اهمیت شب قدر ۱۳۹۳/۵/۶

هر موجود طبیعى، در مخزن غیب الهى، داراى وجود عقلى است که از آن « نشئه تجرد معقول » به مرحله « تجسّم محسوس » تنزل مى یابد V}حجر(۱۵)، ۲۱.{V و شب قدر نیز از این اصل کلى مستثنا نیست؛ از این رو مى تواند داراى ارزش نفسى باشد. امّا ارج ظاهرى آن، به حرمت آن چیزى است که در این زمان خاص نزول یافته و آن قرآن کریم است. همان گونه که ارزش مکان به «متمکن» آن است؛ ارزش زمان نیز به «مُتَزَمّن» آن است.
هر موجود طبیعى، در مخزن غیب الهى، داراى وجود عقلى است که از آن « نشئه تجرد معقول » به مرحله « تجسّم محسوس » تنزل مى یابد حجر(۱۵)، ۲۱. و شب قدر نیز از این اصل کلى مستثنا نیست؛ از این رو مى تواند داراى ارزش نفسى باشد. امّا ارج ظاهرى آن، به حرمت آن چیزى است که در این زمان خاص نزول یافته و آن قرآن کریم است. همان گونه که ارزش مکان به «متمکن» آن است؛ ارزش زمان نیز به «مُتَزَمّن» آن است. تفسیر موضوعى قرآن کریم، ج ۱ صص ۷۷ - ۷۸. حرمت خاص «شب قدر» به پاس نزول «قرآن» است؛ از این رو معناى قدر و منزلت شب قدر - که بیش از ارج هزار ماه است - هرگز به معناى ارزش اعتبارى نیست؛ بلکه به برکت قرآن، به معناى ارج وجودى و شدّت درجه هستى است. این زمان به جهت نزول قرآن، به قدرى اهمیّت دارد که براى این که تمام روزها و شب هاى سال، فیض ظرفیّت چنین رخداد مبارک را ادراک کنند؛ تقدیر امور و تنزل معانى قرآن و مفاهیم عالى آن، برابر ماه هاى قمرى توزیع شده است تا با تنوع و تحوّل همراه باشد و تمام شب هاى سال از جهت گردش جام تقدیر و کأس تنزیل بهره مند گردند و فیض سیّال الهى راکد نگردد. اگر برابر سال شمسى تنظیم مى شد، چنین اداره کأسى و چنان بهره ورى در کار نبود. همان، صص ۷۸ - ۷۹. به حرمت قرآن، این شب آن چنان عظیم القدر گشته که براى مراقبت مستمر و اجتماعى مداوم در سنگر «جهاد اکبر» مخفى شد؛ زیرا آب هستى در هر کوى و برزنى ارزان عرضه نمى شود. حق شب قدر است در شب ها نهان      تا کند جان هر شبى در امتحان نه همه شب ها بود قدر اى جوان!     نه همه شب ها بود خالى از آن در میان دلق پوشان یک فقیر     امتحان کن و آن که حق است آن بگیر مثنوى، دفتر ۲، ابیات ۲۹۳۵ - ۲۹۳۷. از این رو پرسش شما را باید به صورت دیگرى بیان کرد و آن این که چرا اصلاً باید وحى و نزول وحى باشد؟

۱. ضرورت وحى:

در تاریخ ادیان توحیدى، پس از نام مقدس خداوند، هیچ کلمه اى به اهمیت و شگرفى «وحى» نیست؛ چرا که اگر وحى نبود: ۱. خداوند، با غنا و استغناى کامل ذات و ذاتى اش از کل آفرینش، در پرده «غیب الغیوب» باقى مى ماند و در آن صورت، کار انسان، زار و عرصه بر او تنگ مى شد و کل بشریت با یک دست اسلحه شکسته بسته؛ یعنى، عقل عدد اندیش، تنها مى ماند. علامه سیدمحمدحسین طباطبایى، قرآن در اسلام، دفتر انتشارات اسلامى، قم: چاپ هفتم، ۱۳۷۴ ش، ص ۹۱ و ۹۲. ۲. میان غیب و شهود، طبیعت و ماوراى طبیعت، فاصله اى پر نکردنى مى افتاد. ۳. اگر خداوند خود را از طریق وحى بر انسان آشکار نمى کرد، آدمى ناچار بود که درباره وجود خداوند، فقط حدس بزند و یا مردم حداقل به دو گروه تقسیم مى شدند: عده اى حدس مى زدند که خدا هست و مبدئى هست؛ هم جهان، غیبى و هم غیب، جهانى دارد. عده اى نیز حدس مى زدند که هر چه هست در همین دنیا است، نه پیش از آفرینش خداوندى در کار بوده است و نه پس از پایان طبیعى جهان. سپس از حدس هم فراتر مى رفتند؛ چنان که در تاریخ فکر و فلسفه رفتند و العیاذ بالله استدلال به عدم مبدأ مى کردند. بهاءالدین خرمشاهى، قرآن شناخت، طرح نو، تهران: چاپ سوّم، ۱۳۷۵ ش، ص ۴۵ و۴۶. ۴. اگر وحى نبود، آدمى در پرتو وجود و جاودانگى روح، براى شناخت حقایق جهان پس از مرگ، هیچ منبع اطلاعاتى نداشت و هیچ گونه پیش بینى خاصى در باب نیازهاى ضرورى این سفر طولانى و بى بازگشت، نمى توانست ارائه کند.

۲. ضرورت قرآن:

اگر قرآنى نبود: ۱. آدمى از اولین، مهم ترین و پربارترین نعمت الهى محروم مى شد؛ زیرا انسان تنها در سایه تعلیم خداوند و دریافت و تلقى قرآن، به کمال نهایى خویش مى رسد و تا قرآن نباشد، کسى به مقام انسانیت راه نمى یابد. تفسیر موضوعى قرآن، صص ۲۳ - ۲۴. ۲. انسان عاقل نمى گشت؛ تعالیم قرآن تنها براى عالم نمودن نیست؛ بلکه براى عاقل ساختن انسان ها است. عنکبوت (۲۹)، آیه ۴۳. تلاش قرآن براى این است که انسان را - پس از عالم شدن - عاقل کند و عاقل کسى است که معارف الهى را خوب بفهمد و آن فهمیده ها را نیز خود معتقد شود و در مقام عمل هم خوب عمل کند. ۳. انسان از هدایت محروم مى گشت؛ زیرا قرآن کتاب هدایت و در واقع آخرین، عالى ترین و کامل ترین آن است، نحل (۱۶)، آیه ۸۹؛ بقره(۲)، آیات ۱-۲ و.... ۴. آدمى در افراط و تفریط فرو مى غلتید؛ زیرا انسان به بعضى از چیزها گرایش دارد و از بعضى دیگر گریزان و منزجر است. نقش قرآن در این میان تعدیل ارادت و کراهت انسان است که انسان به چه سمتى گرایش پیدا کند و از چه سمتى بپرهیزد. از این رو قرآن کریم براى تنظیم جذب و دفع، تعدیل شهوت و غضب، تصحیح ارادت و کراهت، تسویه محبت وعداوت و تولاّى انسان ها، بشیر و نذیر است. فصلت (۴۱)، آیات ۲ و ۴ - مریم(۱۹)، آیه ۹۷. لیک گر واقف شوى زین آب پاک      که کلام ایزد است و روحناک نیست گردد وسوسه کلى ز جان      دل بیابد ره به سوى گلستان ز آن که در باغى و در جویى پرد     هر که از سر صحف بویى برد مثنوى، دفتر ۴، ابیات ۳۴۷۰ - ۳۴۷۲. ۵. آدمى در غفلت بود و عمر خود را به غفلت سپرى مى کرد؛ زیرا تنها نگاه خود را محدود به دنیاى مادى مى ساخت و آن را چون سراى حقیقت مى انگاشت. از این رو جهان براى او معنایى ورا و بالاتر از خود نداشت؛ بلکه هر چه را مى دید و مى نگریست، تنها موجودات تقطیع شده اى مى پنداشت که فارغ از مبدأ و غایت است و نه «از جایى است» و نه «رو به جایى» دارد. امّا آیات قرآن، انسان را به تدبیر واداشته، او را از این غفلت بیدار مى سازد. ص (۳۸)، آیه ۲۹؛ محمد(۴۷)، آیه ۲۴ (براى آگاهى بیشتر در این باب نگا: مقالات، ج ۱، صص ۸۹ - ۹۸). به هر روى دلیل نزول قرآن، نیاز آدمى است و تا زمانى که این نیاز هست - که تا ابد خواهد بود - باید قرآن باشد و تا قرآن هست، باید ظرف نزول و زمان ابلاغ آن (شب قدر) وجود داشته باشد. و به دلیل آنکه قرآن در شب قدر نازل گشته، این شب داراى اهمیتى ژرف است. براى آشنایى بیشتر با قرآن ر.ک: تفسیر موضوعى قرآن کریم، ج ۱.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.