اهل بیت(ع) ۱۳۹۱/۱۲/۷

T}مراد از اهل بیت{T
مهم ترین بحث در آیه تطهیر این است که مراد از اهل بیت کیست؟ احتمالاتی وجود دارد که مهم ترین آنها دو احتمال است:

مراد از اهل بیت


مهم ترین بحث در آیه تطهیر این است که مراد از اهل بیت کیست؟ احتمالاتی وجود دارد که مهم ترین آنها دو احتمال است:
یک مراد همسران پیامبر باشند. برخی از مفسران اهل سنت اهل البیت را به همسران پیامبر اسلام تفسیر کرده اند (قرطبی در تفسیر الفرقان، ج ۶، ص ۵۲۶۴ این نظریه را از زجاج نقل می کند)طبق این تفسیر علی، فاطمه، حسن و حسین علیه السلام جزء اهل بیت نیستند. دلیل این نظریه این است که آیه تطهیر در بین آیاتی است که همگی مربوط به زنان پیامبر است. هم آیات قبل از آن و هم آیه پس از آن و هم صدر آیه مربوط به همسران پیامبر می باشد، لذا سیاق اقتضا می کند که آیه تطهیر مربوط به همسران پیامبر باشد. ولی این نظریه به سه دلیل باطل است:
۱- در آیات قبل و صدر آیه مجموعا ۲۵ بار ضمیر و فعل به صورت مؤنث و در آیه ی ۳۴ نیز دو مورد فعل و ضمیر مؤنث به کار رفته، اما در ذیل آیه ی تطهیر ضمایر و افعال همه به صورت مذکر به کار رفته که اختصاص به مردان دارد و یا شامل مردان و زنان هر دو می شود. و یقینا کلام خداوند که فصیح ترین است از تغییر ضمایر و افعال مقصودی داشته و افراد خاصی را اراده کرده غیر از زنان پیامبر هستند و گر نه ضمایر را به همان صورت مؤنث می آورد نه مذکر.
۲- همسران پیغمبر هیچ کدام دارای عصمت نبودند، و کسی هم چنین شأنی برای آنها قائل نیست گذشته از این که برخی از آنان علیه خلیفه واجب الاطاعه زمان خویش جنگید هم چون عایشه که جنگ جمل را علی علیه السلام راه انداخت.
۳- روایاتی که اهل بیت را بر همسران پیامبر تطبیق نموده روای آن یا ضحاک است یا عکرمه خارجی که هر دو تضعیف شده اند و علمای رجالی آن دو را توثیق نکرده اند. (ولایت مطهرین، سید محمد علوی، ص ۱۱۷) از این گذشته قرآن نسبت به همسران پیامبر کلمه «ازواج النبی»، «نساءالنبی» یا «ازواجک» به کار برده نه اهل بیت.
دو: احتمال دوم مراد افراد خاصی از خاندان پیامبر یعنی علی و فاطمه و حسن و حسین و در رأس آنها شخص پیامبر می باشد. این احتمال هیچ یک از اشکالات قبلی را ندارد، علاوه بر آن روایات فراوانی از فریقین نقل شده که علامه طباطبائی تعداد آن را بیش از ۷۰ روایت می داند. (المیزان، مترجم، ج ۳۲، ص ۱۷۸) که قول دوم را تأیید می کند که مراد از اهل بیت علی و فاطمه و حسنین می باشد.
فخر رازی می گوید: این روایت [که اهل بیت را به افراد مذکور تفسیر نموده] روایتی است که دانشمندان اهل تفسیر و حدیث، همه اتفاق بر صحت آن دارند. (تفسیر فخر رازی، ج ۸، ص ۸۰، ذیل آیه۶۱ آل عمران؛ ر.ک: آیات ولایت در قرآن، مکارم شیرازی، ص ۱۶۶)گفتنی است که ۱۵ نفر از صحابه و ۱۶ نفر از تابعین این روایات را نقل کرده اند. از جمله افرادی که اهل سنت که روایات فوق نقل کرده اند:
۱-مسلم، در صحیحش، ج ۴، ح ۲۲۴۲۴ به نقل از پیام قرآن، ج ۹، ص ۱۴۳
۲-صحیح ترمذی (ر.ک: احقاق الحق، ج ۲، ص ۵۰۳)
۳- المستدرک علی الصحیحین، ج ۲، ص ۴۱۶ (به نقل از احقاق الحق، ج ۲، ص ۵۰۴)
۴- الدر المنثور، ج ۵، ص ۱۹۸
۵- السنن الکبری، ج ۲، ص ۱۴۹
۶- شواهد التنزیل، ج ۲، ص ۱۰-۹۲
۷- مسند احمد حنبل، ص ۳۳۰، ج ۴، ص ۱۰۷، ج ۶، ص ۲۹۲ (ر.ک: پیام قرآن، مکارم شیرازی، ج ۹، ص ۱۴۴، آیات ولایت در قرآن، مکارم شیرازی، ص ۱۶۶)
از این گذشته گروه زیادی از علما اهل سنت حدیث کساء را نقل کرده و تصریح نموده اند که پیامبر: علی و فاطمه و حسن و حسین را زیر عبای یمانی قرار داد و فرمود: خداوندا اینان اهل بیت من هستند پس پلیدی را از آنان دور کن و آنان را پاک و مطهر قرار ده آنگاه آیه ی تطهیر در شأن آنها نازل شده است، افراد ذیل این حدیث را نقل کرده اند:
۱- مسلم در صحیحش باب فضائل اهل بیت النبی، ج ۵، ص ۳۷، ح ۲۴۲۴
۲- ترمذی در صحیحش، ج ۵، ص ۶۶۳ باب مناقب اهل البیت، ح ۳۷۸۷ (بیروت، داراحیاء التراث)
۳- امام احمد بن حنبل در مسند، ج ۱، ص ۲۳۰
۴- حاکم در مستدرک، ج ۳، ص ۱۳۳، ۱۴۷ و ج ۲، ص ۴۱۶
۵- امام نسائی در خصائص، ج ۱۴۹
۶-ذهبی در تلخیص، ج ۲، ص ۱۵۰
۷- طبرانی در معجم، ج ۳، ص ۴۸، ج ۱۲، ص ۹۸
۸- حاکم حسکانی در شواهد التنزیل، ج ۲، ص ۱۱
۹- نجاری در تاریخ الکبیر، ج ۷، ص ۱۸۷
۱۰- ابن حجر عسقلانی، در اصابه، ج ۲، ص ۵۰۹
۱۱- فخر رازی در تفسیرش، ج ۲، ص ۷۰۰
۱۲- قندوزی حنفی، در ینابیع الموده، ص ۱۰۷
۱۳- خوارزمی در مناقب، ص ۲۳
۱۴- طبری در تفسیرش، ج ۲۲، ص ۶
۱۵- سیوطی در الدر المنثور، ج ۵، ص ۱۹۸
۱۶- ابن الجوزی در تذکره الخواص، ص ۲۳۳
۱۷- زمخشری در تفسیر کشاف، ج ۳، ص ۵۳۸
۱۸- قرطبی در تفسیرش، ج ۱۴، ص ۱۸۲
۱۹- ابن کثیر در تفسیرش، ج ۳، ص ۴۹۲
۲۰- ابن اثیر در اسد الغابه، ج ۲، ص ۱۲
۲۱- ابن عساکر در تاریخش، ج ۱، ص ۱۸۵
۲۲- ابن حجر در صواعق المعرقه، ص ۱۴۳
۲۳- ابن عبدالبر در استعیاب، ج ۳، ص ۳۷
و افراد فراوان دیگر (ر.ک: ولایت مطهرین، شماره ۳ و ۴، سید محمد علوی(حسین پور) ص ۹۹-۱۰۰)
به عنوان نمونه به برخی از آنها اشاره می شود:
۱- ترمذی و حاکم در روایت صحیحه، و ابن جریر و ابن منذر و ابن مردویه و بیهقی در سنن خود از ام سلمه نقل کرده اند که گفت: پیامبر فاطمه، علی، حسن و حسین علیهم السلام را خانه من بودند که آیه تطهیر نازل شد حضرت آنان را داخل عبایی که بر دوش بود قرار داد و فرمود: «بار خدایا این جمع اهل بیت من می باشند پس الودگی را از آن ها دور بداد». (روح المعانی، آلوسی، ج ۲۲، ص ۱۴)
در ادامه آلوسی می گوید: «در برخی از روایات دارد که ام سلمه گفت آیا من جزء اهل بیت شما می باشم حضرت فرمود: تو برخیری ولی جزء اهل بیت من نیستی». (همان) آنگاه آلوسی می گوید: سخن پیامبر که فرمود: اینها [چهار نفر] اهل بیت من می باشند و در حق آن ها دعا فرمود و این که ام سلمه را داخل عبا (کساء) راه نداد آن قدر از طرق مختلف نقل شده است که قابل شمارش نیست. (همان)
و این روایت عمومیت اهل بیت در آیه را به هر معنایی که باشد تخصیص می زند پس مراد کسانی است که زیر عبا (کساء) قرار داشتند لذا شامل همسران نمی شوند. (همان، ص ۱۵)
۲-ابن جریر و ابن ابی حاتم و طبرانی و ابن مردویه از ام سلمه همسر پیامبر نقل می کنند که پیامبر در خانه او زیر کسای خبیری خوابیده بود، پس در آن هنگام فاطمه غذایی آورد رسول خدا فرمود: تا شوهر و فرزندانش حسن و حسین را فرا خواند و آنان آمدند هنگام خوردن غذا آیه تطهیر نازل شد پیامبر انان را با کساء پوشانید و بعد رو به آسمان برد و گفت: «خدایا! اینان اهل بیت و خواص من می باشند، پلیدی را از آنان دور کن و آنان را پاکیزه گردان، این را سه بار گفت. ام سلمه می گوید: من هم با شما می باشم؟ حضرت دوباره فرمود: تو برخیری». (سیوطی، الدر المنثور، ج ۶، ص ۶۰۳، شبیه این در ص ۶۰۴ نقل شده، و ر.ک: المعجم الکبیر، ج ۲۳، ص ۳۳۶)
۳- واثله ابن اسقع می گوید: آمدم خدمت علی ولی او را ندیدم، فاطمه گفت: وی رفته تا رسول خدا را دعوت کند نشستم تا آنان آمدند، و با فاطمه با هم وارد شدند پس رسول خدا حسن و حسین را ندا داد، و آنان آمدند، و با فاطمه و شوهرش (علی) نزدیک خود قرار داد سپس لباس خود را روی آنان قرار داد من شاهد این قضیه بود، آنگاه فرمود: «انما یرید الله لیذهب ....؛ پروردگارا! این ها اهل بیت من هستند». روای می گوید: این حدیث صحیح است (بنابر شرط صحت حدیث) نزد مسلم. (المستدرک علی الصحیحین، ج ۲، ص ۴۱۶، تلخیص المستدرک، ج ۲، ص ۴۱۶) و همین طور حاکم سند حدیث را صحیح می داند. (المستدرک علی الصحیحین، ج ۳، ص ۱۴۱) ابن تیمیه که بنای بر تشکیک را دارد می گوید: «حدیث کساء صحیح است؛ زیرا این حدیث را احمد و ترمذی از ام سلمه نقل کرده، مسلم در صحیح خود از عایشه نقل نموده است. (ابن تیمیمه، منهاج الغه، ص ۵، ص ۱۳)
ابن حجر که تعصب خاص دارد می گوید: اکثر مفسرین برآنند که آیه ی تطهیر در حق علی و فاطمه و حسن و حسین نازل شده است، زیرا ضمیر «عنکم» و بعد آن مذکر آمده است. (ابن حجر، الصواعق المعرفه، ص ۸۵) از این ها گذشته روایات فراوانی در منابع اهل سنت آمده که پیامبر اکرم هر روز صبح یا پنج شنبه وقت (در اوقات نماز) بر در خانه علی و فاطمه می آمد و آیه تطهیر را بر آنان می خواند تا مصداق اهل بیت مشخص شود، این احادیث برخی می گوید: این کار به مدت یک ماه ادامه داشت. (مسند ابی داود طباسی و دار الکتب اللبنانی، ص ۲۷۴) برخی چهل روز (مجمع الزوائد، ج ۹، ص ۲۶۷، حدیث ۱۴۹۸۷، الدر المنثور، ج ۶، ص ۶۰۶) برخی شش ماه (ترمذی در صحیحش، ج ۵، ص ۳۵۲، حاکم در مستدرک، ج ۳، ص ۱۵۸، احمد بن حنبل در مسند، ج ۳، ص ۲۵۹) بعضی هفت ماه (جامع البیان طبری، ج ۲۲، ص ۶) و برخی ده ماه گفته است (مجمع الزوائد، ج ۹، ص ۲۶۷، حدیث ۱۴۹۸۶) انس بن مالک می گوید: هنگامی که آیه تطهیر نازل شد پیامبر خدا نزدیک به شش ماه وقت نماز به در خانه فاطمه می آمد و فرمود شما، اهل البیت (انما یرید الله لیذهب تا آخر)(نفخات الازها، ج ۲۰، ص ۸۱) (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، کد: ۶/۲۰۰۹۴۳)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.