تمرین خوش اخلاقی-درمان بداخلاقی ۱۳۹۰/۰۷/۱۲ - ۷۵۴ بازدید

چگونه تمرین خوش اخلاقی کنم؟

پرسشگر گرامی از این که جان خود را می خواهید به زینت خوش اخلاقی زینت ببخشید به شما تبریک گفته و همین تلاش و خواستن شما را تقدیر می‌نماییم.
باید توجه کرد که خشم و غضب نابه جا، آتشى شیطانى است که از درون انسان شعله کشیده و انسان را به سوى آتشى ابدى رهنمون مى شود. امام باقر-علیه السلام – می فرماید: ان هذا الغضب جمرة من الشیطان توقد فى قلب ابن آدم...؛ خشم پاره آتشى شیطانى است که در قلب انسان شعله ور مى شود.....)۱(
آن چه مهم است این که شخص، عزم راسخ و جدى بر پالایش نفس خویش از خشم و کژخلقى داشته و آن را به زیور حلم و بردبارى بیاراید. در این راستا مجاهدت جدى و استمرار و مداومت بر این کار مهم، لازم و ضروری است.
براى تحصیل خوش اخلاقى و مبارزه با بداخلاقى و علاج آن، لازم است به موارد زیر توجه نماید:
الف- توجه و تأمل به ارزش خوش اخلاقى و آثار نیک آن و هم چنین تفکر و اندیشه بر آثار نا مطلوب دنیوی و اخروی بد اخلاقى برای ایجاد انگیزه و بکار بستن اراده و نیز تلاش مستمر در حصول ملکه خوش اخلاقی بسیار موثر است. براى این منظور بهترین راه موجود، مطالعه ى روایات و آیاتى است که در زمینه محسنات حسن خلق و مضرات سوء اخلاق وارد شده است. برخى از آیات و روایات را بیان می کنیم:
قرآن کریم علت پیروزی و موفقیت پیامبر عظیمُ الشأن اسلام را در تسخیر قلوب اعراب جاهلی بد اخلاق و خُشک که به فرزندان خود نیز رحم نمی کردند و آنان را زنده بگور می کردند را، چنین بیان می کند:« فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ؛ رحمت خدا تو را با خلق، مهربان و خوش خوى گردانید، و اگر تند خو و سخت دل بودى مردم از پیرامون تو متفرق مى شدند، پس چون امت به نادانى در باره تو بد کنند از آنان درگذر و از خدا بر آنها طلب آمرزش کن(۲). اخلاق خوب پیامبر بود که خداوند نیز آن را می ستاید و چه زیبا است که خداوند چنین سخنی را به بنده اش بگوید: «انک لعلى خلق عظیم؛ همانا تو ( ای پیامبر) دارای خلق عظیم هستی». (۳) در مورد خوش رفتاری و غلبه بر عصبانیت، داستانی را برای شما بیان می کنیم.
یکی از خویشان امام سجاد –علیه السلام- نزد حضرت آمد و سخنان تند و ناسزا به آن بزرگوار گفت. امام سکوت فرمودند، تا او رفت. در این هنگام، امام به حاضران فرمود: شنیدید این مرد چگونه با من بر خورد کرد. اکنون دوست دارم همراه من بیایید تا نزد او برویم و پاسخ مرا بشنوید. امام حرکت کرد و در راه این آیه را می خواند:« و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس و الله یحب المحسنین؛ پرهیز گاران، خشم خود را فرو می برند و نسبت به مردم عفو و گذشت دارند. خداوند نیکوکاران را دوست دارد».(۴) همراهان که نخست گمان دیگری داشتند، از خواندن آیه فهمیدند که امام برای انتقام نمی رود.
امام به خانه ی مرد ناسزا گو رسید و واو را صدا زد. او به گمان این که امام برای تلافی آمده، خود را آماده ی ستیز ساخت و بیرون آمد. امام فرمود: برادرم؛ ساعتی قبل نزد من آمدی و آن چه خواستی گفتی، اگر آن چه گفتی، در من هست، از درگاه خدا طلب آمرزش می کنم و اگر نیست خدا تو را بیامرزد. مرد گستاخ چنان در برابر سخنان مهر انگیز امام تحت تاثیر قرار گرفت، که بین چشمان حضرت را بوسید و گفت: آن چه گفتم، در شما نبود و اعتراف می کنم خودم به آن چه گفتم، سزاوارترم. (۵)
اکنون شما را دعوت به تأمل و اندیشه در سخنان این بزرگواران می کنیم:
پیامبر خدا - صلی الله علیه وآله- می فرماید : آن که اخلاق خویش را نیکو گرداند، خداوند او را به مقام روزه گیرِ شب زنده دار رساند.(۶)
پیامبر خدا صلی الله علیه وآله می فرماید: بنده ، هر چند در عبادت ضعیف باشد ، با اخلاق نیک خود در آخرت به درجات بزرگ ومنزلت های والایی دست می یابد.(۷)
پیامبر خدا - صلی الله علیه وآله- می فرماید : همانا نزدیکترین شما به من در فردا ی قیامت وسزاوارترین شما به شفاعت من ، راست گوترین ، امانت دارترین ، خوش اخلاق ترین، ونزدیک ترین شما به مردم است.(۸)
این روایات بیان می دارد که برای رسیدن به اخلاق شایسته باید تمرین کرد و پشتکار داشت؛ امام علی -علیه السلام- می فرماید : در راه کسب مکارم اخلاق پشتکار و پایداری ورزید.(۹) همچنین آن حضرت فرمود: نفْسهای خود را بر اخلاق نیکو تمرین دهید ؛ زیرا که بنده مسلمان، با حُسنِ خُلقِ خود به درجه روزه گیرِ شب زنده دار می رسد.(۱۰) درحدیث دیگری از آن حضرت آمده است: اخلاق نیکو روزی‌ها را زیاد می کند ومیان دوستان، اُنس واُلفت پدید می آورد. (۱۱) در مورد آثار دنیوی خوش اخلاقی همین بس که فرد خوش اخلاق و نرم خو را همگان دوست دارند و دوستان چنین افرادی بسیار زیاد است و از حمایت های مادی و معنوی و اجتماعی این افراد بهره مند می شود.
امام علی -علیه السلام- می فرماید : با اخلاق خوش است که زندگی خوش وخرّم می شود.(۱۲) امام صادق -علیه السلام- می‌فرماید زندگیی گواراتر از اخلاق خوش نیست (۱۳). امام صادق از پدرش از جدّش از امام علی -علیه السلام- از پیامبر خدا صلی الله علیه وآله که به امیر المؤمنین علیه السلام فرمود : ای على! آیا تو را خبر ندهم که اخلاق کدام یک از شما به من شبیه تر است ؟ عرض کرد : بفرمایید ، ای رسول خدا. فرمود : آن که از همه شما خوش خوتر وبردبارتر و به خویشاوندانش نیکو کارتر و با انصافتر باشد.(۱۴)
امام علی -علیه السلام- می فرماید: آن که بد اخلاق باشد خانواده اش(و دیگران) از او دلتنگ و بیزار می شوند.(۱۵) امام علی علیه السلام می فرماید: کسی که بد اخلاق باشد، از پیدا کردن دوست وهمراه درمانَد.(۱۶) امام صادق علیه السلام : هر که بد اخلاق باشد، خودش را عذاب دهد.(۱۷)
پیامبر خدا -صلی الله علیه وآله- می فرماید: سه خوی از اخلاق دوزخیان است: تکبّر، خودپسندی و بد اخلاقى. (۱۸)
امام علی -علیه السلام- می فرماید : بر اثر معاشرت با نابخردان ، اخلاق فاسد می شود و بر اثر همدمی با خردمندان ، اخلاق به درستی می گراید(۱۹).
ب. یکى از ابعاد مهم وجودى انسان عواطف طبیعى، انسانى و ایمانى او است. ایجاد رابطه عاطفى با سایر انسان‌ها قابل رشد و تربیت است. قسمت بزرگى از لذت و شادى زندگى انسان از طریق ایجاد ارتباط عاطفى با دیگران تأمین مى شود.
باید توجه نمود که این شادى و لذت از طریق خوش اخلاقى یعنى ایجاد رابطه ى عاطفى مثبت بدست مى آید و بد اخلاقى که در واقع همان رابطه ى عاطفى منفى است، موجب کدورت و عذاب زندگى مى باشد و دیگران را از گرد انسان دور می کند. آدمی هر گاه که کار خوب انجام می دهد، خودش حس خوبی را در درون خود احساس می کند، بنابراین خوب است با آگاهی، تلاش و توجه بیشتر حس‌های خوش آیند را همواره تجربه کرد.
ج. از راههاى دیگر تحصیل خوش اخلاقى و رفع بد اخلاقى تمرین عملى خوش اخلاقى هنگام برخورد با دیگران است. اگر مدتی خود را به خوش برخوردی بزنید، بعد از مدتی خوش رفتاری جزء شخصیت شما می شود. هر کس قادر است با یک تصمیم قوى عزم را جزم و با رعایت اصل تدریج و گام به گام، به تمرین عملى در این زمینه بپردازد. اگر کسى تصمیم بگیرد حداقل به مدت چهل روز در برخورد خود نسبت به اطرافیان تجدید نظر نماید و در این مدت باروئى گشاده دیگران را میهمان کند، لبى خندان و رابطه اى صمیمى برخورد نماید، قطعاً نتایج خوبى خواهد گرفت.
د.خوبی و خوش برخوردی با بندگان خدا در درجه ی اول شما را به رشد و به سعادت و به بندگی خدا نزدیک می کند.( مقداری بر این مطلب فکر کنید) از طرف دیگر خوش رویی با مخلوقات الهی مانند این است که در حال معامله و رفتار شایسته با خدا هستید. اگر این رنگ الهی در جلوی دید گان ما قرار گیرد، دیگر لحظه ی ما از خوش رفتاری دست نخواهیم شُست.
نکته ی دیگری این که همه ی افراد دارای ایراداتی هستند، از آن جمله خود ما، بنابراین اگر کسی رفتاری و یا حرفی زد و ما ناراحت شدیم، توجه به این که این فرد نادان است و اگر آگاهی داشت بر خورد ناشایست با ما نمی کرد، بسیار در خشمگین نشدن ما موثر است و اگر ما عصبانی می شویم، نشان از ضعف ما است که باید آن را بر طرف کنیم.
و. تفکر در این که با عصبانیت و بد اخلاقی به چه چیزی می خواهید برسید؟ آیا تا به حال با عصبانیت مسائل حل شده است و یا مسئله حادتر شده است؟ به نظر نمی رسد، که اگر بر خود مسلط می شدید، طرف مقابل به اشتباه خود پی می برد و همه حق را به شما می داد؟
ک. می توانید در کاغذی مواردی را که عصبانی می شوید را یاداشت کنید. بعد از ۱۰الی ۱۵مورد که یاداشت کردید، ببینید که بر سر چه مطالب و مسائلی دچار ناراحتی شده اید. وجوه مشترک آنها را شناسایی کنید. این کار به شما نشان خواهد داد که به چه مسائلی بیشتر حساسیت دارید و زود واکنش نشان می دهید. سعی کنید آن مسائل را با مشورت با افراد با تجربه و یا خودتان حل کنید.
گ. بر روی صفات بخشاینده، رئوف، رحمان و رحیم خدا هر روز مدتی فکر کنید و خود را غرق این صفات تصور کنید.
جهت مطالعه ی بیشتر؛ نراقی، ملا محمد، معراج السعاده، نشر هجرت. غزالی، احیاء علوم الدین.
-------------------------------
۱ . اصول کافى، تصحیح و تعلیق: على اکبر غفارى، (تهران: دارالکتب الاسلامیه)، ج ۲، ص ۳۰۴.
۲ . آل عمران/ ۱۵۹.
۳ . قلم/۴.
۴ .آل عمران/۱۳۴.
۵ . آموزه های اخلاقی- رفتاری امامان شیعه -علیهم السلام-، محمد تقی عبدوس و محمد محمدی ری شهری، بوستان کتاب، ص۶۲۳.
۶ . میزان الحکمه، ج۳، ص۴۶۷ .
۷ . همان،ج۳، ص۴۶۷ .
۸ .همان، ج ۵، ص ۵۹۳ .
۹ . همان،ج۳، ص ۴۷۲ .
۱۰ . همان،ج۳ ، ص ۴۷۰ .
۱۱ . همان، ج ۳، ص ۴۸۰ .
۱۲ . همان،ج۸، ص ۳۳۰.
۱۳ . همان،ج۳، ص۴۶۷ .
۱۴ . همان، ج۳ ، ص ۴۷۰ .
۱۵ . همان،۳ ص ۴۸۴ .
۱۶ . همان،۳ ص ۴۸۴ .
۱۷ . همان،ج۳، ص ۴۸۵ .
۱۸ . همان،ج ۲، ص ۳۶۵ .
۱۹ . همان،ج ۶، ص ۱۸۹.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.