جنگهای رده ۱۳۹۱/۱۱/۱۵ - ۲۹۲۶ بازدید

قضیه ردّه چیست؟

«حروب رده» و یا «جنگ‌های ارتداد»، سلسله جنگ‌هایی بودند که توسط خلیفه اول اهل سنت به راه افتاد. بهانه وی نیز مبارزه با افرادی بود که پس از رحلت پیامبر دست از دین اسلام برداشته بودند. در این جنگ‌ها عده بیشماری از مسلمانان بی‌گناه کشته و زنان و کودکان آنان به عنوان برده نزد ابوبکر فرستاده شد. هر چند ابوبکر و اهل سنت علت اصلی به راه انداختن این جنگ‌ها را ارتداد عرب می‌دانند (که ما هم منکر ارتداد گروهی از اعراب و فتنه انگیزی آنان نیستیم) اما علت اصلی را با استناد به منابع اهل‌سنت می‌توان در: سرکوب طرفداران امیرالمومنین علی علیه‌السلام، کسب درآمد از طریق جمع‌آوری غنایم برای ادامه حکومت‌ و انحراف اذهان اعراب کم درآمد و گرسنه از مسئله جانشینی به جمع‌آوری اموال و غنایم از راه جنگ با دیگران،‌ جستجو نمود. پس از بررسی منابع متعدد تاریخی که در مورد جنگ‌های پس از رحلت پیامبر خدا ٶ مطالبی نگاشته‌ و آن‌ها را به اصطلاح «حروب رده» نامیده‌اند به این نتیجه می‌رسیم که در واقع همه آن‌ها جنگ‌ با مرتد شدگان نبوده است بلکه باید آن‌ها را به چند گروه تقسیم کرد: 1- گروهی که ادعای نبوت کرده بودند. «مسیلمه بن حبیب» از قبیله «بنی حنیفه بن لُجَیْم» [1] و «سجاح بنت حارث تمیمی» از قبیله «بنی یربوع» [2] از این دسته بودند.
2- کسانی که دین اسلام را رها کرده و به آیین جاهلی خود بازگشته بودند. این گروه با انتشار خبر رحلت پیامبر میان قبایل عرب، دست از اسلام برداشتند. به عنوان نمونه: پس از رحلت پیامبر خدا ٶ به فاصله اندکی «منذر بن ساوی» والی مسلمان بحرین نیز از دنیا رفت در نتیجه برخی از مردم بحرین دین اسلام را رها کرده و مرتد شدند. [3]
3- مسلمانانی که فقط با مسئله زکات مشکل داشتند. نخستین شاهد بر این مطلب سخنرانی خلیفه اول است که اندکی پس از بدست گرفتن قدرت در شهر مدینه ایراد نمود. [4] وی ضمن سخنانی گفت: «مرتدان دو گروه‌اند: برخی منکر نمازند و برخی با این که نماز می‌گزارند، از دادن زکات خودداری می‌کنند». [5]
عالم مشهور اهل سنت به نام نووی نیز ضمن اشاره به دو دسته قبل و این دسته می‌نویسد:
اهل رده دو گروه بودند. اول: گروهی که از دین برگشتند و کافر شدند. این گروه خود به دو دسته تقسیم شده بودند: دسته اول: عده‌ای از یاران مسیلمه و دیگر مدعیان نبوت بودند و منکر پیامبری حضرت محمد ٶ گردیدند. دسته دوم: افرادی بودند که شریعت را منکر و نماز و زکات را ترک کرده و به آیین جاهلیت بازگشته بودند. اما گروه دوم: کسانی بودند که بین نماز و زکات فرق قائل شدند. این گروه معترف به وجوب نماز و منکر وجوب زکات و پرداخت آن به امام بودند . [6]
گروه اخیر خود به سه دسته تقسیم می‌شدند:
الف: دسته‌ای که مایل به پرداخت زکات نبودند. - نه به ابوبکر و نه به هیچ کس دیگر-. برخی از نویسندگان همانند مقدسی به این دسته اشاره دارند. [7]
ب: دسته‌ای که منکر حکم فقهی زکات نبودند بلکه پرداخت آن را به ابوبکر نمی‌پذیرفتند و می‌گفتند: ما زکات را از اغنیای خود گرفته و به فقرایمان می‌دهیم، اما به کسی که کتاب و سنت پرداخت چیزی را از جانب ما به وی، لازم نشمرده نخواهیم داد. [8] یعقوبی نیز می‌نویسد: کسانی تنها از دادن زکات به ابوبکر خودداری کردند. [9]
ج: دسته‌ای که مایل به پرداخت زکات به حکومت مدینه نبودند اما حاضر به پرداخت آن به اهل‌بیت پیامبر خدا ٶ بودند. باور این دسته آن بود که مهاجرین و انصار به دلیل حسادت مانع روی کار آمدن اهل بیت شده‌اند. [10] به عنوان نمونه می‌توان به سخن واقدی و ابن اعثم اشاره کرد که تصریح کرده‌اند:
طایفه‌ای از کنده ساکن در حضرموت بودند و به عامل جمع آوری زکات گفتند: «تا رسول خدا ٶ زنده بود از وی اطاعت می‌کردیم. اکنون نیز اگر مردی از خاندان او زمام امور را در دست گیرد از او اطاعت خواهیم نمود. اما ابن ابی‌قحافه، نه با او بیعت کرده‌ایم و نه از او اطاعت خواهیم کرد . [11]
این گروه به طور آشکار از خلافت امیرالمومنین حمایت می‌کردند که به شدت سرکوب شدند.

[1] . ابن قتیبه، المعارف ، ص405؛ کحاله، معجم قبائل العرب ، ج 1، ص312.
[2] . ر.ک: ابن عبدالبر قرطبی، أسدالغابة ، ج 4، ص277.
[3] . واقدی، کتاب الرده ، ص147؛ بلاذری، فتوح البلدان ، ترجمه: توکل، ص121.
[4] . واقدی، کتاب الرده ، ص48.
[5] . واقدی، کتاب الرده ، ص51.
[6] . شرح صحیح مسلم ، ج1، ص202.
[7] . مقدسی، البدء و التاریخ ، ج5، ص151.
[8] . شیخ مفید،‌ الافصاح ، ص121.
[9] . یعقوبی، تاریخ الیعقوبی ، ج2، ص128 و نیز ر.ک: مقدسی، البدء و التاریخ ، ج5، ص151.
[10] . ابن اعثم، کتاب الفتوح ، ج1، ص47 و48.
[11] کتاب الرده ، ص171؛ کتاب الفتوح ، ج 1، ص47.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
سلام فرمودین عده ای خلافت حضرت علی رو قبول داشتن.پس اون روایت که حضرت علی میگه اگه ۷۰ یار داشتم قیام میکردم جعلیه درسته؟یا اون درسته و این غلط و یا این غلطه و اون درست.الان کدوم رو قبول کنیم؟چون اینا جونشون رو هم فدای خلافت حضرت علی کردن اینطور که توی این مطلب گفته شده.
پرسمان
سلام علیکم، جواب اجمالی:
پس از ماجرای سقیفه عده ای خلافت و امامت حضرت علی ع را قبول داشتند و با ابوبکر و عمر و عثمان همراهی نکردند . در باره این عده و تعداد آنها اختلاف وجود دارد .
همه این روایات و این عددها می تواند درست باشد و جمع بین آنها این باشد که تعداد یاران واقعی علی ع کمتر از عدد هفتاد بود .
توضیح بیشتر :
در باره اصحاب و یاران امام علی ع پس از ماجرای سقیفه در تاریخ و منابع تاریخی اختلاف است .
اصل در همراهی جامعه اسلامی با خلفا بود . و لذا عده اندکی در مخالفت با خلفا و همراهی با خاندان اهل بیت باقی ماندند .
در برخی روایات این یاران ده نفر در برخی روایات دوازده نفر، و در برخی روایات چهل نفر و در برخی کمتر از هفتاد نفر آمده که خلافت ابوبکر را انکار کردند و هر کدام با سخنانی از وی خواستند که از خلافت صرف نظر کند، ذکر شده است .
یاران باوفای حضرت علی ـ علیه السّلام ـ به دو دسته تقسیم می شوند: ۱ـ صحابی با وفای رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ که به علی ـ علیه السّلام ـ وفادار ماندند. ۲ـ تابعین.
خیلی از یاران با وفای ایشان که از اصحاب رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ هم بودند قبل از خلافت ظاهری حضرت از دنیا رفتند مثل ابوذر و سلمان ولی برخی از اصحاب در این زمان زنده بودند و حضرت علی ـ علیه السّلام ـ را در جنگها یاری کردند مثل عمار یاسر و خزیمه.
ارکان اربعه یاران حضرت علی ـ علیه السّلام ـ مقداد، سلیمان، ابوذر و عمار بودند که از اصحاب با وفای حضرت رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ هم می باشند و از تابعین اویس قرنی، عمرو بن حمق خزاعی، رشید هَجَری، میثم تمار، کمیل بن زیاد نخعی، قنبر (غلام حضرت) محمد بن ابی بکر، مزرع (غلام حضرت)، عبدالله بن یحیی [که امیرالمؤمنین ـ علیه السّلام ـ در روز جنگ جمل به او فرمود: بشارت باد بر تو ای فرزند یحیی تو و پدرت از شرطة الخمیس [ پیش قراولان لشگر] هستید، که خدا در آسمان شما را به این نام نامید] و جندب بن زهیر العامری، حبیب بن مظهر اسدی، حارث بن عبدالله اعور، مالک اشتر، ابو عبدالله جدلی و جویریة بن مسهر و ... ـ رضوان الله تعالی علیهم اجمعین ـ می باشند. الشیخ مفید، اختصاص، ص ۷ و ۶، چاپ جامعه مدرسین، تحقیق غفاری. معرفی منابع جهت مطالعه بیشتر:
* «فروغ ولایت»کتاب «فروغ ولایت» اثری از آیت‌الله شیخ جعفر سبحانی است که موسسه امام صادق (ع) در ۸۶۰ صفحه منتشر نموده است.
*«علی از زبان علی» استاد شهیدی، کتاب «علی از زبان علی»را به روایت جذاب زندگانی أمیرالمؤمنین علیه‌السلام از بیان خودش تشریح کرده است. انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی این کتاب را در ۲۰۸صفحه منتشر نموده است.
*«امیرالمومنین علی‌ابن‌ابی‌طالب علیه‌السلام»کتاب اثر احمد رحمانی همدانی است که نشر منیر آن را در ۱۰۴۰ صفحه منتشر نموده است.
*«اصحاب امام علی علیه‌السلام»کتاب اثری است تحقیقی که سیداصغر ناظم‌زاده قمی آن را تالیف نموده و انتشارات بوستان کتاب قم آن را در ۲ جلد منتشر نموده است.
* «امام علی (ع) در قرآن»کتاب اثر علامه سیدمرتضی عسگری که موسسه علامه عسگری آن را چاپ نموده است.
* «المراجعات»کتاب «المراجعات» که موسسه چاپ و نشر بین‌الملل آن را منتشر نموده، حاصل نامه­‌های دو عالم بزرگ شیعه و اهل سنت یعنی علامه شرف‌الدین و شیخ سلیم البشری المالکی رییس وقت داشگاه الازهر مصر است.
* «خصائص الائمه علیهم‌السلام»کتاب «خصائص الائمه علیهم‌السلام» تألیف سید رضى، عالم نامدار شیعه و تدوین کننده نهج البلاغه است. این کتاب را محمدعلی چلونگر علی‌بنائیان ترجمه انتشارات آستان قدس رضوی منتشر نموده است.
* «امام علی (ع) و خوارج» کتاب از آثار علامه سیدجعفر مرتضی عاملی است، که محمد سپهری در ۶۸۲ صفحه به فارسی ترجمه نموده است.
*کتاب گزیده دانش نامه امیرالمومنین کتاب توسط موسسه دار الحدیث و با نظارت محمد محمدی ری شهری، تدوین و سامان یافته است،
*کتاب دانشنامه امام علی(ع)کتاب دانشنامه امام علی، در ۱۳ جلد و توسط پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی زیر نظر حجت‌الاسلام علی‌اکبر رشاد منتشر شده است.
*کتاب زندگی نامه تاریخی امام علی کتاب، توسط علی کریمی تالیف و از سوی موسسه شیعه شناسی منتشر شده است.
*کتاب الصحیح من سیره الامام علی(ع) به قلم علامه محقق سید جعفر مرتضی عاملی در ۲۰ جلد نگاشته شده است.
*کتاب سبک زندگی امام علی در خانواده اثر سیدمحمد احسانی می باشد که توسط نشر زائر، منتشر گردیده است.
*کتاب اولین میراث مکتوب در فضائل امیرالمومنین مطالبی از کتاب «اسرار آل‌محمد» سلیم بن قیس هلالی، پیرامون «فضایل امیرالمومنین»(ع) به وسیله محمدباقر انصاری، تحقیق و توسط انتشارات دلیل ما، به بازار عرضه گردیده است.
*کتاب امام علی در آینه معراج این کتاب، اثر علیرضا زکی زاده می باشد که توسط انتشارات زائر، منتشر و به علاقمندان امامت و ولایت علی، تقدیم می گردد.
*کتاب اوصاف امیرالمومنین مولف این کتاب، احمد سعیدی، می باشد که توسط انتشارات مسجد جمکران به بازار عرضه گردیده است.
*کتاب یگانه مولود کعبه کتاب به تحقیق حسینعلی عربی و انتشار موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، حاوی مطالبی درباره حضرت علی (ع) است.

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.