تامل محتوایی در آثار کوئیلو ۱۳۹۱/۵/۲۵

تامل محتوایی در آثار کوئیلو حمزه شریفی دوست
تامل محتوایی در آثار کوئیلو حمزه شریفی دوست
وظیفه یک خواننده فهیم و بینا؛ تفکیک بین شکل و محتواست. محتوا ، همان «پیام و درون مایه» یک نوشته است و قالب؛ همان ظرفی است که پیام و مضامین را در خود جای داده است. دقت در کتب کوئیلو هم از حیث شکل و هم از نظر محتوا لازم است. اگر از شکل و قالب بکار گرفته شده در آثار کوئیلو ـ که بدون تردید جذاب و مخاطب پسند نوشتن، جزء خصیصه های شکلی نوشته های کوئیلو است ـ بگذریم ؛ بدون شک دسته ای از مضامین معنوی و پیام های ماورائی در نوشته های کوئیلو گنجانده شده است. مراد این نیست که مضامین معنوی کتاب های کوئیلو، همه متعالی و تعالی بخش و فطری و وجدانی عرضه شده اند؛ چرا که پذیرش خدای خطاکار و منفعل و تقدس سحر و جادو و ارتباط دادن آیین های جنسی با معنویت و نیکبختی، همه از آیین کابالا (قبالا) ـ که همان کیش رمز آلود و عرفانی یهود است ـ برآمده وکمترین بهره ای از تعالی و حقیقت در آن یافت نمی شود.
نکته این است که تبیین های وی و تفسیر هایش از هستی یا به خوش بینی غیر واقعی و افراطی منجر می شود و یا به یاس و نومیدی و خطا وار دیدن نظام های حاکم بر هستی. به عبارت دقیق تر، وی ضمن این که شیرازه خلقت را آمیخته با بی عدالتی و شرارت و تلخکامی ها می بیند، تلاش می کند در لوای پیشنهاد مفاهیمی نو، خوش بینی از دست رفته را احیاء کند و مخاطبین خود را به تحمل همین نظام فراخواند و به پویایی زندگی آن ها کمک کند. نگاه های وی و مفاهیمی که عرضه می کند می تواند در فرار از سردرگمی و بی هدفی موثر باشد و زندگی های متلاطم را اندکی به سمت تحمل سختی ها سوق دهد.
مطلب بالا از شخصیت های آثار کوئیلو هم نمایان است. قهرمانان و شخصیت¬های اصلی داستان¬های کوئیلو، افراد بحران دیده و سرگردان¬اند که برای خروج از بحران، گلوگاه های زیادی را پشت سر می¬گذارند و در نهایت به «دل سپردن به امیال درون و راضی بودن به خواهش¬های نفسانی» سرگرم می¬شوند و عمر خود را بدون آن که به عاقبت آن بیندیشند و غایت هستی را مورد کنکاش قرار دهند به همین روال می¬گذرانند و «گذران زندگی به دور از استرس» را به عنوان مطلوب ذاتی برمی گزینند.
نقش ورونیکا در «ورونیکا تصمیم می¬گیرد بمیرد»، پریم در کتاب «شیطان و دوشیزه پریم»، آتنا در کتاب «ساحره پرتوبلو»، ماریا در «یازده دقیقه» و حتی ایلیای پیامبر در کتاب کوه پنجم ـ که به گفته کوئیلو درصدد القای مقاومت یک پیامبر در برابر خدای خود است ـ و نقش خود کوئیلو در کتاب «والکیری ها» در همگی این نقش¬ها شخصیت اصلی داستان در فضای بلاتکلیفی ظهور می¬کند و در فضای تردید و شک اوج می¬گیرد، در نهایت با «تغییر نگاه» به آن چه در اطراف می¬گذرد پایان می¬پذیرد. بماند که کتابهای «راهنمای خون آشامی» و «بایگانی دوزخ» ـ که به اذعان کوئیلو اجازه چاپ داده نشد و هرگز چاپ نخواهد شد ـ در افقی تیره¬تر همین فضا را به تصویر می¬کشند.( مصاحبه در ایران ـ تهران، سایت انتشارات کاروان )
سهم بحران هایی که شخص کوئیلو از سر گذرانده و سوابق اعتیاد و روان پریشی وی را نباید در فهم آثارش نادیده گرفت. آثار کوئیلو همه از تجربیات شخصی وی برآمده و با نگاه به همین تجربیات معنا می شوند. خود وی به صراحت اذعان کرده که تجربیات شخصی وی بر آثارش سایه انداخته و نقش مهمی را در ایده های معنوی وی داشته است.
با تاسف فراوان باید گفت آثار کوئیلو نه «معنویتی نوین» و «برنامه¬ای متعالی» که طرحی برای «زدودن یاس» و نومیدی از انسان دلزده و دلمرده معاصر است. فرمول¬هایی که کوئیلو پیشنهاد می¬دهد و نسخه¬ای که عرضه نموده است برای بیرون کشیدن انسان¬ها از فشارهای روانی و شکننده تمدن غربی است نه راهی برای تعالی و تکامل معنوی.
وی در آثار خود درصدد القای خوش بینی است و بس. معنویت وی توصیه¬ای است به پذیرش وضع موجود و امیدواری به آینده. به عبارت دقیق¬تر ایده¬های معنوی کوئیلو از یک طرف نشان از افول معنویت در غرب دارد، از طرف دیگر طرحی است برای خروج غرب از بحران معنویت؛ که بلکه بتواند صدای شکندگی استخوان¬های نظام تمدنی غرب را چند روزی به عقب بیندازد.
وی هرچند جبر تاریخ را پررنگ نمایش می¬دهد؛ اما با ارائه مفهوم «افسانه شخصی» آن را موجه جلوه می¬دهد و بحران¬ها و سختی¬های ناشی از آن را قابل تحمل نشان می¬دهد. در یک کلام می¬توان پیام معنویت ادعایی کوئیلو را چنین خلاصه نمود:
«بشر بحران دیده امروزی، نباید به بحران¬های پیش رو بیندیشد. او باید امیدوارانه عمر خود را در تعقیب رویاهایش سپری کند و نگران جهان ابد نباشد و مطمئن باشد که خواست خدا و رضایت خدا هم در همین است! ».

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.