نسخه آزمایشی

اقتصاد مقاومتی چیست؟ ۱۳۹۱/۷/۱۹ - ۷۰۲۹ بازدید

اقتصاد مقاومتی چیست؟



«اقتصاد مقاومتی» چیست؟ دولت و بخش خصوصی
در آن چه جایگاهی دارند و ارتباطشان با یک دیگر چگونه است؟ «اقتصاد مقاومتی» با
آزاد سازی و خصوصی سازی هم خوانی دارد یا با کنترل قیمت ها و دستمزد ها؟ برای
مقابله با فساد در آن باید چه کرد؟ و بالاخره خاص این روز های کشور ماست یا می
تواند در آینده هم ادامه پیدا کند؟

این ها سؤال هایی است که از «دکتر جعفر قادری»، شهردار پیشین شیراز و نماینده ی
کنونی همین شهر در مجلس شورای اسلامی و یکی از نمایندگان اقتصاددان حاضر در مجلس
پرسیده ایم.
شاه بیت صحبت های «دکتر قادری» که مدرک دکترای اقتصاد شهری و منطقه ای خود را از
دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرده و اکنون نایب رئیس کمیسیون برنامه و بودجه و
محاسبات مجلس نیز هست، این است که «باید میدان را برای بخش خصوصی باز کنیم»؛ البته
بخش خصوصی واقعی، نه بدلی. دولت هم اگر می خواهد به عرصه ی اقتصاد وارد شود، باید
فعالیت خود را به تأمین کالا های اساسی محدود کند، آن هم در سطح تأمین حداقلی برای
همه.
متن کامل این گفت وگو را در زیر بخوانید:
آقای دکتر، آنچه که «اقتصاد مقاومتی» می خوانیم، چه مؤلفه هایی دارد؟ ارزیابی کلی
شما از این مقوله چیست؟
توجه به تولیدات داخلی، استفاده از نیروی کار و سرمایه ی داخلی، اتکا بر اقتصاد
«دانایی محور»، توجه خاص به تولید کالا های اساسی و محصولات زیر بنایی، مهم ترین
مؤلفه های اقتصاد مقاومتی اند. در اقتصاد مقاومتی، جهت گیری سیاست های تجاری به
کشور های همسایه معطوف است؛ به فعالیت های اقتصادی همچون جهاد می نگریم؛ اصلاح
الگوی مصرف و حرکت به سوی مصرف بهینه مد نظر است و توجه زیادی به تحقیقات کار بردی
می شود.
توجه به تولیدات داخلی، استفاده از نیروی کار و سرمایه ی داخلی، اتکا بر اقتصاد
«دانایی محور»، توجه خاص به تولید کالا های اساسی و محصولات زیر بنایی، مهم ترین
مؤلفه های اقتصاد مقاومتی اند.
وقتی صحبت از تغییر الگوی مصرف و حرکت به سمت مصرف بهینه یا حمایت از سرمایه و
کارگر داخلی به میان می آید، نا خود آگاه بحث جایگاه و نقش دولت در اقتصاد و میزان
دخالت های آن به ذهن خطور می کند. در سیستم اقتصادی موسوم به «اقتصاد مقاومتی»،
برای دست یابی به اهدافی که بر شمردید، دولت چه جایگاهی دارد و تا چه می تواند در
اقتصاد دخالت کند؟
به گمان بنده در اقتصاد مقاومتی، کار ها باید عمدتاً به مردم وا گذار شود. نقش
اساسی و محوری در انجام فعالیت های اقتصادی را باید به مردم داد. بایستی تلاش کنیم
که دولت در این میان، نقش مکمل و نه نقش جایگزین را بازی کند.
یعنی شما معتقدید که جایگاه برتر در اقتصاد مقاومتی باید به بخش خصوصی برسد یا
اینکه باید تلفیقی از بخش خصوصی و دولت که قبلاً با عنوان تعاونی می شناختیم، در
این جایگاه برتر بنشیند؟
اصالت را دقیقاً تنها باید به بخش خصوصی بدهیم و دولت باید صرفاً نقش مکمل را ایفا
کند. دولت باید فقط در جایی به اقتصاد و فعالیت های اقتصادی ورود کند که ضرورتی
برای این کار باشد و در جایی که چنین ضرورتی نیست، دلیلی هم نداریم که دولت پا به
میدان اقتصاد بگذارد.
آقای دکتر؛ از پایان جنگ تحمیلی در سال ۱۳۶۸ به این سو ساختاری بر اقتصاد ما حاکم
بوده که عده ای معتقدند در این دوره ی تقریباً ۲۱ ساله کما بیش ثابت مانده و عده ای
هم اعتقادی دیگر دارند و می گویند سیاست ها و ساختار اقتصادی ثابت و یک دستی نداشته
ایم. به هر حال هر کدام از این دو دید گاه را که بپذیریم، سؤال این است که ساختاری
که در این دوره در اقتصاد ما ریشه دوانده و اکنون بر آن حاکم است، با نیاز ها و
الزامات «اقتصاد مقاومتی» و از جمله با قرار گرفتن بخش خصوصی در جایگاه مسلط هم
خوانی دارد؟ شرایطی که اکنون بر اقتصاد ما فرمان می راند، به گونه ای هست که بخش
خصوصی امکان کافی برای فعالیت در اختیار داشته باشد؟
اگر چه در سال های گذشته تلاش هایی برای وا گذاری فعالیت های اقتصادی به بخش خصوصی
انجام شده، اما به طور جدّی برای بهبود فضای کسب و کار و کمک به افزایش امکان
فعالیت بخش خصوصی تلاش نشده است. نیاز داریم که فعالیت های جدّی تری در این عرصه
انجام دهیم.
بنده فکر می کنم که تا وقتی بخش خصوصی برای انجام فعالیت هایش آزادی نداشته باشد و
برای توانمند سازی آن نکوشیم و در جهت رقابتی شدن فضای اقتصادی تلاش نکنیم، تنها با
انجام وا گذاری ها که آن ها هم عمدتاً به نهاد های عمومی غیر دولتی انجام شده اند،
نمی توانیم ادعا کنیم که اقتصادی مردمی داریم. باید فعالیت ها را به بخش خصوصی
واقعی وا گذار کنیم تا به نهاد های عمومی غیر دولتی؛ و در عین حال در کنار این وا
گذاری ها باید بکوشیم که فعالیت هایمان برای توانمند سازی بنگاه های داخلی را به
طور جدّی بهبود بخشیم. اگر به توانمند سازی توجه نکنیم، شک نکنید که بخش خصوصی توان
ورود به عرصه های مختلف اقتصادی را نخواهد داشت.
به طور مشخص تر می فرمایید که در نگاه شما، چه نوع سیاست هایی را باید برای توانمند
سازی بخش خصوصی پی گرفت؟
بازار سرمایه و بازار پول ما باید در خدمت بخش خصوصی قرار گیرد و منابع مالی لازم
برای فعالیت این بخش فراهم آید تا بتواند وارد میدان فعالیت های بزرگ شود. این در
حالی است که تا کنون اجازه نداده ایم بخش خصوصی قدرت مانور زیادی پیدا کند. از این
رو باید از ساز و کار های بازار پول و سرمایه استفاده کنیم تا بخش خصوصی حداقل های
لازم را برای ورود به عرصه های مختلف داشته باشد. باید بکوشیم که دولت در صورت لزوم
به عنوان حامی در کنار بخش خصوصی قرار گیرد و آن را مطمئن کند که حد اقل های مورد
نیاز برای فعالیتش فراهم است.
اما تجربه ی تاریخی اقتصاد های دنیا نشان می دهد که وقتی پای حمایت های دولت به وسط
می آید، معمولاً نه همیشه، فساد هم ایجاد می شود. چه باید کرد تا این فساد ایجاد
نشود و حمایت های دولت به رانت خواری در اقتصاد نینجامد؟
برای پرهیز از فساد و رانت خواری، حمایت ها باید از همان آغاز نظام مند، شفاف،
تعریف شده، قانونمند و بی تبعیض باشد، نه اینکه دولت از بنگاه ها حمایت کند و بعد
برای جلو گیری از فساد، موانع قانونی تعریف کنیم. نخست باید حمایت ها در تمامی حوزه
ها را به شکلی شفاف، تعریف کنیم و بعد همه ی اشخاص حقیقی و حقوقی در بخش خصوصی که
به فعالیت های اقتصادی وارد می شوند، بتوانند به شکلی عادلانه از این حمایت ها
برخوردار شوند. به هر حال، ویژه خواری و امتیازهای خاص اقتصادی و رانت خواری به هیچ
وجه پذیرفتنی نیست و باید به شدت با آن ها مقابله کرد.
آزادی اقتصادی چه جایگاهی در «اقتصاد مقاومتی» دارد؟ آیا سیاست های کنترل دستمزد ها
و قیمت ها و دیگر سیاست های تنظیم گرانه ی شبیه این ها باید در همین وضع کنونی و با
همین شدت فعلی باقی بمانند یا شدت و دامنه ی آن ها باید کاهش یا افزایش یابد؟
بنده اعتقاد دارم که از این لحاظ باید میان کالا های اساسی و سایر کالا ها تمایز
قائل شویم. دولت باید شرایطی ایجاد کند که مطمئن شویم حد اقلی از کالا های اساسی به
همه می رسد، اما در رابطه با کالاهای دیگر هیچ دلیلی برای مداخله ی دولت نیست و
دولت حتی اگر می خواهد به این عرصه ها وارد شود، باید از راه ساز و کار بازار عمل
کند. استفاده از روش های تعزیراتی و ایجاد محدودیت برای بخش خصوصی مسئله ساز خواهد
شد. دولت تنها باید حد اقلی از کالا های اساسی را در قالب سیاست های یارانه ای و
شبیه آن ها تأمین کند و تا آنجا که ممکن است، از دخالت در نظام قیمت ها بپرهیزد.
برای پرهیز از فساد و رانت خواری، حمایت ها باید از همان آغاز نظام مند، شفاف،
تعریف شده، قانونمند و بی تبعیض باشد، نه اینکه دولت از بنگاه ها حمایت کند و بعد
برای جلو گیری از فساد، موانع قانونی تعریف کنیم.
مجموعه سیاست گذاری ها و برنامه ها و دیگر عناصری که از آن ها با عنوان «اقتصاد
مقاومتی» نام می بریم، مخصوص شرایط ویژه ای است که این روز ها بر کشور ما حاکم است
یا اگر این شرایط خاتمه یابد، باز می تواند محلی از اعراب داشته باشد و ادامه یابد؟
بنده فکر می کنم که حتی اگر این شرایط فرو کش کند و محدودیت ها کمتر شود، باز به
طور حتم باید «اقتصاد مقاومتی» را مدنظر قرار دهیم؛ چون با نظر به بحث های منطقه ای
و جهانی، نمی توانیم خود را مصون از تعرض و تجاوز بدانیم و به اشکال مختلف در معرض
تعرض کشور های بیگانه خواهیم بود. از این رو اگر چه ممکن است تحریم هایی که بر
اقتصاد ما بار شده، کاهش یابد و شرایط فعلی خاتمه یابد، اما فشار ها از دوش ما
برداشته نخواهد شد. تنها ممکن است نوع و شکل فشار ها و محدودیت ها تغییر کند؛ اما
در اصل آن ها تغییری به وجود نمی آید و به همین دلیل باید اقتصاد مقاومتی را به طور
حتم به عنوان یک راهبرد دراز مدت مدنظر قرار دهیم.
با تشکر از اینکه وقت خود را در اختیار «برهان» قرار دادید.
 به نقل از سایت برهان

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

رضايی
این همان اقتصاد نئولیبرالیزم ست .چرا موضوع را می پیچانید.
پرسمان
با سلام و احترام به شما پرسشگر گرامی و تشکر از ارتباط شما با این مرکز.
این مطلب شما پیرو مقاله «اقتصاد مقاومتی چیست؟» و در نقد آن ثبت شده است. در حالی که اقتصاد نئولیبرالیسم تفاوت ماهیتی با اقتصاد مقاومتی دارد.
نئو لیبرالیسم یکى از گونه ها و مراحل لیبرالیسم است که در اواخر قرن بیستم با افول دولتهاى رفاهى و گرایش به سیاست هاى لیبرالیسم اقتصادى ، ناسازگارى لیبرالیسم با دموکراسى آشکار شد و امروزه موج تازه اى از اندیشه هاى لیبرالى ، تحت عنوان ئنولیبرالیسم به وجود آمده است . تاکید نئولیبرالیسم بر این است که مکانیسم بازار باید اداره کننده سرنوشت بشر باشد . اقتصاد باید قواعدش را بر جامعه دیکته بکند و نه بر عکس . از چهره اى مشهور آن فون هایک ، رابرت نوزیک مى باشند . ( فرهنگ واژه ها ، عبدالرسول بیات ، ص ۴۷۲ )
نکات اصلى نئولیبرالیسم شامل موارد زیر است :
۱- قانون بازار - رها کردن شرکت‌هاى آزاد یا شرکت‌هاى خصوصى از هر محدودیتى که توسط دولت وضع شده باشد ، آزادى بیش‌تر براى تجارت بین‌المللى و سرمایه‌گذارى ، عدم کنترل قیمت‌ها و روى‌هم‌رفته آزادى براى حرکت سرمایه ، کالا و خدمات .
۲- قطع هزینه‌هاى عمومى براى خدمات اجتماعى مانند آموزش و مراقبت‌هاى بهداشتى - کاهش دادن خالص مقررى براى فقرا و حتا نگهدارى جاده‌ها ، پل‌ها ، عرضه‌ى آب و . . . به نام کاهش نقش دولت. البته آن‌ها مخالف سوبسیدها و معافیت‌هاى مالیاتى دولت براى شرکت‌ها نیستند .
۳- مقررات‌زدایى - کنار گذاشتن آن دسته از مقررات دولتى که سود را کاهش مى‌دهد شامل قوانین ایمنى و حفاظتى در محیط کار .
۴- خصوصى‌سازى - فروش شرکت‌هاى دولتى ، کالاها و خدمات به سرمایه‌گذاران خصوصى . این شامل بانک‌ها ، صنایع کلیدى ، راه‌آهن ، عوارض بزرگ‌راه‌ها ، برق ، مدارس ، بیمارستان‌ها و حتا آب آشامیدنى نیز مى‌گردد . گرچه این کارها به‌نام افزایش کارایى انجام مى‌شود ، که اغلب هم مورد نیاز است ، اما اثر خصوصى‌سازى اساسا متمرکز نمودن ثروت بیش‌تر در دست عده‌ى کمى و پرداخت بیش‌تر عموم مردم براى تامین نیازهایشان بوده است .
۵- حذف مفهوم « نفع عمومى » یا « اجتماع » و جایگزینى آن با « مسؤلیت فردى » {L= .(http://www.bashgah.net/pages-lmth. =L} ۲۲۲۴۲ ) اعمال فشار بر فقیرترین مردم در یک جامعه برای یافتن راهی توسط خودشان برای تامین مراقبت بهداشتی، آموزش و امنیت اجتماعی و سایر نیازهای اجتماعی‌شان و سپس مقصر دانستن آن‌ها در صورت شکست و معرفی آن‌ها به‌عنوان ناکارآمد. نئولیبرالیسم معتقد است با به حداکثر رساندن دامنه دستاوردهای ناشی از معاملات مبتنی بر بازار و افزایش تعداد این معاملات، خیر اجتماع به حداکثر خواهد رسید و می کوشد که تمام کنش های انباشت، نگهداری، انتقال و تحلیل برای هدایت تصمیمات در بازار جهانی است.
در سطح بین المللی نیز نئولیبرالها تمام کوشش خود را روی سه نکته متمرکز کرده اند:
- تجارت آزاد خدمات و کالاها؛
- جریان آزاد سرمایه؛
- آزادی سرمایه گذاری.
همة تاکید نئولیبرالیسم بر این است که مکانیسم بازار باید اداره کننده سرنوشت بشر باشد. اقتصاد باید قواعدش را بر جامعه دیکته بکند و نه برعکس. و همان گونه که پولانی پیش نگری کرد، این دیدگاه بطور مستقیم دارد به «نابودی جامعه» منجر می شود. از سوی دیگر نئولیبرالیسم به صورت پادزهری بالقوه برای خطرات تهدید کننده نظام اجتماعی سرمایه داری و همچون راهی برای حل مشکلات آن، مدت ها در محافل سیاست گذاری عمومی نهفته بود. (ر.ک:http://www.aftab.ir/articles/economy_marketing_business/economic_sciense/c۲c۱۲۰۰۳۰۵۵۹۶_neoliberalism_p۱.php (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبری، کد: ۱۱۳/۱۰۰۱۱۹۸۴۹))
واژه «اقتصاد مقاومتی» اولین بار در دیدار کارآفرینان با مقام معظم رهبری (۸۹.۶.۱۶) مطرح گردید و در همین مدت زمان کم، تعاریف متفاوتی از آن ارائه شد که هر کدام از جنبه ای به این موضوع نگاه کرده است. در این میان، تعریف جامع و کامل از اقتصاد مقاومتی را خود رهبر فرزانه انقلاب ارائه داده اند. ایشان در دیدار با دانشجویان(۹۱.۵.۱۶) فرمودند: «اقتصاد مقاومتی یعنی آن اقتصادی که در شرایط فشار، در شرایط تحریم، در شرایط دشمنی ها و خصومت های شدید می تواند تعیین کننده رشد و شکوفایی کشور باشد.» بنابراین اقتصاد مقاومتی یعنی تشخیص حوزه های فشار در شرایط کنونی تحریم و متعاقبا تلاش برای کنترل و بی اثر کردن و در شرایط آرمانی تبدیل چنین فشارهایی به فرصت، که قطعا باور و مشارکت همگانی و اعمال مدیریت های عقلایی و مدبرانه پیش شرط و الزام چنین موضوعی است.
طبق این تعریف، منظور از اقتصاد مقاومتی، یک اقتصاد شکست ناپذیر، فعال و پویا است، نه یک اقتصاد منفعل و ضربه پذیر. معمولاً لفظ مقاومت برای دفع موانع پیشرفت و کوشش در مسیر حرکت به کار می رود. از این رو اقتصاد مقاومتی یعنی تکیه بر توان داخلی و مقاومت در مقابل تهدیدها و تحریم ها با ایجاد کمترین بحران در زندگی مردم و اثبات این معنا که فشارها و ضربه های اقتصادی از سوی دشمن نمی تواند سد راه پیشرفت جامعه ما باشد.

مهمترین مولفه های اقتصاد مقاومتی
اساسی ترین مؤلفه ها و ویژگیهای اقتصاد مقاومتی از دیدگاه رهبر انقلاب عبارتند از:
۱.ایجاد تحرک و پویایی در اقتصاد کشور و بهبود شاخصهای کلان ؛ از قبیل رشد اقتصادی، تولید ملی، اشتغال، کاهش تورم، افزایش بهره‌وری، رفاه عمومی و از همه‌ این شاخصها مهم‌تر، شاخص کلیدی و مهم عدالت اجتماعی است. یعنی ما رونق اقتصادی کشور را بدون تأمین عدالت اجتماعی به‌هیچ‌وجه قبول نداریم و معتقد به آن نیستیم.
۲. توانایی مقاومت در برابر عوامل تهدیدزا ؛ شامل تکانه‌های اقتصادی دنیا ، بلاهای طبیعی و تکانه‌های تخاصمی مثل تحریمها
۳. تکیه بر ظرفیتهای داخلی‌ ؛ چه ظرفیتهای علمی، چه انسانی، چه طبیعی، چه مالی، چه جغرافیایی و اقلیمی.
۴. همت جهادی، مدیریت جهادی. باید حرکتی که می شود، هم علمی باشد، هم پر قدرت باشد، هم با برنامه باشد، و هم مجاهدانه باشد.
۵. مردم‌محوری ؛ ما بایست به مردم تکیه کنیم، بها بدهیم؛ مردم با امکاناتشان باید بیایند در وسط میدان اقتصادی؛ فعالان، کارآفرینان، مبتکران، صاحبان مهارت، صاحبان سرمایه، نیروهای متراکم و بی‌پایانی که در این کشور وجود دارد، که واقعاً این نیروها هم بی‌شمارند.
۶.امنیت اقلام راهبردی و اساسی ؛ در درجه‌ اول غذا و دارو. باید تولید داخلی کشور طوری شکل بگیرد که کشور در هیچ شرایطی، در زمینه‌ تغذیه و در زمینه‌ دارو دچار مشکل نشود.
۷. کاهش وابستگی به نفت ؛ یکی از سخت‌ترین آسیبهای اقتصادی ما همین وابستگی به نفت است. این نعمت بزرگ خدادادی برای کشور ما در طول ده‌ها سال مایه‌ فروریختگی‌های اقتصادی و فروریختگی‌های سیاسی و اجتماعی شد؛ باید ما یک فکر اساسی بکنیم. ما نمی گوییم از نفت استفاده نشود، [بلکه] تکیه‌ ما بر استفاده‌ حداقلی از فروش نفت خام است؛ نفت را می توان به‌صورت فرآورده در اختیار گذاشت .
۸. اصلاح الگوی مصرف ؛ مسئله‌ صرفه‌جویی، پرهیز از ریخت‌وپاش، پرهیز از اسراف، پرهیز از هزینه‌کرد های زائد.
۹. فسادستیزی ؛ ما اگر می خواهیم مردم در صحنه‌ اقتصاد باشند، باید صحنه‌ اقتصادی امنیت داشته باشد؛ اگر امنیت را می خواهیم، بایستی دست مفسد و سوءاستفاده‌چی و دورزننده‌ قانون و شکننده‌ قانون بسته بشود.
۱۰. دانش‌محوری
در واقع اقتصاد مقاومتی یک روش و نظریه اقتصادی برگرفته از مبانی دینی و الهی می باشد که در آن توجه به تولید داخلی در کنار رعایت حقوق مصرف کننده گان و نیز رعایت الگوی مصرف دیده شده است. منافع فردی در کنار منافع جامعه و اصل عدالت اجتماعی دیده شده است. اخلاق با اقتصاد جمع شده است. به بخش خصوصی در کنار بخش دولتی و عمومی توجه شده است. از درون سرچشمه می گیرد و تقویت می شود و به پشتوانه آن به بیرون نگاه می کند.. تاکید اقتصاد مقاومتی با تکیه بر مبانی اسلامی، بر توزیع عادلانه ثروت و درآمد و کاهش سطح فقر می باشد، که از توجه به تولید داخلی و افزایش سطح اشتغال حاصل می شود و ... .
باز هم با ما مکاتبه کنید: صفحه ویژه درج سوال
Farzaneh.mirzaee23...
اقتصاد مقاومتی و خصوصی سازی
پرسمان
ضمن تشکر، کاش نظرتان را به طور مشخص بیان می فرمودید!

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.