جایگاه زن در قرآن -خطاب قرآن به مردان -زن در قرآن ۱۳۹۰/۰۶/۳۰ - ۱۸۳۷ بازدید

چرا در قران طرف مخاطب اکثرا مردان است؟ و در جایی زنان را در کنار شتر و اموال اورده است؟

از بسیاری از آیات قرآن آشکار است که از دیدگاه اسلام زن و مرد از یک سرشت آفریده شده اند و هیچگونه تقدم درجه ای و منزلتی نسبت به هم ندارند. خداوند در سوره روم آیه 21 می فرماید: وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّهً وَرَحْمَهً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ؛ و یکی از نشانه‌های لطف الهی این است که برای شما از جنس خودتان، جفتی (و همسری) بیافرید که در بر او آرامش یابید و با هم انس گیرید و میان شما، مهربانی و قرار ساخت. به یقین، در این [نعمت] برای مردمی که می‌اندیشند، نشانه‌هایی است. اما نکته مهم که اشاره به آن ضروری است اینکه، باید دانست ملاک برتری زن و مرد در چه بستری بررسی می شود. اگر منظور در بعد انسانی است که ارزش زن و مرد به انسانیت بستگی دارد نه جنسیت آنها. از نگاه قرآن برترین بندگان نزد خدای متعال با تقواترین آنها هستند و زن و مرد بودن شرط تکامل نمی‌باشد.
خداوند در قرآن می فرماید: یا ایُّها الناس اِنّا خلَقناکم من ذَکَرٍ و اُنثی و جَعلناکم شعوباً و قَبائل‌َ لِتَعارفوا ان‌َّ اَکرمَکُم عِندالله اتقیکم‌؛ ای مردم‌! ما شما را از مرد و زنی آفریدیم و شما را شعبه شعبه و قبیله قبیله قرار دادیم تا بدین ترتیب‌، یکدیگر را بشناسید (زیرا همه یک رنگ و یک شکل بودید، یکدیگر را از هم تمیز نمی‌دادید و امکان شناسایی میسر نمی‌شد) و بدانید گرامی‌ترین شما نزد خدای متعال باتقواترین شماست‌. بدین ترتیب در مسألة آفرینش هویت انسانی از نظر قرآن کریم‌، تفاوتی میان مرد و زن وجود ندارد. و هر دو از یک سرشت و گوهر آفریده شده‌اند و ملاک برتری آنها نسبت به یکدیگر تقوی الهی و متخلص شدن به ارزشهاو فضائل اخلاقی است.
خداوند در آیه 195 سورة آل عمران می‌فرماید: «فَاسْتَجاب‌َ لَهُم‌ْ رَبُّهُم إنّی لااُضیع‌ُ عَمَل‌َ عامِل‌ٍ مِنْکُم مِن ذَکَرٍ أو أُنثی‌َ بَعْضُکُم مِن بَعْض‌»؛ وقتی عده‌ای از مردم با ایمان و خداپرست‌، از خداوند می‌خواهند آن‌ها را از اهل جهنم قرار ندهد و گناهانشان را بیامرزد، پروردگار در پاسخ می‌فرماید: دعایشان مستجاب شد. و آنها بدانند که من عمل نیک آنها را چه مرد باشند و چه زن‌، ضایع نخواهم کرد.
به تعبیر آخر آیه «بعضکم من بعض‌» توجه کنید یعنی‌ در نظر من ـ که آفریدگار شما هستم ـ مرد و زن شما یکسان است و اگر مؤمنی عمل صالح انجام دهد به او پاداش خواهم داد. اما این که مرد یا زن باشد، در پاداش فرقی نمی‌کند.
از نظر حقوقی نیز قرآن کریم‌، مرد و زن را مورد توجه قرار داده و می‌فرماید: للرِّجال‌ِ نَصیب‌ٌ مِمَّا اکْتَسَبوا وَ لِلنِّسأِ نَصیب‌ٌ مِمَّا اکْتَسَبْن‌َ؛ برای مردان از تلاشهای آنها بهره‌ای است و برای زنان نیز همان بهره از تلاشهای آنهاست‌; نه این که مردان بتوانند ناحق سهم آنها را نیز به خود اختصاص دهند.
اما اگر منظور برتری موقعیتی و مسئولیتی است، مقصود این است که‌ مردان در امور مالی‌، اقتصادی و خانوادگی‌، سمت مسؤلیت و سرپرستی را دارند؛ چرا که زنان به علت شرایط خاص جسمانی و مسئولیت امور منزل و مسئولیت امر بارداری،‌ زایمان و نگهداری و سرپرستی اولاد، در کارها و مشاغل دشوار یا اموری که با جریانها و حوادث اجتماعی ارتباط دارد، مسئولیت چندانی ندارند. و این یکی از خدمات بزرگ اسلام در مورد زنان است‌، که با برداشتن تکالیف دشوار، شرایط را برای انجام مسئولیت حساس و دقیق مادری و همسری‌، مهیا ساخته است‌.
البته حقوق و تکالیف زن و مرد در رابطه با زوجیت در نظام حقوقی اسلام به سه دسته تقسیم می شود:
1- برابری های حقوقی ، نظیر حق تصرف در اموال
2- نابرابری های حقوقی به سود زن نظیر حق مهریه و حق نفقه ( صرف هزینه خوراک و پوشاک و درمان و مسکن و اثاث خانه )
3- نابرابری های حقوقی به سود مرد نظیر حق طلاق ( بداغی فاطمه ، اخلاق و حقوق خانواده ، ص 14 )
البته در نظام حقوقی اسلام مبنای حقوق خانواده، حقوق حمایتی است و اگر مرد در عرصه ای بر زن برتری دارد بواسطه مسئولیتهای سنگینی است که خداوند برای رفاه و آسایش زن بر گردن او گذاشته است.
اسلام مرد را قوام و زن را ریحانه می داند. این نه جسارت به زن است و نه جسارت به مرد. نه نادیده گرفتن حق زن است و نه نادیده گرفتن حق مرد بلکه درست دیدن طبیعت آنهاست. وقتی جنس لطیف و زیبا و عامل آرامش دهنده در یک کفه قرار می گیرد و جنس مدیریت، کارکرد، محل اعتماد بودن و اتکا و تکیه گاه برای زن در کفه دیگر ترازو قرار می گیرد؛ این دو کفه با هم برابر می شوند.
اساسا هر تشکیلات اجتماعی احتیاج به یک مدیر دارد؛ اگر مشخص نباشد که تصمیم نهایی را چه کسی می گیرد آن تشکیلات گرفتار بی نظمی و عدم انسجام خواهد شد. در اسلام از آنجا که کسب مال و اداره زندگی بر عهده مردان گذاشته شده و مرد، مسئول تامین مخارج زندگی است مدیریت و سرپرستی خانواده نیز بر عهده مردان گذاشته شده است. و این به معنی برتری مردان بر زنان نمی باشد.
در پاسخ به قسمت دوم سوال باید گفت وقتی از نگاه قرآن زن و مرد هردو انسانند خداوند در بهتر شدن زندگی مادی و معنوی و تکامل و رستگاری ، هردو را مورد خطاب قرار میدهد. در قرآن آیات بسیاری است که خداوند همزمان مردان و زنان را مورد خطاب قرار می دهد.
خداوند در سوره احزاب آیه 35 می فرماید: « ان‌ المسلمین‌ و المسلمات‌ و المومنین‌ و المومنات‌ و القانتین‌ و القانتات‌ و الصادقین‌ و الصادقات‌ و الصابرین‌ و الصابرات‌ و الخاشعین‌ و الخاشعات‌ و المتصدقین‌ و المتصدقات‌ و الصائمین‌ و الصائمات‌ و الحافظین‌ فروجهم‌ و الحافظات‌ و الذاکرین‌ الله‌ کثیرا و الذاکرات‌ اعدالله‌ لهم‌ مغفره‌ و اجرا کریما»؛ خدا برای مردان مسلمان و زنان مسلمان و مردان مومن و زنان مومن و مردان اهل طاعت و زنان اهل طاعت و مردان راستگوی و زنان راستگوی و مردان شکیبا و زنان شکیبا و مردان خدا ترس و زنان خدا ترس و مردان صدقه دهنده و زنان صدقه دهنده و مردان روزه دار و زنان روزه دار و مردان که شرمگاه خویش را حفظ می کنند و نیز زنان و مردانی که خدا را زیاد یاد می کنند و نیز زنانی که خدا را زیاد یاد می کنند آمرزش و اجری بزرگ آماده کرده است.
علاوه براین،‌ در اطاعت‌پذیری‌ از خدا و پیامبر ( ص )، تفاوتی‌ در زن‌ و مرد قائل‌ نشده‌ و در سوره توبه آیه 71 می‌فرماید: « المومنون‌ و المومنات‌ بعضهم‌ اولیاء بعض‌ یامرون‌ بالمعروف‌ و ینهون‌ عن‌ المنکر و یقیمون‌ الصلوه ویوتون‌ الزکوه‌ و یطیعون‌ الله‌ ورسوله‌ اولئک‌ سیرحم‌ الله‌ ان‌ الله‌ عزیز حکیم»یعنی مردان مومن و زنان مومنه‌ برخی‌ از ایشان‌ سرپرست‌ و دوست‌ برخی‌ دیگرند، به‌ نیکی‌ فرمان‌ دهند و از زشتی‌ بازدارند، اقامه‌ کننده‌ نماز هستند و زکات‌ می‌دهند و اطاعت‌ می‌کنند از خدا و پیامبرش‌ آنان‌ را بزودی‌ رحم‌ کند خدا و هرآینه‌ خداست‌ عزتمند و حکیم است.
بدین‌ ترتیب‌ روشن می شود‌ که‌ در دعوت‌ به‌ معروف‌ و دوری‌ کردن‌ از منکر و نیز برپاداری‌ نماز و دادن‌ زکات‌ و اطاعت‌ از خدا و رسولش‌ و... زن‌ و مرد نقش برابر و یکسانی دارند.
باید توجه داشت که اگر در قرآن اکثر آیات با جمع مذکر بیان شده علت آن ویژگی‌های دستور زبان عربی است و چون قرآن به زبان عربی نازل شده مطابق با همان زمانی که مخاطب جمعی‌اند زنان و مردان باشند افعال و ضمایر را جمع مذکر به کار می‌برد و هرگز از این نوع کاربرد کلمات برتری مرد بر زن استفاده نشده است آیا از کاربرد کلمه «مردم» در زبان فارسی شما برتری مردان بر زنان را برداشت می‌کنید؟ از آغاز نزول قرآن نیز همه مسلمانان از خطاب‌های عام قرآنی که با جمع مذکر ذکر شده برداشت همگانی بودن کرده‌اند بنابراین با نزول آیه «اقیموا الصلاة» که با جمع مذکر است هم مردان و هم زنان وظیفه خود دانستند که نماز بخوانند و از خطاب «آتوا الزکات» یا «اتموا الصیام» و... هم زنان و مردان یکسان زکات پرداخته و روزه گرفتند.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.