اعتبار گزاره‌های تاریخی ۱۴۰۰/۰۴/۲۰ - ۳۲۳ بازدید

معمولا می گویند درباره انچه که نمی دانیم و ندیده ایم کارشناس نشویم و اظهار نظر نکنیم درباره مسایل تاریخی نیز همین مشکل است، عده ای مورخ و تاریخدان ۳۰۰ سال،۵۰۰ سال بعد از بعثت پیامبر اسلام و ایمه چهارده معصوم به دنیا امده اند و بر اساس و گفته و شنود های خود حرف و حدیث و سخن و روایات بسیاری منصوب به اهل بیت پیامبر یا درباره ایشان نقل فرمودند که این باعث به وجود امدن اسناد و مدارک و متون و منابع تاریخی شده است و که هرکدام بایکدیگر از زمین تا اسمان تفاوت بسیار دارند و همین امر باعث سردرگمی و گیج شدن تاریخدان ها و مورخان و مردم امروزی شده که کدام یک راست است و کدام یک دروغ؟کدام یک معتبر است و کدام یک نامعتبر؟ کدام یک با عقل و منطق جور در می اید و کدام یک داستانی خیالی و دور از واقعیت است؟
چرا که بعضی تاریخدانان زمانه ممکن است سعی کنند حقیقت را بی کم و کاست نقل کنند و بعضی از سر دشمنی دروغ های نسبت بدهند و بعضی با خیال بافی به وقایع پر و بال بدهند
این مسیله در مورد همه وقایع تاریخی قابل مشاهده است اما در باب ایمه بیشتر به چشم می خورد

جواب اجمالی: در این خصوص مشابهت است بین این موضوع و رفتن مریض به نزد دکتر متخصص ، یعنی باید به کارشناس متخصص مراجعه کرد و به او اعتماد نمود. البته نکاتی هم قابل گفتن است:1- در باره تاریخ و گزاره های تاریخ دیدگاههای مختلفی وجود دارد .
دیدگاهی معتقد است تمام تاریخ و گزاره های تاریخ درست است و باید آنها را پذیرفت .
دیدگاهی معتقد است تاریخ و گزاره های تاریخ جعل و دروغی بیش نیست و نباید آن را پذیرفت .
دیدگاه سوم، دیدگاه میانه و وسط است و معتقد است در تاریخ گزاره های راست و دروغ وجود دارد.
برخی از گزاره های تاریخ راست و درست و برخی از گزاره ایی تاریخ کم و یا زیاد گرفتار جعل و تحریف شده است .
در خصوص حجیت گزاره های تاریخی و صحت و سقم آن‌ها نیز دیدگاه های متفاوتی بیان شده است. طبق دیدگاه افراطی هر آن‌چه در تاریخ آمده است از اعتبار و حجیت برخوردار است. دیدگاه تفریطی هم اعتبار و حجیت تاریخ و داده های تاریخی را به طور کامل رد می کند. براساس دیدگاه اعتدالی نه همه داده های تاریخی صد در صد پذیرفته می شوند و نه صد در صد رد می شوند. این دیدگاه معتقد است با ارائه راه‌کارهایی مناسب می توان به مراتب بالایی از حقیقت دست یافت. دیدگاه اعتدالی حامیان و مدافعان زیادی را داراست و در پاسخ به سوالات بر این دیدگاه تاکید می شود .
2- تاریخ و گزاره های تاریخی را ؛ به تاریخ نقلی ( آنچه که گفته می شود در گذشته اتفاق افتاد و نقل شده است ) و تاریخ عقلی و یا تاریخ تحلیلی ( تحلیل این واقعه تاریخی ، آیا این گزارش تاریخی در شرایط زمانی و مکانی و جغرافیایی و سایر حوادث و روایان و قواعد تاریخی سازگار است یا خیر ؟) تقسیم می‌کنند.
3- مورخان در تاریخ و تاریخ نگاری به سند و اسناد تاریخ و گزارش گران تاریخ اهمیت می دهند و صدق و صداقت راوی برای آنها اهمیت دارد .
4- در باره تاریخ انبیاء و تاریخ اسلام و تاریخ اهل بیت ع حساسیت بیشتری بین مورخان وجود داشت و دارد . برخی از این وقایع و حوادث در قرآن و یا روایات و سخنان اهل بیت ع نقل شده و سینه به سینه به آیندگان انتقال یافت .
5- روایات صادره از اهل بیت ع خود منبعی برای حوادث تاریخ اهل بیت ع است . مثلا کتاب نهج البلاغه علی ع و یا بیان حوادث کربلا در زبان اهل بیت ع و.... از بهترین منابع تاریخی است .
توضیح بیشتر :
بی شک تمام مطالب موجود در کتاب‌ های تاریخی صحیح نیست و باید با تحقیق و تفحص دید چه مطالبی در این تواریخ صحیح هستند و چه مطالبی باطل و خرافی می‌باشند، مثلا درکتاب تاریخ طبری بسیاری از اخبار پیش از اسلام، اخباری بی‌پایه و اساس، افسانه و مملو از اسرائیلیات است.
لذا برای فهمیدن صحت این تواریخ و آگاهی از تحریف نبودن اخبار تاریخی، چند شرط اساسی وجود دارد:
1- عدم مخالفت با قرآن،
2- عدم مخالفت با روایات صحیحه‌ای که از پیامبر و امامان معصوم رسیده است،
3- عدم مخالفت با اعتقادات مسلم اسلام،
4- معتبر بودن نویسنده به این معنا که وی فردی شناخته شده معروف به راستگویی باشد
5- معتبر بودن منبع و مأخذی که نویسنده به نقل سخن از آنان پرداخته است
6-معتبر بودن راویان روایات تاریخی منقول.
7- هماهنگی یا عدم هماهنگی گزاره نوشته شده با عقل عرفی
8- کثرت نقل در منابع. اینکه گزاره‌ای توسط افراد متعدد که در آن زمان می‌زیسته‌اند به رشته تحریر در آمده باشد و همگان به وقوع آن اذعان کرده باشند.
9-همآهنگی یاعدم هماهنگی با سایر گزاره‌های پیرامونی
10-هماهنگی یاعدم هماهنگی با باورهای صحیح (اعتقادات مبرهن و مسلم کلامی)
11- هماهنگی یاعدم هماهنگی با مسلمات علمی
فهم و تطبیق مطالب فوق با گزاره‌های تاریخی و تشخیص در صد صحت این گزاره‌ها بر عهده محققان تاریخی است و از هر کسی ساخته نیست و برای همین است که عده‌ای ازدانشمندان، عمر خود را صرف تحقیقات تاریخی می‌کنند. جهت مطالعه بیشتر :
- مجموعه مقالات تاریخ اسلام، گفتگوی «تاریخ و تاریخ‌نگاری» با سید جعفر مرتضی عاملی، ص22.
- مجله درسهایی از مکتب اسلام، شماره 3، ص41، مقاله «سیری کوتاه در بازشناسی منابع تاریخ اسلام، آیا تاریخ با همه عوامل و انگیزه‌های تحریف حجت است؟».
- آئینه‌وند، صادق؛ علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1387.
- تاج‌بخش، احمد؛ تاریخ و تاریخ‌نگاری، شیراز، نوید شیراز، ‌اول، 1376.
- حسنی، علی‌اکبر؛ مقاله «سیری کوتاه در بازشناسی منابع تاریخ اسلام، آیا تاریخ با همه عوامل و انگیزه‌های تحریف، حجت است؟» مجله درس‌هایی از مکتب اسلام، خرداد 1376، سال 37، شماره 3.- - حضرتی، حسن؛ تأملاتی در علم تاریخ و تاریخ‌نگاری، تهران، نقش جهان، اول، 1380.
- زرین‌کوب، عبدالحسین؛ تاریخ در ترازو، تهران، امیر کبیر، چهارم، 1375.
- عاملی، سید جعفر مرتضی؛ الصحیح من سیرة النبی الاعظم، بیروت، دار الهادی، چهارم، 1415.
- فلاح‌زاده، سید حسین؛ مجموعه مقالات تاریخ اسلام (گفتگوی «تاریخ و تاریخ‌نگاری» با سید جعفر مرتضی عاملی)، قم، دفتر نشر معارف، اول، 1381.
- مصاحبه با محمد‌هادی یوسفی غروی با عنوان «ارزیابی گزاره‌های تاریخی در تعامل با فقه و کلام»، فصلنامه تاریخ در آیینه پژوهش، شماره 6، تابستان 84.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.