تاثیر گناه بر جسم و روح ۱۳۹۵/۶/۲۳ - ۳۵ بازدید

با سلام و احترام. سپاس از ارتباطتان با این مجموعه.
با سلام و احترام. سپاس از ارتباطتان با این مجموعه.
از مسلمات دین و علم و تجربه است که کردار انسان، خواه نیک و خواه بد، داراى پىامد و نتیجه، در دنیا و آخرت است و همچون بذرى است که در مزرعه جهان کاشته می‌شود، اگر بذر گل بود، نتیجه‌اش گل است و اگر خار بود، نتیجه‌اش خار است.
مؤمن اهل گناه نیست و چون گناه کند، فوراً متذکر می‌شود و توبه می‌کند. خطر بزرگ گناه این است که اگر انسان حواسش جمع نباشد، و زود توبه نکند، کم کم او را از گردونه مؤمنین خارج و به جرگه اهل ولایت شیطان داخل می‌کند. ما دو نوع ولایت داریم؛ ولایت خداوند و انبیا و اولیا و ولایت شیطان. مؤمن تحت ولایت خداوند زندگى می‌کند و سعادت و کمال او در دنیا و آخرت از این طریق تأمین می‌گردد. گناه در این زمینه یک عمل شیطانى است و خطرش این است که انسان را از تحت ولایت خدا خارج و به کسانى پیوند می‌دهد که تحت ولایت شیطان زندگى می‌کنند. عاقبت این گروه هم روشن است که اهل شقاوت و عذاب خواهند بود.
هدف نهایی‌اى که دین براى انسان تعریف می‌کند، قرب الى الله است و گناه دقیقاً باعث دورى از این هدف می‌شود و انسان را به کلى از مسیر سعادت و کمال خود که همان صراط مستقیم الهى و راه خدا است، باز می‌دارد. چه اثرى مهم‌تر از اینکه گناه باعث نقض غرض می‌شود؛ یعنى غرض انسان در زندگى خود، نزدیک شدن به خدا است و گناه به عکس این هدف انسان را از خداوند دور می‌کند. این مهم‌ترین اثر منفى و تخریبى گناه است.
همچنین تکرار گناه و مداومت آن موجب تیرگى و واژگونى قلب و مسخ انسان از حالت انسانیت به حالت درنده خویى و حیوان صفتى می‌گردد، و نیز باعث گناهان بزرگ‌تر می‌شود.
به عنوان مثال؛ گنهکارى که براى اولین بار لب به شراب می‌زند، چون مسلمان است، آشامیدن چند قطره از شراب براى او بسیار سخت است، ولى بار دوم کمى آسان می‌شود و وقتى زیاد تکرار شد، آشامیدن چند لیوان از آن براى او از آب خوردن آسان‌تر می‌گردد.
آرى تداوم گناه حتى گناهان بزرگ را براى انسان آسان می‌گرداند. در قرآن کریم آیات متعددى در این رابطه وجود دارد؛ از جمله: «سپس سرانجام کسانى که اعمال بد مرتکب شدند به جایى رسید که آیات خدا را تکذیب کردند و آن را به مسخره گرفتند». (۱)
در تاریخ بسیار دیده شده که افرادى بر اثر تداوم گناه و طغیان کارشان به کفر و انکار حق و به مسخره گرفتن آن رسیده است، اینها از آثار شوم گناه است که دامنگیر گنهکار می‌گردد، چنانکه مداومت بر کارهاى نیک و عبادات، موجب صفاى دل و نورانیت بیشتر روح و جان می‌شود.
با بررسى روایات بدست می‌آید که گناهان مختلف، داراى آثار روحى و روانى گوناگونی در زندگی انسان دارد؛ از جمله:
۱. قساوت قلب
یکی از اثرات گناهان که بر روح آدمی اثر می گذارد سختی دل حتی سختتر از سنگ است که قرآن در تعبیری می فرماید: «سپس دلهای شما بعد از این واقعه سخت شد همچون سنگ ، یا سخت تر!» (۲). امام على(ع) فرمود: «اشک چشم‌ها نخشکد مگر به خاطر قساوت و سختى دل‌ها و دل‌ها سخت نشود مگر بخاطر گناهان بسیار». (۳)
امام باقر(ع) فرمود: «چیزى بیشتر از گناه، قلب را فاسد نمی‌کند، قلب گناه می‌کند و بر آن اصرار می‌ورزد تا در برابر گناه به زمین می‌خورد و در نتیجه سرنگون و وارونه می‌گردد در چنین حالتى موعظه در آن اثر نمی‌نماید». (۴) یعنى هیچ چیزى به اندازه خطا و لغزش و گناهکارى روح را بیمار و فاسد نمی‌کند، روح پشت سر هم کار سیاه انجام می‌دهد تا آن‌جا که یکسره زیر و رو می‌شود و فطرت بشرى به یک حیوان درنده و بلکه بدتر از آن تبدیل می‌شود.
امام صادق(ع) می‌فرماید: «وقتى که انسان گناه می‌کند، در قلب او نقطه سیاهى پدید می‌آید، اگر توبه کرد، آن نقطه پاک می‌شود و اگر بر گناه خود افزود آن نقطه گسترده می‌گردد به طورى که همه قلب او را فرامی‌گیرد و بعد از آن هرگز رستگار نمی‌شود». (۵)
۲. عدم استجابت دعا
گناه باعث می شود دعای انسان بالا نرود و به مرحله استجابت نرسد. امیرالمومنین در دعای کمیل یکی از ویژگی‌های گناهان را حبس دعا می داند و عرضه می دارد:خدایا! بیامرز برایم آن گناهانى را که دعا را باز می دارند، (۶)
امام باقر(ع) فرمودند: «همانا بنده از خدا حاجتى می‌خواهد، اقتضا دارد که زود یا دیر برآورده شود، سپس آن بنده گناهى انجام می‌دهد خداوند به فرشته می‌فرماید: حاجت او را روا مکن و او را محروم ساز؛ زیرا در معرض خشم من درآمد و سزاوار محرومیت شد». (۷)
۳. الحاد و انکار
گناهان کاری با انسان می کند که او را تا وادی کفر و بی دینی پیش می برد. پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) در ضمن گفتارى فرمودند: «همانا گناهان، گمراهى را بر گنهکار مسلط می‌نماید تا آن‌جا که او را به رد ولایت و امامت وصى رسول خدا و انکار نبوت پیامبر و به همین منوال انکار یکتایى خدا و الحاد و کفر در دین خدا، آلوده می‌گرداند». (۸)
۴. مانع معرفت
یکی از موانع معرفت، گناه است که بر عقل و فطرت تأثیر گذاشته و باعث انحراف از حق و ظرافت‌های خلقت می‌گردد: «چرا هنگامى که سختى و عذاب ما به آنان رسید، تضرع نکردند و تسلیم نشدند؟! بلکه دل‌هاى آنها قساوت پیدا کرد؛ و شیطان، آنچه را انجام می‌دادند، در نظرشان زینت داد». (۹)
۵. مانع آرامش خاطر
آدمی به دنبال سعادت است، هر چیزی که آسایش و آرامش او را بهم بزند، مانع کسب سعادت می‌شود. آرامش و آسایش خاطر تنها در سایه ایمان به خدا و توجه به او و بی‌توجهی به دنیا بدست می‌آید. انسان وقتی گناهی مرتکب می‌شود، وجدان اخلاقی او را مورد ملامت و سرزنش قرار می‌دهد و با ضربات پیگیر خود بر روح و فطرت، آرامش روحی را از صاحب آن می‌گیرد که قرآن نام آن را «نفس لوّامه» می‌گذارد. پشیمانی و ندامت که از تلاش و کوشش همین نفس حاصل می‌شود، آرامش خاطر را از گنهکار می‌گیرد.
حضرت علی(ع) می‌فرماید:
«کسی که خود را از شهوات سرزنش نکند در دریای حسرت و اندوه در افتد و در آنها دست و پا زند». (۱۰)
«چه بسا یک ساعت لذت، مایه اندوه و غصه دراز مدت می‌گردد». (۱۱)
۶. مانع شرم و حیا
اگر غرایز طغیان کند، پرده شرم و حیا دریده می‌شود و انسان بدون شرم و حیا و بی باک از رسوایی و تنفر عمومی، به موجودی خطرناک تبدیل می‌شود. فضائل اخلاقی کنترل کننده انسان و دور کننده او از گناه است، فرد گناهکار با انجام پی در پی گناه، فضائل را یک به یک از دست می‌دهد و به شخص بی شخصیت و لا ابالی تبدیل می‌گردد. حضرت علی(ع) در دعای کمیل می‌فرماید: «خدایا! بیامرز گناهانی که پرده‌ها[ی شرم و حیا] را می‌درد». (۱۲)
امام سجاد(ع) در حدیثی گناهانی که مانع شرم و حیا می‌شوند را برمی‌شمارد که از جمله آنها عبارتند از: «شراب‌خواری، قماربازی، گفتن سخنان لغو و بیهوده برای خنداندن دیگران، گفتن عیب دیگران، همنشینی با مردم بدنام و…». (۱۳)
۷. مانع طول عمر
اگر چه مرگ در اختیار انسان نیست، لیکن اعمال او در طولانی شدن یا کوتاه شدن عمرش دخالت دارند؛ یعنی اعمال و رفتار انسان در زندگیش تأثیر می‌گذارند.
حضرت علی(ع) می‌فرماید: «از گناهانی که در نابودی شتاب می‌کنند به خدا پناه می‌برم».(۱۴)
بعضی کارها از قبیل: قطع رحم، قسم دروغ، سخنان دروغ، آزردن پدر و مادر و… عمر را کوتاه و کارهایی از قبیل: صدقه پنهانی، نیکی به پدر و مادر و صله رحم و… عمر را طولانی می‌کنند.
۸. تغییر نعمت
حضرت علی(ع) در دعای کمیل می‌فرماید: «خدایا! بیامرز گناهانی را که باعث تغییر نعمت‌ها می‌شوند». (۱۵)
یکی از حقایقی که آیات قرآن از آنها پرده برداشته، ارتباط میان اعمال ما و حوادث و اتفاقاتی است که در خارج رخ می‌دهد. اگر ملتی به گناه آلوده شود، خداوند نعمت‌ها را یا به نقمت تبدیل می‌کند و یا آنها را از آن ملت می‌گیرد. آیات قرآن و روایات معصومین (علیهم السلام) گرفتن نعمت را به گناه بندگان نسبت می‌دهند؛ خداوند در قرآن می‌فرماید: «آیا آنها روى زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانى که پیش از آنان بودند چگونه بود؟! آنها در قدرت و ایجاد آثار مهمّ در زمین از اینها برتر بودند؛ ولى خداوند آنان را به گناهانشان گرفت، و در برابر عذاب او مدافعى نداشتند». (۱۶)
امام صادق(ع) می‌فرماید: «خداوند نعمتی به بنده‌ای نداده تا از او بگیرد،جز آنکه گناهی انجام دهد که به سبب آن، نعمت از او گرفته شود». (۱۷)
نکته آخر اینکه رفتار و گفتار و نیات انسان دارای پیامدی است که یا در این دنیا و یا در جهان آخرت دامنگیر انسان و زندگی او می‌شود. و به طور کلى هرگونه نکبت و بلا، خواه روحى و خواه جسمى از گناه سرچشمه می‌گیرد که امام باقر(ع) فرمود: «هیچ نکبتى به بنده نرسد مگر به خاطر گناه». (۱۸)
۹. نزول بلا و عذاب
از دیگر اثرات گناهان، نزول بلاها و عذاب الهی است، در این رابطه حضرت علی(ع) در دعای کمیل می‌فرماید: «خدایا! بیامرز گناهانی را که باعث نزول بلا می‌شوند» (۱۹)
ارتباط بلاها و مصیبت ها با گناه و معصیت، به گونه ای است که قرآن کریم هر پیشامدی را که برای انسان رخ دهد بر اثر گناه دانسته، می فرماید: «هر چه بلا و مصیبت که به شما برسد، به خاطر اعمالی است که انجام داده اید و بسیاری از آنها را نیز خداوند عفو می کند»(۲۰) امام صادق (ع) فرمود: «زندگی موجودات دریا بر اثر باران است، هنگامی که باران نبارد، هم خشکی ها و هم دریاها به فساد و نابودی کشیده می شوند، و این هنگامی است که گناهان فراوان شود»(۲۱)
پی نوشت:
۱. «ثُمَّ کانَ عاقِبَةَ الَّذینَ أَساؤُا السُّواى أَنْ کَذَّبُوا بِآیاتِ اللهِ وَ کانُوا بِها یَسْتَهْزِؤُنَ»؛ روم، آیه ۱۰.
۲. «ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُکُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِکَ فَهِیَ کَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً» بقره، آیه ۷۴.
۳. «مَا جَفَّتِ الدُّمُوعُ إِلَّا لِقَسْوَةِ الْقُلُوبِ وَ مَا قَسَتِ الْقُلُوبُ إِلَّا لِکَثْرَةِ الذُّنُوب»؛ شیخ صدوق، محمد بن على ، علل الشرائع، قم، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، ۱۳۸۵ق، ج ۱، ص ۸۱.
۴. «مَا مِنْ شَیْ ءٍ أَفْسَدَ لِلْقَلْبِ مِنْ خَطِیئَةٍ إِنَّ الْقَلْبَ لَیُوَاقِعُ الْخَطِیئَةَ فَمَا تَزَالُ بِهِ حَتَّى تَغْلِبَ عَلَیْهِ فَیُصَیِّرَ أَعْلَاهُ أَسْفَلَه »؛ الکافی، ج ۲، ص ۲۶۸.
۵. «إِذَا أَذْنَبَ الرَّجُلُ خَرَجَ فِی قَلْبِهِ نُکْتَةٌ سَوْدَاءُ فَإِنْ تَابَ انْمَحَتْ وَ إِنْ زَادَ زَادَتْ حَتَّى تَغْلِبَ عَلَى قَلْبِهِ فَلَا یُفْلِحُ بَعْدَهَا أَبَداً»؛ همان، ص ۲۷۱.
۶. «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَحْبِسُ الدُّعَاءَ»؛ شیخ عباس قمی. مفاتیح الجنان. دعای کمیل.
۷ . «إِنَّ الْعَبْدَ یَسْأَلُ اللهَ الْحَاجَةَ فَیَکُونُ مِنْ شَأْنِهِ قَضَاؤُهَا إِلَى أَجَلٍ قَرِیبٍ أَوْ إِلَى وَقْتٍ بَطِی ءٍ فَیُذْنِبُ الْعَبْدُ ذَنْباً فَیَقُولُ اللهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لِلْمَلَکِ لَا تَقْضِ حَاجَتَهُ وَ احْرِمْهُ إِیَّاهَا فَإِنَّهُ تَعَرَّضَ لِسَخَطِی وَ اسْتَوْجَبَ الْحِرْمَانَ مِنِّی»؛ همان.
۸ . «... الْمَعَاصِیَ یَسْتَوْلِی بِهَا الْخِذْلَانُ عَلَى صَاحِبِهَا- حَتَّى یُوقِعَهُ فِیمَا هُوَ أَعْظَمُ مِنْهَا، فَلَا یَزَالُ یَعْصِی وَ یَتَهَاوَنُ وَ یَخْذُلُ- وَ یُوقِعُ فِیمَا هُوَ أَعْظَمُ مِمَّا جَنَى- حَتَّى یُوقِعَهُ فِی رَدِّ وَلَایَةِ وَصِیِّ رَسُولِ اللهِ وَ دَفْعِ نُبُوَّةِ نَبِیِّ اللهِ، وَ لَا یَزَالُ أَیْضاً بِذَلِکَ حَتَّى یُوقِعَهُ فِی دَفْعِ تَوْحِیدِ اللهِ، وَ الْإِلْحَادِ فِی دِینِ اللهِ»؛ فیض کاشانی، ملامحسن، تفسیر الصافی، تهران، انتشارات الصدر، چاپ دوم، ۱۴۱۵ق، ج ۱، ص ۱۳۸.
۹ . «فَلَوْ لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا وَ لکِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ ما کانُوا یَعْمَلُونَ»؛ انعام، آیه ۴۳.
۱۰. «... مَنْ لَمْ یَعْدِلْ نَفْسَهُ عَنِ الشَّهَوَاتِ خَاضَ فِی الْحَسَرَاتِ وَ سَبَحَ فِیهَا»؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق، ج ۶۵، ص ۳۸۴.
۱۱ . «وکَمْ مِنْ شَهْوَةِ سَاعَةٍ قَدْ أَوْرَثَتْ حُزْناً طَوِیلا»؛ ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول عن آل الرسول (صلی الله علیه و آله)، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، ۱۴۰۴ق، ص ۲۰۸.
۱۲ . «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تَهْتِکُ الْعِصَم»؛ شیخ طوسی، ابو جعفر محمد بن حسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، بیروت، مؤسسة فقه الشیعة، چاپ اول، ۱۴۱۱ق، ج ۲، ص ۸۴۴.
۱۳ . شیخ صدوق، معانی الاخبار، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، ۱۴۰۳ق، ص ۲۷۱.
۱۴ . «أَعُوذُ باللهِ مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِی تُعَجِّلُ الْفَنَاءَ»؛ الکافی، ج ۲، ص ۳۴۷.
۱۵ . «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تُغَیِّرُ النِّعَم »؛ مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج ۲، ص ۸۴۴.
۱۶. «أَ وَ لَمْ یَسیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذینَ کانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ کانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثاراً فِی الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللهُ بِذُنُوبِهِمْ وَ ما کانَ لَهُمْ مِنَ اللهِ مِنْ واق»؛ غافر، ۲۱.
۱۷ . «مَا أَنْعَمَ اللهُ عَلَى عَبْدٍ نِعْمَةً فَسَلَبَهَا إِیَّاهُ حَتَّى یُذْنِبَ ذَنْباً یَسْتَحِقُّ بِذَلِکَ السَّلْبَ»؛ الکافی، ج ۲، ص ۲۷۴.
۱۸. «مَا مِنْ نَکْبَةٍ تُصِیبُ الْعَبْدَ إِلَّا بِذَنْب»؛ همان، ص ۲۶۹.
۱۹. «اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِیَ الذُّنُوبَ الَّتِی تُنْزِلُ الْبَلاَءَ»؛ شیخ عباس قمی. مفاتیح الجنان. دعای کمیل.
۲۰. «وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثیر» شوری، آیه ۳۰.
۲۱. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۷۰، ص ۳۴۹، مؤسسة الوفاء، بیروت، ۱۴۰۹ق.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.