تعریف ریا ۱۳۹۱/۰۱/۲۰ - ۱۷۴۴۹ بازدید

ریا چیست؟

ریا از مادّۀ رأی به معنی این است که شخص کاری را به انگیزۀ جلب توجه مردم انجام دهد.1 و نیز به معنای تظاهر و نشان دادن به غیر است.2و در اصطلاح به معنی این است که انسان کار خوبی انجام دهد و قصدش تظاهر و نشان دادن به مردم باشد نه برای خدا، خواه این کار عبادی باشد مانند نماز و خواه غیرعبادی باشد مانند انفاق.
*مَثل اعمال ریا کارانه در قرآن:
«... فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَیْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَکَهُ صَلْدًا لاَّ یَقْدِرُونَ عَلَى شَیْءٍ مِّمَّا کَسَبُواْ وَ اللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْکَافِرِینَ» (بقره/264)
« (کار ریا کار یا منت گذار) همچون قطعه سنگ صافی است که بر آن، (قشر نازکی از) خاک باشد (و بذرهایی در آن افشانده شود) و رگبار باران به آن برسد (و همه خاکها و بذرها را بشوید) و آن را صاف (و خالی از خاک و بذر) رها کند، آنها از کاری که انجام داده‌اند، چیزی به دست نمی‌آورند و خداوند جمعیّت کافران را هدایت نمی‌کند.»
این آیه وجه شباهت ریاکار را به سنگی که قشر نازکی از خاک روی آن را پوشانده بیان می‌کند و آن، بی‌اثر و سست بودن عمل است. هم چنان که خاکی که روی سنگِ صاف قرار دارد با بارانی از بین رفته و نمی‌تواند اثر داشته باشد، ریا کاران نیز از اعمالشان هیچ گونه بهره‌ای نمی‌برند.
*ریا در عبادت:
از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و اله) روایت شده:
«هر کس نماز بخواند و ریا کند شرک ورزیده و هر که روزه بگیرد و ریا کند شرک ورزیده و هر که صدقه دهد و ریا کند شرک ورزیده».3 آنگاه این آیه را خواندند: «فَمَنْ کانَ یَرجُو لِقاءَ رَبِه فَلْیَعْمَل عَمَلاً صَالِحاً و لا یُشْرِک بِعبادَةِ رَبِه أحَداً». (کهف 110) «پس هر که به لقای پروردگارش امید دارد، باید کاری شایسته انجام دهد و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند.»
*پیامدهای ریاکاری:
1- محرومیّت از محبّت خدا:‌
«... إِنَّ اللّهَ لاَ یُحِبّ مَن کَانَ مُخْتَالاً فَخُورًا...و َالَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَـاء النَّاسِ...» (نساء/36-38) «خداوند کسی را که متکبر و فخر فروش است دوست نمی‌دارد... و آنها کسانی هستند که احوال خود را برای نشان دادن به مردم انفاق می کنند...»
2- همدمی با شیطان:4
«وَ الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَـاء النَّاسِ وَ لاَ یُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ لاَ بِالْیَوْمِ الآخِرِ وَ مَن یَکُنِ الشَّیْطَانُ لَهُ قَرِینًا فَسَاء قِرِینًا» (نساء/38) «و آنها کسانی هستند که احوال خود را برای نشان دادن به مردم انفاق می‌کنند و ایمان به خدا و روز باز پسین ندارند (چرا که شیطان، رفیق و همنشین آنهاست) و کسی که شیطان قرین او باشد، بد همنشین و قرینی است.»
3- شرک خفی:
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده: «کُلُّ رئاءٍ شِرْکٌ إنَّه مَنْ عَمِلَ لِلنّاسِ کان ثَوابُهُ عَلَی النّاسِ و من عَمِلَ للهِ کان ثوابُهُ عَلَی اللهِ»؛ هرگونه ریایی شرک است، هر کس برای مردم کار کند پاداشش به عهدۀ مردم است و هر کس برای خدا کار کند ثوابش بر خداست.5
منظور از شرک، شرک خفی است که با ایمان منافات ندارد بلکه با کمالِ ایمان منافی است.
4- تباهی و خسران ریاکار:
فقها و بزرگان سیر و سلوک، هیچ چیز را در تباهی و خسران بدتر از ریا و تظاهر نمی دانند. ریا عمل را از درون می پوساند و آن را بی محتوا می سازد. اعمال و رفتار ریایی مانند درخت بی ریشه ای است که با یک باد از بیخ و بن کنده می شود.
امام زین العابدین (علیه السلام) در این ارتباط می فرمایند: «خدایا عبادت ما را از لکه ریا و تظاهر و خودنمایی پاکیزه دار تا در عبادتت کسی را شریک نگیریم و جز ذات اقدست مراد و مقصودی نجوییم».6
*شناخت عمل ریایی:
بهترین محک برای شناخت اعمال ریائی از غیر ریائی معیارهایی است که در روایات اسلامی آمده است؛ مثلاً در حدیثی از پیامبر اکرم (صلی‌الله علیه‌‌ وآله) می‌خوانیم که فرمود: «علامت ریاکار چهار چیز است: هنگامی که کسی نزد اوست تلاش می‌کند اعمال الهی انجام دهد و هنگامی که تنها شد در انجام عمل کسل است و در تمام کارهایش اصرار دارد مردم از او مدح و ستایش کنند و سعی می‌کند ظاهرش را در نظر مردم خوب جلوه دهد». 7
*خصوصیات ریاکاران:
در آیات و روایات مانند روایت ذکر شده خصوصیاتی برای ریاکاران دیده می‌شود که از جمع ‌بندی، آنها می‌توان علائم زیر را برداشت کرد:
- ریا کاران افرادی منافق و دو چهره هستند.
- در انظار مردم با نشاط و شوق عبادت می‌کنند.
- در تنهایی بی‌نشاط و بی‌حال هستند.
- دوست دارند مردم در تمام کار‌ها آنها را بستایند و هنگامی که کار آنها مورد ستایش قرار می‌گیرد بر عملشان افزوده می‌شود و چنانچه مدح و ثنایشان نگویند از عمل خود می‌کاهند.
- ریا‌کاران اهل خدعه و فریب هستند و دائماً اعمال نیک خود را به رخ دیگران می‌کشند و بر دیگران منت می‌گذارند. این افراد چشم طمع به خلق دوخته‌اند و بر خدا توکل ندارند. در ظاهر ذکر خدا را می‌گویند ولی در دل کمتر خدا را یاد می‌کنند.
- ریا‌کاران افراد خود‌پسند، مغرور، تن ‌پرور و رفاه‌ طلب هستند.
امام صادق علیه‌السلام می‌فرماید:
هر‌گونه ریایی شرک است هر کس برای مردم کار کند پاداشش به عهده‌ی مردم است و هر کس برای خدا کار کند ثوابش بر خدا است. 8
*اظهار عمل باعث کاهش ثواب است.
از بعضی احادیث بر‌می‌آید که بازگو کردن اعمال و اظهارش برای دیگران موجب کاهش ثواب آن می‌شود و در صورت تکرار حکم ریا به خود می‌گیرد و عمل را فاسد و تباه می‌سازد.
ریا جزء گناهان بزرگ است؛ زیرا ریا به منزله ‌ی شرک است و شرک از گناهان کبیره محسوب می‌شود.
*اخلاص شرط پذیرفتن عمل است.
اساس و شالوده ‌ی سعادت انسان بندگی خالصانه و مخلصانه است و اگر کسی عملی را انجام دهد که بوی ریا و تظاهر از آن به مشام برسد، ذره ‌ای اثر ندارد و در پیشگاه خداوند متعال پذیرفته نمی‌شود و روز قیامت با دست تهی وارد صحرای محشر می‌گردد؛ چون در دنیا برای خدا کاری انجام نداده است که در سرای دیگر اجر و پاداش آن را از خداوند بخواهد.
بنابراین انسان باید بکوشد هرعملی که انجام می ‌دهد برای خدا باشد نه برای مردم اگر کسی برای خدا در نهان کار نیکی را انجام دهد خداوند در دنیا نیز ذکر خیر او را بر زبانها جاری خواهد ساخت.
عابدی از بنی اسرائیل پس از سالیان دراز عبادت، از خداوند درخواست کرد که مقامش را به وی نشان دهد. در خواب به او الهام شد که تو در نزد خدا هیچ عمل شایسته ای نداری، زیرا هرگاه عملی انجام می دادی مردم را خبر می کردی از اینرو پاداش چنین اعمالی همان خشنودی تو از نمایان شدن آن اعمال است.9
منابع:
1 - ابن فارس؛ معجم مقاییس اللغة، المکتب الاعلام الاسلام، 1404 هـ. ق، ج2، ص 473.
2- . قرشی، سید علی اکبر؛ قاموس قرآن، قم، دارالکتب اسلامیه، ششم، ج 3، ص 30.
3- . سیوطی؛ جلال الدین، الدر المنثور فی تفسیر الماثور، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی، 1404 ق، ج 4، ص256.
4- . طباطبائی، سید محمد حسین؛ المیزان ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین 1374 ش، ج 4، ص 355.
5- . مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374 ش، ج 13، ص 407.
6- بحار الانوار
7- همان
8- همان
9- همان
برای مطالعه بیشتر به سایت پرسمان/اخلاق مراجعه کنید.
- مطالعه کتب های ذیل نیز در این رابطه مفید است:
ا- اربعین حدیث (حدیث 2) امام خمینى (رحمةالله علیه)
2- نقطه هاى آغاز در اخلاق عملى آقاى کنى، ص 427 و 426
3- «عجب و ریا» سید احمد فهرى

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.