نسخه آزمایشی

امامت در قرآن ۱ ۱۳۸۶/۲/۱۶ - ۸۶۷۴ بازدید

امامت در قرآن ۱

امامت و رهبری جامعه
بشری از دیرپاترین مسائلی است که با آمدن نخستین انسان بر روی زمین مطرح بوده و در
طول تاریخ آمدن انبیاء که خود امامان و رهبران جامعه بوده اند، بحث امامت به صورت
جانشینی یا همان «وصی» نیز تحقق و غیبت داشته است. تا زمان پیامبر اکرم آن حضرت در
زمان خویش علاوه بر منصب نبوت و رسالت و منصب تعلیم و تببین احکام اسلام، منصب الهی
دیگر به عنوان فرمانروای جامعه اسلامی و امامت را نیز داشتند که منصب های فرعی قضاوت
و فرماندهی نظامی و امثال آن از آن اشقاق می یافت، و بعد از رحلت آن حضرت، نیز
افرادی برای این سمت تعیین شده اند.

امامت بحث های متنوع و
مختلفی دارد آنچه در این مقاله به آن پرداخته می شود، امامت از دیدگاه قرآن آخرین
کتاب و ماندگارین کتاب الهی است.

 

الف-
معنی و مفهوم امامت


امامت در لغت به معنای
پیشوایی و رهبری است، (راغب در مفردات می گوید: «و الامام الموم به انسانا کان تقدی
به قوله او فعله او کتابا او غیر ذلک حقا او مبطلا، در صحاح اللغه الموده الامام
الذی یقتدی به». (المفردات، راغب اصفهانی، نشر الکتاب، اول، ۱۴۰۴، ص ۲۴) و هر کسی
که متصدی رهبری گروهی شود «امام» نامیده می شود، خواه در مسیر حق باشد یا در راه
باطل. در قرآن کریم نیز امامت به همین معنای لغوی به کار رفته است. چنان که در مورد
امامت بر حق می فرماید: «ائمه یهدونا بامرنا؛ آنان را پیشوایانی قرار دادیم که به
فرمان ما (مردم را) هدایت می کردند» (انبیاء، ۷۳) و در امامان باطل می
خوانیم: «و جعلنا هم ائمه یدعون الی النار؛ و آنان (فرعونیان) را پیشوایانی قرار دادیم
که به آتش (دوزخ) دعوت می کنند» (قصص، ۴۱) و در آیه ی دیگر در مورد سران کفر می
فرماید: «ائمه الکفر؛ پیشوایان کفر». منتهی اگر امامت در جهت خاص و با قید به کار
رفته باشد، مخصوص همان جهت خواهد بود. مانند امام جماعت،امام جمعه، امام عسکر (و
لشکر) و اگر بدون قید به کار می رود عام و فراگیر خواهد بود. مثل این که خداوند می
فرماید: «ابراهیم را امام قرار دادیم» (انبیاء، ۷۳)

ولی در اصطلاح علم
کلام، امامت عبارت است از «ریاست (و پیشوای) همگانی و فراگیر بر جامعه اسلامی در
همه امور دینی و دنیوی». (مصباح یزدی، آموزش عقاید، سازمان تبلیغات اسلامی، ص ۲۹۸)

و قرآن نیز برهمین
معنای عام و فراگیر دلالت دارد آن جا که می فرماید: «انی جاعلک للناس اماما؛ براستی
من تو را پیشوای مردم قرار دادم» چون قیدی برای آن بیامده تمام امور دینی و دنیوی
را در بر می گیرد.

امام هشتم می فرمود:
«امامت مقام انبیاء و ارث اوصیا است، امامت خلافت الهی، و جانشینی  رسول خد
است ... ». (اصول کافی، ج ۱، ص ۱۹۸)

 

ب-
الفاظ هم معنای امامت


در قرآن گاه به جای
الفاظ امام از واژه های دیگر استفاده شده است، مانند واژه "ولی"، "اولی الامر" و
... که به نمونه های اشاره می شود.



۱. واژه ولی:
«إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ
الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ (۵۵)


ولى شما تنها خدا و پیامبر اوست و کسانى که ایمان آورده ‏اند. همان
کسانى که نماز برپا مى ‏دارند و در حال رکوع زکات مى ‏دهند».

آیه ی فوق به اتفاق
شیعیان (علامه امینی، الغدیر، اسلامیه، ج ۳، ص ۱۶۳، ناصر مکارم شیرازی، پیام قرآن،
نسل جوان، ج ۹، ص ۲۰۰-۲۰۱) جمعی زیادی از علمای اهل سنت درباره علی علیه السلام و
ولایت او نازل شده است مرحوم علامه امینی نام ۶۶ نفر از بزرگان اهل سنت را با کتاب
هایشان نام برده که نزول آیه ی شریفه را در مورد امیر المؤمنین علی علیه السلام
پذیرفته اند. (الغدیر، همان، ج ۳، ص ۱۶۲-۱۵۶) ولایت در این آیه همان معنای امامت را
دارد، همان معنای که در حدیث معروف غدیر امده که «من کنت مولاه فعلی مولاه؛ هر کس
من مولا و رهبر او هستم، علی، مولا و رهبر او است».


۲. واژه اولی الامر: در قرآن می خوانیم:
«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللّهَ وَ أَطیعُوا
الرَّسُولَ وَ أُولِی اْلأَمْرِ مِنْکُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فی شَیْ‏ءٍ
فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ
الْیَوْمِ اْلآخِرِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلاً (۵۹)

اى
کسانى که ایمان آورده‏اید خدا را اطاعت کنید و پیامبر و اولیاى امر خود را [نیز]
اطاعت کنید پس هر گاه در امرى [دینى] اختلاف نظر یافتید اگر به خدا و روز بازپسین
ایمان دارید آن را به [کتاب] خدا و [سنت] پیامبر [او] عرضه بدارید این بهتر و
نیک‏ فرجام‏تر است».

حاکم حسکانی، حنفی
نیشابوری، از علمای اهل سنت ذیل این آیه پنج حدیث نقل کرده که در همه آنها عنوان
«اولی الامر» بر علی علیه السلام (به عنوان مصداق روشن امامت) تطبیق شده است و در
یکی از آنها امده که حضرت پیامبر اکرم به علی علیه السلام فرمود «تو اولین مردی از
صاحبان امر هستی». (حاکم حسکانی، شواهد التنزیل، مؤسسه الاعلمی، ج ۱، ص ۱۴۸، ۱۵۱؛
درک پیام قرآن، ج ۹، ص ۲۱۹-۲۱۵)

و همین طور عنوان
خلیفه در آیات و روایات بر امام اطلاق شده است. (از جمله در حدیث معروف «یوم الدار»
آمده «انت وصیی و خلیفتی»

 

ج-
اهمیت امامت


 
قرآن
کریم امامت را بالاتر از نبوت می داند، و چنین بیان می کند که ابراهیم بعد از
داربودن مقام نبوت و خلت (خلیل الهی) به مقام امامت ترفیع درجه یافته است
«انی جاعلک للناس اماما؛ من تو را امام و پیشوای مردم قرار
دادم». (بقره، ۱۲۴)

و عدم اعلام امامت
مساوی به عدم انجام رسالت دانسته شده آنجا که می فرماید: «اى
پیامبر آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده ابلاغ کن و اگر نکنى پیامت را
نرسانده‏ اى و خدا تو را از [گزند] مردم نگاه مى‏ دارد آرى خدا گروه کافران را هدایت
نمى ‏کند». (مائده، ۶۷) چنان که معرفی امام و امامت باعث کمال دین و تمام
کننده نعمت شمرده شده است. آن گاه که پیامبر اکرم (ص) علی (ع) را در غدیر خم به
خلافت و امامت منصوب می کند، خداوند می فرماید: «الیوم اکملت
لکم دینکم؛ امروز دینتان را برایتان کامل کردم».


و پیامبر  اکرم
فرمود: «هر کس بمیرد و امام زمام خویش را نشناسد، به مرگ جاهلی از دنیا رفته است».
(الغدیر، ج ۱۰، ص ۳۵۹-۳۶۰)

و فخر رازی از بزرگ
ترین علمای اهل سنت تقل نموده که پیامبر اکرم فرمود: «اگر کسی بمیرد و امام زمان
خویش را نشناسد پس باید به خواست خودش یا یهودی و یا نصرانی بمیرد (ولی مسلمان از
دنیا نخواهد رفت)». (فخر رازی، مجموعه الرسائل، چاپ مصر، ۱۳۲۸، المسائل الخمسون، ص
۳۸۴) این ها و غیر آن حکایت از اهمیت و عظمت مقام امامان و امامت دارد که بدون
امامت دین کامل نیست و رسالت ناتمام است و معرفت ناقض.


در بخش آینده این
مقاله، به الهی بودن منصب امامت خواهیم پرداخت. با نظرات خویش ما را یاری کنید.

ادامه دارد

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

مرادی
بسم الله سلام اولی الامر در قرآن
دوبار عبارت "اولی الامر" در قرآن آمده است.آیات ۵۹ و ۸۳ سوره النساء.
اطاعت از اولی الامر در آیه ۵۹ آمده است.برخی از این آیه نتیجه میگیرند که اطاعت از اولی الامر بدون قید و شرط است.اگر ترتیب و پیوستگی آیات هر سوره و کلیت قرآن را در نظر بگیریم به این نتیجه
نمی رسیم.
بعلت وجود "اولی الامر" در آیه ۸۳ معلوم میشود که افرادی تحت این عنوان در زمان رسول الله وجود
داشته اند.ایشان معصوم نبوده اند.چگونه پس از رحلت رسول الله افرادی تحت همین عنوان معصومند؟
بنظر می آید در آیه ۵۹ فرمان "اطیعوا الله" با عبارت "اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم فان تنازعتم فی شیء فردوه الی الله و الرسول" تاویل میشود.عبارت "اطیعوا الله" بتنهایی معلوم نمی کند که چگونه از خداوند باید اطاعت کرد.
البته تاویل مختصر و مفید برای "اطیعوا الله" همان "اطیعوا الرسول" است.چنانکه در بعضی آیات نیز داریم :"...اطیعوا الله و اطیعوا الرسول..."(سوره مائده آیه ۹۲).ولی آیه ۵۹ سوره النساء کاملترین و بهترین تاویل را ارائه میدهد.این خود بسبب نزول تدریجی قرآن بر رسول الله است.
در حالت عمومی و پیش فرض مومنین باید اختلافات را خدمت رسول الله ببرند تا ایشان بنا بر "رسالات" الهی و اشراف کلی خود بر پیام الهی (الذکر) قضاوت کنند...انزلنا الیک الذکر لتبین للناس ما نزل الیهم...نحل آیه ۴۴ .
با اضافه کردن حالات استثنایی و در یک حالت عمومی فراگیر باید گفت اختلافات بین مردم و یا بین مردم و اولی الامر و حتی شکوائیه به خداوند پس از شنیدن نظر رسول الله (مورد ذکر شده در سوره مجادله) با "رساله" و پیام (جدید یا پیام قبلی) بر رسول الله مرتفع میشود.
"الرسول" در یک موقعیت زمانی و مکانی خاص با " الرسول" در موقعیت زمانی و مکانی دیگر فرق دارد و دلیل آن نیز نزول تدریجی قرآن است.این روش خود عاملی است برای تربیت تدریجی مسلمین در اطاعت از "رسالات الله".تا پس از رحلت رسول الله اختلافات مومنین مرجع اصلی داشته باشد.
اما پس از رحلت رسول الله در خواندن قرآن و مرجع قرار دادن آن روشی معتبر و مستقل از افراد لازم است.روشی که خود رسول الله نیز تابع آن بوده اند. تکه تکه و گزینشی خواندن آن مفید نخواهد بود و به اختلافات دامن زده خواهد شد.باید ترتیب و پیوستگی آیات در هر سوره و کلیت قرآن را رعایت کرد.تا بر ما نیز الذکر (بینش کلی) حاصل شود.
والسلام
پرهام
بسیار جالب و خواندنی بود.اگر اهل سنت معنای درست قرآن را درک می کردند آن وقت مثل ما امامت را باور داشتند.سایتتون بسیار عالللللللللللی است.اجرتان با خدا
محمد
با سلاو و درود فراوان خدا خیر دنیا و اخرت بهت بده به حق ۱۴ معصوم صلوات الله علیهم اجمعین این مقاله ابی بود برعطش من ،مدتها دنبال یه همچین چیزی میگشتم . احسنت عالی بود تحقیقت به امید اینکه مقالات بعدی شما را بازهم ببینیم

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.