محبت  بین زن و شوهر است.

خداوند سبحان
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «وَ مِن آیاتِهِ اَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ
انفسکم اَزْواجاً لِتسکنوا  الیها و جعل بینکم مودةً وَ رَحْمةً اِنَّ فى ذلکَ
لآیاتٍ لِقُوْمَ یَتَفکَّرُونَ»
[۱]
یکى از آیات الهى  آن است که براى شما از جنس خودتان جفتى بیافرید که در برِ او
آرامش یافته و با  هم انس گیرید و میان شما رأفت و مهربانى برقرار فرمود در این
[زندگى مشترک]  نشانه&#۸۲۰۲;هایى است براى کسانى که تفکر مى&#۸۲۰۲;کنند»[۲].

از این رو، سفارش شده
با دختر بسیار دوستار و مهربان، ازدواج کنید.

رسول اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «اِنَّ خَیْرَ
نِسائِکُمْ اَلْوَلُود والْوَدُودُ اَلْعَفیفَةُ»
[۳]؛ «بهترین
زنان شما، زنان فرزند آور، بسیار دوستدار و پاکدامن هستند».

زن و شوهر اگر بخواهند
زندگى موفق و پایدارى داشته باشند، بایستى رمز و  رازهایى که باعث سعادت و ایجاد
محبت بوده، بدست آورده و آن را در زندگى به  کار ببندند.

نبى اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «جِهادُ الْمَرأَةِ
حُسْنُ التَّبَعُّل»
[۴]؛
«جهاد زن، همسردارى  نیکو است».

و نیز درباره مرد
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «اَلکادُّ عَلى عِیالِهِ کَالْمُجاهِدِ فى
سَبیلِ اللّه&#۸۲۰۲;»
[۵]؛
«کسى که  براى آوردن روزى خانواده و فرزندان کار و تلاش کند، همانند مجاهد در راه 
خداست».

بنابراین زن و شوهر
همانند دو مجاهدند؛ که یکى بیشتر در خانه و دیگرى  بیشتر در بیرون از خانه، هم پاى
یکدیگر کوشش کرده و بنیان ثبات خانواده و  روابط دوستانه و صمیمانه را شکل مى&#۸۲۰۲;دهند
و نزد خداوند از جایگاهى شایسته  برخودار مى&#۸۲۰۲;گردند.

آشنایى به امور
همسردارى، خانه&#۸۲۰۲;دارى و اصول تربیتى براى هر دخترى که  زندگى مشترک را شروع مى&#۸۲۰۲;کند؛
لازم و بایسته است تا در پرتو آن بتواند امنیت و  آرامش را در محیط خانه فراهم
نماید. امروزه لازم است دوره&#۸۲۰۲;هاى آموزشى براى  زوج&#۸۲۰۲;هاى جوان حتى قبل از ازدواج
برگزار گردد و یا حداقل از طریق مطالعه و  دقت در تجربه دیگران بتوانند استحکام
بنیاد خانه و خانواده را تضمین کنند.

حسن خلق که در آیات
قرآنى از آن سخن به میان آمده و حتى پیامبر با عنوان 
«إِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ»
[۶]
مورد تمجید و ستایش خداوند قرار گرفته، به معناى نرم&#۸۲۰۲;خویى، نیک گفتار بودن و
گشاده&#۸۲۰۲;رویى با دیگران است.

بنابراین با توجه به
کاربردها و مصادیقى که قرآن براى حسن خلق بیان داشته  مى&#۸۲۰۲;توان گفت که «حسن التبعل»؛
«و نیکوهمسردارى از سوى خانم&#۸۲۰۲;ها» به معناى  رفتارها و هنجارهاى نیک و حتى فراتر از
آن است. هم&#۸۲۰۲;چنان که خوش&#۸۲۰۲;رویى و  تلاش و فداکارى مرد در ردیف جهاد دانسته شده و چنین
مردى را مجاهد در راه  خدا برشمرده است.

 


وظایف مرد

پرسش ۲ . وظایف اخلاقى
مرد در برابر همسرش چیست؟

نخست باید دانست:

آفرینش و ساختار وجودى
و زیستى جنس زن براى کارهاى عاطفى و سبک  و لطیف آفریده شده و کارهایى که به
توانایى بالاى جسمى نیازمند است،  متناسب وجود مرد مى&#۸۲۰۲;باشد. از این رو، وظایفى که
اسلام براى هر یک از زن و مرد  مقرر کرده، بر اساس هماهنگى و تناسب با ساختار وجودى
آنهاست. در اینجا به  برخى از وظایف مردان که در ایجاد روابط دوستانه و صمیمانه
بسیار مؤثر و  سازنده است، اشاره مى&#۸۲۰۲;شود:

۱. تأمین رفاه خانواده

شکى نیست؛ که بر اساس
آیات و روایات اسلامى، نظام مطلوب خانواده  براساس مشورت و در نهایت با سرپرستى و
مدیریت اجرایى مرد سامان&#۸۲۰۲;دهى  مى&#۸۲۰۲;شود.

خداوند مى&#۸۲۰۲;فرماید:
«الرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَى النِّساءِ»
[۷]؛
«مردان، سرپرست زنانند».

مرد از آن جهت که به
طور معمول از جنبه اداره زندگى و نیروى جسمى  قوى&#۸۲۰۲;تر است، سرپرست خانواده مى&#۸۲۰۲;باشد.
او در این زمینه دو وظیفه دارد؛  یکى وظیفه شرعى و قانونى به عنوان تأمین نفقه زن و
فرزند و فراهم&#۸۲۰۲;سازى  شرایط ضرورى زندگى و دیگرى از نظر اخلاقى و انسانى وظیفه تأمین
رفاه و  راحتى خانواده را دارد که چیزى فراتر از تأمین نفقه و هزینه زندگى است.  از
این رو تکالیفى را بر دوش او مى&#۸۲۰۲;گذارد. اگر مرد در هزینه کردن حاصل دسترنج  خود
سخاوت و گشاده رویى به خرج داد، مِهر و شادابى و صفا را در خانواده  چند برابر کرده
و باعث افزایش محبت و تحکیم بنیان خانواده مى&#۸۲۰۲;شود.

این نوع تعامل و رفتار
همان نیکى و احسان است؛ که در روایات به آن تأکید  شده است.

از رسول اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; نقل شده: «بهترین شما کسى است که بهترین براى  خانواده&#۸۲۰۲;اش
باشد و من براى خانواده ام بهترین هستم»[۸].

و نیز آن حضرت
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «از ما نیست کسى که وسعت زندگى بر او داده  شود و او بر خانواده&#۸۲۰۲;اش سخت
بگیرد»[۹].

و در حدیث دیگرى
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «هرکس به بازار رود و هدیه&#۸۲۰۲;اى براى  خانواده&#۸۲۰۲;اش بخرد و ببرد، [پاداش او]
مانند کسى است که براى نیازمندان  صدقه مى&#۸۲۰۲;برد»[۱۰].

امام رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «سزاوار است انسان بر خانواده&#۸۲۰۲;اش فراخى و توسعه  دهد تا
مرگ او را آرزو نکنند».[۱۱]

مرد نباید تصور کند؛
که بخل ورزیدن و جمع&#۸۲۰۲;آورى اموال و سخت&#۸۲۰۲;گیرى  بر زن و فرزند، زهد و ارزش محسوب شده و
با این کار از پاداش الهى بهره&#۸۲۰۲;مند  مى&#۸۲۰۲;شود؛ بلکه بر اساس روایاتى که گذشت این نوع
تصور تصورى باطل و  ضدارزش است و مرد مى&#۸۲۰۲;بایست در زمینه توسعه مالى و رفاهى خانواده
بسیار  مثبت و با سخاوت و گشاده&#۸۲۰۲;رویى با آنان برخورد کند.

۲. تأمین آسایش
خانواده

مرد که در بیرون خانه
مشغول کار و تلاش است، سزاوار است زمان رفت و  آمد خود را تنظیم نموده و بر طبق
برنامه عمل نموده و بدون علت، تأخیر در  بازگشت به منزل نداشته باشد که باعث نگرانى
و اضطراب خانواده نشود.

مرد باید خود را ملزم
بداند که بعد از فراغ از کار براى استراحت به کانون گرم  خانواده بازگردد و نسبت به
آنان بى&#۸۲۰۲;توجهى نشان ندهد.

از امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;نقل شده که: «بر مرد سزوار نیست در شهرى که خانواده&#۸۲۰۲;اش  آنجا زندگى
مى&#۸۲۰۲;کند، جاى دیگرى به استراحت بپردازد».[۱۲]

رسول اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «نشستن مرد در کنار خانواده&#۸۲۰۲;اش، نزد خداى بزرگ 
دوست داشتنى&#۸۲۰۲;تر از اعتکاف [و نشستن] در این مسجد من است.»[۱۳]

این به جهت تأمین
نیروى عاطفى زن است. خانواده هر کس، چشم امیدشان  به او است؛ پدر در عین این که پدر
و مدیر بوده، همسر است، باید دوست و  دلسوز براى خانواده باشد و اگر ثروتى دارد، از
آن&#۸۲۰۲;ها است و اگر زحمتى مى&#۸۲۰۲;کشد، براى راحتى آنان است. پس باید در خانواده به گونه&#۸۲۰۲;اى
عمل کند که همسر و  فرزندان، در رفاه و آرامش باشند.

هر گونه خشونت و
سخت&#۸۲۰۲;گیرى و یا بى&#۸۲۰۲;توجهى به خواست خانواده، ممکن  است زندگى را تلخ و محبت را از دل
خانواده بیرون ببرد. سخت&#۸۲۰۲;گیرى&#۸۲۰۲;هاى  بى&#۸۲۰۲;مورد و بهانه&#۸۲۰۲;گیرى&#۸۲۰۲;هاى نابجا و در تنگنا قرار
دادن خانواده شایسته نیست. سخت&#۸۲۰۲;گیرى در هزینه زندگى و در فشار اقتصادى قرار دادن
خانواده به صلاح  نیست یا سخت&#۸۲۰۲;گیرى در رفت و آمد ممکن است پیامدهاى ناگوارى در پى
داشته  باشد.

پدر خانواده باید در
عین نظارت و جدیت در تربیت،  از سخت&#۸۲۰۲;گیرى&#۸۲۰۲;هاى  بى&#۸۲۰۲;مورد دورى جوید. زمانى که اعضاى
خانواده همه در کنار هم هستند به قدرى  لذت بخش است که بعضى خانواده&#۸۲۰۲;ها به طور منظم
زمانى را براى بحث و  گفت&#۸۲۰۲;وگو در مورد مشکلات یا حتى صحبت در مورد اتفاقات خوشایندى
که  براى&#۸۲۰۲;شان رخ داده است، اختصاص مى&#۸۲۰۲;دهند.

سپرى کردن اوقاتى از
روز یا هفته براى دور هم جمع شدن اعضاى خانواده به  کودکان حس همبستگى مى&#۸۲۰۲;دهد، تا
جایى که حتى وقتى بزرگ شوند به خانواده  خود احساس تعلق و وابستگى دارند. بعضى
خانواده&#۸۲۰۲;ها به طور مرتب و به  صورت دسته جمعى در مراسم مذهبى شرکت مى&#۸۲۰۲;کنند (مثلاً
همه با هم به مسجد  مى&#۸۲۰۲;روند) و بعضى&#۸۲۰۲;ها آخر هفته به پارک مى&#۸۲۰۲;روند. یک شام ساده و
لذت بخش که  همه آن را دوست دارند، انجام چند بازى با حضور همه اعضاى خانواده، به
سینما  رفتن و همین جشن&#۸۲۰۲;هاى کوچک کودکان را به صرف وقت بیشتر در کنار دیگر  اعضاى
خانواده علاقه مند مى&#۸۲۰۲;کند.

۳. احترام به زن

زن از نظر اسلام امانت
خدا در دست شوهر و از نظر دخالت در امور زندگى    شریک مرد و از نظر تربیت فرزندان
مادر خانواده است. هر مردى وقتى ازدواج  مى&#۸۲۰۲;کند، باید همسرش را احترام کند و هرگز
او را اذیت و آزار نرساند و ایشان را  تحقیر و به استهزاء نگیرد.

خداوند مى&#۸۲۰۲;فرماید
«وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ»
[۱۴].

حضرت صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; از پدرش نقل کرده که فرمود: «هر کس زن گرفت، باید او  را گرامى دارد
و به او احترام کند»[۱۵].

حضرت على
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «زنان امانت خدا بر شما هستند. به ایشان زیان  نرسانید و
برایشان سخت نگیرید.[۱۶]
همانگونه که سایر امانت&#۸۲۰۲;هاى الهى ارزشمند  و قابل اکرام و احترام است، زن نیز باید
آنگونه که شایسته است مورد احترام  شوهر قرار گیرد؛ چه اینکه در قیامت خداوند متعال
از امانت&#۸۲۰۲;هاى خود سو&#۱۶۲۰;ل  مى&#۸۲۰۲;کند که با آنها چگونه رفتار کردید. آیا حق امانتدارى را
به جا آوردید؟!

به همین جهت است که
وقتى حضرت، همسر خود حضرت فاطمه (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; را  به خاک مى&#۸۲۰۲;سپارند، مى&#۸۲۰۲;فرماید:
«امانت خدا از دست من گرفته شد».

۴. اظهار محبت به زن

گفته شد که ثبات بنیان
خانواده بر پایه مهر و محبت است. هم زن باید  به مرد اظهار مودت و دوستى نماید و هم
مرد به زن ولى نیاز زن به عشق و علاقه  بیشتر است و مرد باید محبت قلبى خود را
بیرون بریزد. مرد باید بداند  که زن از نظر ساختار زیستى با او تفاوت دارد مرد بنده
شهوت است و زن  در بند محبت مرد است مرد زنى را دوست دارد که او را پسندیده و
انتخاب کرده  باشد و زن مردى را دوست دارد که ارزش او را درک کرده باشد و محبت خود
را از قبل اعلام کرده باشد. هر کسى مى&#۸۲۰۲;تواند با دو زبان سخن بگوید؛ زبان عاطفه  و
احساس، و زبان عقل و منطق. زبان عاطفى به خاطر ارتباط مستقیمى که  با قلب و جان
شنونده دارد، تأثیر بسیارى در ایجاد محبت مى&#۸۲۰۲;گذارد.

ابراز عشق صریح و
صادقانه (جملات عاشقانه) لحظه&#۸۲۰۲;هاى زندگى را شیرین و  لبریز از لذت و هیجان مى&#۸۲۰۲;کند.

به قول «مترلینگ»:
«زندگى وقتى لذت&#۸۲۰۲;بخش است که در آن، لذات کوچک و  عشق&#۸۲۰۲;هاى کوچک وجود داشته باشد و
همین چیزهاى کوچک است که ما را به  زندگى پاى&#۸۲۰۲;بند مى&#۸۲۰۲;کند»[۱۷].

واژه&#۸۲۰۲;هاى عاشقانه و
دلنشین، به طور شگفت&#۸۲۰۲;انگیزى مى&#۸۲۰۲;تواند آفریننده&#۸۲۰۲;ى  لذت&#۸۲۰۲;هاى کوچک باشد. ابراز محبت با
صراحت و در عین صداقت و راستى در  حالى که آمیخته با هیجانات روحى است، محبت را تا
مرز عشق مى&#۸۲۰۲;رساند که  شیرینى و لذت آن را باید در عمق دل&#۸۲۰۲;ها جستجو کرد ولى پنهان
کردن عشق،  محبت را خفه مى&#۸۲۰۲;کند و مى&#۸۲۰۲;میراند. هیچ&#۸۲۰۲;گاه نباید غرور مرد مانع از ابراز
عشق و  علاقه به همسرش شود، یا در طول زمان مشکلات زندگى و گاه مشاجرات و 
درگیرى&#۸۲۰۲;ها، باعث ترک ابراز عشق و علاقه شود؛ بلکه باید همواره و در همه  حالات
زندگى طورى رفتار کند که فضاى عاطفى از بین نرود و جایى براى گفتن  جملات عاشقانه و
البته صادقانه بماند.

نبى&#۸۲۰۲;اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «این سخن مرد که به همسرش مى&#۸۲۰۲;گوید: واقعا تو
را دوست دارم، هرگز از قلبش خارج نخواهد شد»[۱۸].

و نیز مى&#۸۲۰۲;فرماید: «هر
چه ایمان انسان کامل تر باشد به همسرش بیشتر اظهار محبت مى&#۸۲۰۲;نماید.»[۱۹]

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «محبت و دوستى زنان یکى از اخلاق پیامبران  است».[۲۰]
 


وظایف زن

پرسش ۳ . وظایف اخلاقى
زن در برابر شوهر چیست؟

۱. اظهار محبت به شوهر

شکى نیست؛ محبت و
دوستى، گوهر گرانبهایى است؛ که خداوند در نهاد زن  و مرد قرار داده است. تنها
مى&#۸۲۰۲;بایست دو همسر این امر فطرى را ابراز نمایند تا  رابطه دوستانه و صمیمانه آنان
بیش از پیش برقرار گردد. مرد در عرصه اجتماع با  افراد گوناگون و سلایق مختلف مواجه
مى&#۸۲۰۲;شود و بسا اوقات مورد اهانت قرار  مى&#۸۲۰۲;گیرد. زن مى&#۸۲۰۲;تواند با خوشرویى و اظهار محبت
به شوهر، از غم و اندوهش  بکاهد و با چهره&#۸۲۰۲;اى دل&#۸۲۰۲;انگیز او را مسرور نماید.

حضرت رضا
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «بدان که زنان گوناگونند؛ بعضى زن&#۸۲۰۲;ها  دستاوردى گرانبها
و تاوان (رنج&#۸۲۰۲;هاى آدمى) هستند و این زن کسى است به  شوهرش محبت مى&#۸۲۰۲;کند و عاشق
اوست».[۲۱]

امام على
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; در باره رفتار حضرت زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; چنین مى&#۸۲۰۲;گوید: «هرگاه به 
رخسارش نظاره مى&#۸۲۰۲;کردم تمام غصّه&#۸۲۰۲;هایم برطرف مى&#۸۲۰۲;شد و دردهایم را فراموش  مى&#۸۲۰۲;کردم».[۲۲]

باید دانست که همه چیز
در زیبایى زن خلاصه نمى&#۸۲۰۲;شود. زن هر چقدر هم زیبا  باشد ولى اگر رفتارش با شوهر
نامناسب و خشن باشد، نمى&#۸۲۰۲;تواند دل او را  به دست آورد، در حالى که یک نگاه لبریز از
عشق و یک رفتار محبت&#۸۲۰۲;آمیز  از سوى زن مى&#۸۲۰۲;تواند قلب مرد را تسخیر نماید؛ اگر چه از
نظر زیبایى، در رتبه&#۸۲۰۲;هاى  کمتر باشد. مرد هنگامى که با کوله&#۸۲۰۲;بارى از سختى&#۸۲۰۲;ها به
منزل مى&#۸۲۰۲;آید،  دادن یک لیوان آب یا شربت به او از سوى همسرش، مى&#۸۲۰۲;تواند بسیار
آرامش&#۸۲۰۲;بخش  و لذت&#۸۲۰۲;بخش باشد.

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «هیچ زنى نیست که آب به همسرش بنوشاند،  در حالى که این
کار از عبادت یک سال که روزهایش روزه باشد و شب&#۸۲۰۲;هایش به  عبادت بایستد بهتر است».[۲۳]

۲. احترام به شوهر

مردى خدمت رسول خدا
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; آمد و عرض کرد: همسرى دارم که هرگاه وارد  خانه مى&#۸۲۰۲;شوم به
استقبالم مى&#۸۲۰۲;آید، و چون از خانه بیرون مى&#۸۲۰۲;روم بدرقه&#۸۲۰۲;ام مى&#۸۲۰۲;کند و  زمانى که مرا
اندوهگین مى&#۸۲۰۲;بیند مى&#۸۲۰۲;گوید: اگر براى رزق و روزى (و مخارج  زندگى) غصه مى&#۸۲۰۲;خورى، بدان
که خداوند آن را به عهده گرفته است و اگر براى  آخرت خود غصه مى&#۸۲۰۲;خورى، خدا اندوهت
را زیاد کند [و بیشتر به فکر آخرت  باشى]. رسول خدا (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; فرمودند:
«براى خدا کارگزارانى [در روى زمین] است  و این زن یکى از کارگزاران خداست که پاداش
او برابر با نیمى از پاداش  شهید است.»[۲۴]

احترام واقعى زن به
شوهر به او نیرو و توانایى مى&#۸۲۰۲;دهد و براى تلاش و کوشش آماده&#۸۲۰۲;اش مى&#۸۲۰۲;گرداند. سلام
ابتدایى به او، جلوى پایش ایستادن، با ادب حرف زدن،  گوش دادن به سخنان او و قطع
نکردن کلامش و... از جمله این امور است.

زن سعى کند هنگام ورود
مرد، خودش در را باز کند و با لب خندان و چهره باز و گشوده به استقبالش برود و
هنگام رفتن از منزل او را بدرقه نماید. همین عمل  کوچک تأثیر شایسته اى در روح و
جان شوهر به جاى خواهد گذاشت.

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «خوشا به سعادت آن زنى که شوهرش را بزرگ  شمارد و به او
آزار نرساند و همیشه مطیع همسرش باشد.»[۲۵]

روحیه مردان به
گونه&#۸۲۰۲;اى است که در برابر محبت، نرم و دلبسته مى&#۸۲۰۲;شود  و هرچه در توان دارد و به دست
مى&#۸۲۰۲;آورد را به پاى محبوب خود مى&#۸۲۰۲;ریزد و کانون  گرم خانواده با محبت هر چه بیشتر شکل
مى&#۸۲۰۲;گیرد. این&#۸۲۰۲;جاست که به اسرار سفارش  بسیار درباره احترام زنان به مردان در روایات
اسلامى مى&#۸۲۰۲;توان  پى برد.

۳. رضایت شوهر

شکى نیست که اطاعت زن
از شوهر، تنها در دو مورد واجب است:

۱. خروج از منزل.

۲. آمادگى جنسى.

ولى از نگاه اخلاقى و
تربیتى، کسب رضایت  شوهر در سایر امور، به شرط  آنکه مخالف منطق عقل و موازین
اسلامى نباشد، نقش مهم و سازنده&#۸۲۰۲;اى در  زندگى موفق و پایدار دارد. زن براى به دست
آوردن رضایت و خشنودى خدا  لازم نیست نمازهاى بسیار و یا طولانى بخواند و یا
روزه&#۸۲۰۲;هاى مستحبى بگیرد؛  بلکه پاداش&#۸۲۰۲;هاى فراوان را مى&#۸۲۰۲;تواند با فراهم سازى رضایت
شوهر به دست آورد. از این رو در اسلام از اینکه زنى نمازش را طولانى کند و بدون
اجازه روزه&#۸۲۰۲;هاى  مستحبى بگیرد، نهى شده است.

چنانچه بین زن و مرد
اختلاف سلیقه پیش آمد، گذشت زن و جلب نظر شوهر  رابطه عاطفى و صمیمانه را زیاد
مى&#۸۲۰۲;گرداند و در ادامه مرد جبران خواهد کرد.

رسول اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «اگر (مى&#۸۲۰۲;خواستم) دستور دهم کسى در برابر  دیگرى
سجده کند، هر آینه دستور مى&#۸۲۰۲;دادم زن شوهرش را سجده کند»[۲۶].

و نیز از حضرت آمده:
«خوشا به حال زنى که شوهرش از او راضى  باشد.»[۲۷]

۴. نظافت و آرایش

نظافت، نظم، آراستن
خانه و آرایش و آماده کردن خود براى شوهر یکى از  مسؤولیت&#۸۲۰۲;هاى اخلاقى زن در برابر
اوست. رعایت این امر نیز، باعث ایجاد روابط  عاشقانه و صمیمانه و جلب خاطر و رضایت
شوهر مى&#۸۲۰۲;گردد. چه بسا زن با این کار  نقش مهّمى در حفظ عفت شوهر خود و سلامت جامعه
ایفا مى&#۸۲۰۲;کند. از طرفى با  آماده کردن خود براى همسرش، با پوشیدن لباسهاى مناسب و
نظافت و آرایش  اندام، توجه او را جلب نموده؛ و خواسته&#۸۲۰۲;هاى او را از طریق مشروع
تأمین مى&#۸۲۰۲;کند  و باعث محبّت و علاقه بیشتر شوهر شده و موجب مى&#۸۲۰۲;شود که شوهرش از 
نامحرمان و بیگانگان چشم بپوشد و تنها به او عشق بورزد. لذا رعایت این اصل به 
عنوان یک مسئولیت تأکید شده است.

نبى اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «بر زن لازم است؛ که خود را با خوشبوترین عطرها
خوشبو نماید و به بهترین وجه آرایش کند و بهترین لباسهاى خود را بپوشد و  بامدادان
و شامگاهان خود را براى شوهر آماده کند».[۲۸]

در روایت دیگر از حضرت
آمده: «بر زن روا نیست؛ که به خواب برود  جز اینکه خود را براى همسرش آماده نموده
باشد».[۲۹]

لازم به تذکر است که
خوشبویى و آراستگى اختصاص به زن ندارد، بلکه  وظیفه&#۸۲۰۲;اى مشترک است. رعایت این اصل از
دو طرف، نقش مهم در حفظ عفت  زن و شوهر دارد، چنانکه در روایت آمده: رعایت نکردن
این وظیفه از طرف  شوهر باعث ضربه زدن به عفت همسرش مى&#۸۲۰۲;شود[۳۰].

و نیز در روایتى از
امام باقر (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; آمده: «همان&#۸۲۰۲;گونه که مردان دوست دارند زینت  و آرایش را
در زنانشان ببینند، زنان نیز دوست دارند زینت و آرایش را در  مردانشان ببیند».[۳۱]

از سوى دیگر، زن نباید
با آشکار کردن زینت&#۸۲۰۲;ها و آرایش کردن براى  غیرشوهر خود، خویش را در معرض تماشاى
دیگران قرار داده و با پوشیدن  لباس&#۸۲۰۲;هاى نامناسب و محرک که موجب جلب توجه دیگران
است از منزل خارج  شود. این&#۸۲۰۲;گونه حرکات موجب بى&#۸۲۰۲;مهرى شوهر رواج فساد در جامعه
مى&#۸۲۰۲;گردد.

خداوند مى&#۸۲۰۲;فرماید:
«وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها»
[۳۲]؛
«زنان زینت&#۸۲۰۲;هاى خود  را جز آن مقدار که آشکار است (قُرص صورت و دستها تا مچ) براى
دیگران  آشکار نکنند». و خطاب به زنان پیامبر که شامل همگان است مى&#۸۲۰۲;فرماید: «وَ
لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ الْأُولى»
[۳۳]؛
«زنان همانند زمان جاهلیت قبل از اسلام در  بین مردم آشکار نشوند».

در حدیث آمده: «زنى که
براى غیر همسرش آرایش کند، عبادت و نماز او  مورد قبول و پذیرش خداى سبحان نیست؛ تا
اینکه خود را از آن آلودگى  شستشو دهد».[۳۴]

و نیز از نبى اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; نقل شده: «هر زنى که خود را خوشبو کند و از منزل خارج  شود،
تا زمانى که به خانه برگردد، مشمول لعن و نفرین خواهد بود».[۳۵]

۵. خانه دارى و تهیه
غذا

زن با طبخ غذاهاى
مناسب و خوشمزه، حسن همسردارى خود را اعلام  نموده و بذر الفت و محبت را در دل مرد
مى&#۸۲۰۲;کارد. در حقیقت یک زن کدبانو با  زیرکى و ذوق خود در تهیه بهترین غذاها با هزینه
کم مى&#۸۲۰۲;تواند دل همسر و  فرزندان را جلب کند و خود را جزء مجاهدین در راه خدا قلمداد
نماید.

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرمایند: «بهترین زنان شما زنى است که داراى بویى خوش  و دست
پختى خوب باشد . هنگامى که خرج مى&#۸۲۰۲;کند، بجا خرج کند، و هنگامى که  خرج نمى&#۸۲۰۲;کند بجا
از خرج کردن خوددارى ورزد . چنین زنى کارگزارى از  کارگزاران خداست و کارگزار خدا
نه ناامید مى&#۸۲۰۲;شود و نه پشیمان»[۳۶].

البته در انتخاب نوع
غذا نباید سخت&#۸۲۰۲;گیرى کرد و حتى از نظر اخلاقى و  تربیتى، بهتر است جانب زن را گرفته
و نظر او ترجیح داده شود و به شوهر سفارش مى&#۸۲۰۲;شود همان غذایى را بخورد که همسرش بدان
میل دارد. این امر  مى&#۸۲۰۲;تواند دلگرمى و امید زن را به ادامه زندگى و ایجاد رابطه
عاطفى افزایش دهد.

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «مؤمن کسى است که مطابق میل همسرش غذا  مى&#۸۲۰۲;خورد و منافق
کسى است که خانواده&#۸۲۰۲;اش به میل او غذا مى&#۸۲۰۲;خورد»[۳۷].

شکى نیست که انجام
کارهاى خانه جزء وظایف شرعى زن به شمار نمى&#۸۲۰۲;آید.  مرد حق ندارد همسرش را به
شیردادن، آشپزى و تهیه غذا و مرتب کردن خانه  وادار کند، لذا زن این حق را دارد که
در برابر آن اجرت دریافت کند. ولى از  نگاه اخلاقى، خداوند دوست دارد که زن با کمال
میل و اختیار این بار را به دوش  بگیرد و با جلب رضایت شوهر، محیط امن و آرام همراه
با صلح و دوستى فراهم ساخته و از پاداش الهى بهره&#۸۲۰۲;مند گردد.

۶. سپاسگزارى

بدیهى است که یکى از
وظایف شرعى و قانونى مرد در برابر همسرش تأمین  مسکن، خوراک و پوشاک است. و اگر
ازاین امر تخلف کند زن مى&#۸۲۰۲;تواند نزد حاکم  شرع شکایت نماید ولى سزاوار است زن بداند
شوهرش حاصل دسترنج خود را  براى او و فرزندانش به خانه مى&#۸۲۰۲;آورد و دوست دارد از او
سپاسگزارى شود چرا  که او یک بشر عادى است و از قدردانى خوشش مى&#۸۲۰۲;آید. هر گاه مرد
اسباب و لوازم  زندگى را تهیه نمود، شایسته است زن در برابر آن اظهار شادمانى کند.

امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;فرماید: «بهترین زنان شما آن زنى است که چون به او چیزى  داده
شود، سپاسگزارى کند و اگر به او چیزى داده نشود راضى باشد.»[۳۸]

و در روایت دیگرى
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «هر زنى به شوهرش بگوید من از تو هرگز خیرى ندیدم، ثواب کارش از بین
مى&#۸۲۰۲;رود.»[۳۹]

۷. قناعت

«تقدیر المعیشه» و یا
برنامه&#۸۲۰۲;ریزى اقتصادى یکى از عوامل ثبات و پایدارى  بنیان خانواده است. قناعت و کم
خرج بودن از ویژگى&#۸۲۰۲;هاى مثبت یک زن مى&#۸۲۰۲;باشد  و در مقابل، تقاضاى زیاد و توقع بالا
موجب آزار و رنجش همسر و در صورت  عدم توانایى، گاهى انحرافاتى را موجب مى&#۸۲۰۲;شود.

اگر زنان، مدیریت امور
خانه را بر محور قناعت و پرهیز از خرج&#۸۲۰۲;هاى غیرلازم  و تشریفاتى و تجملاتى تنظیم
کنند و از شوهران خود، توقعات بى&#۸۲۰۲;جا و خارج از  توان مالى نداشته باشند، از بروز
تنش&#۸۲۰۲;هاى بسیارى جلوگیرى خواهند کرد.

سست شدن پایه&#۸۲۰۲;هاى نهاد
خانواده، گاهى در اثر همین مسایل مادى و  اقتصادى است و آغاز آن هم چه بسا از امور
جزئى و بى&#۸۲۰۲;اهمیت است و سر از  بحران در مى&#۸۲۰۲;آورد. از متون دینى بدست مى&#۸۲۰۲;آید که زن
نباید شوهر را به سختى و  زحمت بیاندازد.

نبى اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; فرمود: «از همه زنان پربرکت تر آن است که خرجش کمتر  باشد».[۴۰]

در روایت دیگرى از
حضرت آمده: «براى زن جایز نیست که شوهرش را به  بیش از توانایى&#۸۲۰۲;اش مجبور کند.»[۴۱]

در زندگى حضرت زهرا
(علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; مى&#۸۲۰۲;خوانیم که هیچ گاه در خانه از شوهر خود  تقاضایى نکردند و همواره
در سختى&#۸۲۰۲;ها و ناملایمات، صبر و بردبارى پیشه کردند و هرگز گله و شکایتى نکردند، حتى
گاهى غذایى براى خوردن در خانه على (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;  یافت نمى&#۸۲۰۲;شد اما در این شرایط
هم از همسر خود چیزى مطالبه نمود تا مبادا  باعث شرمندگى همسرش شود.

لباس، زینت، اثاث
خانه، مسکن وسیع و امثال آن خواسته&#۸۲۰۲;هایى است که  معمولاً هر زنى به خود اجازه
مى&#۸۲۰۲;دهد که از همسر خویش درخواست نماید.  اما زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;هرگز همسرش را براى
تهیه این نوع خواسته&#۸۲۰۲;ها به زحمت نینداخت.  حتى وقتى حضرت زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; در
بستر بیمارى بود و على (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; با دلى پر از عشق  و محبت، از او خواست که
اگر خواسته&#۸۲۰۲;اى دارد ابراز کند، زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲;از بیان  تقاضاى خود امتناع
مى&#۸۲۰۲;کرد.[۴۲]

۸. آمادگى جنسى

بدیهى است، مهرورزى و
رابطه جنسى میان زن و شوهر یکى از عوامل نشاط  و استحکام بنیان خانواده است.
هم&#۸۲۰۲;چنین تحلیل در آمارها نشان مى&#۸۲۰۲;دهد که  بیش&#۸۲۰۲;ترین عامل افزایش طلاق در میان
خانواده&#۸۲۰۲;ها رعایت نکردن قناعت و مهارت  ابراز محبت است. زن در خلوت خود با همسرش
باید با ظرافت&#۸۲۰۲;هاى خاص،  آمادگى جنسى خود را نشان دهد. از این رو در اسلام پیش قدمى
زن در مسایل  جنسى را امرى مستحب برشمرده شده است. به طورى که براى زن، علاوه بر
آثار  دنیوى، پاداش اخروى نیز در بردارد و علاوه بر یک رفتار و هنجار نیک، به
عنوان  یک عمل دینى و حکم شرعى مورد تأکید قرار گرفته است.

پیامبر
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; در بیان ضرورت اعلام آمادگى جنسى زن مى&#۸۲۰۲;فرماید: بر زن لازم 
است که از خوشبوترین عطرها استفاده کند و زیباترین لباس&#۸۲۰۲;ها را بپوشد و خود  را به
نیکوترین وجه بیاراید و بامدادان و شامگاهان خود را بر شوهر عرضه کند و اعلام
آمادگى نماید.[۴۳]
از حقوق مردان بر همسرانشان است که زن خود را همواره  در حوزه مسائل جنسى آماده
نشان دهد مگر در مواردى که دین از آن بازداشته  است. البته در همان مواردى که آمیزش
ممنوع است مى&#۸۲۰۲;توانند نسبت به یکدیگر  به روش&#۸۲۰۲;هاى مختلف ابراز محبت کنند و از یکدیگر
لذت ببرند. به گونه&#۸۲۰۲;اى که مرد  احساس کمبود نکند. در بسیارى از روایات بر این نکته
تأکید شده که زن بایست  همواره در حالت آماده باش دایم جنسى باشد.

در روایت است، زنى از
پیامبر (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; درباره حقوق شوهر پرسید: آن حضرت  فرمود: «بر زن است
که خود را از شوهرش باز ندارد و بگذارد تا وى از او  کام بگیرد حتى اگر بر روى
کوهان شتر باشد».[۴۴]

این&#۸۲۰۲;گونه آمادگى زن،
شوهر را از هرگونه ارضاى غریزه جنسى در بیرون از  خانه و خانواده دور نگه مى&#۸۲۰۲;دارد و
کانون گرم خانواده بیش از پیش تداوم  پیدا مى&#۸۲۰۲;کند.

تأکید آیات و روایات
بر خودنمایى و آراستگى زنان براى شوهران  از این روست که مردان با مشاهده و دیدن،
عواطف و احساسات جنسى&#۸۲۰۲;شان  برانگیخته شود. از این رو زن موظف است خود را در حالت
آماده باش قرار دهد  تا شوهر وى به زنى دیگر گرایش نیابد. اگر این تمایلات جنسى در
خانه  و به شکل صحیح و محبت آمیز تأمین نشود به اشکال مختلف در جامعه خود را  نشان
مى&#۸۲۰۲;دهد و فساد و تباهى اجتماعى را به دنبال خواهد داشت.

 


اجازه از شوهر

پرسش ۴ . چرا زن براى
بیرون رفتن از خانه باید از شوهرش اجازه بگیرد؟

شکى نیست که این
دستور، حکمت&#۸۲۰۲;هایى دارد که بر ما مخفى است ولى با  اندک تامل و توجه به امور ذیل،
شاید بتوان به برخى از آن دست پیدا کرد.

یک. مدیریت مرد

نظام خانواده در
اسلام، نظامى شورایى با سرپرستى و مدیریت اجرایى مرد  است. این مسئله تکالیفى را بر
دوش هر یک از اعضاى خانواده مى&#۸۲۰۲;گذارد و  حقوقى را براى آنها مقرر مى&#۸۲۰۲;کند؛ از جمله
اینکه مرد، باید در جهت تأمین  نیازهاى خانواده تلاش کند. از طرف دیگر مسئولیتى بر
دوش دیگر اعضا در برابر  مرد ایجاد مى&#۸۲۰۲;کند که از جمله آنها، کنترل&#۸۲۰۲;پذیرى رفت و
آمدها و هماهنگى آن با  مرد است. به عبارت دیگر هر اجتماعى - کوچک باشد یا بزرگ -
نیاز به مدیریت  دارد. کانون خانواده، نماد یک اجتماع انسانى است که سعادت و انحطاط
آن،  نقش زیادى در رشد و نابودى جامعه ایفا مى&#۸۲۰۲;کند.

در این اجتماع کوچک
ولى مهمّ، مدیریت و سرپرستى آن با مرد است. البته  مرد وظیفه دارد با محبت و اعضاى
خانواده را در اداره خانه مشارکت دهد.  حقوق یکایک آنها را رعایت کند و بر دل&#۸۲۰۲;ها
حکومت کند و از اجبار و زورگویى و  بداخلاقى تا نمونه&#۸۲۰۲;اى براى «حسن معاشرت» باشد.

دیگر اعضاى خانواده
نیز باید هماهنگى لازم را با مرد داشته باشند و او را در  جهت مدیریت بهینه خانواده
یارى رسانده و حقوق وى را پاس دارند.

دو. تأمین نیاز
جنسى

رعایت حقوق مرد،
اقتضاى هماهنگى زن در خروج از منزل را دارد.  «عقد ازدواج، تعهدهایى را در پى دارد
که زن و مرد ملزم به رعایت آنها هستند...  بر زن واجب است که به نیازهاى جنسى مرد
پاسخ مثبت دهد و مانع مادى و  معنوى در برابر او ایجاد نکند. همین نیاز، بیرون رفتن
بدون اجازه زن را از منزل ناروا مى&#۸۲۰۲;نمایاند».[۴۵]
از این رو امور و کارهایى نظیر سفر، روزه مستحبى،  اعتکاف و... که منافى حق نیاز
جنسى شوهر باشد؛ بدون کسب رضایت او  جایز نیست.

از طرفى، به طور
معمول، آسیب&#۸۲۰۲;پذیرى زن در بیرون از خانه، بیش از مرد  است. زن ممکن است مورد تعرض و
مزاحمت قرار گیرد، از این رو مرد براى اطمینان خاطر خویش و مصونیت زن، باید در مورد
آمد و شد همسرش به  خانه و خارج از آن، نظارت داشته باشد. البته چنین نیست که
همواره خروج زن از  خانه، نیازمند اجازه شوهر باشد؛ بلکه در مواردى خروج زن از خانه
جایز است،  از جمله:

۱. براى کسب علوم واجب
و یا انجام دادن تکالیفى که مستلزم خروج از خانه  است.

۲. احقاق حق؛ مانند
دادخواهى و شکایت در دادگاه یا اداى شهادت و امثال آن.

۳. براساس برخى از
فتاوا در صورتى که زن قبل از ازدواج، استخدام در کارى بوده  است، بعد از ازدواج نیز
مى&#۸۲۰۲;تواند سر کار خود برود و ازدواج مانع آن نیست.

۴. چنانچه به صورت شرط
ضمن عقد - به هنگام عقد ازدواج - جواز خروج از  خانه را شرط کرده باشد.

۵. در صورتى که مرد،
نفقه زن را تأمین نکند و او براى تأمین آن، ناچار به  خروج از منزل باشد و به طور
کلى براى هر امر لازمى که متوقف بر خروج از  خانه باشد.

 


زدن زن&#۸۲۰۲;ها

پرسش ۵ . فلسفه اینکه
در قرآن در مورد نافرمانى زن از شوهر به مرد اجازه  داده است که زن را بزند چیست؟

شکى نیست که زن امانت
الهى نزد شوهر و قابل احترام و تکریم است.  تحقیر، استهزاء، توهین و تنبیه و کتک
زدن زن جایز نیست و اگر قرآن مجید در  یک مورد تنبیه زن را جایز شمرده است، در
شرایط خاص و پس از طى مراحل  پیشین مى&#۸۲۰۲;باشد.

خداوند متعال
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «... وَ اَللاَّتِى تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ
فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ  فِى اَلْمَضاجِعِ وَ اِضْرِبُوهُنَّ، فَإِنْ
أَطَعْنَکُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَیْهِنَّ سَبِیلاً، إِنَّ اَللَّهَ کانَ عَلِیًّا
کَبِیرا»
[۴۶]؛ 
«اسرار شوهران خود را حفظ مى&#۸۲۰۲;کنند. و زنانى را که از نافرمانى آنان بیم دارید 
[نخست ]پندشان دهید و [بعد ]در خوابگاه&#۸۲۰۲;ها از ایشان دورى کنید و [اگر تأثیر  نکرد
]آنان را بزنید؛ پس اگر شما را اطاعت کردند [دیگر] بر آنها هیچ راهى  [براى سرزنش
]مجویید، که خدا والاى بزرگ است».

در این رابطه نکاتى
چند شایان توجه است:

۱. دستورات صادره در
این آیه در مورد نشوز است و نشوز آن است که زن در  مقابل تکالیف اختصاصى&#۸۲۰۲;اش؛ یعنى،
تمکین و عفاف، بدون هیچ عذر موجهى  سرپیچى نماید. جالب این است که اگر زنى از انجام
کارهاى خانه&#۸۲۰۲;دارى و  بچه&#۸۲۰۲;دارى و... خوددارى کند، هیچ حقى براى مرد نسبت به اجبار و
یا تنبیه زن  وجود ندارد بلکه تنها در «نشوز» زن تنبیه مطرح شده است.

۲. «نشوز» زن مخالف
حقوق مرد است و براى مقابله با آن، بهترین راه این  است که قبل از مراجعه به
دیگران، مشکل را در داخل خانه حل نمود؛ ولى اگر  چنین چیزى میسر نبود، نوبت به خارج
از منزل و دخالت دادن دیگران مى&#۸۲۰۲;رسد که در آیه بعد سالم&#۸۲۰۲;ترین راه آن عنوان شده است.

۳. حل مسأله نشوز در
داخل خانه نیز به روش&#۸۲۰۲;هاى مختلفى انجام&#۸۲۰۲;پذیر است و  جالب این است که خداوند از
ملایم&#۸۲۰۲;ترین راه&#۸۲۰۲;ها شروع نموده و در صورت  تأثیرگذارى آن، مراتب بالاتر را اجازه
نداده است. ازاین&#۸۲۰۲;رو در مرتبه اول سفارش  به پند و اندرز نموده است. چنین روشى
حکیمانه&#۸۲۰۲;ترین شیوه در حل مشکلات  زوجین است؛ لیکن اگر زنى در برابر اندرزها و نصایح
شوهر، سر تسلیم  فرود نیاورد و هم&#۸۲۰۲;چنان بر تخلف خود اصرار ورزید، خداوند راه دومى
را  پیشنهاد نموده است که خوددارى از هم&#۸۲۰۲;بستر شدن با زن مى&#۸۲۰۲;باشد. اگر مشکل  حل شد،
شوهر حق در پیش گرفتن راه سوم را ندارد؛ اما اگر زن در هم&#۸۲۰۲;چنان  سرسختى نشان داد و
حاضر به تأمین حقوق شوهر نگردید؛ در این رابطه  چند راه قابل تصور است:

الف) مرد حقوق خود را
نادیده انگارد و در مقابل نشوز زن به کلى ساکت شود،  هر چند سالیان دراز این برنامه
ادامه یابد. چنین چیزى براساس هیچ منطقى  قابل الزام نیست و اختصاص به مرد هم
ندارد؛ یعنى، در هیچ یک از نظام&#۸۲۰۲;هاى  حقوقى جهان، نمى&#۸۲۰۲;توان به صاحب حقى الزام کرد
که در برابر حقوق خود  ساکت شود و دم نزند. بلى از نظر اخلاقى، آن هم در موارد خاصى
مى&#۸۲۰۲;توان  چنین توصیه&#۸۲۰۲;اى نمود؛ ولى نباید بین مسأله حقوقى و اخلاقى خلط کرد.  از طرف
دیگر نشوز زن تنها به ضرر شوهر نیست؛ بلکه غالباً تمام خانواده و  چه بسا شخص زن
نیز در این رابطه آسیب بیند. ازاین&#۸۲۰۲;رو بر مرد لازم است که  به عنوان مدیر کانون
خانواده، کنترل هدایت&#۸۲۰۲;گرانه و سازنده بر رفتار زن  داشته باشد.

ب) راه دیگر آن است که
مرد از هر طریق ممکن استیفاى حقوق نماید. چنین  چیزى را هرگز شارع اجازه نمى&#۸۲۰۲;دهد و
براى استیفاى حق، روش&#۸۲۰۲;هاى معینى  وضع نموده است؛ زیرا محدود نساختن شیوه&#۸۲۰۲;هاى احقاق
حق و اصلاح  مشکل، موجب روا داشتن ستم&#۸۲۰۲;هاى زیادى به زن مى&#۸۲۰۲;شود و مفاسد و مظالم 
دیگرى به بار مى&#۸۲۰۲;آورد.

ج) راه سوم آن است که
مرد با مراجعه به دیگران - اعم از مراجع قضایى یا افراد  ذى&#۸۲۰۲;نفوذ دیگر - حقوق خود
را استیفا کند، چنین چیزى اگر چه ممکن است  حق مرد و دیگر اعضاى خانواده را تأمین
کند، ولى با امکان حل مشکل در  داخل خانه، بهتر است مسأله به بیرون کشیده نشود؛
زیرا ابراز خارجى مسائل  داخل خانه، آسیب&#۸۲۰۲;هاى فراوانى براى حیثیت خانواده به بار
مى&#۸۲۰۲;آورد. از این رو خداوند حکیم حل خارجى را به عنوان آخرین راه ممکن پیشنهاد
مى&#۸۲۰۲;کند.

د) راه چهارم آن است
که مرد قاطعانه&#۸۲۰۲;تر برخورد کند. در این راستا قرآن مجید به عنوان آخرین راه ممکن جهت
حل مشکل در داخل منزل، مسأله «ضرب» را  مطرح نموده است. البته «زدن» نیز حدودى دارد
که هرگز با آنچه در اذهان  عمومى یا تبلیغات مسموم مطرح مى&#۸۲۰۲;شود، سازگارى ندارد.

در رابطه با حد و
چگونگى زدن، علامه مجلسى(ره) روایتى از فقه&#۸۲۰۲;الرضا (علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲;  نقل نموده است
که: «وَالضَّربُ بِالسِّواکِ وَ شِبْهِهِ ضَرْبا رَقیقا»؛
«زدن باید با وسایلى  مانند مسواک و امثال آن باشد، آن هم با مدارا و ملایمت»[۴۷].

روایت یاد شده به خوبى
نشان مى&#۸۲۰۲;دهد که «ضرب» باید در پایین&#۸۲۰۲;ترین حد  ممکن باشد و نباید آسیبى بر بدن وارد
کند. وسیله&#۸۲۰۲;اى که در این روایت اشاره شده  چوبى بسیار نازک و سبک و کم ضربه است و
شیوه زدن نیز باید ملایم و خفیف  باشد به طورى که حتى رنگ پوست تغییرى نکند.

نکته دیگرى که از آیه
شریفه به دست مى&#۸۲۰۲;آید، این است که دستور فوق جنبه موقت و گذرا دارد و نباید به آن
مداومت بخشید؛ زیرا به دنبال  این عمل دو واکنش احتمال مى&#۸۲۰۲;رود: یکى آن که زن به
حقوق مرد وفادار شود.  در این صورت قرآن مى&#۸۲۰۲;فرماید:
«فَإِنْ أَطَعْنَکُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَیْهِنَّ سَبِیلاً»
[۴۸]؛
«اگر  به اطاعت درآمدند بر آن&#۸۲۰۲;ها ستم روا مدارید»؛ یعنى، اگر زن در برابر حقوقى که 
بر آن پیمان بسته است، تسلیم شد دیگر مقابله زدن او، ظلم و تجاوز است.  واکنش
احتمالى دیگر آن است که هم چنان سرسختى نشان دهد و کانون خانواده  را گرفتار تزلزل
و بى&#۸۲۰۲;ثباتى نماید.

در این رابطه در آیه
بعد فرموده است: «وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَیْنِهِما
فَابْعَثُوا حَکَماً مِنْ  أَهْلِهِ وَ حَکَماً مِنْ أَهْلِها إِنْ یُرِیدا
إِصْلاحاً یُوَفِّقِ اَللَّهُ بَیْنَهُما إِنَّ اَللَّهَ کانَ عَلِیماً خَبِیرا»
[۴۹]؛
«و اگر  از جدایى میان آن دو [: زن و شوهر] بیم دارید پس داورى از خانواده آن [شوهر
]و  داورى از خانواده آن [زن] تعیین کنید. اگر سرِ سازگارى دارند، خدا میان آن دو 
سازگارى خواهد داد. آرى! خدا داناى آگاه است».

نکته جالب توجه این
است که قرآن مجید در آخرین مرحله، گشودن گره را به  دست نزدیکان و بستگان قرار
مى&#۸۲۰۲;دهد. حکمت این حکم آن است که نخست  مشکل درون خانه حل شود و در مرحله بعددر میان
خانواده و فامیل حل شود و تا  جایى که ممکن است در پاى قانون و مراجع قانونى به
میان نیاید؛ بلکه ابتدا کار به  نزدیکان و خویشان سپرده مى&#۸۲۰۲;شود، تا با برخوردهاى
عاطفى و بررسى&#۸۲۰۲;هاى  عقلانى، در حد امکان مشکل را با صفا و صمیمیت حل کنند و خداوند
نیز وعده  داده است که در توفیق اصلاح با آنان، همراهى و همکارى کند و این از
لطایف  احکام و دستورات نورانى قرآن است، تا مسأله با سلامت هر چه بیشتر مسیر خود 
را طى کند و براى این که حقى از هیچ یک از طرفین زایل نشود و تبعیضى رخ ندهد،
فرموده است که از هر جانب داورى برگزیده شود و با رعایت حقوق و  مصالح طرفین، مشکل
را برطرف نمایند. خلاصه راه حل در این «زدن» مشروط  به شرایط زیر دیده است:

۱. این حکم اختصاص به
مورد سرپیچى زن از تکلیف خود و حقوق مسلم مرد دارد؛  حقوقى که زن با پیمان ازدواج،
وفادارى خود را نسبت به آن متعهد شده است.

۲. در راستاى حل مشکل
در داخل خانه و خوددارى از ابراز آن در خارج است.

۳. تنبیه، آخرین مرحله
و راهکار براى حل اختلاف در خانه است و بدون گذر از  مراحل پیشین روا نیست.

۴. حد آن نازل&#۸۲۰۲;ترین
مرتبه ضرب است و نباید موجب کمترین آسیبى بر بدن زن  شود.

۵. موقتى است؛ یعنى،
باید به زودى از آن دست کشید.

از نکات یاد شده حکمت
وضع این حکم روشن مى&#۸۲۰۲;شود و درمى&#۸۲۰۲;یابیم که این  مقدار ضرب با کیفیت اشاره شده هیچ
تأثیرى در آسیب رساندن به استعدادهاى  زنان ندارد؛ بلکه آنچه موجب اخلال در
توانایى&#۸۲۰۲;هاى جسمى و فکرى زن  مى&#۸۲۰۲;شود، خروج از حدود یاد شده از نظر استمرار زمانى و
به کارگیرى شیوه&#۸۲۰۲;هاى  خشن و ظالمانه در این رابطه است.[۵۰]

در پایان شایان ذکر
است که دیدگاه کلى شارع نسبت به زدن همسر،  نگرشى منفى است و نصوص زیادى در نهى از
این عمل وارد شده است.  این روایات همه در زمانى بیان شده که خشونت علیه زنان از
توهین و فحاشى گرفته تا ضرب و جرح و حتى قتل رواج داشت و اسلام آنها را تحریم و 
مستوجب مجازات فقهى و قضایى در دنیا و عذاب آخرت دانست. برخى از این  روایات
عبارتند از:

۱. پیامبر
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; فرمود: «من در شگفتم از کسى که زن خود را مى&#۸۲۰۲;زند، در حالى
که  خودش براى کتک خوردن، سزاوارتر است. زنانتان را مزنید که قصاص دارد».[۵۱]

۲. از امام صادق
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; از پدرش روایت شده که گفت: «وقتى با زنى ازدواج مى&#۸۲۰۲;کنید،  احترامش
کنید. زن مایه آرامش شما است. زنان را آزار ندهید و حقوق آنان را  ضایع نکنید».[۵۲]

۴. از نبى اکرم
(صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲; نقل شده که فرمود: «جبرئیل به من خبر داد و آنقدر سفارش زنان
را  مى&#۸۲۰۲;کرد که گمان کردم براى شوهر جایز نیست یک اف به همسرش بگوید».[۵۳]

۶. رسول خدا
مى&#۸۲۰۲;فرماید: «آیا زن را کتک مى&#۸۲۰۲;زنید سپس مى&#۸۲۰۲;خواهید با او هم آغوش باشید»!![۵۴]

 

چهل
نکته همسردارى

۱. با همدلى، هم&#۸۲۰۲;فکرى،
همکارى و مشورت با یکدیگر میان خود، روابط سالم و صمیمى پدید آورید.

۲. هر یک از زوجین،
دیگرى را نزدیک&#۸۲۰۲;ترین و محرم&#۸۲۰۲;ترین فرد نسبت به خود بداندو او را نیمه تن، حامى و
پشتیبان خود تلقى کند.

۳. با یادگیرى
مهارت&#۸۲۰۲;هاى ارتباطى نظیر گوش کردن به حرف&#۸۲۰۲;هاى یکدیگر، احترام  به نظرها و عقاید
همدیگر روابط خود را بهبود بخشید.

۴. بکوشید، مسئولیت
رسیدن به تفاهم را پذیرا شود.

۵. هنگام اختلاف نظر
یا سوء تفاهم، به جاى سرزنش یکدیگر یا تفسیر نادرست، به  شناسایى مسئله و یافتن راه
حل آن بپردازید و در صورت لزوم، کمک و مشاوره  افراد با تجربه و متخصص را جلب کنید.

۶. براى رسیدن به
امنیت روانى وعاطفى در روابط زناشویى، داشتن صداقت، سعه  صدر، انصاف و اعتماد
متقابل را اصل اول قرار دهید.

۷. در صورت به وجود
آمدن هر گونه سوء تفاهم و سوء برداشت، در نخستین  فرصت ممکن به حل و فصل آن
بپردازید تا به فرآیندى ویرانگر و پیش رونده  تبدیل نشود.

۸. به هر طریق ممکن،
رفتارهاى مطلوب همسرتان را مورد توجه و تأیید قرار  دهید؛ به گونه&#۸۲۰۲;اى که همسرتان
بفهمد براى او ارزش قائل هستید.

۹. تشویق و تأیید و
بیان نکات مثبت، به طور آشکار یا در جمع باشد؛ اما انتقاد و  تذکّر نکات منفى، به
طور محرمانه و در تنهایى صورت گیرد.

۱۰. براى خصوصیات و
نیازمندى&#۸۲۰۲;هاى یکدیگر، ارزش قائل شوید و در روابط  کلامى، عاطفى، اقدام&#۸۲۰۲;ها و
تصمیم&#۸۲۰۲;گیرى&#۸۲۰۲;ها، به افکار و خواسته&#۸۲۰۲;هاى همسرتان  توجه کنید.

۱۱. اگر رفتار خاصى
براى شما مبهم است، ساده&#۸۲۰۲;ترین راه این است که از همسرتان  هدف و علت آن رفتار را
بپرسید و با روش مسالمت&#۸۲۰۲;آمیز، صمیمانه و خوش  بینانه موضوع را روشن کنید.

۱۲. درشتى همسرتان را
با خشونت پاسخ ندهید. خشونت را با سکوت پاسخ گویید  و در موقعیتى مناسب، درباره
مسئله مورد نظر، بحث و گفت&#۸۲۰۲;وگو کنید.

۱۳. بکوشید در سراسر
زندگى به جاى هرگونه پیش&#۸۲۰۲;داورى یا مشاهده اشکالات و  ضعف&#۸۲۰۲;ها، نقاط مثبت و قوت را
ببینید. به عبارت دیگر، به جاى توجه به نیمه  خالى لیوان، به نیمه پر آن توجه کنید.

۱۴. در برنامه&#۸۲۰۲;ریزى
براى فعالیت&#۸۲۰۲;هاى اجتماعى، اوقات فراغت، دید و بازدیدهاى خانوادگى و نظایر آن، با
یکدیگر مشورت کنید و از یک جانبه&#۸۲۰۲;نگرى بپرهیزید.

۱۵. در هر فرصت ممکن،
با همسر و اعضاى خانواده&#۸۲۰۲;تان، ارتباط کلامى و عاطفى  برقرار کنید. زنان از صحبت
کردن با همسرشان بیشتر لذت مى&#۸۲۰۲;برند؛ بنابراین  مردان باید فعّالانه به سخنان آنان
گوش کنند و واکنش مناسب نشان دهند.

۱۶. اگر هر یک از
زوجین در شرایط خاصى، نمى&#۸۲۰۲;تواند به سخنان همسرش گوش  کند، باید صادقانه و صمیمانه
این موضوع را به وى انتقال دهد و تقاضا کند  صحبت کردن درباره آن موضوع را به فرصتى
دیگر واگذارد.

۱۷. گاهى در فضایى
محرمانه، محبت&#۸۲۰۲;آمیز و صمیمانه به ارزیابى رفتار و روابط  یکدیگر بپردازید و از
یکدیگر بپرسید، چه باید کرد تا روابط تان بهتر و با  نشاطتر شود.

۱۸. همیشه، در
رویارویى با مسائل و مشکلات خانوادگى، خود را در وضعیت طرف  مقابل قرار دهید و با
قبول مسئولیت خود و شناخت انتظارات متقابل، به حل و  فصل اختلافات روى آورید.

۱۹. در روز یا در
هفته، زمان مشخصى را براى گفت و گو درباره مسائل و مشکلات و  به اصطلاح درد دل کردن
با همسرتان، اختصاص دهید.

۲۰. از داشتن نگرش&#۸۲۰۲;هاى
آرمان گرایانه و شاعرانه، انتظارات غیر واقع بینانه در ازدواج و روابط زناشویى
اجتناب کنید.

۲۱. باید از هرگونه
سوء ظن و حدس نادرست به دور باشید. اگر موضوع و مسئله&#۸۲۰۲;اى  ذهن یکى از زوجین را به
خود مشغول کرده است، باید آن را به صراحت و صادقانه مطرح کند و درستى و نادرستى&#۸۲۰۲;اش
را با همسرش، مورد بررسى قرار دهد.

۲۲. هر یک باید
زمینه&#۸۲۰۲;هاى بروز سوء تفاهم&#۸۲۰۲;ها و سوء ظن&#۸۲۰۲;ها را از بین ببرد و از  رفتارهایى که موجب
بروز سوء تفاهم و سوء ظن مى&#۸۲۰۲;شود، خوددارى کند.

۲۳. هر یک باید بکوشد
با روان&#۸۲۰۲;شناسى همسرش آشنا شود، تا بداند او به چه امورى بها مى&#۸۲۰۲;دهد و نظام ارزشى&#۸۲۰۲;اش
چگونه است. براى مثال معمولاً زن به وابسته  بودن، کسب امنیت عاطفى و مورد حمایت
واقع شدن اهمیت مى&#۸۲۰۲;دهد و مرد  مى&#۸۲۰۲;خواهد مستقل و خود مختار باشد و آزادى عمل را
داراى ارزش مى&#۸۲۰۲;داند.

۲۴. زن و شوهر از
مسخره کردن یکدیگر و گفتن سخنان طعنه&#۸۲۰۲;آمیز و دو پهلو جداً پرهیز کنند.

۲۵. از رفتارهایى نظیر
متلک، تحقیر، سرزنش و به رخ کشیدن یکدیگر - که موجب  افزایش مقاومت&#۸۲۰۲;هاى روانى در
طرف مقابل است - باید بپرهیزند.

۲۶. در سراسر زندگى
بکوشید به نعمت&#۸۲۰۲;هایى که در اختیار دارید، بیندیشید، و به امورى که در اختیار ندارید
حسرت نخورید.

۲۷. از خطاهاى یکدیگر
به سرعت بگذرید و خطاهاى همدیگر را تحمل کنید.

۲۸. با یادآورى برخى
ایام - مانند روز تولد، سالگرد ازدواج و نظایر آن - و دادن هدیه&#۸۲۰۲;هایى هر چند کوچک
(مثل یک شاخه گل)، به طور نمادین عشق و علاقه خود را به همسرتان ابراز دارید.

۲۹. خود را در برابر
همسرتان آراسته و پاکیزه و جالب توجّه نگه دارید و از پریشانى و وضع نامرتب
بپرهیزید.

۳۰. در انتخاب دوست و
برقرارى روابط دوستانه با دیگران دقت کنید و این امور را با  توافق یکدیگر انجام
دهید.

۳۱. از هر گونه رفتارى
که به مردسالارى یا زن سالارى مى&#۸۲۰۲;انجامد، بپرهیزید.

۳۲. خطاى یکدیگر را در
حضور دیگران، فرزاندن، آشنایان، والدین و... بازگو  نکنید.

۳۳. هرگز همسرتان را
با زن یا مرد دیگرى مقایسه نکنید.

۳۴. از رفتارهاى مطلوب
همسرتان تشکر کرده، او را تشویق کنید و انگیزه تکرار آن  رفتار را بیشتر سازید.

۳۵. از تصمیم&#۸۲۰۲;هاى
نادرست و غیرمنطقى و کلى&#۸۲۰۲;گویى&#۸۲۰۲;هاى منفى و شکل&#۸۲۰۲;گیرى افکار  نادرست، درباره همسرتان
بپرهیزید.

۳۶. به قول&#۸۲۰۲;هایى که به
همسرتان داده&#۸۲۰۲;اید، عمل کنید تا به سلب اعتماد و احساس  فریب خوردگى نینجامد.

۳۷. از نسبت دادن
القاب و زدن برچسب&#۸۲۰۲;هاى ناگوار و نامطلوب - مانند بدقول،  شلخته، کله&#۸۲۰۲;شق، یک دنده،
لجباز و خودخواه - به یکدیگر بپرهیزید.

۳۸. در مواردى که
غمگینى و افسردگى و یا عصبانیت زن یا شوهر، شدت مى&#۸۲۰۲;یابد و احتمال اختلال در کار
سیستم عصبى یا غدد درون&#۸۲۰۲;ریز - به ویژه غده تیروئید - وجود دارد، در نخستین فرصت به
پزشک متخصص مراجعه کنید تا از عادى  بودن ترشح غدد مطمئن شوید.

۳۹. براى داشتن یک
زندگى با نشاط و موفق خوب بیندیشید، وقت بگذارید، احساس مسئولیت کنید، موانع ارتباط
سالم را از میان بردارید و به عوامل ایجادکننده روابط سالم توجه نمایید.

۴۰. با مطالعه
کتاب&#۸۲۰۲;هاى مربوط به انتخاب همسر، آیین همسردارى و چگونگى ایجاد  ارتباط با دیگران و
نیز شرکت در جلسه&#۸۲۰۲;هاى آموزش خانواده، دانش و مهارت  خود را در این زمینه افزایش
دهید.[۵۵]

 

 

 


حقوق زن و شوهر

 


حقوق زناشویى

پرسش ۶ . اهمیت رعایت
حقوق زناشویى را بیان فرمایید؟

پایه و اساس خانواده،
احترام و محبت زن و شوهر نسبت به هم و رعایت  حقوق یکدیگر است. دین اسلام، در این
زمینه، بسیار سفارش و تأکید کرده  و در قرآن فلسفه و هدف از زندگى زناشویى، سکونت و
آرامش خاطر، معرفى شده است:


«وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ
أَزْواجاً لِتَسْکُنُوا إِلَیْها»
؛[۵۶]
«و از نشانه&#۸۲۰۲;هاى او  این است که همسرانى از جنس خودتان براى شما آفرید تا در کنار
آنان آرامش  یابید».

روشن است که این امر
در پرتو محبت و مهربانى و رعایت حقوق خانوادگى  پدید مى&#۸۲۰۲;آید. از این رو در ادامه
مى&#۸۲۰۲;فرماید:


«وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً»
؛
«و در میانتان محبت و رحمت قرار داد».

امام باقر
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; به مردان مى&#۸۲۰۲;فرماید: «هر کس زن گرفت، باید او را گرامى بدارد و  به
او احترام کند»[۵۷].

و امام کاظم
(علیه&#۸۲۰۲;السلام)&#۸۲۰۲; خطاب به زنان مى&#۸۲۰۲;فرماید: «جهاد زن شوهردارى نیکو  است».[۵۸]

 


حقوق اخلاقى و قانونى

پرسش ۷ . مقدارى
درباره واژه «حقوق» در زندگى زناشویى زن و مرد  توضیح دهید؟

در زندگى زناشویى، دو
واژه «وظیفه» و «حق» کاربرد فراوانى دارد.  «وظیفه» به معناى کار و خدمتى است که
شخص آن را در برابر حق دیگرى انجام  داده و آن را برخود لازم مى&#۸۲۰۲;داند. «حق» معانى
مختلفى دارد؛ ولى وقتى  در برابر «وظیفه» قرار گیرد، به معناى یک نوع بهره و نصیب
است. این دو  با یکدیگر آمیختگى دارد؛ هر جا وظیفه هست، در مقابلش حق نیز قرار
دارد؛  چنان که هر جا براى کسى حقى قرار داده شده؛ در برابر آن وظیفه&#۸۲۰۲;اى نیز  بر
عهده او وجود دارد. زن و شوهر نسبت به همدیگر وظایفى دارند و بر همین  اساس داراى
حقوقى هستند. اگر هر دو به وظایف خویش عمل کنند و به حقوق  خود دست یازند؛ زندگى
توأم با شادکامى و عدالت خواهند داشت. این حقوق  بر دو نوع است:

۱. حقوق واجب و
قانونى،

۲. حقوق مستحب و
اخلاقى.

«حقوق قانونى»، حقوقى
است که اگر هر یک از طرفین رعایت نکنند، طرف  دیگر مى&#۸۲۰۲;تواند به دادگاه مراجعه و از
او باز خواست کند. این نوع حقوق، اساس  زندگى زناشویى است.

«حقوق اخلاقى»، حقوقى
است که هر یک از زن و شوهر، به حکم اخلاق و فرهنگ اسلامى، ملزم به رعایت آنها هستند
و اگر سرپیچى کنند، طرف مقابل  نمى&#۸۲۰۲;تواند بر اساس قانون او را ملزم کند؛ ولى خوشى و
شیرینى زندگى از بین  مى&#۸۲۰۲;رود. البته زن و شوهر مى&#۸۲۰۲;توانند در عقد ازدواج، با قرار
دادن شرایطى، حقى را  که بر عهده دیگرى است، ساقط و یا حقّ دیگرى را ایجاد کنند.

 


حقوق شرعى زن

پرسش ۸ . حقوق واجب و
شرعى زن نسبت به مرد چیست؟

حقوق واجب زن نسبت به
مرد عبارت است از:

۱. تهیه غذا،

۲. تهیه پوشاک،

۳. تهیه وسایل مورد
نیاز خانه،

۴. تهیه مسکن،

۵. حق آمیزش و
هم&#۸۲۰۲;خوابى.

گفتنى است که تأمین
این حقوق، باید در حد متعارف و مناسب با شأن  زن باشد.

 


حقوق شرعى مرد

پرسش ۹ . حقوق واجب و
شرعى مرد نسبت به زن چیست؟

حقوق واجب مرد نسبت به
زن عبارت است از:

۱. زن باید با اجازه
شوهر از منزل بیرون برود؛ مگر در واجبات و ضروریات زندگى؛

۲. زن باید براى هر
لذتى که او مى&#۸۲۰۲;خواهد، خود را تسلیم نماید و از نزدیکى او جلوگیرى نکند، مگر با عذر
شرعى (مانند ایام قاعدگى و یا دوران باردارى در صورتى که نزدیکى براى سلامتى او و
یا بچه ضرر و خطرر داشته باشد)؛

۳. رفع چیزهایى که
باعت تنفّر مرد مى&#۸۲۰۲;گردد؛

۴. زن باید هر زمان که
شوهر بخواهد، براى او نظافت و آرایش کند.

 


حقوق زن:


نفقه

پرسش ۱۰ . نفقه چیست و
نفقه زن شامل چه چیزهایى مى&#۸۲۰۲;شود؟

«نفقه» عبارت است از
هزینه زندگى زن و نزدیکان (مانند فرزندان، نوه&#۸۲۰۲;ها،  پدر و مادر و اجداد).

نفقه زن ـ که تأمین آن
بر عهده شوهر است ـ عبارت است از: تهیه غذا،  پوشاک، وسایل زندگى، هزینه معالجه و
درمان و مسکن (در حد متعارف و  مناسب با شأن زن).[۵۹]

 


نفقه زیورآلات

پرسش ۱۱ . آیا تهیه
زیورآلات زن جزء نفقه واجب زن محسوب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: خیر، تهیه
زیورآلات، جزء نفقه واجب زن محسوب  نمى&#۸۲۰۲;شود.[۶۰]
 

پرسش ۱۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند زیورآلاتى را که شوهر برایش خریده، بدون اجازه او بفروشد؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، صافى و فاضل: اگر شوهر آن را به زن تملیک کرده  و یا بخشیده است،
مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه او بفروشد؛ ولى اگر به عنوان تأمین نفقه  باشد،حق ندارد.[۶۱]

آیات عظام تبریزى و
سیستانى: اگر شوهر آن را به زن تملیک کرده و یا بخشیده و یا به عنوان نفقه برایش
تهیه کرده است، مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه او بفروشد.[۶۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; وحید: اگر
شوهر آن را به زن تملیک کرده و یا بخشیده است،  مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه او بفروشد. اما
اگر به عنوان تأمین نفقه باشد، بنابر احتیاط  واجب، حق ندارد.[۶۳]

 


خرید لوازم آرایش

پرسش ۱۳ . آیا تهیه
لوازم آرایش، جزء نفقه واجب زن محسوب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: آرى، تهیه
لوازم آرایش در حد متعارف، جزء نفقه واجب زن  محسوب مى&#۸۲۰۲;شود.[۶۴]

 


هزینه تحصیل

پرسش ۱۴ . آیا مخارج
تحصیل زن بر عهده شوهر و جزء نفقه واجب است؟

همه مراجع: مخارج
تحصیل، جزء نفقه واجب نیست.[۶۵]
 


آموزش علمى و هنرى

پرسش ۱۵ . اگر زن به
آموزش&#۸۲۰۲;هاى مختلف علمى و هنرى نیاز داشته باشد،  آیا تأمین آن بر عهده شوهر است؟

همه مراجع: خیر، امور
یاد شده جزء وظایف واجب و شرعى شوهر نیست؛  بلکه زن باید از درآمد خودش خرج کند.[۶۶]

تبصره. سزاوار است به
منظور احترام و افزایش محبت، مرد شرایط آموزش و رشد  همسرش را فراهم کند.

 


هزینه درمان

پرسش ۱۶ . آیا هزینه
درمان و معالجه جزء نفقه واجب محسوب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: آرى، هزینه
درمان و معالجه به مقدار متعارف جزء نفقه واجب  محسوب مى&#۸۲۰۲;شود.[۶۷]

 


وجوهات شرعیه زن

پرسش ۱۷ . آیا
بدهى&#۸۲۰۲;هاى شرعى زن - از قبیل کفّاره، خمس، رد مظالم و... -  بر عهده شوهر است؟

همه مراجع: خیر،
پرداخت این نوع بدهى&#۸۲۰۲;ها، بر شوهر واجب نیست و اگر زن  مال دارد، باید خودش بدهد. در
غیر این صورت، تکلیفى ندارد.[۶۸]
 


مخارج غیرضرورى

پرسش ۱۸ . آیا علاوه
بر نفقه و نیازهاى ضرورى زن، نیازهاى دیگر او نیز  ـ از قبیل خرید کتاب ـ بر شوهر
واجب است؟

همه مراجع: خیر، تأمین
نیازهاى یاد شده، براى شوهر واجب نیست.[۶۹]

 


نفقه ازدواج موقت

پرسش ۱۹ . آیا در
ازدواج موقّت، نفقه زن بر مرد واجب است؟

همه مراجع: خیر، نفقه
او بر شوهر واجب نیست؛ مگر اینکه در ضمن عقد آن را  شرط کرده باشند.[۷۰]

 


نفقه نامزد

پرسش ۲۰ . در دوران
عقد تا عروسى ـ که دختر در خانه پدر به سر مى&#۸۲۰۲;برد ـ آیا تأمین نفقه او بر عهده شوهر
است؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، صافى، فاضل، مکارم و نورى: در فرض یاد شده،  اگر زن تمکین داشته باشد،
نفقه او بر شوهر واجب است.[۷۱]

آیات عظام تبریزى و
وحید: خیر، در این فرض بر عهده شوهر نیست.[۷۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر در شهرى که زندگى مى&#۸۲۰۲;کنند، متعارف است که نفقه دختر را  خانواده&#۸۲۰۲;اش مى&#۸۲۰۲;دهد، بر
عهده شوهر چیزى نیست. در غیر این صورت، پرداخت  نفقه، وظیفه شوهر است.[۷۳]

تبصره. اگر با مطالبه
زن، مرد نفقه را در این مدت نپردازد (طبق فتواى کسانى که  مى&#۸۲۰۲;گویند نفقه او بر عهده
شوهر است)، زن مى&#۸۲۰۲;تواند در آینده، قیمت نفقه  پرداخت نشده در این دوران را، از شوهر
مطالبه کند.

 


نفقه زن متمکن

پرسش ۲۱ . اگر زن
درآمد کافى داشته باشد، آیا شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند از پرداخت نفقه به  همسرش امتناع ورزد؟

همه مراجع: خیر؛ هر
چند زن درآمد کافى نیز داشته باشد، باز نفقه او بر شوهر  واجب است.[۷۴]

 


نفقه نقدى

پرسش ۲۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند براى تأمین نفقه&#۸۲۰۲;اش، از شوهر پول نقد درخواست  کند؟

همه مراجع: خیر، آنچه
بر شوهر واجب است، تأمین نفقه (خوراک، پوشاک و مسکن) است، نه دادن پول؛ مگر اینکه
مرد خودش بخواهد.[۷۵]
 


تحصیل نفقه

پرسش ۲۳ . آیا مرد
مى&#۸۲۰۲;تواند خرید، هزینه و نیازهاى زن را، بر عهده خود او  بگذارد و او را بر این کار
مجبور سازد؟

همه مراجع: خیر، مرد
حق ندارد پول نفقه را به زن بدهد و خرید نیازهایش را  بر عهده خود او بگذارد؛ مگر
آنکه زن آن را بپذیرد.[۷۶]

 

پرسش ۲۴ . اگر شوهر
نتواند نفقه زن را بپردازد و یا به خوبى تأمین کند،تکلیف چیست؟

همه مراجع (به جز
امام، سیستانى، مکارم و نورى): اگر بتواند کار و یا شغل مناسبى براى خود انتخاب کند
[و براى او سخت و مشقّت&#۸۲۰۲;آور نباشد]؛ باید از این راه نفقه همسرش را تهیه کند و اگر
ممکن نشد، گناهى بر او نیست. البته نسبت به هر  مقدارى که نفقه زن را نپرداخته،
بدهکار است.[۷۷]

آیات عظام امام،
سیستانى و نورى: اگر بتواند کار و یا شغل مناسبى براى خود  انتخاب کند [و براى او
سخت و مشقّت&#۸۲۰۲;آور نباشد]، بنابر احتیاط واجب باید از این  راه نفقه همسرش را تهیه
کند و اگر ممکن نشد، گناهى بر او نیست. البته نسبت به هر مقدارى که نفقه زن را
نپرداخته، بدهکار است.[۷۸]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
بتواند با کار و یا انتخاب شغل مناسب و یا از هر راه مشروع  دیگرى، درآمد کسب کند؛
باید از این راه نفقه همسرش را تهیه نماید و اگر ممکن  نشد، گناهى بر او نیست. اما
نسبت به هر مقدارى که نفقه زن را نپرداخته،  بنابر احتیاط واجب، بدهکار است.[۷۹]

تبصره. در انتخاب کار
و شغل، برخى مراجع (امام، سیستانى و نورى) در این مسئله  احتیاط واجب کرده&#۸۲۰۲;اند.

 


استیفاى نفقه

پرسش ۲۵ . چنانچه مردى
نفقه همسرش را ندهد و یا از آن کم بگذارد،  زن چگونه مى&#۸۲۰۲;تواند نفقه خود را از شوهر
استیفا نماید؟

آیات عظام امام، بهجت
و فاضل: نخست باید به حاکم شرع مراجعه کند و با  عدم دسترسى به او، با چند نفر از
افراد عادل در میان بگذارد تا از این طریق،  او را بر پرداخت نفقه ملزم کنند و اگر
این راه&#۸۲۰۲;ها ممکن نبود، مى&#۸۲۰۲;تواند مخارج  زندگى خود را بدون اجازه، از مال شوهرش
بردارد.[۸۰]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، صافى، مکارم و نورى: اگر ممکن است، مى&#۸۲۰۲;تواند مخارج زندگى خود را بدون
اجازه از مال شوهر بردارد.[۸۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; وحید:
مى&#۸۲۰۲;تواند از طریق  متصدى امور حسبیه، شوهر را بر پرداخت نفقه ملزم کند و اگر ممکن
نشد، مى&#۸۲۰۲;تواند خرجى خود را بدون اجازه، از مال شوهر بردارد و احتیاط واجب آن است که
این کار با اجازه حاکم شرع باشد.[۸۲]

تبصره. به فتواى
آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى و آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم شیرازى، در فرض یاد شده،  تصرف در اموال
شوهر، باید با اجازه حاکم شرع باشد.
 


نفقه و تمکین

پرسش ۲۶ . زنى که در
خانه شوهر است ولى به جهت گرفتن مهریه پیش از عروسى تمکین نمى&#۸۲۰۲;کند، آیا شوهر حق
دارد نفقه او را ندهد؟

همه مراجع: در فرض یاد
شده، شوهر حق ندارد از پرداخت نفقه زن  سرپیچى کند.[۸۳]

 


نفقه و خانه&#۸۲۰۲;دارى

پرسش ۲۷ . اگر زن به
کارهاى منزل ـ از قبیل آشپزى و نظافت ـ رسیدگى نکند،  آیا شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند از پرداخت
نفقه او امتناع ورزد؟

همه مراجع: خیر،
نمى&#۸۲۰۲;تواند نفقه ندهد ؛ زیرا انجام دادن کارهاى خانه وظیفه زن  نیست.[۸۴]

 


نفقه ناشزه

پرسش ۲۸ . اگر زن نسبت
به شوهرش بدرفتارى کند و به او دشنام دهد، آیا شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند نفقه او را ندهد؟

همه مراجع (به جز
تبریزى): اگر خشونت و بدرفتارى زن، باعث نفرت شوهر  گردد، مى&#۸۲۰۲;تواند نفقه او را
ندهد.[۸۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر خشونت و بدرفتارى زن، باعث نفرت شوهر گردد، بنابر احتیاط واجب مى&#۸۲۰۲;تواند نفقه او
را ندهد[۸۶]

 


سقوط نفقه

پرسش ۲۹ . در چه صورت
دادن نفقه زن، از عهده شوهر ساقط مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع (به جز
تبریزى): در صورتى که زن از اداى حقوق شرعى خود نسبت به شوهر سرپیچى کند.[۸۷]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر زن از اداى حقوق شرعى خود نسبت به شوهر سرپیچى کند، بنابر احتیاط واجب پرداختن
نفقه از عهده شوهر ساقط مى&#۸۲۰۲;شود.[۸۸]

 


خانه ملکى

پرسش ۳۰ . آیا زن حق
دارد سکونت و زندگى در خانه ملکى را از شوهر  مطالبه کند و از سکونت در خانه
اجاره&#۸۲۰۲;اى امتناع ورزد؟

همه مراجع: خیر، چنین
حقى ندارد؛ زیرا آنچه بر شوهر واجب است  تهیه مسکن مناسب با شأن و موقعیت اجتماعى
زن است؛ هر چند خانه اجاره&#۸۲۰۲;اى  باشد.[۸۹]

 


خانه پدرشوهر

پرسش ۳۱ . آیا زن حق
دارد از زندگى کردن در خانه&#۸۲۰۲;اى که پدر و مادر شوهر  در آن هستند، امتناع ورزد و
منزل جداگانه&#۸۲۰۲;اى درخواست کند؟

همه مراجع: بر شوهر
واجب است مسکن مناسب شأن زن و متعارف محل،تهیه کند و منزل جداگانه لازم نیست؛ مگر
آنکه داشتن منزل جداگانه،  از شئون آن زن باشد.[۹۰]
 


مهریه دروغین

پرسش ۳۲ . مردى فاقد
منزل و هرگونه ملکى است؛ ولى در هنگام تعیین مهریه، به دروغ یک دانگ و نیم از منزل
مسکونى را مهر زن مى&#۸۲۰۲;کند و  براساس آن عقد دائم مى&#۸۲۰۲;خوانند. تکلیف عقد و مهریه چگونه
است؟

همه مراجع: در فرض یاد
شده، عقد صحیح است؛ ولى مهریه باطل است  و اگر شوهر نزدیکى کرده باشد، باید
مهرالمثل به همسرش بپردازد.[۹۱]

 


سکونت در شهر خاص

پرسش ۳۳ . آیا شوهر
مى&#۸۲۰۲;تواند همسرش را ـ که دچار ناراحتى&#۸۲۰۲;هاى  عصبى است ـ مکلّف به سکونت در شهر کند؟

همه مراجع: اگر سکونت
در شهر براى زن، داراى ضرر یا مشقّت باشد،  شوهر نمى&#۸۲۰۲;تواند او را به ماندن در آنجا
مجبور سازد؛ مگر آنکه با تهیه  وسایل رفاهى ضرر و حرج را از زن بردارد.[۹۲]
 


مسکن زن

پرسش ۳۴ . آیا زن بعد
از عقد ازدواج، مى&#۸۲۰۲;تواند از سکونت در شهرى خاص  امتناع ورزد؟

همه مراجع: خیر، چنین
حقى ندارد؛ مگر آنکه در ضمن عقد شرط کرده باشد  [و یا عقد بر این توافق واقع شده
باشد].[۹۳]
 


ازدواج مجدد

پرسش ۳۵ . آیا مرد
متأهل، مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه همسرش، با زن دیگرى ازدواج موقّت یا دائم کند؟

همه مراجع: آرى،
مى&#۸۲۰۲;تواند و اجازه همسر اول لازم نیست.[۹۴]

 

پرسش ۳۶ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در ضمن عقد ازدواج، شرط کند که شوهر او همسر دوم اختیار نکند؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، فاضل، مکارم و نورى: خیر، این شرط صحیح و  نافذ نیست؛ ولى اگر شرط کند که
زن وکیل شوهر باشد چنانچه شوهر  ازدواج مجدد کند، خود را طلاق دهد، صحیح است.[۹۵]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و صافى: آرى، این شرط صحیح و نافذ است  و اگر شوهر بعد از ازدواج به این
شرط عمل نکرد و ازدواج مجدد نمود، گناه کرده است.[۹۶]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; وحید:
بنابر احتیاط واجب، این شرط صحیح و نافذ نیست؛ ولى اگر شرط  کند که زن وکیل شوهر
باشد چنانچه شوهر ازدواج مجدد کند، خود را طلاق دهد،صحیح است.[۹۷]
 

پرسش ۳۷ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود را با شوهرش مصالحه کند که با زن دیگرى ازدواج نکند؟

آیات عظام امام،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، فاضل و نورى: اگر شوهر این مصالحه را بپذیرد،  احتیاط واجب آن است که با
زن دیگرى ازدواج نکند.[۹۸]

آیات عظام بهجت،
تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و وحید: اگر شوهر این مصالحه را  بپذیرد، واجب است با
زن دیگرى ازدواج نکند.[۹۹]

 


ازدواج در سفر

پرسش ۳۸ . آیا مرد
متأهل مى&#۸۲۰۲;تواند در مسافرت، بدون اجازه همسرش با زنان  اهل کتاب ازدواج موقّت کند؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، صافى و مکارم: آرى، مى&#۸۲۰۲;تواند؛ ولى کراهت دارد.[۱۰۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
خیر بدون اجازه همسر اول جایز نیست؛ مگر آنکه شخص در  غربت باشد و اجازه گرفتن از
همسر اول ممکن نباشد و بخواهد او را براى مدت کوتاهى صیغه کند.[۱۰۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
خیر، بدون اجازه همسر اول جایز نیست و با اجازه او هم  بنابر احتیاط واجب جایز
نیست.[۱۰۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: اگر
بخواهد براى مدت طولانى صیغه نماید ـ به گونه&#۸۲۰۲;اى که عرفا  داراى دو همسر گردد ـ
جایز نیست. اگر براى مدت کوتاهى ازدواج کند،بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ مگر در
موارد ضرورت.[۱۰۳]

 

  


مهریه

 


مقدار مهریه

پرسش ۳۹ . مقدار مهریه
چقدر باید باشد؟ آیا قرار دادن مهریه زیاد بر خلاف  شرع است؟

همه مراجع: در دین
اسلام براى مهریه، میزان خاصى به طور لزوم معین نشده  است؛ بلکه بر اساس توافق و
رضایت زن و شوهر انجام مى&#۸۲۰۲;گیرد. اما مستحب  است که مقدار آن از مهرالسنه (پانصد
درهم) بیشتر نگردد و نیز باید کمترین  میزان آن، به مقدارى باشد که در نظر عرف
داراى ارزش باشد.[۱۰۴]

 


مهر السنه

پرسش ۴۰ . مقدار
مهرالسنه را بیان کنید؟

همه مراجع: «مهر
السنه»، مقدار مهرى است که نبى اکرم (صلی&#۸۲۰۲;الله&#۸۲۰۲;علیه&#۸۲۰۲;وآله)&#۸۲۰۲;&#۸۲۰۲;وسلم براى همسران  خود و
حضرت زهرا (علیهاالسلام)&#۸۲۰۲; قرار دادند. مقدار آن پانصد درهم است و هر درهم،  معادل
۶/۱۲ نخود نقره سکه&#۸۲۰۲;دار است که در مجموع برابر ۶۳۰۰ نخود (یا ۵/۲۶۲ مثقال) مى&#۸۲۰۲;شود.
قیمت آن در هر عصر، تابع نرخ همان زمان است.[۱۰۵]
 


حق مهریه

پرسش ۴۱ . تعیین مهریه
حق چه کسى است؟ آیا حق دختر است یا پدر و مادر؟

همه مراجع: از نظر
شرعى، تعیین مهریه حق دختر است؛ ولى مشاوره و رعایت احترام پدر و مادر و بستگان،
کار بسیار پسندیده&#۸۲۰۲;اى است.[۱۰۶]

 


ارث مهریه

پرسش ۴۲ . مهریه مرده
به چه کسانى مى&#۸۲۰۲;رسد؟

همه مراجع: مهریه، دین
و بدهى است که بر عهده شوهر مى&#۸۲۰۲;آید و باید آن را به زن بپردازد و چنانچه زن از دنیا
برود، وارثان او مى&#۸۲۰۲;توانند از شوهرش مطالبه  کنند.[۱۰۷]

 

پرسش ۴۳ . در صورتى که
شوهر از دنیا برود و مالى نداشته باشد، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند  مهریه خود را از پدر یا
مادر شوهرش مطالبه کند؟

همه مراجع: خیر، زن حق
ندارد مهریه خود را از خانواده شوهرش بگیرد؛ چون  مهریه دینى است که بر ذمه شوهر
قرار گرفته است.[۱۰۸]

تبصره. اگر کسى غیر از
شوهر، مهریه را بر عهده گرفته باشد، او ضامن است  و زن باید از وى مطالبه کند.
 


مهریه به نرخ روز

پرسش ۴۴ . آیا پرداخت
مهریه به همان مبلغى است که قبلاً معین شده و یا باید به نرخ روز محاسبه شود؟

آیات عظام امام،
تبریزى، بهجت، سیستانى، فاضل و وحید: باید همان چیزى که معین  شده، بپردازد. اگر
اسکناس مهر قرار داده شد، همان مبلغ را بدهکار است و به روز محاسبه نمى&#۸۲۰۲;شود.[۱۰۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; صافى: اگر
فاصله زمانى به قدرى طولانى باشد که اختلاف ارزش مهریه،  زیاد و غیرمتعارف باشد -
به طورى که در نظر عرف پرداختن آن، به مبلغ سابق  بدل آن محسوب نشود و در این مدت
نیز زن مطالبه مى&#۸۲۰۲;کرده - باید به نرخ روز  محاسبه شود. با وجود آن، احتیاط این است
که دو طرف با مصالحه و تراضى رفع  اختلاف کنند و در غیر این صورت، باید مرد همان
مقدار مهر را که عقد برآن  خوانده شده، بپردازد.[۱۱۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; خامنه&#۸۲۰۲;اى:
اگر زمان زیادى بر مهریه گذشته باشد، احتیاط آن است که  مصالحه کنند و چنانچه قانون
معتبرى در میان است، باید مراعات شود.[۱۱۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
فاصله زمانى به قدرى زیاد باشد که ارزش پول، فوق&#۸۲۰۲;العاده  کاهش یابد - به طورى که در
نظر عرف اداى دین محسوب نشود، مانند  مهریه&#۸۲۰۲;هاى مربوط به ده، بیست سال قبل - باید
معادل روز در نظر گرفته شود و یا    لااقل مصالحه گردد.[۱۱۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; نورى: باید
به نرخ روز محاسبه شود.[۱۱۳]
 

پرسش ۴۵ . در عقد
نامه، مهریه خانمى ذکر شده (مقدار بیست مثقال طلا،  به قیمت ده هزار تومان) آیا
مهریه بیست مثقال طلا است یا  ده هزار تومان؟

همه مراجع: در فرض یاد
شده، بیست مثقال طلا بر عهده شوهر است.[۱۱۴]

 


تغییر مهریه

پرسش ۴۶ . دخترى را یک
بار با ۵۰۰ هزار تومان و پس از چند ماه با مهریه سى سکه بهار آزادى عقد مى&#۸۲۰۲;خوانند؛
کدام مهریه بر عهده پسر است؟

همه مراجع: اگر عقد
اول بر پانصد هزار تومان مهر خوانده شده، مهریه همین  مقدار است و عقد دوم هیچ اثرى
ندارد و نوشتن سى سکه در قباله محضرى، هیچ حقى براى زن ایجاد نمى&#۸۲۰۲;کند؛ مگر آنکه در
ضمن عقد لازم دیگرى، شرط کنند که سى سکه بر مهریه اول اضافه گردد.[۱۱۵]

 


بخشش مهریه

پرسش ۴۷ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند پیش از خواندن عقد موقّت، مهریه خویش را ببخشد و خطبه عقد را بدون ذکر
مهریه بخوانند؟

همه مراجع: خیر، عقد
موقّت بدون ذکر مهر باطل است؛ ولى مى&#۸۲۰۲;تواند بعد از  عقد آن را ببخشد.[۱۱۶]
 

پرسش ۴۸ . اگر مهریه
زن عین خارجى (مانند خانه، ماشین و...) باشد و سپس آن  را به شوهر ببخشد، آیا
مى&#۸۲۰۲;تواند دوباره آن را پس بگیرد؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و صافى): اگر هنوز عین خارجى در اختیار شوهر است  و آن را به دیگرى واگذار
نکرده، مى&#۸۲۰۲;تواند دوباره آن را پس بگیرد؛ هر چند نگرفتن بهتر است.[۱۱۷]

آیات عظام تبریزى و
صافى: اگر آن را در اختیار شوهر قرار داده باشد، بنابر احتیاط  واجب، نمى&#۸۲۰۲;تواند آن
را پس بگیرد.[۱۱۸]

 

پرسش ۴۹ . اگر زن
مهریه خود را - که در ذمه شوهر است - به او ببخشد، بعد پشیمان شود؛ آیا مى&#۸۲۰۲;تواند آن
را از شوهر طلب کند؟

همه مراجع: اگر مهریه
در ذمه شوهر بوده و ابرا کرده (بخشیده) است، نمى&#۸۲۰۲;تواند از او مطالبه کند.[۱۱۹]

 


مطالبه مهریه

پرسش ۵۰ . آیا زن به
مجرد اجراى عقد ازدواج، مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه را مطالبه  کند؟

همه مراجع: در صورتى
که هنگام خواندن عقد براى پرداخت مهر، مدتى معین نکرده باشند و مرد نیز قدرت و
توانایى مالى داشته باشد؛ مى&#۸۲۰۲;تواند مهر خود را  از او مطالبه کند.[۱۲۰]

 

پرسش ۵۱ . اگر زن
مهریه خود را از شوهر مطالبه کند، وظیفه او چیست؟

همه مراجع: اگر براى
مهریه مدت تعیین نشده، چنانچه بتواند بدهى او را بدهد،  باید در اسرع وقت آن را
بپردازد و اگر تأخیر بیندازد گناهکار است.
 

پرسش ۵۲ . اگر زن بعد
از نزدیکى، مهرش را از شوهر بطلبد؛ ولى او قادر به  پرداخت آن نباشد، تکلیف چیست؟

همه مراجع: اگر شوهر
به جز خانه و اثاثیه آن و چیزهاى دیگرى که به آنها نیاز  دارد و یا در شأن او است،
چیز دیگرى نداشته باشد؛ زن نمى&#۸۲۰۲;تواند مهر خود را از  او مطالبه کند؛ بلکه باید صبر
کند تا او بتواند بدهى خود را بپردازد.[۱۲۱]

 


مهریه مشروط

پرسش ۵۳ . اگر مردى،
هنگام اجراى عقد ازدواج، شرط کند که در صورت  توانایى، مهریه را بپردازد، آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در حال نادارى تقاضاى مهریه کند؟

همه مراجع: خیر، در
صورت عدم توانایى شوهر، زن حق مطالبه ندارد.[۱۲۲]
 


مهریه نامزد

پرسش ۵۴ . دخترى که در
دوران عقد تا عروسى، در خانه پدر زندگى مى&#۸۲۰۲;کند،  آیا مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود را بخواهد؟

همه مراجع: در صورتى
که هنگام خواندن عقد، براى پرداخت مهریه  مدتى معین نکرده باشند و مرد نیز توانایى
مالى داشته باشد؛ مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود  را از او مطالبه کند.[۱۲۳]

 


مهریه و تمکین

پرسش ۵۵ . اگر مرد بعد
از ازدواج، قدرت پرداختن مهریه را نداشته باشد،  آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند از نزدیکى او
ممانعت کند؟

همه مراجع: اگر در عقد
ازدواج براى پرداخت مهریه، مدت معیّن نشده باشد،  زن مى&#۸۲۰۲;تواند از نزدیکى شوهر
جلوگیرى کند؛ ولى اگر پیش از گرفتن مهریه،  به نزدیکى راضى شود و شوهر با او نزدیکى
کند، دیگر نمى&#۸۲۰۲;تواند بدون عذر شرعى از نزدیکى او ممانعت نماید.[۱۲۴]

 


مهریه زن بیوه

پرسش ۵۶ . اگر به
اعتقاد اینکه، دختر باکره است با او ازدواج کند؛ آن&#۸۲۰۲;گاه بعد از عقد متوجه شود که
بکارتش از بین رفته؛ آیا عقد صحیح است؟

همه مراجع: آرى، عقد
صحیح است و باید مقدار تفاوت مهریه دختر باکره و  غیر باکره را - که همانند و هم
شأن او هستند - در نظر گرفت و به نسبت آن از  مهریه او کم کرد. به عنوان مثال اگر
مهریه این دختر صد سکه و مهریه دختر باکره  هم شأن او، هشتاد سکه و مهریه دختر
غیرباکره هم شأن او شصت سکه طلا باشد؛ در این صورت شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند، ۷۵ سکه طلا به
همسرش بدهد.[۱۲۵]

 


مهریه زن نازا

پرسش ۵۷ . اگر زن نازا
باشد و مرد او را طلاق بدهد، آیا حق دریافت مهریه را دارد؟

همه مراجع: نازایى عیب
محسوب نمى&#۸۲۰۲;شود و زن حق دریافت تمام مهریه را دارد.[۱۲۶]

 


مهریه عقد منفسخ

پرسش ۵۸ . اگر بعد از
ازدواج، معلوم شود که زن عیبى دارد که شوهر مى&#۸۲۰۲;تواند عقد را فسخ کند؛ آیا زن هنگام
فسخ عقد حق مطالبه مهر را دارد؟

همه مراجع: اگر مرد
پیش از نزدیکى عقد را فسخ کند، زن حق دریافت چیزى را  ندارد؛ ولى اگر بعد از نزدیکى
باشد، زن مى&#۸۲۰۲;تواند تمام مهر خود را از شوهر  بگیرد.[۱۲۷]
 

پرسش ۵۹ . اگر بعد از
عقد ازدواج، معلوم شود که مرد عیبى دارد که زن مى&#۸۲۰۲;تواند عقد را فسخ کند؛ آیا در این
هنگام حق مطالبه مهریه را دارد؟

همه مراجع: اگر بعد از
نزدیکى عقد را فسخ کند، مى&#۸۲۰۲;تواند تمام مهر خود را  از شوهر بگیرد. اما اگر پیش از
نزدیکى باشد، حق دریافت چیزى را ندارد؛ مگر اینکه شوهرش عنین باشد که در این صورت،
مى&#۸۲۰۲;تواند نصف مهر خود را از او بگیرد.[۱۲۸]

تبصره. «عنین» به مردى
گویند که توان آمیزش جنسى را ندارد.

 


مهریه در عقد موقت

پرسش ۶۰ . اگر زن در
عقد موقّت تمکین نکند، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه خود را از شوهر مطالبه کند؟

همه مراجع: به هر
مقدارى که در این مدت تعیین شده، تمکین نکند؛ به نسبت از مهریه او، کاسته خواهد شد.[۱۲۹]

 

پرسش ۶۱ . اگر در عقد
موقّت، شوهر مدت را ببخشد، آیا مهرى بر عهده  او است؟

همه مراجع: اگر با او
نزدیکى کرده باشد، باید تمام مهر را بدهد و اگر  نزدیکى نکرده، نصف آن را باید
بپردازد.[۱۳۰]
 


سقوط مهریه

پرسش ۶۲ . اگر زن از
حقوق شرعى و واجب شوهر سرپیچى کند، آیا مرد  مى&#۸۲۰۲;تواند مهریه او را ندهد؟

همه مراجع: خیر، حق
ندارد به این بهانه مهریه او را ندهد.[۱۳۱]

 


کفالت مهریه

پرسش ۶۳ . اگر مادر یا
پدر شوهر مهریه عروس را قبول کنند، آیا پرداختن آن  بر عهده او است یا شوهر؟

همه مراجع: هر کس
مهریه دختر را قبول کند، بر عهده او است.[۱۳۲]

تبصره. البته بهتر
است، نخست آن را به داماد ببخشد.

 

 


شیربها و جهیزیه

 


شیر بها

پرسش ۶۴ . در برخى
محیط&#۸۲۰۲;ها، مرسوم است که خانواده عروس، پولى را به  عناوین مختلف (مانند شیربها) از
داماد مى&#۸۲۰۲;گیرند، حکم آن چیست؟

همه مراجع: اگر آن را
به عنوان جعاله در مقابل عمل مباحى دریافت کنند (مانند  اینکه پدر یا برادر دختر
براى وساطت، پول مى&#۸۲۰۲;گیرند تا رضایت او را کسب کنند و یا  اینکه خود داماد، مبلغى را
با رضایت کامل به آنان مى&#۸۲۰۲;بخشد) در این صورت دریافت  آن حلال است. اما اگر داماد آن
را با میل و رضایت نمى&#۸۲۰۲;دهد؛ بلکه براى این است که  خانواده عروس مانع ازدواج آنان
نشوند، در این صورت دریافت آن حرام است[۱۳۳].

 

پرسش ۶۵ . آیا شیر
بهایى که داماد به خانواده عروس داده است، مى&#۸۲۰۲;تواند بعد از  عقد از آنان باز پس
گیرد؟

همه مراجع: اگر با
رضایت تمام بخشیده و عین مال هم هنوز باقى است و یا  اینکه اصلاً با میل و رضایت
نداده، مى&#۸۲۰۲;تواند از آنان پس بگیرد. اما اگر به عنوان  جعاله داده نمى&#۸۲۰۲;تواند.[۱۳۴]
 


جهیزیه

پرسش ۶۶ . جهیزیه&#۸۲۰۲;اى
که دختر با خود به خانه شوهر مى&#۸۲۰۲;آورد، از آن کیست؟  اگر او از شوهرش جدا شود، آیا
مى&#۸۲۰۲;تواند آنها را با خود ببرد؟

همه مراجع: جهیزیه،
ملک دختر است  و مى&#۸۲۰۲;تواند آن را با خود ببرد.[۱۳۵]

 

پرسش ۶۷ . جهیزیه&#۸۲۰۲;اى
که پدر به دخترش داده، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند باز پس بگیرد؟

همه مراجع: اگر به
دخترش تملیک کرده و یا بخشیده است، نمى&#۸۲۰۲;تواند آن را  باز پس بگیرد.[۱۳۶]

 


هزینه عروسى

پرسش ۶۸ . مرد هنگام
خرید، مخارجى را براى همسرش هزینه مى&#۸۲۰۲;کند؛ حال اگر  عقد به هم بخورد، مى&#۸۲۰۲;تواند آن
را مطالبه کند؟

همه مراجع: اگر عین آن
اموال موجود باشد، مى&#۸۲۰۲;تواند مطالبه کند.[۱۳۷]

 

 


حقوق مرد

 


خروج زن با اجازه

پرسش ۶۹ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه شوهر، از منزل خارج شود؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و مکارم): خیر، بیرون رفتن از منزل، بدون اجازه شوهر جایز نیست؛ مگر اینکه
براى واجب شرعى باشد و یا ضرورتى ایجاب کند.[۱۳۸]

آیات عظام تبریزى و
مکارم: بنابر احتیاط واجب بیرون رفتن از منزل، بدون اجازه شوهر جایز نیست؛ مگر
اینکه براى واجب شرعى باشد یا ضرورتى ایجاب کند.[۱۳۹]

تبصره. هر چند در کلام
برخى از مراجع تقلید، استثناى بالا بیان نشده است؛  ولى بى&#۸۲۰۲;شک آن را قبول دارند.
 


خروج از منزل

پرسش ۷۰ . در جایى که
بیرون رفتن زن با حق شوهر منافات نداشته باشد  (مانند اینکه شوهر سر کار است)، آیا
باز اجازه او لازم است؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و مکارم): آرى، اجازه شوهر در این فرض نیز لازم است.[۱۴۰]

آیات عظام تبریزى و
مکارم: بنابر احتیاط واجب، در این فرض نیز اجازه شوهر  لازم است.[۱۴۱]

 


اجبار زن

پرسش ۷۱ . اگر شوهر از
روى لجاجت و انتقام&#۸۲۰۲;گیرى از زن، اجازه بیرون رفتن به او ندهد، آیا اطاعت از او واجب
است؟

همه مراجع: هر چند
انتقام&#۸۲۰۲;گیرى و اذیت کردن از سوى مرد، بر خلاف اخلاق اسلامى است؛ ولى اگر به هر جهت
اجازه ندهد، زن باید اطاعت کند.[۱۴۲]

 


شرط اجازه خروج

پرسش ۷۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در عقد شرط کند که شوهر بر او ولایت نداشته باشد  و بدون اجازه او از خانه
بیرون رود؟

همه مراجع: خیر، این
شرط نافذ نیست.[۱۴۳]

 

پرسش ۷۳ . آیا زن در
ضمن عقد مى&#۸۲۰۲;تواند شرط کند که شوهر پس از عقد، اجازه خروج از منزل را به عهده او
بگذارد؟

آیات عظام امام و
بهجت: خیر، نمى&#۸۲۰۲;تواند چنین شرطى کند و این شرط باطل است.[۱۴۴]

آیات عظام تبریزى و
سیستانى: نمى&#۸۲۰۲;تواند چنین شرطى کند؛ ولى مى&#۸۲۰۲;تواند شرط  کند که شوهر بعد از ازدواج،
اجازه بیرون رفتن از منزل را به او بدهد.[۱۴۵]
 


اجازه
غیابى

پرسش ۷۴ . اگر کسى به
شوهرش دسترسى ندارد، براى مسافرت و بیرون رفتن از  منزل چه باید بکند؟

همه مراجع: تنها براى
کارهاى واجب و ضرورى زندگى، مى&#۸۲۰۲;تواند بیرون برود؛  مگر اینکه اطمینان داشته باشد
شوهرش با رفتن او مخالف نیست.[۱۴۶]

 


اجازه خروج و مهریه

پرسش ۷۵ . چنانچه مرد
مهریه زن را به هر علتى نپردازد، آیا براى خروج از منزل  نیاز به اذن شوهر است؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و مکارم): آرى، باید از شوهر اجازه بگیرد.[۱۴۷]

آیات عظام تبریزى و
مکارم: بنابر احتیاط واجب، باید از شوهر اجازه  بگیرد.[۱۴۸]

 


رضایت شوهر

پرسش ۷۶ . آیا همین
اندازه که زن بداند شوهرش براى بیرون رفتن از منزل  راضى است، کفایت مى&#۸۲۰۲;کند، یا
اینکه باید از او اجازه بگیرد؟

همه مراجع: اگر
مى&#۸۲۰۲;داند که شوهر راضى است، کفایت مى&#۸۲۰۲;کند و اجازه گرفتن لازم نیست.[۱۴۹]
 


محدوده اجازه

پرسش ۷۷ . اگر خانمى
از شوهرش اجازه گرفت که به محلى برود، آیا مى&#۸۲۰۲;تواند از  آنجا به محل دیگرى (مانند
خانه پدر و مادر و..) نیز برود؟

همه مراجع: به همان
اندازه که اجازه داده، باید عمل کند و نسبت به محل دیگر،  باید رضایت شوهر احراز
گردد.[۱۵۰]

 


اجازه ادامه تحصیل

پرسش ۷۸ . هنگام
ازدواج (در ضمن عقد) با شوهرم شرط کردم که اجازه ادامه  تحصیل در دانشگاه را به من
بدهد؛ آیا اکنون مى&#۸۲۰۲;تواند از شرط خود دست بردارد؟

همه مراجع: خیر؛ شما
مى&#۸۲۰۲;توانید بدون اجازه شوهرتان، به تحصیل ادامه دهید.[۱۵۱]

 

پرسش ۷۹ . دختر و پسرى
با یکدیگر ازدواج کرده&#۸۲۰۲;اند زن مى&#۸۲۰۲;خواهد براى  ادامه تحصیل به دانشگاه برود؛ شوهرش
اجازه نمى&#۸۲۰۲;دهد، وظیفه زن چیست؟

همه مراجع (به جز
مکارم و تبریزى): بدون اجازه شوهر جایز نیست.[۱۵۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
بنابر احتیاط واجب، بدون اجازه شوهر جایز نیست.[۱۵۳]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
موجب تضییع حق شوهر نشود، اشکال ندارد (هر چند  بهتر است رضایت او را جلب کند).[۱۵۴]
 


شرط ادامه تحصیل

پرسش ۸۰ . مردى با
دخترى دانشجو ازدواج مى&#۸۲۰۲;کند؛ آیا پس از آن، شوهر  مى&#۸۲۰۲;تواند او را از ادامه تحصیل
باز دارد؟

همه مراجع (به جز
نورى): اگر در ضمن عقد، شرط نشده که زن به تحصیل خود  ادامه دهد و یا عقد بر طبق
این شرط و توافق واقع نشده است، زن نمى&#۸۲۰۲;تواند بدون  اذن شوهر، از منزل خارج شود. در
غیر این صورت، مى&#۸۲۰۲;تواند به تحصیل خود  ادامه دهد.[۱۵۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; نورى: اگر
تحصیل دختر باعث تضییع حق شوهر نباشد، مى&#۸۲۰۲;تواند بدون  اذن او به تحصیل خود ادامه
دهد.[۱۵۶]

 


اجازه شغل

پرسش ۸۱ . در جایى که
شوهر نتواند مخارج زن و بچه را تأمین کند، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه او شغلى را
انتخاب کرده و از منزل بیرون رود؟

همه مراجع: در فرض یاد
شده، براى بیرون رفتن از منزل ـ به مقدارى که تأمین  معاش و نیازهاى زندگى بر آن
توقف دارد ـ اجازه شوهر لازم نیست.[۱۵۷]
 

پرسش ۸۲ . اگر بعد از
ازدواج، زن شغلى را انتخاب کند و شوهر هم رضایت دهد؛ آیا بعد از مدتى مى&#۸۲۰۲;تواند مانع
ادامه شغل او شود؟

همه مراجع: اگر زن با
اجازه شوهر، قراردادى با اداره یا مؤسّسه&#۸۲۰۲;اى بسته است؛ تا هنگامى که قرارداد پایان
نیافته، شوهر حق ممانعت ندارد.[۱۵۸]

 


اجازه ادامه کارمندى

پرسش ۸۳ . مردى با زن
کارمند ازدواج مى&#۸۲۰۲;کند، آیا پس از ازدواج مى&#۸۲۰۲;تواند او را  از ادامه کار باز دارد؟

همه مراجع (به جز
سیستانى، فاضل و نورى): اگر در ضمن عقد شرط نشده که زن به کار خود مشغول باشد و یا
عقد بر طبق این شرط و توافق واقع نشده است؛ زن نمى&#۸۲۰۲;تواند بدون اذن شوهر از منزل
خارج شود. در غیر این صورت مى&#۸۲۰۲;تواند به کار  خود ادامه دهد.[۱۵۹]

آیات عظام سیستانى و
فاضل: اگر شوهر پیش از ازدواج مى&#۸۲۰۲;دانسته که همسرش کارمند دولت و یا مؤسسه&#۸۲۰۲;اى است و
با این حال اقدام به ازدواج کرده، حق ممانعت از ادامه کار او را ندارد.[۱۶۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; نورى: اگر
کار او باعث تضییع حق شوهر نباشد، مى&#۸۲۰۲;تواند به کار خود ادامه دهد و اجازه او لازم
نیست.[۱۶۱]
 


مسافرت زن

پرسش ۸۴ . چنانچه زنى
بدون اجازه شوهرش، با پدر و مادرش مسافرت کند؛ تکلیف نماز او چه مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع (به جز
مکارم): اگر سفر او واجب نباشد، نمازش تمام است و اگر مانند سفر حج واجب باشد،
اجازه شوهر لازم نیست و باید نماز را شکسته بخواند.[۱۶۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
سفر او واجب نباشد، بنابر احتیاط واجب نمازش تمام است و اگر مانند سفر حج واجب
باشد، اجازه شوهر لازم نیست و باید نماز را شکسته  بخواند.[۱۶۳]

 


اجازه دوران عقد

پرسش ۸۵ . آیا در
دوران عقد ـ که دختر در خانه پدر و مادر زندگى مى&#۸۲۰۲;کند ـ  براى بیرون رفتن از خانه
اجازه شوهر لازم است؟

آیات عظام امام، بهجت،
صافى، فاضل، مکارم و نورى: آرى، در این فرض براى خروج از منزل پدر، اجازه شوهر لازم
است.[۱۶۴]

آیات عظام تبریزى و
وحید: خیر، در این فرض اجازه شوهر، لازم نیست.[۱۶۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: در
این فرض بنا بر احتیاط واجب، براى خروج از منزل پدر، اجازه شوهر لازم است.[۱۶۶]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر در شهرى که زندگى مى&#۸۲۰۲;کنند، متعارف این است که دختر در  این مدت از شوهر اجازه
نمى&#۸۲۰۲;گیرد؛ در این صورت براى بیرون رفتن، اجازه او  لازم نیست و در غیر این صورت،
باید اجازه بگیرد.[۱۶۷]

تبصره. اگر زن در ضمن
عقد، شرط کرده باشد که در این مدت، بدون اجازه او  بیرون رود و یا عقد بر این توافق
قبلى واقع شده باشد؛ در این صورت به  فتواى همه مراجع، این شرط نافذ است و دیگر
اجازه شوهر لازم نیست.

 


اجازه صله&#۸۲۰۲;رحم

پرسش ۸۶ . اگر شوهرى،
همسرش را از صله رحم ـ به ویژه دیدار والدین - منع کند، تکلیف زن چیست؟

همه مراجع: خیر،
نمى&#۸۲۰۲;تواند بدون اجازه شوهر به دیدار آنان برود و صله رحم منحصر به رفت و آمد نیست؛
بلکه با احوال پرسى و پیغام فرستادن از طریق تلفن،  نامه و مانند آن نیز محقّق
مى&#۸۲۰۲;شود.[۱۶۸]

 

پرسش ۸۷ . اگر مرد به
همسرش بگوید حق رفت و آمد با مادر و خواهر و... را  ندارى؛ آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند آنان را
به منزلش دعوت کند؟

همه مراجع: اگر خانه
ملک شوهر باشد، زن حق ندارد بدون اجازه او، آنان را به منزل دعوت کند؛ ولى اگر خانه
و اثاثیه آن ملک زن باشد، اجازه او لازم نیست.[۱۶۹]
 

پرسش ۸۸ . آیا شوهر حق
دارد زن را مجبور کند به منزل خویشاوندان خاصى برود؟ آیا اطاعت زن در این امور واجب
است؟

همه مراجع: خیر، اطاعت
از شوهر در این گونه امور واجب نیست؛ ولى بهتر  است زن رضایت شوهر را به دست آورد.[۱۷۰]

تبصره. اطاعت از شوهر
در امورى که به تمکین و استمتاع بر نمى&#۸۲۰۲;گردد،  واجب نیست.

 


روزه مستحبى زن

پرسش ۸۹ . آیا براى
گرفتن روزه&#۸۲۰۲;هاى مستحبى، اجازه شوهر لازم است؟

همه مراجع (به جز
بهجت، صافى و مکارم): اگر با حق زناشویى شوهر منافات داشته باشد، بنابر احتیاط واجب
باید اجازه بگیرد. امّا اگر شوهر او را از روزه گرفتن باز دارد، باید اطاعت کند؛ هر
چند با حق زناشویى او منافات نداشته باشد.[۱۷۱]

آیات عظام بهجت و
مکارم: بنابر احتیاط واجب، باید از شوهر اجازه بگیرد؛ هر چند با حق زناشویى او
منافات نداشته باشد.[۱۷۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; صافى: اگر
با حق شوهر منافات داشته باشد، باید از شوهر اجازه بگیرد و  اگر منافات نداشته
باشد، بنابر احتیاط واجب باید اجازه بگیرد. اگر شوهر، او را از  روزه گرفتن باز
دارد، باید اطاعت کند؛ هر چند با حق زناشویى او هم منافات  نداشته باشد.[۱۷۳]
 


اجازه جلسات مذهبى

پرسش ۹۰ . شوهر من
احکام شرعى را نمى&#۸۲۰۲;داند؛ آیا مى&#۸۲۰۲;توانم بدون اجازه او به جلسات مذهبى رفته و این
مسائل را یاد بگیرم؟

همه مراجع: اگر
فراگیرى مسائل شرعى، از واجبات است و زن براى یادگیرى  آن، راهى جز رفتن به این
جلسات ندارد؛ به مقدار واجب مى&#۸۲۰۲;تواند بیرون برود و  اجازه شوهر لازم نیست.[۱۷۴]

 


اجازه راهپیمایى

پرسش ۹۱ . آیا حضور در
مراسم مذهبى (مثل نماز جمعه و راهپیمایى) نیاز به  اجازه شوهر دارد؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و مکارم): آرى، باید با اجازه شوهر باشد.[۱۷۵]

آیات عظام تبریزى و
مکارم: بنابر احتیاط واجب، باید با اجازه شوهر باشد.[۱۷۶]

 


اجازه اعتکاف

پرسش ۹۲ . آیا زن براى
رفتن به اعتکاف، نیاز به اجازه شوهر دارد؟ اگر بدون  اجازه برود، آیا اعتکافش صحیح
است؟

امام: زن باید با
اجازه شوهرش، به اعتکاف برود و اگر اجازه ندهد  - چنانچه باعث تضییع حق [زناشویى]
او شود - بنابر احتیاط واجب، اعتکافش باطل است و اگر با حق او منافات نداشته باشد،
اعتکافش صحیح است.[۱۷۷]

آیات عظام فاضل و
وحید: زن باید با اجازه شوهرش، به اعتکاف برود و اگر اجازه ندهد ـ چنانچه باعث
تضییع حق [زناشویى] او شود - اعتکافش باطل است و اگر با حق او منافات نداشته باشد،
اعتکافش صحیح است.[۱۷۸]

آیات عظام بهجت و
تبریزى: زن باید با اجازه شوهرش، به اعتکاف برود و اگر اجازه ندهد ـ چنانچه باعث
تضییع حق [زناشویى] او شود ـ اعتکافش باطل است. اما اگر با حق او منافات نداشته
باشد، بنابر احتیاط واجب  باطل است.[۱۷۹]

آیات عظام سیستانى و
صافى: زن باید با اجازه شوهرش از منزل بیرون رود و اگر اجازه ندهد، اعتکافش باطل
است (هر چند باعث تضییع حق زناشویى او  نشود).[۱۸۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم:
بنابر احتیاط واجب، زن باید با اجازه شوهرش به اعتکاف رود و اگر اجازه ندهد ـ
چنانچه باعث تضییع حق [زناشویى] او شود ـ بنابر احتیاط  واجب اعتکافش باطل است.[۱۸۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; نورى: زن
باید با اجازه شوهرش به اعتکاف برود و اگر اجازه ندهد ـ چنانچه باعث تضییع حق
[زناشویى] او شود ـ اعتکافش باطل است. اما اگر با حق او منافات نداشته باشد،
اعتکافش صحیح است؛ مگر آنکه روزه او در اعتکاف  مستحبى باشد.[۱۸۲]

 


اهداى خون

پرسش ۹۳ . آیا اهداى
خون نیاز به اجازه شوهر دارد؟

همه مراجع: در اهداى
خون اجازه شوهر لازم نیست؛ ولى براى بیرون رفتن از منزل اجازه او شرط است.[۱۸۳]

 


اجازه عکس گرفتن

پرسش ۹۴ . آیا جایز
است زن در جشن&#۸۲۰۲;هاى عروسى، بدون اجازه شوهرش عکس بیندازد؟

همه مراجع: اگر عکس
گیرنده زن و یا محرم باشد و ظاهر کننده او را نشناسد و باعث مفسده نیز نباشد، عکس
انداختن اشکال ندارد و اجازه شوهر در اینجا لازم نیست.[۱۸۴]

 


اجازه در ازدواج موقت

پرسش ۹۵ . آیا در
ازدواج موقت هم براى بیرون رفتن از منزل، اجازه شوهرلازم است؟

همه مراجع (به جز
تبریزى): اگر به واسطه بیرون رفتن، حق شوهر از بین مى&#۸۲۰۲;رود،باید اجازه بگیرد. در غیر
این صورت، گرفتن اجازه لازم نیست (هرچند بهتر  است اجازه بگیرد).[۱۸۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر به واسطه بیرون رفتن، حق شوهر از بین مى&#۸۲۰۲;رود، باید اجازه  بگیرد و چنانچه حق او
از بین نمى&#۸۲۰۲;رود، بنابر احتیاط [واجب] بدون اذن او  بیرون نرود.[۱۸۶]

 

 


تمکین

 


تمکین زن

پرسش ۹۶ . تمکین زن
نسبت به شوهر چه مقدار باید باشد؟

همه مراجع: اگر عذر
شرعى (مانند حیض، ضرر براى سلامتى بدن و...) نداشته  باشد و شوهر بخواهد، باید
تمکین کند.[۱۸۷]

 

پرسش ۹۷ . اگر مرد
گناهى انجام دهد، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند به عنوان نهى از منکر نسبت به او تمکین نکند؟

همه مراجع: هر چند نهى
از منکر با رعایت مراتب و شرایطش واجب است؛ ولى زن حق ندارد از راه عدم تمکین، نهى
از منکر کند.[۱۸۸]
 

پرسش ۹۸ . اگر مرد به
هر علتى اجازه ادامه تحصیل و مانند آن را به زن ندهد،  آیا زن هم مى&#۸۲۰۲;تواند نسبت به
او تمکین نکند؟

همه مراجع: در فرض یاد
شده، زن چنین حقى ندارد و باید تمکین کند.[۱۸۹]
 


اطاعت در پوشش

پرسش ۹۹ . آیا زن در
انتخاب پوشش، باید مطیع همسرش باشد؟

همه مراجع: خیر، اطاعت
زن از شوهر، تنها در حقوق زناشویى و بیرون رفتن از منزل است و در امور دیگر، اطاعت
از او واجب نیست.[۱۹۰]
 


اطاعت شوهر

پرسش ۱۰۰. اگر شوهر
پوشیدن لباس و یا آرایش خاصى را از همسرش درخواست کند، آیا اطاعت او بر زن واجب
است؟

همه مراجع: اگر این
درخواست در راستاى استمتاعات باشد و یا ترک آن  باعث نفرت شوهر گردد، بر زن واجب
است اطاعت کند. در غیر این صورت، واجب نیست.[۱۹۱]

 


نشوز زن

پرسش ۱۰۱ . زن با چند
مرتبه اطاعت نکردن در وظایف واجب خود، نسبت به  شوهر ناشزه مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: اگر بدون
عذر از وظایف واجب خود سرپیچى کند، در همان مرتبه اول نشوز محقق مى&#۸۲۰۲;شود؛ ولى اگر
توبه نموده و از شوهر اطاعت کند، نشوز  برداشته مى&#۸۲۰۲;شود.[۱۹۲]
 


اطاعت
در آرایش

پرسش ۱۰۲ . اگر شوهرى
از همسرش بخواهد که براى بیرون از منزل آرایش کند، آیا اطاعت او لازم است؟

همه مراجع: خیر، اطاعت
او در اینجا لازم نیست.[۱۹۳]

 

پرسش ۱۰۳ . اگر شوهر
از زن خود بخواهد که برایش آرایش کند؛ آیا اطاعت او  در این زمینه هم واجب است؟

همه مراجع: اگر شوهر
درخواست کند، اطاعت او در این زمینه واجب  است.[۱۹۴]

 

 

 


تصرفات زن

 


نذر مالى زن

پرسش ۱۰۴ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند بدون اذن شوهر از مال خودش نذر کند؟

آیات عظام امام و
خامنه&#۸۲۰۲;اى: خیر، نذر زن در اموال خودش نیز بدون اذن شوهر صحیح نیست.[۱۹۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: نذر
زن بدون اذن شوهر، بنابر احتیاط واجب صحیح نیست  (حتى در اموال خودش).[۱۹۶]

آیات عظام تبریزى و
مکارم: اگر نذر زن مزاحم حقوق شوهر باشد، بدون اذن او  [در هر حال] صحیح نیست و اگر
مزاحم نباشد، احتیاط مستحب آن است که با  اجازه او باشد (حتى در اموال خودش).[۱۹۷]

آیات عظام سیستانى،
صافى و وحید: اگر نذر زن مزاحم حقوق شوهر باشد، بدون  اذن او [در هر حال] صحیح نیست
و بنابر احتیاط واجب در اموال خودش نیز  ـ غیر از حج، زکات، صله رحم و احسان به پدر
و مادر ـ با اذن شوهر نذر کند.[۱۹۸]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: اگر
نذر زن، مزاحم حقوق شوهر باشد، بدون اذن او [در هر حال]    صحیح نیست و اگر مزاحم
نباشد، احتیاط واجب آن است که با اذن او باشد؛ به خصوص در نذر اموال (هر چند متعلّق
به اموال خودش باشد).[۱۹۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; نورى: آرى،
نذر زن از مال خودش بدون اذن شوهر صحیح است.[۲۰۰]

 


نذر زن

پرسش ۱۰۵ . اگر زن
بدون اذن شوهر نذر کند و بعد از او اجازه بگیرد، آیا این نذر صحیح است؟

آیات عظام امام، بهجت،
صافى، فاضل، مکارم و نورى: خیر، اجازه بعد از نذر  فایده ندارد.[۲۰۱]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و وحید: آرى، اجازه بعد از نذر هم کافى است.[۲۰۲]

 

پرسش ۱۰۶ . حکم نذر
زن، بدون اجازه شوهر چیست؟

آیات عظام امام،
خامنه&#۸۲۰۲;اى و نورى: نذر زن بدون اجازه شوهر، باطل است.[۲۰۳]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: نذر
زن بنابر احتیاط واجب، بدون اجازه شوهر باطل است.[۲۰۴]

آیات عظام تبریزى و
مکارم: اگر نذر زن مزاحم حقوق شوهر باشد، بدون اذن او  باطل است و اگر مزاحم نباشد،
احتیاط مستحب آن است که با اجازه او باشد.[۲۰۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: نذر
زن اگر با حق زناشویى شوهر منافات داشته باشد، بدون اجازه  او باطل است و اگر
منافات نداشته باشد، احتیاط واجب آن است که با اجازه او  باشد (به ویژه در نذر
مال).[۲۰۶]

آیات عظام سیستانى،
صافى و وحید: اگر نذر زن مزاحم حقوق شوهر باشد، بدون اذن او [در هر حال] صحیح نیست
و بنابر احتیاط واجب در اموال خودش نیز  ـ غیر از حج، زکات، صله رحم و احسان به پدر
و مادر ـ با اذن شوهر نذر کند.[۲۰۷]

 


تصرف در مال شوهر

پرسش ۱۰۷ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند در اموال شوهر، بدون اجازه او تصرف کند؟

همه مراجع: خیر، باید
اجازه بگیرد.[۲۰۸]

 


تصرفات مالى زن

پرسش ۱۰۸ . آیا شوهر
مى&#۸۲۰۲;تواند همسر را از تصرف در اموال خودش، نهى کند؟

همه مراجع: خیر، زن
مى&#۸۲۰۲;تواند هر گونه تصرفى در اموال خود انجام دهد و اجازه شوهر لازم نیست (هر چند
بهتر است اجازه بگیرد).[۲۰۹]

تبصره. در مورد نذر زن
از اموال خودش، به مسئله نذر زن مراجعه شود.

 


بخشش زن

پرسش ۱۰۹ . آیا بخشش
زن از مال خودش، باید با اجازه شوهر باشد؟

همه مراجع: خیر، اذن
شوهر در اینجا لازم نیست.[۲۱۰]
 


برپایى مراسم جشن

پرسش ۱۱۰ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند از پولى که شوهرش به او مى&#۸۲۰۲;دهد، بدون اجازه او مراسم روضه&#۸۲۰۲;خوانى و مولودى
و مانند آن برپا کند؟

همه مراجع: خیر، باید
باید اجازه شوهر باشد؛ مگر آنکه شوهر پول را به همسرش تملیک کرده و منزل و اثاثیه
آن (فرش و مانند آن) نیز ملک زن باشد؛ در این فرض اجازه شوهر لازم نیست.[۲۱۱]

 


کارهاى خانه

پرسش ۱۱۱ . آیا اطاعت
از شوهر در انجام دادن کارهاى خانه (از قبیل آشپزى و  تمیز کردن خانه و...) واجب
است؟

همه مراجع: خیر، از
نظر شرعى انجام دادن کارهاى خانه، بر زن واجب نیست.[۲۱۲]

تبصره. اگر شوهر در
عقد ازدواج با همسرش شرط کند که کارهاى منزل بر عهده او باشد؛ زن باید به این شرط
عمل و از شوهر اطاعت کند.

 

پرسش ۱۱۲ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند بعد از گذشت چند سال از ازدواج، اجرت کار در  منزل را از شوهر مطالبه کند؟

همه مراجع: اگر زن،
کار در منزل را به قصد گرفتن اجرت انجام داده و به امر و  درخواست شوهر بوده است؛
حق مطالبه اجرت را بر طبق ارزش آن در زمان کار دارد.[۲۱۳]

 

 

 


آمیزش زناشویى

 


آداب آمیزش

پرسش ۱۱۳ . آداب و
مستحبات آمیزش را بیان کنید؟

پاره&#۸۲۰۲;اى از آداب و
مستحبات آمیزش عبارتند از:

۱. تعجیل نکنند؛

۲. با وضو باشند؛

۳. قبل از آمیزش
ملاعبه کنند؛

۴. در مکان پوشیده و
پنهان باشند؛

۵. در زمانى باشد که
زن میل به آمیزش دارد؛

۶. از خداوند فرزندى
پاک و مبارک و سالم درخواست کنند؛

۷. تسمیه «بسم اللّه&#۸۲۰۲;
الرحمن الرحیم» و استعاذه «اعوذ باللّه&#۸۲۰۲; من الشیطان الرجیم» بگویند.[۲۱۴]

 


بهترین زمان آمیزش

پرسش ۱۱۴ . مناسب&#۸۲۰۲;ترین
وقت و ساعت براى نزدیکى، چه زمانى است؟

مناسب&#۸۲۰۲;ترین زمان&#۸۲۰۲;هاى
آمیزش عبارت است از:

۱. عصر روز جمعه،

۲. ظهر روز پنج شنبه،

۳. در شب اول ماه
رمضان،

۴. شب&#۸۲۰۲;هاى دوشنبه، سه
شنبه، پنج شنبه و جمعه.[۲۱۵]

 


مکروهات آمیزش

پرسش ۱۱۵ . مکروهات
آمیزش چیست؟

در اوقات مواردى آمیزش
مکروه است؛ از جمله:

۱. اول ظهر،

۲. مقابل قبله،

۳. پشت به قبله،

۴. در زیر آسمان،

۵. در حال ایستاده،

۶. در هنگام غروب
آفتاب،

۷. در شب عید فطر و
قربان،

۸. بعد از غذا و با
شکم پر،

۹. در شبى که ماه
گرفته باشد،

۱۰. در روزى که خورشید
گرفته باشد،

۱۱. در حالى که بچه
ناظر آنها باشد،

۱۲. در حال احتلام پیش
از غسل یا وضو،[۲۱۶]

۱۳. بعد از طلوع فجر
تا طلوع خورشید،

۱۴. در حالى که هر دو
کاملاً عریان باشند.[۲۱۷]
 


محرمات آمیزش

پرسش ۱۱۶ . محرمات
آمیزش چیست؟

موارد و زمان&#۸۲۰۲;هایى که
نزدیکى در آنها حرام است، عبارت است از:

۱. در حال احرام،

۲. زمان نفاس،

۳. در حال اعتکاف،

۴. دوران قاعدگى،

۵. در حال روزه واجب،

۶. زمانى که زن کمتر
از نه سال داشته باشد،

۷. جایى که طواف و
نماز نساء در حج را به جا نیاورده باشد.[۲۱۸]

 


تکرار آمیزش

پرسش ۱۱۷ . آیا انسان
مى&#۸۲۰۲;تواند در یک شب، چند بار با همسرش مجامعت کند؟

همه مراجع: آرى، جایز
است؛ مگر آنکه افراط در این امر، براى سلامتى زن  ضرر داشته باشد.[۲۱۹]

 

پرسش ۱۱۸ . مرد تا چه
مدت مى&#۸۲۰۲;تواند عمل زناشویى را نسبت به همسرش را ترک کند؟

همه مراجع (به جز
مکارم): حد آن چهار ماه است و بیشتر از آن، نمى&#۸۲۰۲;تواند  نزدیکى با همسرش را ترک کند.[۲۲۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: حد
آن چهار ماه است و بیشتر از آن نمى&#۸۲۰۲;تواند نزدیکى با  همسرش را ترک کند؛ بلکه اگر زن
جوان باشد و در این مدت بیم آن مى&#۸۲۰۲;رود که به گناه بیفتد؛ احتیاط واجب آن است که
طورى رفتار کند که او به گناه نیفتد.[۲۲۱]

 

پرسش ۱۱۹ . در چه
صورت، مرد باید حداقل هر چهار شب یک شب در بستر زن دائمى بخوابد؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، صافى، مکارم و نورى: اگر مرد بیش از یک زن دارد، واجب است حداقل هر چهار
شب، یک شب در بستر یکى از آنان بخوابد و اگر یک زن دارد، رعایت آن لازم نیست؛ ولى
حق ندارد او را طورى رها کند که نه مثل  زن شوهردار باشد و نه مثل زن بى&#۸۲۰۲;شوهر.[۲۲۲]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، فاضل و وحید:اگر مرد بیش از یک زن دارد،  واجب است حداقل هر چهار شب، یک
شب در بستر یکى از آنان بخوابد و اگر  یک زن دارد، بنا بر احتیاط [واجب] رعایت آن
لازم است.[۲۲۳]

 


نزدیکى از پشت

پرسش ۱۲۰ . حکم نزدیکى
با همسر از پشت چگونه است؟

همه مراجع (به جز
تبریزى، سیستانى و وحید): کراهت شدید دارد.[۲۲۴]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر زن راضى باشد، کراهت شدید دارد و اگر راضى نباشد،  بنا بر احتیاط واجب جایز
نیست.[۲۲۵]

آیات عظام تبریزى و
وحید: بنا بر احتیاط واجب جایز نیست.[۲۲۶]

 

پرسش ۱۲۱ . اگر مرد
بخواهد با همسرش از پشت نزدیکى کند، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند تمکین نکند؟

همه مراجع: آرى، زن
مى&#۸۲۰۲;تواند به این نوع از استمتاع، تمکین نکند.[۲۲۷]

 


نزدیکى در ایام عادت

پرسش ۱۲۲ . آیا زن و
شوهر، مى&#۸۲۰۲;توانند در زمان حیض به جز نزدیکى، سایر استمتاعات را از یکدیگر داشته
باشند؟

همه مراجع: آرى، جایز
است؛ ولى کامیابى از ناف تا زانوى او کراهت دارد، مگر آنکه از روى لباس باشد.[۲۲۸]

 

پرسش ۱۲۳ . حکم مردى
که با همسرش در زمان حیض نزدیکى کند، چیست؟

آیات عظام امام،
خامنه&#۸۲۰۲;اى و فاضل: نزدیکى، در این حال بر هر دو حرام است و بنابر احتیاط واجب باید
شوهر کفاره بدهد.[۲۲۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت:
نزدیکى در این حال بر هر دو حرام است و باید شوهر  کفاره بدهد.[۲۳۰]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و نورى: نزدیکى در این حال بر هر دو حرام است و  باید شوهر استغفار کند و
بنابر احتیاط مستحب کفاره هم بدهد.[۲۳۱]

آیات عظام صافى، مکارم
و وحید: نزدیکى در این حال بر هر دو حرام است  و بهتر (احتیاط مستحب) است، شوهر
کفاره بدهد.[۲۳۲]

تبصره. مقدار کفّاره
یاد شده بدین قرار است: اگر نزدیکى در ثلث اول  روزهاى حیض باشد، «یک مثقال» (۱۸
نخود) طلا و در ثلث دوم «نیم مثقال» (۹ نخود) طلا و در ثلث سوم، «یک چهارم مثقال»
(۵/۴ نخود) طلا  است.

 

پرسش ۱۲۴ . حکم نزدیکى
از پشت در زمانى که زن حائض است، چیست؟

آیات عظام امام،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، صافى، مکارم و نورى: کراهت شدید دارد.[۲۳۳]

آیات عظام بهجت،
تبریزى و وحید: بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.[۲۳۴]

آیات عظام سیستانى و
فاضل: اگر زن راضى باشد، کراهت شدید دارد و اگر راضى  نباشد، بنابر احتیاط واجب
جایز نیست.[۲۳۵]

 


آمیزش و سلامتى زن

پرسش ۱۲۵ . در جایى که
روابط زناشویى (و افراط در آن) براى سلامتى زن  ضرر داشته باشد، آیا زن مى&#۸۲۰۲;تواند
تمکین نکند؟

همه مراجع: اگر براى
سلامتى زن ضرر داشته باشد، مى&#۸۲۰۲;تواند تمکین نکند.[۲۳۶]

تبصره. هرگاه زن براى
عدم تمکین و نزدیکى، عذر شرعى (مانند حیض، خطر سلامتى بدن و...) داشته باشد،
مى&#۸۲۰۲;تواند از نزدیکى ممانعت کند.

 


ملاعبه هنگام روزه

پرسش ۱۲۶ . آیا ملاعبه
با همسر - به جز نزدیکى - در حال روزه جایز است؟

همه مراجع: اگر بدون
قصد بیرون آمدن منى با همسرش ملاعبه کند - چنانچه  اطمینان دارد منى از او خارج
نمى&#۸۲۰۲;شود - اشکال ندارد و روزه هر دو صحیح است؛ هر چند اتفاقا از او منى بیرون آید.[۲۳۷]

 


آمیزش در حال روزه

پرسش ۱۲۷ . اگر زن و
شوهر در ماه رمضان روزه&#۸۲۰۲;دار باشند، نزدیکى آنها  چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اگر از روى
عمد و اختیار باشد، حرام است و روزه آنان باطل مى&#۸۲۰۲;شود و باید هر کدام یک کفّاره
بدهند.[۲۳۸]
 


نزدیکى در دوران آبستنى

پرسش ۱۲۸ . آیا در
دوران آبستنى و باردارى، نزدیکى با زن جایز است؟

همه مراجع: آرى؛ مگر
آنکه براى زن یا بچه، ضرر و خطر داشته باشد.[۲۳۹]

 


استمنا و آزمایشگاه

پرسش ۱۲۹ . براى تشخیص
اینکه مرد قادر بر بچه&#۸۲۰۲;دار شدن هست آیا مى&#۸۲۰۲;تواند استمنا کند تا آزمایش&#۸۲۰۲;هاى پزشکى بر
روى منى او، انجام شود؟

همه مراجع: خیر، این
کار جایز نیست؛ مگر آنکه ضرورتى ایجاب کند.[۲۴۰]

تبصره. چنانچه در
موردى، بنا به ضرورت مرد استمنا کند؛ در صورتى که همسر دارد، واجب است این عمل به
وسیله او انجام گیرد (نه با اعضا و جوارح خود).

 


استمناى بانوان

پرسش ۱۳۰ . آیا استمنا
براى بانوان هم هست؟

همه مراجع: آرى،
استمنا براى بانوان نیز حرام است؛ مگر آنکه به وسیله اعضاى بدن شوهر باشد.[۲۴۱]

 


استمناى شوهر

پرسش ۱۳۱ . آیا در
صورتى که همسر انسان در دسترس نباشد، شخص مى&#۸۲۰۲;تواند از  طریق دیگر (استمنا) به ارضاى
خود بپردازد؟

همه مراجع: خیر، این
کار حرام است.[۲۴۲]
 


استمنا با همسر

پرسش ۱۳۲ . شخصى به
قصد اینکه از همسرش منى خارج شود، او را با دست  تحریک مى&#۸۲۰۲;کند، آیا این کار از نظر
شرعى جایز است؟

همه مراجع: آرى،
استمنا به وسیله بدن همسر جایز است.[۲۴۳]

 


اشباع همسر

پرسش ۱۳۳ . آیا مرد
مى&#۸۲۰۲;تواند همسرش را با شى&#۸۲۰۲;ء خارجى و وسایل مصنوعى از  لحاظ جنسى اشباع کند؟

همه مراجع: خیر،
استفاده از این روش جایز نیست؛ ولى مى&#۸۲۰۲;تواند با هر نقطه از  بدن خود او را ارضا
کند.[۲۴۴]

 

 


غسل و جنابت

 


غسل&#۸۲۰۲;هاى واجب زن

پرسش ۱۳۴ . تعداد
غسل&#۸۲۰۲;هاى واجب زن چند تا است؟

همه مراجع: غسل&#۸۲۰۲;هاى
واجب بر زنان عبارت است از: غسل حیض، نفاس، استحاضه و نیز همه غسل&#۸۲۰۲;هایى که بر مردان
واجب است.[۲۴۵]

تبصره. غسل&#۸۲۰۲;هاى واجب
بر مردان عبارت است از: غسل جنابت، غسل مسّ میت و غسلى که با نذر و مانند آن واجب
شده است.

 


محرمات جنابت

پرسش ۱۳۵ . چه کارهایى
بر جنب حرام است؟

۱. گذاشتن چیزى در
مسجد؛

۲. خواندن آیه&#۸۲۰۲;هاى
سجده واجب؛[۲۴۶]

۳. رفتن به مسجدالحرام
و مسجد النبى؛[۲۴۷]

۴. رساندن جایى از بدن
به خط قرآن و اسم خداوند؛

۵. توقف در سایر مساجد
و حرم امامان (بنابر احتیاط واجب).[۲۴۸]
 


مکروهات جنابت

پرسش ۱۳۶ . کارهایى که
براى شخص جنب مکروه است، کدامند؟

چند چیز بر شخص جنب
مکروه است:

۱. خوردن و آشامیدن،[۲۴۹]

۲. خوابیدن بدون وضو،[۲۵۰]

۳. همراه داشتن قرآن،

۴. مالیدن روغن به
بدن،

۵. آمیزش بعد از
احتلام،

۶. خضاب با حنا و
مانند آن،

۷. تماس بدن با جلد یا
حاشیه قرآن،

۸. خواندن بیشتر از
هفت آیه از سوره&#۸۲۰۲;هایى که سجده واجب ندارد.

 


شرایط جنابت

پرسش ۱۳۷ . در چه صورت
شخص جنب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: انسان به
دو چیز جنب مى&#۸۲۰۲;شود:

۱. آمیزش،

۲. بیرون آمدن منى؛ چه
در خواب باشد یا بیدارى، کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بى&#۸۲۰۲;شهوت، با اختیار باشد
یا بى&#۸۲۰۲;اختیار.[۲۵۱]

تبصره. هرگاه به
اندازه ختنه&#۸۲۰۲;گاه یا بیشتر داخل شود؛ گرچه منى بیرون نیاید،  هر دو جنب مى&#۸۲۰۲;شوند و
باید غسل به جا آورند.[۲۵۲]
 


جنابت مرد

پرسش ۱۳۸ . راه تشخیص
منى و احتلام در مرد چیست؟

همه مراجع (به جز
بهجت، صافى و مکارم): خروج منى در مرد داراى سه نشانه است:

۱. همراه با شهوت
باشد؛ ۲. با جستن بیرون آید؛ ۳. بدن سست شود.

اگر هیچ یک از
علامت&#۸۲۰۲;هاى سه گانه و یا یکى از آنها را نداشت، حکم به منى  نمى&#۸۲۰۲;شود؛ مگر آنکه از
راه دیگرى یقین کند که منى است.[۲۵۳]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: خروج
منى در مرد داراى دو نشانه است:

۱. همراه با شهوت
باشد؛ ۲. با جستن بیرون آید.

اگر هیچ یک از دو
نشانه را نداشت، حکم به منى نمى&#۸۲۰۲;شود؛ مگر آنکه از راه دیگرى یقین کند که منى است.[۲۵۴]

آیة اللّه&#۸۲۰۲; صافى: اگر
با شهوت و جستن بیرون آید و یا با جستن بیرون آمده و بدن سست شود، آن رطوبت حکم منى
را دارد و اگر هیچ یک از این دو نشانه را  نداشت، حکم به منى نمى&#۸۲۰۲;شود؛ مگر آنکه از
راه دیگرى اطمینان یابد که منى است.[۲۵۵]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم:
خروج منى در مرد داراى دو نشانه است:

۱. همراه با شهوت
باشد؛

۲. با جستن بیرون آید.

اگر هیچ یک از دو
نشانه یا یکى از آنها را نداشت، حکم به منى نمى&#۸۲۰۲;شود؛  مگر آنکه از راه دیگرى یقین
کند که منى است.[۲۵۶]
 


جنابت زن

پرسش ۱۳۹ . راه تشخیص
منى و احتلام در زن چیست؟

همه مراجع (به جز
بهجت، تبریزى و نورى): خروج ترشّحات زن، اگر در اوج شهوت  (اوج لذت جنسى) باشد، حکم
به جنابت آن مى&#۸۲۰۲;شود و لازم نیست با جستن بیرون  آید و بدن سست شود و اگر بدون شهوت
باشد، حکم به منى نمى&#۸۲۰۲;شود؛ مگر آنکه  از راه دیگرى یقین کند منى است.[۲۵۷]

آیة اللّه&#۸۲۰۲; بهجت: خروج
ترشّحات زن، اگر همراه با شهوت (اوج لذت جنسى)  باشد و با جستن بیرون آید، حکم به
منى مى&#۸۲۰۲;شود و اگر هیچ یک از دو علامت  و یا یکى از آنها را نداشت، حکم به منى
نمى&#۸۲۰۲;شود؛ مگر آنکه از راه دیگرى  یقین کند منى است.[۲۵۸]

آیات عظام تبریزى و
نورى: خروج ترشحات زن اگر همراه با شهوت خاصى  (اوج لذت جنسى) باشد و بدن پس از آن
سست شود، حکم به منى مى&#۸۲۰۲;شود  و اگر هیچ یک از دو نشانه یا یکى از آنها را نداشت،
حکم به منى نمى&#۸۲۰۲;شود؛  مگر آنکه از راه دیگرى یقین کند، منى است.[۲۵۹]

 


انواع ترشحات

پرسش ۱۴۰ . مذى، وذى و
ودى را توضیح دهید؟

همه مراجع: «مذى» به
آبى گویند که گاهى بعد از ملاعبه و شوخى کردن با همسر  بیرون مى&#۸۲۰۲;آید.

«وذى» آبى است که گاهى
بعد از منى بیرون مى&#۸۲۰۲;آید.

«ودى» به آبى گویند که
گاه بعد از بول بیرون مى&#۸۲۰۲;آید و کمى سفید و  چسبنده است.

تمامى این آب&#۸۲۰۲;ها در
صورتى که مجرا، آلوده به بول و منى نباشد، پاک است.[۲۶۰]

 


روش استبراء

پرسش ۱۴۱ . استبراء از
بول و استبراء از منى چگونه انجام مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع (به جز
مکارم): استبراء عمل مستحبى است که مردها بعد از بیرون  آمدن بول انجام مى&#۸۲۰۲;دهند تا
اطمینان پیدا کنند بول در مجرا نمانده است و آن داراى اقسامى است. بهترین آنها این
است که بعد از قطع شدن بول، سه مرتبه با انگشت  میانه دست چپ از مخرج غائط تا بیخ
آلت کشیده و بعد انگشت شست را روى  آلت و انگشت پهلوى شست را زیر آن گذاشته و سه
مرتبه تا ختنه&#۸۲۰۲;گاه بکشند و  پس از آن سه مرتبه سر آلت را فشار دهند و استبراء از
منى آن است که بعد از خروج منى، بول کنند تا ذرات باقیمانده خارج شود.[۲۶۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم:
استبراء عمل مستحبى است که مردها بعد از بیرون آمدن بول  انجام مى&#۸۲۰۲;دهند، به این
ترتیب که چند مرتبه از بیخ آلت تا بالا، دست کشیده و قسمت بالا را چند مرتبه فشار
دهند تا باقیمانده بول خارج شود، اما استبراء از منى آن است که بعد از خروج منى،
بول کنند تا ذرات باقیمانده خارج شود.[۲۶۲]

تبصره ۱. فایده استبرا
از بول، این است که اگر آب مشکوکى بعد از آن خارج شود، پاک است و وضو را هم باطل
نمى&#۸۲۰۲;کند؛ اما اگر استبرا نکرده باشد، باید وضو را اعاده کند و محل را بشوید.

فایده استبرا از منى،
این است که اگر رطوبت مشکوکى از او خارج شود و  نداند منى است یا یکى از آب&#۸۲۰۲;هاى
پاک، غسل ندارد و اگر استبرا نکند و احتمال دهد ذرات منى در مجرا باقى بوده و همراه
بول یا رطوبت دیگرى  خارج شده، باید دوباره غسل کند.

تبصره ۲. براى زن&#۸۲۰۲;ها
استبراء از بول نیست و اگر رطوبتى ببینند و شک کنند  پاک است یا نه، پاک مى&#۸۲۰۲;باشد و
وضو و غسل او را هم باطل نمى&#۸۲۰۲;کند.

 

پرسش ۱۴۲ . اگر در
هنگام استبرا از بول یا بعد از آن، مایع سفید و غلیظى  خارج شود، آیا این منى است
یا چیز دیگر؟

همه مراجع: رطوبت یاد
شده پاک است؛ مگر آنکه یقین کند که منى یا بول است.[۲۶۳]

 

پرسش ۱۴۳ . آیا
ترشّحات و رطوبت&#۸۲۰۲;هایى که از بانوان خارج مى&#۸۲۰۲;شود، پاک است؟

همه مراجع: ترشّحات
مزبور پاک است و غسل ندارد؛ مگر آنکه یقین کنند بول یا منى است.[۲۶۴]

 

پرسش ۱۴۴ . اگر در
هنگام بازى، زن به حالت ارگاسم و تحریک کامل رسید، آیا غسل بر او واجب است؟


همه مراجع: اگر در اوج
لذت جنسى، از زن مایعى خارج شود، حکم منى را دارد و غسل بر او واجب مى&#۸۲۰۲;شود.[۲۶۵]
 

پرسش ۱۴۵ . آیا بعد از
ملاعبه بین زن و شوهر، هر دو باید غسل انجام دهند؟

همه مراجع: در صورتى
که نزدیکى انجام نگیرد و منى از آن دو خارج نشود،  غسل واجب نمى&#۸۲۰۲;شود.[۲۶۶]

 

پرسش ۱۴۶ . در هنگام
نزدیکى زن و مرد، چه موقع غسل واجب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: هرگاه به
اندازه ختنه گاه یا بیشتر داخل شود (گرچه منى بیرون  نیاید)، هر دو جنب مى&#۸۲۰۲;شوند
وباید غسل به جا آورند.[۲۶۷]

 

پرسش ۱۴۷ . اگر مردى
با زنش از پشت نزدیکى کند، بر زن نیز غسل جنابت واجب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع (به جز
مکارم): اگر به اندازه ختنه&#۸۲۰۲;گاه یا بیشتر داخل شود (گرچه منى  بیرون نیاید)، هر دو
جنب مى&#۸۲۰۲;شوند و باید غسل به جا آورند.[۲۶۸]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
به اندازه ختنه&#۸۲۰۲;گاه یا بیشتر داخل شود، (گرچه منى بیرون  بیاید) بنابر احتیاط واجب،
باید بین غسل و وضو جمع کنند.[۲۶۹]
 


تیمم بدل غسل

پرسش ۱۴۸ . کسى که
نمى&#۸۲۰۲;تواند غسل کند، ولى تیمم برایش ممکن است؛  آیا مى&#۸۲۰۲;تواند با همسرش نزدیکى کند و
با تیمم نماز بخواند؟

همه مراجع (به جز
فاضل): آرى، مى&#۸۲۰۲;تواند با همسرش نزدیکى کند؛ خواه بعد از  داخل شدن وقت نماز باشد،
یا پیش از آن.[۲۷۰]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: پیش
از داخل شدن وقت نماز، مانعى ندارد و بعد از آن ـ اگر بدون  جهت با عیال خود نزدیکى
کند - اشکال دارد؛ ولى اگر نزدیکى براى لذت بردن  یا امر عقلایى دیگر باشد اشکال
ندارد.[۲۷۱]

 

پرسش ۱۴۹ . آیا براى
چند مرتبه آمیزش، یک غسل کافى است؟

همه مراجع: آرى، یک
غسل کافى است.[۲۷۲]

 

پرسش ۱۵۰ . آیا شخص
محتلم، قبل از غسل مى&#۸۲۰۲;تواند با همسرش نزدیکى کند؟

همه مراجع: آرى،
مى&#۸۲۰۲;تواند؛ ولى کراهت دارد.[۲۷۳]

 

پرسش ۱۵۱ . آیا مرد در
هر نوبت که با همسرش نزدیکى مى&#۸۲۰۲;کند؛ باید فورى غسل کند؟

همه مراجع: خیر، غسل
تنها براى نماز و عباداتى لازم است که در آن طهارت شرط است.[۲۷۴]

 

پرسش ۱۵۲ . براى
جلوگیرى از حاملگى از کاندوم استفاده مى&#۸۲۰۲;کنیم، آیا غسل واجب مى&#۸۲۰۲;شود؟

همه مراجع: آرى، غسل
واجب مى&#۸۲۰۲;شود.[۲۷۵]

 

  


کنترل جمعیت و سقط جنین

 


پیشگیرى با دارو

پرسش ۱۵۳ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند با استفاده از دارو یا آمپول، از باردار شدن جلوگیرى کند؟ اگر شوهر اجازه
ندهد، چه حکمى دارد؟

آیات عظام امام، بهجت،
خامنه&#۸۲۰۲;اى، نورى و مکارم: اگر زیان مهمى نداشته باشد و  شوهر راضى باشد، اشکال
ندارد.[۲۷۶]

آیات عظام تبریزى،
وحید، فاضل و سیستانى: اگر زیان مهمى نداشته باشد،اشکال ندارد؛ هر چند شوهر راضى
نباشد.[۲۷۷]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; صافى: اگر
زیان مهمى نداشته باشد و بنا بر احتیاط واجب شوهر  راضى باشد، اشکال ندارد.[۲۷۸]

 


جلوگیرى بدون رضایت

پرسش ۱۵۴ . آیا شوهر
مى&#۸۲۰۲;تواند هنگام آمیزش بدون رضایت همسرش به طور طبیعى عزل کند؟

همه&#۸۲۰۲;مراجع (به جز
تبریزى): آرى، اشکال&#۸۲۰۲;ندارد؛ ولى بدون&#۸۲۰۲;رضایت زن کراهت دارد.[۲۷۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
بنا بر احتیاط واجب، باید با رضایت زن عزل کند.[۲۸۰]

تبصره. عزل مرد به این
است که هنگام آمیزش آب خود را بیرون از رحم زن بریزد.

 

پرسش ۱۵۵ . آیا زن
مى&#۸۲۰۲;تواند هنگام آمیزش به طور طبیعى عزل کند؟

همه مراجع: اگر شوهر
راضى باشد، اشکال ندارد و در غیر این صورت عزل زن حرام است.[۲۸۱]

تبصره. عزل زن به این
است که هنگام آمیزش خود را کنار بکشد؛ به طورى که آب شوهر در رحم او ریخته نشود.

 


پیشگیرى با عمل جراحى

پرسش ۱۵۶ . آیا به جهت
کنترل جمعیت، زن و مرد مى&#۸۲۰۲;توانند با استفاده از  عمل جراحى کارى کنند که دیگر
نتوانند فرزندى بیاورند؟

همه مراجع (به جز
تبریزى، خامنه&#۸۲۰۲;اى و سیستانى): خیر، این کار جایز نیست.[۲۸۲]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر این کار باعث زیان جدى (مانند قطع عضو) شود و یا نگاه و لمس حرام را به دنبال
داشته باشد، حرام است و در غیر این صورت، بنا بر احتیاط واجب جایز نیست.[۲۸۳]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; سیستانى:
اگر این کار باعث زیان جدى (مانند قطع) عضو نشود و نگاه و  لمس حرام را به دنبال
نداشته باشد، اشکال ندارد.[۲۸۴]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; خامنه&#۸۲۰۲;اى:
اگر این کار به انگیزه [و] غرض عقلایى انجام گیرد و باعث زیان  جدى (مانند قطع عضو)
نشود و نگاه و لمس حرام را نیز به دنبال نداشته باشد،اشکال ندارد.[۲۸۵]

 


عقیم دائمى و موقت

پرسش ۱۵۷ . جایى که
باردارى ضرر و خطر جانى زن را به همراه داشته باشد،آیا جایز است با استفاده از
دستگاه او را عقیم کرد؟

همه مراجع (به جز
خامنه&#۸۲۰۲;اى و سیستانى): اگر راهى، جز نازایى دائمى نباشد، اشکال ندارد.[۲۸۶]

آیات عظام خامنه&#۸۲۰۲;اى و
سیستانى: در فرض یاد شده، اشکال ندارد.[۲۸۷]

 

پرسش ۱۵۸ . آیا جایز
است به جهت کنترل جمعیت، با استفاده از دستگاه  به طور موقت از باردارى جلوگیرى
کرد؟

همه مراجع: اگر زیان
مهمى نرساند و باعث نگاه و لمس حرام نشود،  اشکال ندارد.[۲۸۸]
 

پرسش ۱۵۹ . در مواردى
که حاصل حاملگى، به وجود آمدن جنین داراى نقص  یا بیمارى ژنتیکى است، آیا مى&#۸۲۰۲;توان
زن یا مرد را عقیم کرد؟

آیات عظام امام، بهجت،
صافى، فاضل، نورى، وحید: خیر، عقیم کردن جایز  نیست.[۲۸۹]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; تبریزى:
اگر این کار باعث زیان جدى (مانند قطع عضو) شود و یا  نگاه و لمس حرام را به دنبال
داشته باشد، حرام است و در غیر این صورت، بنا بر احتیاط واجب جایز نیست.[۲۹۰]

آیات عظام سیستانى و
مکارم: در فرض یاد شده، عقیم کردن اشکال ندارد.[۲۹۱]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; خامنه&#۸۲۰۲;اى:
اگر این کار به انگیزه [و ]غرض عقلایى انجام گیرد و زیان جدى  (مانند قطع عضو) نیز
در بر نداشته باشد و باعث نگاه یا لمس حرام نشود، اشکال ندارد.[۲۹۲]

 


سقط جنین

پرسش ۱۶۰ . آیا سقط
جنین در ماه&#۸۲۰۲;هاى اول حاملگى، اشکال شرعى دارد؟

همه مراجع: آرى، سقط
جنین پس از انعقاد نطفه در هر ماهى که باشد، جایز نیست.[۲۹۳]
 

پرسش ۱۶۱ . اگر سقط
جنین با رضایت کامل پدر و مادر توسط پزشک انجام گیرد، دیه آن به عهده کیست؟

همه مراجع: دیه سقط
جنین بر عهده قاتل مباشر است و چون این عمل به وسیله  پزشک انجام شده، بر پدر و
مادر تکلیفى نیست؛ بلکه او ضامن است و این دیه به  پدر و مادر پرداخت مى&#۸۲۰۲;شود. البته
مى&#۸۲۰۲;توانند از حق خود بگذرند و از او چیزى  دریافت نکنند. در هر حال باید از کار خود
توبه کنند.[۲۹۴]

 


جنین نامشروع

پرسش ۱۶۲ . سقط جنین
نامشروع، چه حکمى دارد؟

همه مراجع: جایز نیست.[۲۹۵]

 


جنین غیرمسلمان

پرسش ۱۶۳ . مسلمانى با
یک دختر مسیحى ازدواج موقت کرده و زن از او باردار  شده است، آیا سقط بچه جایز است؟

همه مراجع: سقط او
جایز نیست.[۲۹۶]

 


جنین ناقص

پرسش ۱۶۴ . سقط کردن
جنینى که ناقص الخلقه به دنیا مى&#۸۲۰۲;آید، چه حکمى دارد؟

همه مراجع (به جز فاضل
و مکارم): ناقص بودن بچه مجوز شرعى براى سقط جنین  محسوب نمى&#۸۲۰۲;شود.[۲۹۷]

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; مکارم: اگر
در مراحل ابتدایى جنین باشد و به صورت انسان کامل  درنیامده (هنوز روح در آن دمیده
نشده باشد) و تولد ناقص آن باعث مشقت  و حرج شدید براى پدر و مادرش گردد اشکال
ندارد و بنابر احتیاط دیه را هم باید بدهند[۲۹۸].

آیه&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲; فاضل: سقط
آن جایز نیست مگر در موارد ضرورت.[۲۹۹]

 


جنین مرده

پرسش ۱۶۵ . اگر با
آزمایش&#۸۲۰۲;هاى تخصصى یقین پیدا شود؛ که جنین بعد از تولد  و یا در ماه&#۸۲۰۲;هاى آخر از دنیا
مى&#۸۲۰۲;رود؛ آیا سقط آن جایز است؟

همه مراجع: خیر، جایز
نیست.[۳۰۰]

 


حمل مادر در خطر

پرسش ۱۶۶ . سقط جنین
براى مادرى که در معرض مرگ است و شاید با این کار  بهبود یابد، چه حکمى دارد؟

آیات عظام بهجت،
سیستانى، خامنه&#۸۲۰۲;اى، فاضل، مکارم و نورى: اگر طبق تشخیص دکتر متخصص و مورد اطمینان،
بقاى حمل براى مادرش خطر جانى داشته باشد چنانچه روح در او دمیده نشده سقط آن اشکال
ندارد[۳۰۱].

آیات عظام تبریزى و
نورى: اگر مادر از هر راهى (هر چند از گفته پزشک)  اطمینان یا خوف داشته باشد که
این بچه موجب مرگ او مى&#۸۲۰۲;شود چنانچه  روح در او دمیده نشده میتواند با خوردن دارو و
مانند سقط نماید ولى  بر غیرمادر سقط جایز نیست.[۳۰۲]

 


دیه سقط جنین

پرسش ۱۶۷ . دیه سقط
جنین چه مقدار است؟

همه مراجع: دیه براى
نطفه، ۲۰ مثقال شرعى طلاى سکه دار؛ براى علقه  (خون بسته شده) ۴۰ مثقال و براى مضغه
(پاره گوشت) ۶۰ مثقال است. اگر استخوان داشته و بدون گوشت باشد، ۸۰ مثقال و اگر
گوشت آن را پوشانده و خلقت کامل شده باشد، ۱۰۰ مثقال است. اگر روح در آن دمیده شده؛
چنانچه  پسر باشد، ۱۰۰۰ مثقال اگر دختر باشد، ۵۰۰ مثقال شرعى طلاى سکه&#۸۲۰۲;دار  دیه
دارد. گفتنى است روح در حدود چهار ماهگى، در جنین دمیده مى&#۸۲۰۲;شود.[۳۰۳]

 

پرسش ۱۶۸ . دیه جنینى
که به وسیله پزشک سقط مى&#۸۲۰۲;شود، بر عهده کیست؟ وظیفه پدر و مادرى که اقدام به چنین
کارى کرده&#۸۲۰۲;اند، چیست؟

همه مراجع: دیه سقط
جنین بر عهده قاتل مباشر است و چون این عمل به وسیله پزشک انجام شده، بر پدر و مادر
تکلیفى نیست؛ بلکه او ضامن است و این دیه  به پدر و مادر پرداخت مى&#۸۲۰۲;شود. البته
مى&#۸۲۰۲;توانند از حق خود بگذرند و از او چیزى  دریافت نکنند. در هر حال باید از کار خود
توبه کنند.[۳۰۴]

 

 


دانستنى&#۸۲۰۲;ها

 


ناشزه

پرسش ۱۶۹ . ناشز و
ناشزه به کسى چه گفته مى&#۸۲۰۲;شود؟ در صورت تحقّق نشوز، وظیفه طرف مقابل در این زمینه
چیست؟

«ناشز» و «ناشزه» به
مرد یا زنى گفته مى&#۸۲۰۲;شود که حقوق واجب و  وظایف شرعى را نسبت به همسرش رعایت نکند.

هرگاه نشوز و
نافرمانى، از سوى زن باشد، مرد مى&#۸۲۰۲;تواند زمینه آن را  از بین ببرد. به این ترتیب که
نخست او را نصیحت کند و اگر تأثیر نگذاشت،  مى&#۸۲۰۲;تواند از همخوابى با او بپرهیزد؛
یعنى، در بستر خواب به او پشت کند  و یا نزد او نخوابد. اگر این روش نیز در او اثر
نداشت، چنانچه امید دارد با تنبیه  او را از نافرمانى باز دارد. البته این کار به
قصد اصلاح (نه از روى خشم و انتقام)  و به اندازه&#۸۲۰۲;اى باشد که باعث توجه و تنبه او
گردد.

هرگاه نشوز و نافرمانى
از سوى مرد باشد، زن نخست او را نصیحت مى&#۸۲۰۲;کند و  اگر تأثیر نگذاشت، مى&#۸۲۰۲;تواند شکایت
خود را نزد حاکم ببرد تا او را به انجام  وظایفش وادار کند. البته حق ندارد با او
قهر کند و یا او را کتک بزند.[۳۰۵]
 


استمنا

پرسش ۱۷۰ . استمنا
چیست؟

همه مراجع: استمنا آن
است که انسان با خود یا دیگرى کارى کند که از او  منى بیرون آید. این کار حرام است
و عقوبت اخروى دارد.[۳۰۶]

 


مهرالمثل

پرسش ۱۷۱ . مهر المثل
چیست؟

مهرى که در هنگام عقد
ازدواج براى زن معلوم نشده و پس از زفاف  (نزدیکى)، مهریه زنان هم شأن او - از نظر
حسب، نسب، سن، عقل و ثروت - تعیین مى&#۸۲۰۲;شود.

 

 
 
 


کتابنامه

۱. قرآن کریم.

۲. امام خمینى، سید
روح اللّه، استفتائات، دفتر انتشارات اسلامى، قم، اول، ۱۳۷۲.

۳.
ــــــــــــــــــــــ ، المکاسب المحرمة.

۴.
ــــــــــــــــــــــ ، تحریرالوسیلة، پیام، تهران، پنجم،  ۱۳۶۵ .

۵.
ــــــــــــــــــــــ ، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، دفتر انتشارات اسلامى، قم، نهم، ۱۳۷۹.

۶. بروجردى، سیدحسین،
زبدة المقال، مکتبة الداورى، قم.

۷. بنى&#۸۲۰۲;هاشمى خمینى،
سید محمدحسن، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، دفتر انتشارات  اسلامى، قم، اول، ۱۳۷۷.

۸. بهجت، محمدتقى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، شفق، قم، بیست و چهارم، ۱۳۷۹.

۹. تبریزى، میرزا
جواد، استفتائات جدید، سرور، قم، اول، ۱۳۷۸.

۱۰.
ـــــــــــــــــــ ، التعلیقة على منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، مهر، قم، اول، ۱۴۱۵ق.

۱۱.
ـــــــــــــــــــ ، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، سرور، قم، هفتم، ۱۳۷۹.

۱۲.
ـــــــــــــــــــ ، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، مهر، هشتاد و یکم، ۱۳۸۱.

۱۳.
ـــــــــــــــــــ ، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، مهر، قم، دوم، ۱۳۷۹.

۱۴.
ـــــــــــــــــــ ، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، دارالصدیقة الشهیده، قم، دوم، ۱۳۸۲.

۱۵. حرعاملى، محمدبن
حسن، وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، مکتبه&#۸۲۰۲;الاسلامیه، تهران، پنجم، ۱۴۰۱ق.

۱۶. حسینى خامنه&#۸۲۰۲;اى،
سید على، اجوبة الاستفتائات، الهدى، تهران، اول، ۱۳۸۱.

۱۷. حسینى سیستانى،
سید على، المسائل المنتخبه، ستاره، قم، ۱۴۱۶ ق .

۱۸.
ــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، دفتر آیه&#۸۲۰۲;اللّه سیستانى، مشهد،
شانزدهم،  ۱۴۱۹ ق.

۱۹.
ــــــــــــــــــــــــــــ ، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین.

۲۰. حکیم، سید محسن،
مستمسک العروة الوثقى، احیاء التراث العربى، بیروت، سوم،  ۱۳۹۰ ق.

۲۱. حلى، اسد، الامام
الصادق والمذاهب الاربعه.

۲۲. خراسانى، محمد
کاظم، کفایة الاصول، مؤسسه آل البیت، قم، اول، ۱۴۰۹ق.

۲۳. خراسانى، وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، مدرسة الامام باقرالعلوم، قم، چهارم، ۱۴۲۳ق.

۲۴.
ــــــــــــــــــ ، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین.

۲۵. خویى، سید
ابوالقاسم، التنقیح فى شرح العروة الوثقى.

۲۶.
ــــــــــــــــــــــ ، صراط&#۸۲۰۲;النجاة مع تعلیقات التبریزى، دارالاعتصام، قم، اول،
۱۴۱۷ق.

۲۷. خویى، سید
ابوالقاسم، مصباح الفقاهة.

۲۸.
ــــــــــــــــــ ،مستند العروة الوثقى، لطفى، قم، ۱۳۶۴.

۲۹. صافى گلپایگانى،
لطف&#۸۲۰۲;اللّه، استفتائات پزشکى.

۳۰.
ــــــــــــــــــــ ،توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، قم، دوازدهم، ۱۴۱۸ ق.

۳۱.
ـــــــــــــــــــــــــــ ، جامع الاحکام، حضرت معصومه، قم، دوم، ۱۳۷۸.

۳۲. طباطبایى یزدى،
سیدمحمدکاظم، العروه&#۸۲۰۲;الوثقى، اسماعیلیان، قم، چاپ&#۸۲۰۲;پنجم،۱۳۷۷.

۳۳. لنکرانى،
محمدفاضل، العروة الوثقى مع تعلیقات...، اعتماد، قم، اول، ۱۴۲۲ ق.

۳۴. شیخ کلینى،
الکافى، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

۳۵. مجلسى، محمد تقى،
بحارالانوار.

۳۶. مدرسى،
سیدمحمدتقى، احکام الخمس، محبان الحسین، تهران، دوم، ۱۳۸۰.

۳۷. مطهرى، مرتضى،
آشنایى با قرآن، صدرا، تهران، هشتم، ۱۳۷۴.

۳۸. ـــــــــــــ ،
ده&#۸۲۰۲;گفتار، صدرا، تهران، دهم، ۱۳۷۴.

۳۹. ـــــــــــــ ،
مسأله حجاب، صدرا، تهران.

۴۰. مغنیه، محمدجواد،
الفقه على المذاهب الخمسة، مؤسسة الصادق، چهارم، ۱۳۷۸.

۴۱. مکارم شیرازى،
ناصر، استفتائات جدید، مدرسه على&#۸۲۰۲;بن ابیطالب، قم، اول، ۱۳۷۹.

۴۲.
ـــــــــــــــــــــ ، انوار الفقاهه، نسل جوان، قم، اول، ۱۴۱۶ ق.

۴۳.
ـــــــــــــــــــــ ، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، هاتف، مشهد، هفدهم، ۱۳۷۶.

۴۴.
ـــــــــــــــــــــ ، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، دوازدهم، ۱۳۷۴.

۴۵.
ـــــــــــــــــــــ ، تعلیقات على العروة الوثقى، مدرسه على&#۸۲۰۲;بن ابیطالب، قم،
دوم،  ۱۴۱۳ق.

۴۶.
ـــــــــــــــــــــ ، یک&#۸۲۰۲;صد و هشتاد پرسش، دفتر نشر برگزیده، قم، اول، ۱۳۷۸.

۴۷. مکى عاملى،
محمدجمال الدین، اللمعة الدمشقیه، مکتبة الداورى، قم، اول.

۴۸. نورى همدانى،
حسین، التعلیقات على کتاب العروة الوثقى.

۴۹.
ــــــــــــــــــــــ ، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، مؤسسه مهدى موعود، پانزدهم، ۱۳۷۸.

۵۰.
ــــــــــــــــــــــ ، هزار و یک مسأله فقهى، مؤسسه مهدى موعود، اول، ۱۳۸۰.

۵۱. هاشمى شاهرودى،
سیدمحمود، کتاب الخمس، مکتب السیدمحمود الهاشمى، اول،  ۱۴۰۹ ق.

 

 

 




 


پی نوشت ها :



[۱]
.
روم۳۰، آیه ۲۱.




[۲]
. در
سوره اعراف آیه ۱۸۹ نیز تعبیر سکونت و آرامش آمده است.




[۳]
.
وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۴۱.




[۴]
.
مستدرک&#۸۲۰۲;الوسائل، ج ۸، ص ۹.




[۵]
.
وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۲، ص ۳۴.




[۶]
. قلم
۶۸، آیه ۴.




[۷]
. نساء
۴، آیه ۳۴.




[۸]
.
«خَیْرُکُمْ خَیْرُکُمَ لِاَهْلِهِ و أنا خَیْرُکُمْ لِاَهلى»؛
وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۲۲۱.




[۹]
.
«لَیْسَ مِنّا مَنْ وُسِّعَ عَلَیْهِ ثُمَّ فَتَّرَ عَلى عِیالِهِ»؛
مستدرک&#۸۲۰۲;الوسائل، ج ۱۵، ص ۲۵۶.




[۱۰]
.
«مَنْ دَخَلَ السُّوقَ فَاشْتَرى تُحْفَةٌ فَحَمَلَها اِلى عِیالِهِ کانَ
کَحامِلِ صَدَقَةٍ اِلى قَوْمِ مَحاوِیجِ»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعة، ج۱۵،  ص۲۲۷.




[۱۱]
.
«یَنْبَغى لِلرَّجُلِ اَنْ یُوَسِّعَ عَلى عِیالِهِ لِئَلاّ یَتَمَنّوا
مَوْتَه»؛ من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۶۸.



[۱۲]
.
«هَلکَ بذى المروةَ انْ یبیت الرّجل عن مَنْزِله بالمصر الذى فیه أهلُه»؛
وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۲۲.




[۱۳]
.
«جُلُوسُ الْمَرْءِ عِنْدَ عِیالِهِ اَحَبُّ اِلَى اللّه&#۸۲۰۲; تَعالى مِن
اِعْتِکافٍ فِى مَسْجِدى هذا»؛ میزان الحکمة، ج۴، ص۲۸۷.




[۱۴]
.
نساء ۴، آیه ۱۹.




[۱۵]
.
«مَنْ اِتَّخَذَ اِمْرَأةً فَلْیَکْرِمْها»؛ (بحارالانوار، جلد ۱۰۳، ص
۲۲۴).




[۱۶]
.
«اِنَّهُنَّ اَمَانَةُ اللّه&#۸۲۰۲; عِنْدَکُمْ فَلا تُضارّوهنُنَّ وَلا
تَعْضِلُهُنَّ»؛ مستدرک&#۸۲۰۲;الوسائل، ج ۴، ص ۲۵۱.




[۱۷]
. راز
تفاهم در زندگى زناشویى، ص۹۹.




[۱۸]
.
«قَوْلُ الرَّجلِ لِلْمَرْأَةِ اِنّى اُحِبُّکَ لایَذْهَبُ مِنْ قَلْبِها
اَبَدا»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعة، ج ۲۰، ص ۲۳.




[۱۹]
.
«کُلَّما اَزْدادَ الْعَبْدُ اِیمانً اِزْدادَ حُبًّ لِلنِّساءِ»؛
بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۲۸.




[۲۰]
. «من
اخلاق الانبیاء حب النساء»؛ بحارالانوار، ج ۱۰۰، ص ۲۳۶.




[۲۱]
.
«اِعْلَمْ اَنَّ النِّساءَ شَتى فَمِنْهُنَّ الْغَنیمَةُ وَ الْغَرامَةُ وَ
هِىَ الْمُتَحَبِّبَةُ لِزَوْجِها وَالْعاشِقَةُ لَهُ»؛ مستدرک&#۸۲۰۲;الوسائل، ج
۱۴،  ص۱۶۱.




[۲۲]
.
بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۱۲۳.




[۲۳]
. «ما
مِنْ اِمْرَأَةٍ تَسْقى زَوْجَها شَرْبَةً مِنْ ماءٍ اِلاّ کانَ خَیْرا
لَها مِنْ عِبادَةِ سَنَة صِیامِ نَهارِها وَ قِیامِ لَیْلِها»؛ 
وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج۱۴، ص ۱۲۳.




[۲۴]
.
«ِانَّ للّه&#۸۲۰۲; عُمّالاً وَ هذِهِ مِنْ عُمّالِهِ لَها نِصْفُ اَجرِ
الشَهید»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۱۷.




[۲۵]
.
«سَعیدَةٌ سَعیدَةٌ اِمْرَأَةٌ تُکْرِمُ زَوْجَها وَلا تُؤْذیهِ وَ
تُطیعُهُ فِى جَمیعِ اَحْوالِهِ»؛ بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص۲۵۲.




[۲۶]
.
«لَوْ اَمَرْتُ اَحَدا اَنْ یَسْجُدَ لاَِحَدٍ لاََمَرْتُ الْمَرأةَ اَنْ
تَسْجُدَ لِزَوْجِها»؛ کافى، ج ۵، ح ۵۰۸.




[۲۷]
.
«طُوبى لاِِمْرَأةٍ رَضِىَ عَنْها زَوْجُها»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعة، ج۱۴، ص۱۵۵.




[۲۸]
. «وَ
عَلَیْها اَنْ تَتَطیَّبَ بِأَطْیَبِ طیبِها وَ تَلْبِسَ اَحْسَنَ ثِیابِها
وَ تَزَیَنَ بِاَحْسَنِ زِینَتِها وَ تَعْرِضَ نَفْسَها عَلَیْهِ غُدُوةً
و  عَشیّةً»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۲۱۱.




[۲۹]
. «لا
یَحِلُّ اَنْ تَنامَ حَتَّى تَعْرِضَ عَلَى زَوْجِها وَ تَخْلَعَ
ثِیابَها»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۲۱.




[۳۰]
. «و
لقَد تَرکَ النِّساء العِفَّةَ بِتَرْکِ ازواجِهنَّ التَّهیِّه»؛
وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۳۸۱.




[۳۱]
.
«النِساءُ یُحْبِبْنَ اَنْ یَرینَ الرَّجُلَ فِى مِثْلِ ما یُحبُّ الرَّجُل
اَنْ یَرى فِیهِ النِّساء مِنَ الزِینَةِ»؛ مکارم&#۸۲۰۲;الاخلاق، ص۸۰.




[۳۲]
. نور
۲۴، آیه ۱۳.




[۳۳]
.
احزاب ۳۳، آیه ۳۳.




[۳۴]
.
«اَیُّما إِمْرَأةِ تَطَیَّبَ لِغَیْرِ زَوْجِها لَمْ یُقْبَلِ اللّه&#۸۲۰۲;
مِنها صَلاةً حَتَّى تَغْتَسِلَ مِنْ طیبِها»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۳۱۱.




[۳۵]
.
«اَىُّ اِمْرَأَةِ تَطَیِّبَ وَ خَرَجَتْ مِنْ بَیْتِها لاهِىَ تُلْعَنْ
حَتّى تَرْجَعَ اِلى بَیْتِهَا»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۴۱۱.




[۳۶]
.
«خَیْرُ نِساءِکُمْ الطَّیِبَةُ الرّیحُ اَلطَّیِبةُ الطَّبیخُ الّتى اِذا
اَنْفَقَتْ بِمَعرُوفٍ وَ اِنْ اَمْسَکَتْ اَمْسَکَتْ بِمَعروُفٍ فَتِلْکَ
عامِلٌ مِنْ  عُمّالِ اللّه&#۸۲۰۲; وَ عامِلُ اَللّه&#۸۲۰۲; لا یَخیبُ وَلا یَنْدِمُ»؛
کافى، ج ۵، ص ۳۲۶.




[۳۷]
.
«اَلامُؤمِنُ یَأْکُلُ بِشَهْوِةِ اَهْلِهِ وَالْمُنافِقُ یَأْکُلُ
اَهْلُهُ بِشَهْوَتَهِ»؛ کافى، ج ۴، ص ۱۲.




[۳۸]
.
«خَیْرُ نِساءِکُمْ الَّتِى اِنْ اُعْطیتِ شَکَرَتْ وَ اِنْ مُنِعَتْ
رَضِیَتْ»؛ بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۳۵.




[۳۹]
.
«اَیُّما اِمْرَأَةٍ قالَتْ لِزَوْجِها: ما رَأَیْتُ قَطُّ مِنْ وَجْهِکَ
خَیْرا فَقَدْ حَبِطَ عَمُلُها»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۲۰، ص ۱۶۲.




[۴۰]
.
«اَعْلَمُ النِّساءِ بَرَکَةً اَقَلِّهِنَّ مَؤُونَةً»؛ نهج&#۸۲۰۲;الفصاحه، ح
۳۵۸.




[۴۱]
. «لا
یَحِلُّ لِلْمَرْأدِ اَنْ تَتَکَلَّفَ زَوْجَها فَوْقَ طاقِتِهِ»؛
مستدرک&#۸۲۰۲;الوسائل، ج۱۴، ص۲۴۲.




[۴۲]
.
ر.ک: بحارالانوار، ج ۴۳، ص ۱۱۳، به نقل از: جلوه&#۸۲۰۲;هاى رفتارى حضرت زهراس، ص
۶۳.




[۴۳]
. «وَ
عَلَیْها اَنْ تَتَطیَّبَ بِأَطْیَبِ طیبِها وَ تَلْبِسَ اَحْسَنَ ثِیابِها
وَ تَزَیَنَ بِاَحْسَنِ زِینَتِها وَ تَعْرِضَ نَفْسَها عَلَیْهِ غُدُوةً و
عَشیّةً و...»؛ وسائل&#۸۲۰۲;الشیعه، ج ۱۴، ص ۲۱۱.




[۴۴]
.
«وَلا تَمْنَعُهُ نَفْسُها وَ اِنْ کانَتْ عَلَى ظَهْرِ قَتَبٍ»، الکافى، ج
۵، ص ۵۰۷.




[۴۵]
.
تفسیر من وحى القرآن، علامه سیدمحمدحسین فضل&#۸۲۰۲;اللّه&#۸۲۰۲;.




[۴۶]
.
نساء ۴، آیه ۳۴.




[۴۷]
.
بحارالانوار، ج ۱۰۴، ص ۵۸.




[۴۸]
.
نساء ۴، آیه ۳۴.




[۴۹]
.
نساء ۴، آیه ۳۵.




[۵۰]
.
براى آگاهى بیشتر ر.ک:

الف.
واژه&#۸۲۰۲;نامه روان&#۸۲۰۲;پزشکى و روان&#۸۲۰۲;شناسى، ص ۱۳۲، هارولد
کاپلان و بنیامین سادوک.

ب.
واژه&#۸۲۰۲;نامه روان&#۸۲۰۲;پزشکى&#۸۲۰۲;انجمن روان&#۸۲۰۲;پزشکان آمریکا، ترجمه:
مهرداد فیروز و خشایار بیگى.

ج.
تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۳۷۳.




[۵۱]
.
«اِنّى اَتَعَجَّبُ مِمَّنْ یَضْرِبُه اِمْرَأَتَهُ وَ هُوَ بِالضَّرْبِ
اُولى مِنْها لا تَضْرِبُوا نِساءَکُمْ بالاخَشَبِ فَاِنَّ فیه القَصاصِ»؛ 
بحارالانوار، ج ۱۰۰، ص ۲۴۹.




[۵۲]
.
«مَنْ اِتَّخَذَ اِمْرَأةً فَلْیَکْرِمْها فَاِنَّما اِمْرَأةُ اَحَرِکُمْ
لُعْبَةٌ فَمَنْ اتَّخَذَها فَلا یُضَیِّعْها»؛ بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۲۴.




[۵۳]
.
«اَخْبَرنى اَخى جِبْرِئیلَ وَ لَمْ یَزَلْ یُوصینى بِالنِّساءِ حَتَّى
ظَنَنْتُ اَنْ لا یَحِلَّ لِزَوْجِها اَنْ یَقُولَ لَها اُفٍّ»؛ 
مستدرک&#۸۲۰۲;الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۵۲.




[۵۴]
.
«اَیَضْرِب اَحَدُکُمْ اَلْمَرأَةَ ثُمَّ یَظِلُّ مُعانَقَها»، کافى، ج ۵،
ص ۵۰۹.




[۵۵]
.
نشریه پرسمان، شماره ۹، سال ۱۳۸۲.




[۵۶]
.
روم۳۰، آیه ۲۱.




[۵۷]
.
«مَنْ اِتَّخَذَ اِمْرَأةً فَلْیَکْرِمْها»؛ بحارالانوار، ج ۱۰۳، ص ۲۲۴.




[۵۸]
.
«جهاد المرأة حسن التبعل»، فروع کافى، ج ۵.




[۵۹]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النفقات، م ۸ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
النفقات، م ۸ ؛ تبریزى،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، النفقات ؛ وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۰ ؛
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۲۰ ؛ مکارم، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۰۶۲ ؛
نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸ ؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل،م ۱۸۹۷ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى،
استفتائات، س ۳۸۳.




[۶۰]
.
دفتر: همه مراجع.




[۶۱]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النفقات، م ۱۵ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۵۳ ؛
صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،  النفعات، م ۱۵؛ فاضل، تفصیل الشریعة، النکاح،
النفقات، م ۱۵ و دفتر: بهجت.




[۶۲]
.
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۴۲۵ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۱۴۰۸.




[۶۳]
.
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۴۰۸.



[۶۴]
.
دفتر: همه مراجع.




[۶۵]
.
دفتر: همه مراجع.




[۶۶]
.
دفتر: همه مراجع.




[۶۷]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، نفقات، م ۹؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، نفقات، م ۹
؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج  ۱، س ۱۶۸۶ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۸۴۷؛ وحید
و تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، م ۱۳۹۸؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۲۱ و
دفتر: بهجت، خامنه&#۸۲۰۲;اى و نورى.




[۶۸]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۳ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۲۸ و
دفتر: همه مراجع.




[۶۹]
.
امام، استفتائات، ج ۳، احکام نفقه، س ۱۵ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س
۱۶۹۳، و ج ۲، س ۱۳۱۰ و  ۱۳۱۱ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۸۴۶ ؛ تبریزى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، النفقات ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات ؛
صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، النفقات، م ۸ ؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۱۸۹۷ ؛
نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸ ؛ دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین،
ج ۳، م ۴۲۰.




[۷۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۲۴ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۱۳ ؛
نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م  ۲۴۲۰ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۸ ؛ دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۷۱]
.
صافى، جامع الاحکام، ج۲، س ۱۳۳۳ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، احکام نفقه، س ۱۴
؛ نورى، استفتائات،  ج ۲، س ۶۶۲ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۲ ؛
مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۱۰۵۱ و ج ۱، س ۸۳۹ و دفتر: بهجت و خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۷۲]
.
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۹۹ و وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۳۹۹.




[۷۳]
.
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۱۵.




[۷۴]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النفقات، ۱۹ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، م ۱۹ ؛
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج  ۲، م ۱۴۱۸ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۴۱۸
؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۰ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۳۳
و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، نورى، مکارم و بهجت.




[۷۵]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۶۵۷ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النفقات، م ۱۲ و ۱۳
و ۱۴ و ۱۵ ؛ وحید،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج
۲، النفقات، م ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۸۴۳ ؛
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۲۴ و ۴۲۵ و دفتر: نورى، فاضل، خامنه&#۸۲۰۲;اى و
بهجت.




[۷۶]
.
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۴۲۴ و ۴۲۵ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲،
النفقات، م ۱۲ و ۱۳ و ۱۴ و  ۱۵ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، النفقات، م ۱۲ و
۱۳ و ۱۴ و ۱۵ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، النفقات ؛ وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات ؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۱۸۹۷ ؛ مکارم،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۰۶۲ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۰ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸ ؛ دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۷۷]
.
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۴۰۲ و ۱۴۱۱ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳،
۱۴۰۲۴ و ۱۴۱۱ ؛  صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، النفقات، م ۱۰ ؛ فاضل،
جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۸۴ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۸۴۴ ؛ دفتر: بهجت و
خامنه&#۸۲۰۲;اى و ر.ک: توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۲۷۸.




[۷۸]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النفقات، م ۱۰ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲،
النفقات، م ۱۰؛




[۷۹]
.
مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۸۴۴ و توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۲۷۷.




[۸۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۶.




[۸۱]
.
همان، م ۲۴۱۶ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۱۲.




[۸۲]
.
وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۰.




[۸۳]
.
امام، استفتائات، ج ۳، احکام نفقه، س ۲۸ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۶۵۶ ؛
صافى، جامع&#۸۲۰۲;الاحکام، ج  ۲، س ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ و دفتر: همه مراجع.




[۸۴]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۲ و ۲۴۱۴ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۷۶ و ۲۴۷۸
؛ نورى،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸ و ۲۴۱۰ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۸۵]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، القول فى
النشوز ؛ سیستانى،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۵۰ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
القول فى النشوز، م ۱ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۶۶.




[۸۶]
.
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، النفقات.




[۸۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۳ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۷۷ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۹ ؛  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۸۸]
.
تبریزى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۳.




[۸۹]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النفقات، م ۸ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
النفقات، م ۸ ؛تبریزى،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات، م ۱۴۰۸ ؛ وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، النفقات، م ۱۴۰۸ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م
۴۲۵ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۸۷ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتائات، س ۳۰۰ و
دفتر: نورى، بهجت و مکارم.




[۹۰]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۰ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۸۷ و دفتر: همه
مراجع.




[۹۱]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۲۵۹ ؛ امام، تحریرالوسیله، ج ۲، المهر، م ۳ ؛ صافى،
هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، المهر، م ۳  ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۲۸۸ و
دفتر: همه مراجع.




[۹۲]
.
امام، استفتائات، ج ۳، احکام نفقه، س ۲۱ ؛ تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵، س ۵۴۴
و دفتر: همه مراجع.




[۹۳]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۵۱ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۴۷ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۵۱۵ و  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۹۴]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۳۳ ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۲۵۵ ؛ سیستانى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲،  م ۳۳۳؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج۲، م ۱۳۵۹ ؛ وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۳۵۹ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، الشروط المذکورة
فى عقد النکاح، م ۲ و استفتائات، ج ۳، احکام ازدواج، س ۵۵ ؛ نورى،
استفتائات، ج ۲، س ۶۳۷ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۰۵ و ۹۰۷ و دفتر: فاضل
و بهجت.




[۹۵]
.
امام، استفتائات، ج ۳، احکام ازدواج، س ۵۵؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۰۷؛
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء،  س ۷ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۵۳۳؛ نورى،
استفتائات، ج ۲، س ۶۳۷ و توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۵۳۴ ؛ دفتر: بهجت.




[۹۶]
.
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۳۳۳؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۱۳۹۵؛ صافى،  جامع&#۸۲۰۲;الاحکام، ج ۲، ۱۲۵۵.




[۹۷]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۳۵۹.




[۹۸]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۶۰ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۵۶ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۹۹]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۶۰ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۵۲۴ ؛ مکارم،
استفتاآت، ج ۲، س ۹۱۰ و  دفتر: بهجت.




[۱۰۰]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۷۵۶ و دفتر: بهجت و صافى.




[۱۰۱]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۵۴۴ تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۱، س ۸۳۷.




[۱۰۲]
.
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۲۰۷.




[۱۰۳]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، س ۱۲۴۴.




[۱۰۴]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، المهر، م ۱ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، المهر،
م ۱۳۵۰ ؛ تبریزى،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، ۱۳۵۰ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج
۳، م ۲۸۷ و ۲۸۶ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، المهر، م ۱ ؛ مکارم، استفتائات،
ج ۲، س ۹۸۹ و دفتر: فاضل، بهجت، خامنه&#۸۲۰۲;اى، نورى.




[۱۰۵]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۶۳۱ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، احکام مهریه، س ۳۱ ؛
مکارم، استفتائات، ج۱، س۷۳۲ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۲۸۴ ؛ سیستانى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۲۸۷ ؛ نورى،  استفتائات، ج۲، س ۶۲۸ ؛ صافى،
هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، فصل فى المهر، م ۱ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، بهجت، وحید.




[۱۰۶]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى المهر، م ۱۲ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
فصل فى المهر، م ۱۲ ؛  سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۲۹۶ ؛ وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۳۶۰ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۶۰ و
دفتر: بهجت، خامنه&#۸۲۰۲;اى، فاضل، نورى و مکارم.




[۱۰۷]
.
دفتر: همه مراجع.




[۱۰۸]
.
دفتر: همه مراجع.




[۱۰۹]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۶۴۹ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۴۹۰ ؛ امام،
استفتائات، ج ۳، احکام  مهریه، س ۱۷ ؛ سیستانى، سایت، مهریه و دفتر: بهجت و
وحید.




[۱۱۰]
.
صافى، جامع&#۸۲۰۲;الاحکام، ج ۲، س ۱۲۹۶ و ۱۲۹۷.




[۱۱۱]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۲۲۷.




[۱۱۲]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۶۵۷ و ۶۵۹ و ۷۲۹.




[۱۱۳]
.
نورى، استفتائات، ج ۱، س ۶۳۶ و ۶۳۷.



[۱۱۴]
.
نورى، استفتائات، ج ۱، س ۶۳۵ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۴۸۴ ؛ امام،
استفتائات، ج ۳،  احکام مهریه، س ۷ و دفتر: همه مراجع.




[۱۱۵]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۶۴۳ و دفتر: همه مراجع.




[۱۱۶]
.
نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۳۴ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، عقد المتعه ؛
وحید،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، عقدالمتعه ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النکاح
المنقطع، م ۵ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، النکاح المنقطع، م ۵ ؛ سیستانى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۲۳۳ و دفتر: بهجت، خامنه&#۸۲۰۲;اى، مکارم و فاضل.




[۱۱۷]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، کتاب الهبه، م ۸ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م
۹۷۵ ؛ فاضل،  جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۲۱۳ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۱۳۲۱ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۷۲۴ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س
۱۰۶۴ و نورى، استفتائات، ج ۱، س ۶۲۳.




[۱۱۸]
.
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۹۷۵ و صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، کتاب
الهبه، م ۸.




[۱۱۹]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۶۳۹ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى المهر، م ۱۶
؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد،  ج ۲، فصل فى المهر، م ۱۶ ؛ سیستانى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۱۳ و ۳۱۵ و دفتر: بهجت، فاضل، وحید، فاضل، مکارم،
خامنه&#۸۲۰۲;اى و نورى.




[۱۲۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، مراجع، م۲۴۲۰ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۱۶ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۴.




[۱۲۱]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۲۷۷ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۲۷۱ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۳۲۹ و  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۲]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى المهر، م ۱۱ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
فصل فى المهر، م ۱۱ ؛  مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۷۴۴ ؛ تبریزى، استفتائات،
س ۱۶۳۸ ؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۶۴۰ و دفتر: وحید، بهجت، خامنه&#۸۲۰۲;اى، فاضل
و سیستانى.




[۱۲۳]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، المهر، م ۱۱ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، المهر، م
۱۱ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین،  ج ۳، م ۱۳۶۲؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۱۳۶۲ و دفتر: فاضل، مکارم، بهجت، سیستانى، نورى و خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۴]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م۲۴۲۰ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۱۶ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۴ ؛دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۵]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۳۴۹ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۴۹
؛  سیستانى،منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۲۸۵ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، العیوب،
م ۱۶ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، العیوب، م ۱۷ ؛ دفتر: بهجت، خامنه&#۸۲۰۲;اى،
فاضل، مکارم و نورى.




[۱۲۶]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى المهر، م ۱۳ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
فصل فى المهر، م ۱۳ ؛  وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۳۵۰ ؛ تبریزى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۵۰ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۱۷ ؛
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۵۱۹ ؛ دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، بهجت، نورى و مکارم.




[۱۲۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۳۸۳ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۳۷۹ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۴۷ ؛  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۸]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۳۸۳ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۳۷۹ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۴۷ و  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۲۹]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، ۱۳۰۵ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۰۵ ؛
سیستانى،منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج۳، م ۲۳۷ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج۲، النکاح
المنقطع، م ۶ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،  النکاح المنقطع، م ۶ و دفتر:
فاضل، نورى، خامنه&#۸۲۰۲;اى، بهجت و مکارم.




[۱۳۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۳۱ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۲۷ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۹۵ و  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.



[۱۳۱]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۳ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۷۷ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، ۲۴۰۹ و  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.



[۱۳۲]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۲۳۱ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۶۴۲ ؛ فاضل،
جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۴۸۰ و  ۱۴۹۲ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، احکام مهریه، س
۱۶ و ۱۹ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۳۱ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م
۱۳۵۲ ؛ دفتر: سیستانى، صافى، بهجت و مکارم.




[۱۳۳]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۴۹۷ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى المهر،
م ۹ ؛ صافى،  هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، فصل فى المهر ۹ ؛ سیستانى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۰۰ و ۳۰۱ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۲۶ ؛ مکارم،
استفتائات، ج ۱، س ۸۵۴ و ۸۵۵ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۶۲۸ و دفتر: بهجت،
وحید و خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۳۴]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۴۹۷ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى المهر،
م ۹ ؛ صافى،هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج۲، فصل فى المهر ۹ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج
۳، م ۳۰۰ و ۳۰۱ و دفتر: بهجت،  نورى، مکارم، تبریزى، وحید و خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۳۵]
.
امام، استفتائات، ج ۳، احکام مهریه، س ۳۴ و دفتر: همه مراجع.




[۱۳۶]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۴۳ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، کتاب الهبه، م
۸ ؛ وحید،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۹۷۴ و ۹۷۵ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج
۲، م ۱۳۲۱ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۷۲۴ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۱،
س ۱۰۶۴ و نورى، استفتائات، ج ۱، س ۶۲۳ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۹۷۴ و ۹۷۵ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، کتاب الهبه، م ۸.




[۱۳۷]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۸۵۰ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، کتاب الهبه، م ۸
؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج  ۲، کتاب الهبه، م ۸ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج
۲، م ۹۷۵ ؛ وحید، منهاج الصالحین، ج ۳، م ۹۷۵ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج
۲، م ۱۳۲۱ ؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۲۱۳ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س
۴۹۶ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۷۲۴ و دفتر: بهجت.




[۱۳۸]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۲۵ و ۱۶۲۸ و ۱۶۳۴ ؛ صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م
۲۴۲۱ ؛ امام،  استفتائات، ج۳، حقوق زوجیت، س ۱۶ ؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل،
متفرقه، م ۱۸ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۴۷۶ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸
؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۳۳۷ و ۳۳۸.




[۱۳۹]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۴۵۴ و توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۲۱ ؛ مکارم، استفتائات، ج
۲، س ۹۶۳.




[۱۴۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۲ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۳۳۷ و ۳۳۸.
وحید،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۴۰۷ و نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۷۵.




[۱۴۱]
.
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۴۰۷ و مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۶۴.




[۱۴۲]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج۱، س۱۶۲۶؛ امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۱۰ و
دفتر:  همه&#۸۲۰۲;مراجع.




[۱۴۳]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فى الشروط، م ۲ و دفتر: بهجت.




[۱۴۴]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فى الشروط المذکوره فى عقد النکاح، م ۲ و دفتر:
بهجت.




[۱۴۵]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۴۶۷.




[۱۴۶]
.
صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۳۳۳ ؛ دفتر: همه مراجع.




[۱۴۷]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۶۵ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س۶۳۵ ؛ دفتر: همه
مراجع.




[۱۴۸]
.
دفتر: تبریزى و مکارم.



[۱۴۹]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۳۵ ؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۸ ؛
مکارم،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۰۶۲ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۸۷ و دفتر: همه
مراجع.




[۱۵۰]
.
امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۱۹ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۴۵۳ ؛
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل،  ج ۱، س ۱۶۳۴ ؛ دفتر: همه مراجع.




[۱۵۱]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۸ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۶۶ ؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۲،  س ۱۳۳۴ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۴۶۷ ؛ دفتر: نورى،
وحید، بهجت و سیستانى.




[۱۵۲]
.
امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۱۹ ؛ فاضل، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م
۲۴۱۲ وجامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۱۸ ؛ صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۲ و
جامع الاحکام، ج ۲، س  ۱۳۳۴؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۲۱ و خامنه&#۸۲۰۲;اى،
استفتاء، س ۳۶۸.




[۱۵۳]
.
تبریزى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۲ و استفتائات، س ۱۴۵۴.



[۱۵۴]
.
مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۶۴ و ۹۶۶.




[۱۵۵]
.
امام، استفتائات، ج۳، حقوق زوجیت، س۱۴، ۱۹ و ۲۵؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲،
س ۱۲۵۳ و  ۱۳۳۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۶۶ و ۹۰۱ و ۹۰۲ ؛ بهجت،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۸ ؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۶۲۷ و ۱۶۲۵ ؛
تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵، س ۶۵۰ و۶۵۳ ؛ دفتر: وحید و سیستانى.




[۱۵۶]
.
نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۷۵.




[۱۵۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۶ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۲۵ ؛ تبریزى،
صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵،  س ۶۴۲ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۰ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۱۲ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۵۸]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۳۵ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۶۸ ؛ فاضل،
جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۳۱  و دفتر: همه مراجع.




[۱۵۹]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۴۳ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۱۹ و ۲۵ و
احکام ازدواج، س  ۵۴ ؛ تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵، س ۶۵۰ و ۶۵۳ ؛ مکارم،
استفتائات، ج ۲، س ۹۶۶، ۹۰۱، ۹۰۲ ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س۱۲۵۳ و ۱۳۳۴
؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۸ و دفتر: وحید.




[۱۶۰]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۲۹ و سیستانى، سایت، حق همسر.




[۱۶۱]
.
دفتر: نورى.




[۱۶۲]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، نماز مسافر، شرط پنجم ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، نماز
مسافر، شرط پنجم ؛  وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، نماز مسافر، شرط پنجم و م ۲۴۷۶ و
۲۴۷۷.




[۱۶۳]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، نماز مسافر، شرط پنجم.




[۱۶۴]
.
صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۳۳۳ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۲۲
و ۴ و دفتر:  بهجت، مکارم، بهجت، فاضل و نورى.




[۱۶۵]
.
تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۳، ۷۳۵ ؛ دفتر: وحید.




[۱۶۶]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۷۷.




[۱۶۷]
.
دفتر: سیستانى.




[۱۶۸]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۳۲ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، فصل فى القسم
و النشوز و  استفتائات، ج ۳، سؤالات متفرقه، س ۹۰ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج
۲، فصل فى القسم و النشوز ؛ تبریزى، استفتائات، س ۲۱۸۹ و ۱۵۲۰ و
صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵، س ۶۵۲ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، الفصل الثامن، م
۳۳۸ و سایت، صله رحم، س ۱ و ۲ و دفتر: بهجت، وحید، مکارم، نورى و خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۶۹]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۵۲۰ ؛ دفتر: همه مراجع.




[۱۷۰]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۳۹ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۸ ؛
تبریزى، استفتائات، س  ۱۵۵۷ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۶۹ ؛ وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۴۰۷ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۴۰۷ ؛
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۳۹ و ۳۴۰ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
النشوز ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۷۳ ؛ دفتر: نورى و بهجت.




[۱۷۱]
.
امام، سیستانى و نورى، تعلیقات على العروة، اقسام الصوم، السابع ؛ تبریزى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۱، م۱۰۶۷ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۰۶۷ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۷۲]
.
مکارم، تعلیقات على العروة، اقسام الصوم، السابع ؛ بهجت، وسیله&#۸۲۰۲;النجاة، ج
۱، م ۱۱۸۶.




[۱۷۳]
.
صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۱، م ۱۳۹۹.




[۱۷۴]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۳۴ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۱۶
و ۲۴ ؛ بهجت،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۸ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج
۳، م ۳۳۸ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۴۵۴ ؛ مکارم، استفتائات، ج۲، س ۹۶۳ و ۹۷۲
و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، وحید، صافى و نورى.




[۱۷۵]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۳۴ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۲۶
و ۲۹ ؛ بهجت،توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۸ ؛ دفتر: سیستانى، وحید، صافى و
نورى.




[۱۷۶]
.
مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۹۷۶ و ۹۶۳ و تبریزى، استفتائات، س ۱۴۵۴.




[۱۷۷]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۱،  مشروط الاعتکاف، السادس و استفتائات، ج ۳، حقوق
زوجیت، س ۱۶.




[۱۷۸]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۰۶۹، الخامس و توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۷۶ و
فاضل، تعلیقات على  العروه ج ۲، شرائط الاعتکاف، السابع.




[۱۷۹]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۸ و وسیله&#۸۲۰۲;النجاه، ج۱، م۱۱۹۳؛ تبریزى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج۱،  م۱۰۶۹.




[۱۸۰]
.
صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۱، شروط الاعتکاف، م ۱۴۰۲، السادس و توضیح&#۸۲۰۲;المسائل،
م ۲۴۲۱، و سیستانى،  تعلیقات على العروة، شرائط الاعتکاف، السابع.




[۱۸۱]
.
مکارم، تعلیقات على العروة، شرائط الاعتکاف، السابع و استفتائات، ج ۲، س
۹۶۳.




[۱۸۲]
.
نورى، تعلیقات على العروة، شرائط الاعتکاف، السابع و توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م
۲۴۰۸.




[۱۸۳]
.
دفتر: همه مراجع.




[۱۸۴]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبة الاستفتائات،  س۱۱۸۸ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج۱، س۱۷۳۲ و
۱۷۳۰ ؛ مکارم،  استفتائات، ج۱، س۷۹۸ و ۸۳۸ ؛ امام، استفتائات، ج۳، احکام
حجاب، س۱۵ ؛ دفتر: نورى، بهجت، سیستانى، تبریزى، وحید و صافى.




[۱۸۵]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل&#۸۲۰۲;مراجع، م ۲۴۲۷ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۹۱ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۲۳ ؛  دفتر: بهجت.




[۱۸۶]
.
تبریزى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۲۷ ؛ دفتر: نورى.




[۱۸۷]
.
امام، استفتائات، ج ۳، احکام نفقه، س ۲۵ ؛ توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۲ ؛
وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل،  م۲۴۷۶ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۱۸۸]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س۱۶۷۴پ ؛ دفتر: همه مراجع.




[۱۸۹]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۶۴ ؛ دفتر: همه مراجع.




[۱۹۰]
.
امام، استفتائات، ج ۳، حقوق زوجیت، س ۸ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۵۵۷ ؛
مکارم، استفتائات، ج  ۲، س ۹۶۹ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۴۰۷ ؛
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۴۰۷ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م
۳۳۹ و ۳۴۰ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج  ۲، النشوز ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱،
س ۱۶۷۳ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، نورى و بهجت.




[۱۹۱]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج۱، س۱۶۷۳؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج۳، م۱۳۶۵ و فصل
فى&#۸۲۰۲;النفقات؛  تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۶۵ و فصل فى النفقات ؛
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النشوز ؛ صافى، هدایة العباد، ج ۲، النشوز ؛
سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۵۰ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى، بهجت، نورى و
مکارم.




[۱۹۲]
.
دفتر: همه مراجع.




[۱۹۳]
.
دفتر: همه مراجع.




[۱۹۴]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، القول فى النشوز ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
القول فى النشوز ؛ سیستانى،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۳۵۰ ؛ فاضل،
جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۶۹ ؛ دفتر: وحید، مکارم، بهجت، تبریزى و نورى.




[۱۹۵]
.
امام، استفتائات، ج ۲، نذر، س ۱۰ و خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۱۰۹۳.




[۱۹۶]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴.




[۱۹۷]
.
مکارم، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۱۵۵۱.




[۱۹۸]
.
صافى و سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م
۲۷۰۸.




[۱۹۹]
.
فاضل، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴.




[۲۰۰]
.
نورى، استفتائات، ج ۱، س ۷۵۹.




[۲۰۱]
.
امام، استفتائات، ج ۲، نذر، س ۹ ؛ فاضل، بهجت و صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع،
م ۲۶۴۴. نورى،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۶۴۲.




[۲۰۲]
.
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۵۵۱ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۵۵۱
؛ سیستانى،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴.




[۲۰۳]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴ و نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۶۴۲ و خامنه&#۸۲۰۲;اى،
استفتاء، س ۱۰۹۳.



[۲۰۴]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴.




[۲۰۵]
.
مکارم، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴ ؛ تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م
۱۵۵۱.




[۲۰۶]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴.




[۲۰۷]
.
صافى و سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۶۴۴ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م
۲۷۰۸.




[۲۰۸]
.
دفتر: همه مراجع.




[۲۰۹]
.
تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج۵، س ۵۱۸ ؛ دفتر: همه مراجع.



[۲۱۰]
.
امام، استفتائات، ج ۲، نذر، س ۱۱ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۲۱۴ ؛
دفتر: همه مراجع.




[۲۱۱]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۲۱۸۲ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۵۲۰ ؛ دفتر: همه
مراجع.




[۲۱۲]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل&#۸۲۰۲;مراجع، م ۲۴۱۴ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۷۸ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۱۰ ؛  دفتر: بهجت.




[۲۱۳]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۳۳۰ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۴۹۰ و دفتر: همه
مراجع.




[۲۱۴]
.
همان، م ۹ و ۱۸ و ۲۰




[۲۱۵]
.
العروة الوثقى، النکاح، م ۱۱.




[۲۱۶]
.
البته اگر بدون فاصله چند بار آمیزش انجام گیرد مکروه نیست.




[۲۱۷]
.
العروة الوثقى، النکاح، م ۱۱.




[۲۱۸]
.
العروة الوثقى، ج ۱، احکام الحائض، السابع و احکام النفاس، م ۱۰، ج ۲،
المفطرات، الثالث، و اقسام  الصوم، السابع و احکام الاعتکاف و احکام
النکاح، فصل ۲، م ۱ ؛ توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰ و ۵۱۳ و ۱۵۸۴ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۴۵۲ و ۵۱۵ و ۱۵۸۱ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۴۵۶ و ۵۲۰ و
۱۵۹۲ ؛ العروه الوثقى، احکام الاعتکاف ؛




[۲۱۹]
.
العروة الوثقى، فى ما یکره على الجنب، السابع.




[۲۲۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۷ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۲ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۱۴ ؛  دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۲۲۱]
.
مکارم، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۷.




[۲۲۲]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتائات، س ۳۴۰ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، القسم، م ۱ ؛
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۷  و دفتر: بهجت.



[۲۲۳]
.
وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۸۱ ؛ سیستانى، تبریزى، فاضل، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل
مراجع، م ۲۴۱۷.




[۲۲۴]
.
امام، نورى و فاضل، تعلیقات على العروة، ج ۲، النکاح، الفصل الاول، م ۱ ؛
صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل  مراجع، م ۴۵۰ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۴۱۹ ؛ مکارم،
تعلیقات على العروة، احکام الحیض، السابع و دفتر: بهجت.




[۲۲۵]
.
سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰.




[۲۲۶]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۴۶۳ و منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۱، م ۲۲۸ و وحید،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۲۲۸.




[۲۲۷]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۷۰ ؛ سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۴۵۰ ؛
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س ۴۲۵ ؛  وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۲۲۸ ؛ تبریزى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۱، م ۲۲۸ ؛ نورى، امام، مکارم، تعلیقات على العروة، ج ۲،
الفصل الاول، م ۱.




[۲۲۸]
.
العروة الوثقى، احکام الحیض، السابع.




[۲۲۹]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰ و ۴۵۲ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۲۳۰]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰ و ۴۵۲.




[۲۳۱]
.
سیستانى و تبریزى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰ و ۴۵۲ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۴۵۲ و ۴۵۴.




[۲۳۲]
.
مکارم و صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰ و ۴۵۲ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م
۴۵۶ و ۴۵۸.




[۲۳۳]
.
نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۴۵۲ ؛ امام و صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۴۵۰ ؛
مکارم، تعلیقات على  العروة، احکام الحیض، السابع و خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتاء، س
۴۲۵.




[۲۳۴]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۲۲۸ ؛ بهجت، وسیلة النجاه، ج ۱، م ۲۶۸ ؛
تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج  ۱، م ۲۲۸.




[۲۳۵]
.
فاضل، تعلیقات على&#۸۲۰۲;العروة، احکام الحیض، السابع ؛ سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل
مراجع، م ۴۵۰.




[۲۳۶]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۵۸ ؛ توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۱۲ ؛ وحید،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م  ۲۴۷۶ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۲۴۰۸ ؛ دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۲۳۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۱۵۹۵ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۱۶۰۳ و دفتر: امام،
خامنه&#۸۲۰۲;اى و بهجت.




[۲۳۸]
.
همان، المفطرات، الثالث و فصل ۳، احکام المفطرات و فصل ۶.




[۲۳۹]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۵۸ و دفتر: همه مراجع.




[۲۴۰]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۷۹۰ ؛ امام، استفتائات، ج ۱، غسل جنابت، س
۹۶ و دفتر: همه  مراجع.




[۲۴۱]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غسل الجنابه.




[۲۴۲]
.
تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵ س ۶۵۸ ؛ دفتر: همه مراجع.




[۲۴۳]
.
العروة الوثقى، ۱۹ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۹۸۶ ؛ مکارم، استفتائات، ج
۱، س ۱۲۴۶ ؛ تبریزى،  صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵، س ۶۵۶ ؛ سیستانى، سایت، استمنا ؛
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبة الاستفتائات، س ۷۸۸.




[۲۴۴]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۶۵۶ ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۳۲۷ ؛
دفتر: همه مراجع.




[۲۴۵]
.
العروة الوثقى، ج ۱، فصل فى الاغسال.




[۲۴۶]
.
این آیه&#۸۲۰۲;ها در چهار سوره قرآن آمده است: سجده آیه۱۵، فصلت (آیه۳۷)، نجم
(آیه۶۲)،  علق(آیه۱۹).

برخى مراجع
تقلید، افزون بر آیه&#۸۲۰۲;هاى سجده واجب، خواندن سوره&#۸۲۰۲;هاى یاد شده را حرام
مى&#۸۲۰۲;دانند.




[۲۴۷]
. هر
چند از یک در وارد شود و از در دیگر بیرون رود.




[۲۴۸]
.
ولى اگر از یک در برود و از در دیگر خارج شود مانعى ندارد.




[۲۴۹]
.
ولى اگر وضو بگیرد و یا براساس فتواى عده&#۸۲۰۲;اى دست و صورت را بشوید کراهت
برطرف مى&#۸۲۰۲;شود.




[۲۵۰]
.
ولى اگر وضو بگیرد یا به واسطه نداشتن آب بدل از غسل تیمم کند، مکروه نیست.



[۲۵۱]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۵؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۱؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۴۶ و  خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، احکام غسل جنابت.




[۲۵۲]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۹؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۵؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۰؛  خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۷۰.




[۲۵۳]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۲؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۴۷؛  خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۸۰.




[۲۵۴]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۶ و مکارم، تعلیقات على العروة، غسل
الجنابة.




[۲۵۵]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۲.




[۲۵۶]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۶ و مکارم، تعلیقات على العروة، غسل
الجنابة.




[۲۵۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۲ ؛ سیستانى،
تعلیقات على العروة، ج ۱،  غسل الجنابة، الاول ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى،
اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۷۱؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۱، م ۱۷۵.




[۲۵۸]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۶.




[۲۵۹]
.
تبریزى، استفتائات، س ۲۴۸.




[۲۶۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۷۳ و ۳۴۸؛ العروة الوثقى، ج ۱، مستحبات غسل
الجنابه، م ۲ و ۳؛ نورى،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۴۹ و ۷۳؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل،
م ۷۴ و ۳۵۴ و دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۲۶۱]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۷۲ و ۳۴۸ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۷۳ و ۳۵۴ ؛
دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۲۶۲]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۷۳.




[۲۶۳]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۷۳ و ۳۴۸ و العروة الوثقى، ج ۱، مستحبات غسل
الجنابه، م ۳ و ۲۴؛ وحید،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۷۴ و ۳۵۴؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۷۳ و ۳۴۹.




[۲۶۴]
.
العروة الوثقى، ج ۱، مستحبات غسل الجنابه، م ۶.




[۲۶۵]
.
امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۰۴ ؛ اجوبه الاستفتائات، س ۱۷۱، دفتر: استفتائات
بهجت، سیستانى ؛  مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۷۸ ؛ جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۲۳
؛ تبریزى، استفتائات، س ۲۴۸ ؛ توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۵ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۴۶.




[۲۶۶]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل&#۸۲۰۲;مراجع، م۳۴۵؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م۳۵۱؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م۳۴۶؛ دفتر: خامنه&#۸۲۰۲;اى.



[۲۶۷]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۹ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۵ ؛ نورى،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۰ ؛  خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۷۰.




[۲۶۸]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۹ ؛ نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۰ ؛ دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۲۶۹]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۴۹.




[۲۷۰]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۳۵۳ ؛ امام، تحریرالوسیلة، ج ۱ غسل الجنابه، م ۳
نورى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل،  م ۳۵۴ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۳۵۹ و خامنه&#۸۲۰۲;اى،
اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، ۱۹۰.




[۲۷۱]
.
فاضل، تعلیقات على العروة، غسل الجنابه، م ۸.




[۲۷۲]
.
العروة الوثقى، ج ۱، فصل فى الاغسال.




[۲۷۳]
.
همان، فصل فى ما یکره على الجنب، السابع.




[۲۷۴]
.
العروة الوثقى، ج ۱، فیما یکره على الجنب، السابع.




[۲۷۵]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غسل الجنابه م ۱۰.




[۲۷۶]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتائات، س ۱۳۵۳ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۱۷۶۵ ؛ بهجت،
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه،  م ۱۱ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، جلوگیرى از باردارى،
س ۵ و ۷ ؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۹۵۸ و ۹۶۰.




[۲۷۷]
.
سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، احکام کنترل جمعیت، م ۷۰ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج
۱، س ۱۷۵۱ ؛  تبریزى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۲، م ۱۳۷۸ ؛ وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین،
ج ۲، م ۱۳۷۸.




[۲۷۸]
.
صافى، جامع&#۸۲۰۲;الاحکام، ج ۲، س ۱۴۰۵.




[۲۷۹]
.
امام، فاضل، نورى و مکارم: تعلیقات على العروة، ج ۲، کتاب النکاح، الفصل
الاول، م ۶ ؛ بهجت،  احکام پزشکى، ص ۴۱ ؛ سیستانى، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م
۱۰ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، کتاب النکاح، م ۱۰ ؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتائات، س
۷۶۴ و ۳۹۸ و دفتر: وحید.




[۲۸۰]
.
تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۱، م ۷۹۶.




[۲۸۱]
.
امام، فاضل، نورى و مکارم: تعلیقات على العروه، ج ۲، کتاب النکاح، الفصل
الاول، م ۶ ؛ بهجت،  توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۱ ؛ سیستانى،
منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۱۰ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲، کتاب النکاح، م ۱۰ ؛
خامنه&#۸۲۰۲;اى، استفتائات، س ۱۳۵۳ ؛ تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۱، م ۷۹۶ و دفتر:
وحید.




[۲۸۲]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۱۵۱۵ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۷۴ ؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۲،  س ۱۴۰۶ و ۱۴۰۱ ؛ بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، م ۱۱ ؛
امام، استفتائات، ج ۳، جلوگیرى از باردارى، س ۶ ؛ نورى، استفتائات، ج۱، س
۹۶۱ ؛ دفتر: وحید.




[۲۸۳]
.
تبریزى، استفتائات، س ۲۰۹۰ و صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۹، س ۹۱۴ و ۹۱۵.




[۲۸۴]
.
سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، کنترل جمعیت، م ۷۲.




[۲۸۵]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۵۵ و ۱۲۵۶.




[۲۸۶]
.
امام، استفتائات، ج۳، جلوگیرى&#۸۲۰۲;از باردارى، س۲۱؛ بهجت، احکام&#۸۲۰۲;پزشکى، ص۳۸تا
۴۱؛تبریزى،  استفتائات، س۲۰۹۱ ؛ مکارم، استفتائات، ج۲، س ۱۷۷۷و ۱۷۷۶ و ج۱،
س۱۵۱۹؛ دفتر: نورى، وحید، فاضل و صافى.




[۲۸۷]
.
سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، احکام کنترل جمعیت، م ۷۲ و خامنه&#۸۲۰۲;اى،
اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۵۶.




[۲۸۸]
.
بهجت، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، متفرقه، ۱۱ و احکام پزشکى، ص ۴۱ ؛ مکارم، استفتائات،
ج ۱، س ۱۵۱۶ و  ۱۵۲۵ ؛ امام، استفتائات، ج ۳، جلوگیرى از باردارى، س ۹ ؛
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۵۶ ؛ صافى، جامع&#۸۲۰۲;الاحکام، ج ۲، س ۱۴۰۲ ؛
سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، احکام کنترل جمعیت، م ۷۱ ؛ تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج
۹، س ۹۱۲ و ۹۱۵ و دفتر: فاضل، وحید و نورى.




[۲۸۹]
.
امام، استفتائات، ج ۳، جلوگیرى از باردارى، س ۲۲ ؛ بهجت، احکام پزشکى، ص ۴۰
؛ نورى،  استفتائات، ج۱، س ۹۶۱ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۲، س ۱۳۲۰ و دفتر:
صافى و وحید.




[۲۹۰]
.
تبریزى، صراط&#۸۲۰۲;النجاة، ج ۵، س ۹۹۵ و ج ۹، س ۹۱۴ و ۹۱۵.




[۲۹۱]
.
سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، احکام کنترل جمعیت، م ۷۲ ؛ مکارم، استفتائات، ج ۱،
س ۱۵۱۹.




[۲۹۲]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۵۴ و ۱۲۵۶.




[۲۹۳]
.
بهجت، استفتائات پزشکى، سقط جنین، ص ۴۳؛ خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س
۱۲۶۳؛ مکارم،  استفتائات، ج ۱، س ۱۴۹۸؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۷۵۲؛
صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۴۰۸؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۸۷۶؛ تبریزى،
استفتائات، س ۲۰۹۹؛ امام، استفتائات، ج ۳، سقط جنین، س ۱۲؛ دفتر وحید.




[۲۹۴]
.
دفتر: همه مراجع.




[۲۹۵]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۶۶؛ بهجت، استفتائات پزشکى، سقط جنین، ص
۴۲؛ مکارم،  استفتائات، ج ۱، س ۱۴۹۸؛ سیستانى، سایت، سقط و دفتر: همه
مراجع.




[۲۹۶]
.
صافى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۲۴۵۳ ؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۷۷۰ ؛
مکارم، استفتائات،  ج۱، س ۱۴۹۸ و دفتر: همه مراجع.




[۲۹۷]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۶۱؛ سیستانى، سایت، سقط جنین؛ بهجت،
استفتائات پزشکى،  سقط جنین، ص ۴۳؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۱۰؛ دفتر:
تبریزى، وحید و نورى.




[۲۹۸]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۱۴۸۷.




[۲۹۹]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۷۷۱.




[۳۰۰]
.
فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۷۵۶؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۸۷۸؛ مکارم،
استفتائات، ج ۱، س  ۱۵۰۰؛ بهجت، استفتائات پزشکى، سقط جنین، ص ۴۴؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۴۱۰ و دفتر: امام، سیستانى، وحید، تبریزى و
خامنه&#۸۲۰۲;اى.




[۳۰۱]
.
خامنه&#۸۲۰۲;اى، اجوبه&#۸۲۰۲;الاستفتائات، س ۱۲۶۱؛ سیستانى، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، احکام کنترل
جمعیت، م ۷۳؛  فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۷۵۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س
۱۴۸۸؛ بهجت، استفتائات پزشکى، سقط جنین، ص ۴۳؛ دفتر: نورى.




[۳۰۲]
.
نورى، استفتائات، ج ۲، س ۸۸۱؛ تبریزى، استفتائات، س ۲۰۹۷ و ۲۰۹۸ و ۲۰۹۹.




[۳۰۳]
.
وحید، منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ج ۳، م ۳۷۹؛ فاضل، جامع&#۸۲۰۲;المسائل، ج ۱، س ۱۹۴۶؛ امام،
تحریرالوسیلة، ج ۲،  دیه&#۸۲۰۲;الجنین و دفتر: همه مراجع.




[۳۰۴]
.
دفتر: همه مراجع.




[۳۰۵]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۲، النشوز، م ۱ و ۲ ؛ صافى، هدایه&#۸۲۰۲;العباد، ج ۲،
النشوز، م ۱ و ۲ ؛ سیستانى،  منهاج&#۸۲۰۲;الصالحین، ۳۵۴




[۳۰۶]
.
توضیح&#۸۲۰۲;المسائل مراجع، م ۱۵۷۲ ؛ وحید، توضیح&#۸۲۰۲;المسائل، م ۱۵۸۰ و دفتر:
خامنه&#۸۲۰۲;اى.

 


ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

saeed.khoshhal...
سلام
چطور میشهاین کنب رو دانلود کرد؟
پرسمان
سلام و ممنون که به این سایت سرزدید. همانطور که می بینید متن کتاب در اختیار شما قرار دارد و می توانید آن را کپی و با ذکر منبع استفاده نمایید. همچنین برای استفاده راحت تر می توانید صفحه جاری را (به صورت html) ذخیره کنید. موفق باشید.

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.