جایگاه زن در سیره نظامی پیامبر (ص) ۱۳۹۹/۰۵/۱۳ - ۵۲۴ بازدید

جایگاه زن و خانواده در سیره نظامی پیامبر اکرم (ص)

در این خصوص مناسب است مقاله حقوق نظامی زنان در صدر اسلام به قلم سهیلا جلالی کندری مندرج در مجله بشارت ۱۳۸۵ شماره ۵۲ را مطالعه نمایید .ونیز به کتاب زنان اسوه۱ نوشته شیخ علی آل محسن مراجعه کنید .
طبق این کتاب :
رسول خدا (ص) نه تنها زنان را در جنگ ها شرکت می داد و به آنها نقش واگذار می کرد؛ بلکه از غنایم به دست آمده، برای آنان سهمی منظور می کرد؛ چنان که در غزوه خیبر (سال هفتم) ، بخشی از غنایم را میان ایشان تقسیم کرد.(۱)در غزوه بنی قریظه (سال پنجم) نیز، زنی به نام «نسیبه» حضور داشت و ازغنایم سهمی برد.(۲)
از کنار هم گذاشتن گزارش ها در خصوص حضور زنان در جبهه های نبرد، چنین برمی آید که پیامبر به آن دسته از زنانی که داوطلب اعزام می شدند و مهارت لازم را برای کارهای جبهه، مثل مداوای مجروحان، آشپزی، دوختن مشک ها و. . . داشتند و از شجاعت لازم نیز برای حضور در صحنه جنگ برخوردار بودند، اجازه حضور می داد. تجربه از دیگر ملاک های شرکت در نبردها بود. با نگاهی به نام زنان حاضر در غزوات، این مطلب ثابت می شود که برخی زنان در چندین نبرد حضور داشته اند.
باری، زنان صدر اسلام با تأیید شخص رسول خدا (ص) ؛ به ویژه برای مداوای مصدومان و مجروحان جنگ، به طور داوطلبانه رهسپار جبهه ها می شدند. غیر از نبرد بدر که گزارشی از حضور زنان در آن نشده و در ابتدا بنای بر نبرد با قریش نیز نبوده است، در غزوات دیگر بسته به اهمیت غزوه، گزارش هایی از شرکت زنان، و ایفای نقش مؤثر آنان، ارائه شده است. در منابع، دست کم نام ۳۴ زن در صحنه های نظامی دیده می شود
که در ۱۲ غزوه حضور داشته اند. در این میان نبرد خیبر با شرکت حدود ۲۰زن(۳)و غزوه احد با حضور ۱۴ زن(۴)، بیشترین مشارکت زنان را داشته است.
ام سلمه با شرکت در هشت غزوه (احد، خندق، خیبر، حدیبیه، فتح مکه، حنین، طائف و تبوک) بیشترین حضور را داشته است. ام عُمّارَه نیز با شرکت در هفت غزوه در رتبه دوم قرار دارد.(۵)
نام برخی زنان که در غزوات حضور داشته اند عبارتند از: حضرت فاطمه (س) ، عایشه، ام ایمن، حَمْنَه بنت جَحْش، سمیرا بنت قیس، نسیبه و ام سلیم، در نبرد احد، نفیسه و بحینه، دختران أرت (الحارث) بن مطلب، ام حبیبه بنت جحش، خدیجه و هند، دختران حصین، ام عماره، صفیه، امّ ایمن، امّ سَنان اسلمیه و امّ سلیم در غزوه خیبر حضور داشتند.(۶)در این نبرد، گروهی از زنان بنی غفار نزد رسول خدا (ص) آمدند و اجازه شرکت خواستند که آن حضرت با حضور آنان موافقت نمود.(۷)از دیگر زنان نقش آفرین در عرصه نظامی، می توان از کعیبه بنت سعد، صفیّه بنت عبدالمطلب، امّ عُمارَه، امّ سلیط، امّ العَلاء، سمیرا بنت قیس و مادر سَعد بن معاذ یاد کرد که در نبرد با بنی قریظه به ایفای نقش پرداختند.(۸)
زنان حاضر در نبردها گاهی از غنایم به دست آمده بهره مند می شدند؛ چنان که در نبرد خیبر به هر زن حاضر سهم یک مرد، تعلق گرفت. ابن سعد نام زنانی را که از غنایم خیبر سهمی به آنها اختصاص داده شد را ذکر کرده است.(۹)بنابر نقلی، در خیبر دو زن باردار حضور داشتند که هر دو، بین راه وضع حمل کردند و پیامبر برای نوزادان و مادرانشان پاداش ویژه ای قرار داد.(۱۰)
در سریّه ها از حضور زنان گزارشی ارائه نشده است.
پس از اثبات حضور زنان در صحنه های نظامی، به مواردی از نقش ها و وظایف آنان در جبهه ها اشاره می شود:
مطابق گزارشی، برخی زنان در صحنه نبرد حاضر شده و به پانسمان کردن جراحت رزمندگان می پرداختند. چنان که نقل شده ام ایمن که رسول خدا (ص) او را مادر خطاب می کرد، همواره در کنار زنان مجاهد به مداوای مجروحان می پرداخت.(۱۱)«نسیبه» ، دختر حارث انصاری می گوید: «در هفت جنگ، همراه پیامبر بودم و مجروحان را مداوا می کردم»(۱۲)
«رفیده» یا «کعیبه» ، دختر سعد، در نبرد خندق در مسجد پیامبر خیمه زده و مجروحان را مداوا می کرد.(۱۳)هنگامی که سعد بن معاذ از بزرگان انصار، مجروح گردید، به دستور پیامبر وی را جهت مداوا به خیمه رفیده بردند.(۱۴)وی زنی بود که خود را وقف خدمت به مجاهدان کرده بود. گویا او اولین پرستار در اسلام بوده است. (۱۵)
ام سنان اسلمیه، وقتی داوطلب شرکت در جنگ شد، نزد رسول خدا (ص) آمد و گفت: «من برای مداوای مجروحان در جنگ شرکت می کنم» . پیامبر به ایشان
اجازه داد و فرمود: «به دوستان تو از قبیله اسلم و غیر آن هم اجازه می دهم در نبرد شرکت کنند»(۱۶)
امیّه دختر قِیس بن ابی الصلت غفاری، جهت حضور در نبرد خیبر، برای کمک به مصدومان و امور تدارکاتی، نظر پیامبر را جویا می شود و آن حضرت با شرکت وی موافقت می کند و پس از نبرد، گردنبندی به وی عطا می کند. (۱۷)
ب) آبرسانی و دوختن مشک ها
برخی از زنان حاضر در نبردها، برای رزمندگان آب و نان حمل می کردند. به موجب نقلی، «ربیع» دختر «مُعوذ بن عَفراء» ، از آب رسانان و خدمه مجاهدین بود.(۱۸)از برخی زنان حاضر در نبردها گزارش شده که ما برای رساندن آب به رزمندگان، با سپاه اسلام همراه می شدیم(۱۹)ام ایمن(۲۰)و حَمنَه بنت جحش(۲۱)از دیگر زنانی هستند که نقش آبرسانی را در صحنه های نظامی
برعهده داشتند. قابل ذکر است که سقایی پیشه ای بوده که تا این اواخر در ممالک اسلامی رایج بوده و برخی زنان به این پیشه مشغول بوده اند.
ج) آشپزی
امّ عطیّه در جبهه ها حاضر می گردید و برای رزمندگان آشپزی می کرد.(۲۲)
د) رساندن تیر و سلاح به خطّ مقدم
جمع آوری تیرها و رساندن آنها به دست رزمندگان، از دیگر کارهای زنان در جنگ بود. چنان که در گزارشی آمده است: امّ زیاد أشجعیّه، قبل از عزیمت سپاه پیامبر به خیبر، به آن حضرت عرض کرد: ما برای رساندن تیر و نوشانیدن سویق (نوعی شربت) به رزمندگان با آنان همراه می شویم.(۲۳)
ه) حمل کشته شدگان و مجروحان
در غزوه احد، هند، دختر «عمرو بن حزام» تصمیم داشت، اجساد مطهر سه تن از شهدا را به مدینه حمل
کند(۲۴)که به فرمان رسول خدا (ص) منصرف شد و در احد دفن شدند. در گزارشی آمده است:
کُنّا نَغْزُو مَعَ رَسُول الله وَنَردُّ الْقَتلی وَ الْجَرحی إلَی المدینه.(۲۵)
ما همراه رسول خدا در جنگ شرکت می کردیم و کشته ها و مجروحان را به مدینه انتقال می دادیم.
ربیع دختر معوذ بن عفراء انصاری در جبهه شرکت می کرد و اجساد شهدا را به مدینه حمل می کرد.(۲۶)
پی نوشت:
۱) الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۴۶.
۲) مغازی، ج ۲، ص ۵۷۴
۳) ۲) ر. ک: حضور زنان مسلمان در عرصه های نظامی در عصر رسول خدا ص ، مرادی خلج، ص۱۰۶۲ به بعد.
۴) مغازی، ج ۱، ص ۲۴۹؛ دلائل النبوه، بیهقی، ج ۳، ص ۲۱۴.
۵) ر. ک: الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۳۰۳، الاستیعاب، ج ۴، ص ۵۰۳.
۶) مغازی، ج ۲، ص ۶۸۵.
۷) مغازی، ج ۲، ص ۶۹۴؛ سیره ابن هشام، ج ۳، ص ۸۰۴.
۸) مغازی، ج ۲، ص ۶۹۴.
۹) الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۴۰۶.
۱۰) ر. ک: بررسی شیوه های رفتار پیامبر با زنان، مجموعه مقالات همایش بین المللی، ص ۷۵۹ به بعد .
۱۱) الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۲۲۵؛ الاصابه، ج ۳، ص ۶۴.
۱۲) اسد الغابه، ج ۵، ص ۶۰۳؛ الاصابه، ج ۴، ص ۴۷۷.
۱۳) اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۵۴.
۱۴) سیره ابن هشام، ج ۳، ص ۷۲۰؛ الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۲۹۱.
۱۵) ر. ک: الاستیعاب، ج ۴، ص ۱۸۳۸.
۱۶) مغازی، ج ۲، ص ۶۸۶.
۱۷) الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۲۹۶؛ اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۰۵.
۱۸) اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۵۱.
۱۹) الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۲۲۵.
۲۰) همان.
۲۱) همان، ص ۲۴۱.
۲۲) الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۴۵۵.
۲۳) الآحاد و المثانی، ابن ابی عاصم، ج ۶، ص ۸۱؛ المعجم الکبیر، طبرانی، ج۲۵، ص ۱۳۷.
۲۴) شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج ۱۴، ص ۲۶۲.
۲۵) مغازی، ج ۱، ص ۲۶۵.
۲۶) اسد الغابه، ج ۵، ص ۴۵۲.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
جوک نگو مردان الهی هیچ وقت از زن استفاده یکگی از نشانه های آخرالزمان تسلط زنان ومرکب سواری و درکارتجارت باشوهران شریک خواهند شد قال رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): سیکون فی آخر أمّتی رجال، یرکب نساؤهم على سروج کأشباه الرجال یرکبون على المیاثر[۱]حتَّى یأتوا أبواب المساجد، نساؤهم کاسیات عاریات، على رؤوسهن کأسنمة البُختُ العِجاف، لا یجِدنَ ریحَ الجنّة. فالعنوهنَّ فإنَّهنَّ ملعونات. رسول اکرم صلَّى الله علیه وآله وسلَّم فرمود: در آخر امت من، مردانی پیدا می شوند که زن هایشان همچون مردها بر روی زین ها سوار می شوند، در آن عصر بر فراز تشک ها سوار می شوند و تا در مساجد می روند، زنانشان در عین لباس پوشیدن لخت و عور هستد و بر سرشان چیزی همانند کوهان اشتران لاغر است، انها عطر بهشت را نمی شنوند، آنها را لعنت کنید که انها از رحمت خدا به دور هستند [۱] واژه میاثر که در این حدیث به کار رفته به معنای تشک های نرم است که موقع نشستن روی انها حرکت کنند درست مانند صندلی های اتومبیل های امروزی که به دلیل داشتن فنر موقع نشستن حرکت می کنند و موجب آسایش بیشتر مسافران می باشند. تعبیر حدیث برای مردم عصر نبوت بسیار لطیف است که می فرماید: روی تشک های نرم سوار شده تا در مساجد می آیند و در عصر ما افراد فراوانی از معتقدین به خدا و روز رستاخیز سوار اتومبیل ها تا در مساجد می آیند.
پرسمان
سلام علیکم، مطالبی که درباره حضور زنان در جبهه در سیره نظامی پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله) از موارد مشهور و مسلّم تاریخی است که در منابع معتبر زیادی بیان شده است و نمی توان با روایات آخرالزمانی آن ها را نقض نمود یا زیر سوال برد. اما حدیث یاد شده در منابع معتبر حدیثی و روایی دیده نشده است. این روایت را سلیمان کامل در کتاب یوم الخلاص بدون منبع و سند نقل کرده است و این روایت در کتاب های مربوط به ظهور و امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) و غیبت مانند کمال الدین و تمام النعمة، الغبیة نعمانی، الغیبه طوسی، منتخب الانوار المضیئة، کفایة المهتدی، المهدی المنتظر عند الشیعة الاثنی عشریة، منتخب الاثر، الزام الناصب و ... که در همین عصر به چاپ رسیده اند، ذکر نشده است. همچنین کتاب «یوم الخلاص» به لحاظ علمی اعتبار و جایگاه منابع روایی معتبر را ندارد.

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.