انزوا طلبی-عزلت در روایات-آداب دوستی-تداوم دوستی ۱۳۴۸/۱۰/۱۱ - ۵۳۲ بازدید

دین اسلام ،دین محبت ودوستی وپیوند وارتباط ودوری از انزوا ورهبانیت است،مگر در موارد خاصی که دوستی وحضور در جمع،سبب انحراف وگناه گردد.
توجه واهتمام فراوان اسلام به صله ارحام وپیوند با خویشاوندان ومنع قطع ارتباط،وسفارش به حضور در اجتماعات وبا خبر شدن از حال دیگران،وبه فکر دیگران بودن ودستور به سلام دادن ومصافحه ومعانقه نمودن در بر خوردها،ونهی از قهرکردن با دیگران،وتأکید بر دید وباز دید وملاقات بردران دینی و میهمانی دادن وعیادت مریض ها،واینکه بادیگران با عفو وگذشت بر خورد کنندوگله وشکایت از همدیگر نداشته باشندو...دستورات فراوان دیگری که حاکی از توجه اسلام به اتحاد وپیوند واجتماع مسلمانهاودوری از تفرقه می باشد ،بیانگر اهمیت دوستی صادقانه در اسلام است،در مجموع به همه اموری که سبب دوستی ورفاقت وپیوند شود،دردین ما توجه شده وهر چیزی که سبب تفرقه وجدائی وبه هم زدن دوستی ها شود ،ممنوع گردیده است،اموری که بیان تفصیلی آنها نیاز به نوشتن کتاب وکتابهائی است وهمان سر فصل هائی را که بدانها اشاره شد هر کدام کتابی را در شرح وبسط آن می طلبد.
جهت اطلاع بیشتربه این کتابها رجوع نمائید.
1-محمدی ری شهری،دوستی در قرآن وحدیث،ترجمه سید حسن اسلامی،موسسه فرهنگی دار الحدیث،1379
2-جواد محدثی،اخلاق معاشرت،انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
3-معراج السعاده،مرحوم نراقیتوضیحات زیر هم خالی از لطف نیست.
1- موضوع دوستى وانتخاب دوست، یکى از موضوعات مهم زندگى انسان محسوب مى شود. این موضوع بخصوص براى جوانان حساستر و چالش برانگیزتر است، زیرا دوران جوانى زمان بروز گرایشهاى شدید عاطفى و تاثیرپذیرى عمیق از گروه هاى همسال است. به طور کلى بخش بزرگى از شخصیت جوان در این دوره و تحت تاثیر ارتباطهاى دوستانه شکل مى گیرد. از دید یک جوان، محبت و عاطفه بزرگترین احساس زندگى است. وجود این احساس، هر جوانى را به سمت و سوى دوست یابى و گزینش دوستان سوق مى دهد. در این دوره از زندگى، پایه و بنیان دوستى هایى نهاده مى شود که ممکن است در طول عمر برقرار و همچنان تاثیرگذار بماند. به لحاظ تاثیرگذارى به ارمغان خواهد آورد. هنگامى که آینه فکر با دوراندیشى صیقلى مى شود، روى خوشبختى را در آن مى توان دید. شخصى که تصمیم مى گیرد با دیگران پیوند دوستى و مودّت برقرار کند، همچون مهندس ساختمانى است که ابتدا نقشه ساختمانى را که در نظر دارد بسازد مى کشد و سپس با مشورت و تایید متخصصان فن، آن را در مکان و فضاى مناسبى بنا مى نهد. طراحى دوستى با دیگران، کمتر از مهندسى و طراحى یک ساختمان نیست. هر ساختمانى ممکن است با کمى ارتعاش فرو ریزد، ولى دوستى هاى مستحکم، هرگز به آسانى قابل فروپاشى نیست و حتى قرب و بعد زمانى و مکانى در آن تاثیرى ندارد. باید اعتراف کنیم، تاثیر دوست در مسیر زندگى و آینده انسان به حدى عمیق است که مى تواند به سعادت یا شقاوت آدمى بیانجامد و از سوى دیگر محبت و مودّت، چنان مغناطیس وار اشخاص را واله و شیداى هم مى سازد که ممکن است موجب تشابه در ایمان قلبى و رفتار مذهبى آنان گردد! در حدیثى از پیام آور رحمت، محمد مصطفى (ص) نقل شده که فرمود: هر انسانى به دین دوست و قرین خود است : (المرء على دین خلیله و قرینه)
تو اول بگو با کیان دوستى
پس آنگه بگویم که تو کیستى
خداى متعال در قرآن کریم مى فرماید: در قیامت بعضى بر خویش نهیب مى زنند و خود را سرزنش مى کنند که اى کاش با فلانى دوست نبودم کسى که مرا از یاد خداى بازداشت و گمراه نمود! چگونگى شناخت: براى انتخاب دوست علاوه برکسب شناخت پیرامون خصوصیات ظاهرى، موقعیت اجتماعى، وضعیت خانوادگى، کسب معرفت نسبت به اهداف و مقاصد، گرایش ها، افکار، باورها و سجایاى اخلاقى او نیز ضرورى مى نماید. باید ببینیم: آیا مى توانیم مسیر زندگى را با دوستان منتخب خود بپیماییم ؟ ایشان یار راه اند یا بار راه؟ آیا اهداف فردى و گروهى ما یکى است؟ آیا مى توانیم به آنها اطمینان کنیم؟ به هنگام دشوارى و نیاز کمکمان خواهند کرد؟ آیا بر ما تاثیر رحمانى خواهند گذاشت یا شیطانى؟ با درنظرگرفتن این مسایل است که بزرگان و الگوهاى حقیقى ما فرموده اند: نخست همراه و همسفر برگزینید، آنگاه قدم در راه نهید! (الرفیق ثم الطریق).
کسب تجربه و آزمایش، بهترین و مؤثرترین راه پى بردن به مکنونات و ویژه گى هاى درونى افراد است. عقل حسابگر آدمى مى تواند با استفاده از قراین و شواهد امر به مقدماتى رسیده، آنگاه آن مقدمات را دستمایه نتایج و تصمیم هاى خود قرار دهد. براى مثال: دروغگویى خللى براى روابط دوستانه است، اگر این صفت ناپسند در گفتار و کردارکسى به صورت مستمر مشاهده شود، به این نتیجه و تصمیم مى رسیم که دوستى با چنین شخصى روا نیست.
على (ع) در زمینه امتحان دوست فرموده است: قبل از این که کسى را به برادرى خویش برگزینى او را آزمایش نما، زیرا آزمایش، معیار شناخت و تمیز میان صاحبان خیر و شر است (قدم الاختبار فى اتخاذ الاخوان، فان الاختبار معیار یفرق الاخیار و الاشرار)و نیز فرموده است: اگر خواستى باکسى برادرى نمایى ابتدا به وسیله آزمایش او را خوب زیر و رو کن تا کاملا او را بشناسى و سپس به او بپیوندى، کسى که برادرانش را زیر و رو مى کند به گوهر شخصیت آنها پى خواهد برد (من قلب الاخوان، عرف جواهر الرجال)
راه دیگرى را که براى شناختن واقعى افراد هست، کسب اطلاع از دوستان، معاشران و همنشینان آنها است. صائب تبریزى دراین زمینه چه نیکو سروده است:
توان ز ظاهر هر کس به باطنش پى برد
ز آب، شورى و شیرینى زمین پیداست
به امتحان نبود اهل هوش را حاجت
عیار عالم و جاهل ز همنشین پیداست
و امیر بیان، على (ع) فرموده است: همنشینى با بدکاران بدبینى به نیکان را پدید مى آورد و همنشینى با نیکان، بدکاران را به نیکان مى پیوندد. از آن رو هرگاه موقعیّت کسى بر شما مبهم گشت و دین او را نشناختید، به معاشرانش بنگرید، اگر اهل دین خدا بودند، او نیز پیرو دین خداست و اگر پیرو دین خدا نبودند، او نیز بهره اى از دین ندارد.
2- اکنون به ویژگی های یک دوست خوب از نظر قرآن و روایات اشاره می کنیم تا با رعایت آنها در انتخاب دوست خوب موفق باشید:
الف. از شرایط یک دوست ایده ال وفاداری است . دوست باید به اصول اخلاقی و تعهدات دوستی و عهد و پیمانی که منعقد می سازد پایبند و وفادار باشد.
ب. مؤدب بودن به آداب اجتماعی و متخلق بودن به اخلاق نیک و پسندیده شرط دیگر دوست ایده ال است . چه آدمی متأثر از همنشین و دوست خود است و شخصی بیگانه با آداب اجتماعی نه تنها به شما آسیب می رساند و به واسطه رعایت نکردن آداب اجتماعی و اخلاق نیک حیثیت شما را تهدید و به آن آسیب می رساند بلکه به صورت غیر مستقیم بی ادبی را به شما نیز می آموزد و راه و رسم تخلف از اخلاق پسندیده و نیک را به شما یاد می دهد و سد راه تخلق به اخلاق حسنه می گردد.
ج . آگاهی و بینش عالی داشتن از دیگر ویژگی های یک دوست خوب است . آگاهی و بینش چراغ راه و جهت دهنده حرکت است و چه زیباست که دو همراه در مسیر زندگی از پرتو فیض وجود یکدیگر بهرمند شده و پا بپای یکدیگر گام بردارند و در این مسیر خود را از انحرافات مصون و وجودشان را از آفات بیمه سازند و اولین گام در این فعالیت شناخت انحرافات و آفات و راه مقابله با آنها می باشد و شخص جاهل و نادان از این کار عاجز و تسلیم انبوه انحرافات خواهد شد و از تشخیص راه از چاه ناتوان است . پر واضح است که چنین فردی نه تنها خود را به اعوجاج و انحراف می کشاند بلکه همراهان خود را مبتلا می سازد و لذا برای مصونیت یافتن از انحرافها و پی بردن به آفات و انحرافات و شناخت راه حق داشتن دوست آگاه و مطلع یک ضرورت بی تردید است.
د . دیانت و پایبندی به احکام دین و فرامین الهی . اگر اهل دین بودن یک امتیاز است و پایبندی به احکام شریعت یک ضرورت می باشد باید تمام عوامل موئثر در این خصیصه را تأمین نمود و دوست خوب بواسطه تأثیری که بر رفتار شما دارد باید شما را به سمت این ویژگی ایده ال دعوت نماید. اگر دوست شما باعث محرومیت شما از خوبی ها گردد و به نوعی موجب متضرر شدن شما شود - آن هم ضرری که جبران ناپذیر یا جبران آن سخت است - این دوستی دوستی پسندیده و معقولی نیست .
ه . دور اندیشی از دیگر ویژگی های دوست خوب است تا قبل از بروز خلل و انحراف در زندگی و هر گونه حادثه منفی و ناخوشایندی شما را آگاه و مطلع سازد. و الا در آن صورت دو نفر همراه هم به خطا مبتلا می شوید.
و . خدا پروائی و پرهیزکار بودن در همه امور خدا و دستور و رضایت خدا را مد نظر داشتن.در برخی روایات این معیار به این شکل بیان شده است :
سخن گفتنش موجب افزونی علم و دانش شما گردد.
- رفتارش شما را به فکر آخرت بیاندازد.
- دیدارش شما را به یاد خداوند اندازد.
ز . آینه یکدیگر بودن و خیر خواهی نمودن و عیب یکدیگر را دوستانه - نه خصمانه - متذکر شدن شرط دیگری است که موجب پیشرفت روز افزون شما خواهد شد و راه ایراد گرفتن دیگران و برخوردهای تلخ و تهدیدآمیز و... را سد خواهد کرد. و بالاخره یکی دیگر از شرائط دوست خوب هم ترازی اجتماعی دو دوست و تواضع نمودن و احترام متقابل است.
3-در روایات تاکید شده از دوستی با افرادی که ویژگی های زیر را دارند باید پرهیز نمود:
1- افراد سخن چین و نمام .
2- افراد پست و تن پرور و آسوده خواه
3- افراد دروغگو
4- افرادی که به احکام و مقررات دینی پایبند نیستند .
5- کسانی که تندخو و بد اخلاق می باشند .
6- افراد ترسو
7- افراد بخیل و خسیس
8- افرادی که متهم شناخته شده و حیثیت اجتماعی مطلوب ندارند .
9- افرادی که از ستمگری و عدم رعایت حقوق دیگران ابایی ندارند .
10- نادان , کم ظرفیت و پر توقع و...
4- برای آگاهی بیشتر به منابع ذیل مراجعه نمایید :
1- دوستی در قرآن و حدیث , نوشته آقای ری شهری
2- دوستی و دوستان , نوشته آقای سید هادی
3- آئین دوستی در اسلام , نوشته آقای بابازاده. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، کد: 1/100114641)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.