ترتیب نزول قرآن ۱۳۹۱/۱۲/۲۱

تنظیم آیات در سوره ها بدستور پیامبر(ص) صورت گرفته ودر زمان حضور ایشان ختم قرآن توسط اصحاب انجام شده وثواب سوره هابیان گردیده که مجموعه این شواهد نشان می دهد سوره ها درزمان پیامبر(ص) شکل گرفته است. ترتیب موجود سوره هاى قرآنى ـ که از سوره حمد شروع مى شود و به سوره الناس ختم مى گردد ـ قطعاً با ترتیب نزول آنها هماهنگى ندارد؛ زیرا بسیارى از سوره هایى که در مکه و در آغاز بعثت نازل شده است، اکنون از جهت ترتیب در پایان قرآن قرار گرفته و بر عکس بسیارى از سوره هاى مدنى در اول یا وسط قرآن قرار گرفته است.
تنظیم آیات در سوره ها بدستور پیامبر(ص) صورت گرفته ودر زمان حضور ایشان ختم قرآن توسط اصحاب انجام شده وثواب سوره هابیان گردیده که مجموعه این شواهد نشان می دهد سوره ها درزمان پیامبر(ص) شکل گرفته است. ترتیب موجود سوره هاى قرآنى ـ که از سوره حمد شروع مى شود و به سوره الناس ختم مى گردد ـ قطعاً با ترتیب نزول آنها هماهنگى ندارد؛ زیرا بسیارى از سوره هایى که در مکه و در آغاز بعثت نازل شده است، اکنون از جهت ترتیب در پایان قرآن قرار گرفته و بر عکس بسیارى از سوره هاى مدنى در اول یا وسط قرآن قرار گرفته است. تقریباً مى توان گفت ترتیب موجود سوره هاى قرآن برعکس ترتیب نزول آنها مى باشد و ابتدا سوره هاى طولانى آمدهاست و در آخر به سوره هاى کوتاه که نوعاً مکى هستند ختم مى شود، ولى مسئله این است که آیا ترتیب کنونى سوره قرآن به دستور پیامبر(ص) انجام گرفته یا با اجتهاد و رأى صحابه بعد از پیامبر(ص) بوده است؟ نظر اکثر محققان بر آن است که ترتیب موجود، امر توقیفى است؛ یعنى، از جانب خدا و به دستور پیامبر(ص) انجام شده است و مؤید آن روایتى است از ابى بن کعب که گفت: روزى رسول خدا(ص) مرا احضار کرد و فرمود: جبرئیل مرا مأمور ساخته تابر تو درود و تهنیت بگویم و قرآن را بر تو بخوانم... و سپس رسول خدا(ص) به بیان فضیلت سوره هاى قرآنى به ترتیب موجود در قرآن از سوره حمد تا الناس پرداخت. همان گونه که در مورد ترتیب نزول سوره ها گفته شد، ترتیب آیات هر سوره نیز با ترتیب نزول آیات تفاوت دارد و بین ترتیب نزول آیات هر سوره، تقدیم و تأخّر وجود دارد؛ چه بسا آیاتى که دیرتر نازل شده، ولى در اول سوره قرار گرفته است و حتى در بعضى از سوره ها، بخشى از آیات آن مکّى و بخش دیگر آن مدنى است. ولى از مجموع اسناد و روایات چنین برمى آید که ترتیب آیات در بین سوره ها و هم چنین الحاق هر آیه اى به سوره مخصوص،امرى توقیفى بوده که از جانب خدا و به دستور پیامبر(ص) انجام گرفته و تقریباً اکثریت قریب به اتفاق علماى اسلامى بر این باور هستند. ۱. محمدهادی معرفت؛ تلخیص التمهید (قم: مؤسسه النشر اسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۴ هـ ق) ج ۱. ۲. محمدهادی معرفت؛ علوم قرآنی (قم: مؤسسة انتشاراتی التمهید، چاپ اول، ۱۳۷۸). ۳. سید محمدباقر حکیم؛ علوم قرآنی، (ترجمة محمدعلی لسانی فشارکی (تهران: انتشاراتی تبیان، چاپ اول، ۱۳۷۸). ۴. محمدباقر سعیدی روشن؛ علوم قرآن (قم: مؤسسه پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۷۷). ۵. سید ابوالقاسم خوئی؛ بیان در علوم وسائل کلی قرآن، ترجمة محمد صادق نجفی و هاشم زاده هریسی (خوئی: دانشاگاه آزاد، چاپ پنجم، ۱۳۷۵). ۶. حبیب الله طاهری؛ درس هایی از علوم قرآنی (انتشارات اسوه، چاپ اول، ۱۳۷۷( . ============ [۱] . سید ابوالقاسم خوئی، بیان در علوم و مسایل کلی قرآن، ترجمة محمدصادق، نجفی و هاشم زاده هریسی. (واحد خوی دانشگاه آزاد،چاپ پنجم، ۱۳۷۵)، ج ۱، ص ۳۹۶. [۲] . محمد هادی معرفت، علوم قرآنی (قم، مؤسسه انتشاراتی التمهید، چاپ اول، ۱۳۷۸) ص ۱۲۰.. [۳] . محمد هادی معرفت، تلخیص التمهید، (قم، مؤسسة النشر اسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۴ هـ ق)، ج ۱، ص ۸۱۸. [۴] . حبیب الله طاهری، درس هایی از علوم قرآنی، (انتشارات اسوه، چاپ اول، ۱۳۷۷)، ج ۱، ص ۲۹۵، (اقتباس). [۵] . محمد هادی معرفت، معلوم قرآنی، (قم، مؤسسه انتشاراتی تمهید، چاپ اول، ۱۳۷۸)، ص ۱۲۵. [۶] . محمدهادی معرفت، تلخیص التمهید (قم، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ سوم، ۱۴۱۴ هـ ق)، ج ۱، ص ۱۱۵ و ۱۴۳ و ۱۷۸. [۷] . محمدباقر سعیدی روشن، علوم قران، (قم، مؤسسه پژوهشی امام خمینی، چاپ اول، ۱۳۷۷)، ص http://www.andisheqom.com/Files/faq.php?level=۴&id=۱۲۱۷&urlId=۳۷۸[پایان کد انتخابی][کامل از کد۳۴۸۳۶]
در مورد ملاک تقسیم بندی قرآن به آیات شواهد و قرائنی وجود دارد که حاکی از آن است که ترتیب و چینش آیات به دستور خود پیامبر(ص ) بوده است و براساس قیاس و رای دیگران نبوده است . چرا که اگر براساس قیاس و رای بود ترتیب آیات این گونه که هست نمی بود. مثلا برخی از آیات بزرگ یک آیه شمرده شده در حالی که می شود آن را تفکیک کرد, از آن طرف آیه »مدهامتان « در سوره الرحمن یک آیه شمرده شده است . پاره ای از آیات به سرانجام خود می رسد و در برخی از آیات مطلب ناتمام می ماند و به پیوست آیات بعد تکمیل می شود. تمامی اینها قرائن است بر این که ترتیب آیات به دستور خود پیامبر بوده است و گاهی برخی آیاتی که نازل می شد پیامبر(ص ) دستور می دادند در جایگاه خاصی از سوره های قبل قرار بگیرد. اگر چه برحسب نزول سوره جدیدی آغاز شده بود. از مجموع این قرائن استفاده می شود که ملاک اصلی در ترتیب و چینش آیات وحی الهی و دستور شخص پیامبر اکرم (ص ) بوده است . تقسیم یک سوره به آیات متعدد براساس بیان مطلب مختلف است , چنان که در کتاب های آسمانی گذشته نیز »سفر«های متعدد در یک داستان بود ودیگر کتاب ها و مقالات نیز دارای پاراگراف های متعدد می باشد. علاوه بر این که به تنوع طلبی تلاوت کننده پاسخ مثبت داده شده است و از خستگی او جلوگیری می کند. اما علامت های م , ج و... نشانه های وقف لازم و وقف جایز و... در هنگام تلاوت قرآن است که در زیبایی قرائت و درک بهتر مفاهیم قرآن کمک می کند.
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، کد: ۲/۱۰۰۱۰۹۳۱۴)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.