حضور اجتماعی زنان در نهج البلاغه ۱۳۸۸/۳/۲۵ - ۱۵۹ بازدید

در حدیث نهج البلاغه است که حضرت(ع) می فرماید: اگر می توانید زنانتان را در خانه نگه دارید برای آنها بهتر است و در فتوا برخی فقها نیز چنین آمده و از افتخارات نظام جمهوری اسلامی وارد کردن زن در محدوده سیاست، دنیا، کارهای دنیوی و... است؟ نگویید اگر مفسده دارد باید ترک شود فعلا که هست و وضع خراب شده است؟
در مورد این روایت و روایاتى که بهترین مسجد زنان را خانه هایشان معرفى کرده باید چند نکته را در نظر داشت:
الف) این روایات در بردارنده حکمى کلى و استثناناپذیر نیستند؛ به عبارت دیگر بسیارى از احکام قانونى شریعت در بادى نظر ظاهرى مطلق و کلى دارند. ولى غالبا مخصصات و مقیداتى در دیگر منابع احکام دارند که با توجه به آنها دایره حکم ضیق و محدود مى گردد.
ب) در پرتو امر فوق چنین به دست مى آید که: اولا: این روایات هرگز منع کننده حضور زن در صحنه اجتماع بویژه در موارد لزوم مانند شرکت در راهپیمایى ها تحصیل دانش و... با رعایت شوءون اسلامى نیست. از همین رو فقها نیز چنین مواردى را نه تنها منع ننموده اند. بلکه در مواردى مانند آموزشهاى علمى مخصوص بانوان دفاع در برابر دشمنان مهاجم در صورت عدم کفایت مردان شرکت در مبارزات ضد طاغوتى به فرمان امام را واجب شمرده اند. ثانیا: از جمع بندى متون دینى به دست مى آید که: این گونه روایات منصرف به مواردى است که علاوه برعدم ضرورت حضور زن نوعى بى نظمى در مسؤولیت هاى زن در خانه و یا بى نظمى در اجتماعات عمومى و دینى پدید آورد. چنان که بسیارى از زنان به خاطر داشتن مسوءولیت مراقبت و پرستارى از اطفال و کودکان حضورشان در مسجد چنین پیامدهایى را دارد. ولى در صورتى که فارغ از چنین مشکلاتى بوده یا راه حل مناسبى براى آنها داشته باشند حضورشان در مساجد و مجامع عمومى با رعایت شوءونات اسلامى مطلوب است.
بحمدالله از بعد از وقوع انقلاب اسلامی تاکنون، زنان کشورمان به صورت گسترده و چشمگیری در فعالیت های سیاسی و اجتماعی حضور دارند به نحوی که به هیچ وجه قابل مقایسه با زمان قبل انقلاب و سایر کشورهای منطقه نیست، اما در عین حال نگاهی به اهداف والای نظام و انقلاب اسلامی و مقایسه آن با واقعیات موجود بیانگر ایناست که زنان به مراتب می توانند نقش و کارکردهای مهم تر و فعال تری در جامعه ایفا نمایند. جهت دستیابی به چنین هدفی راهکارهای متعددی وجود دارد که برخی از آنها در حال حاضر موجود و نیازمند تقویت و یا اصلاح است و برخی نیازمند ایجاد و نوآوری است.
برخی از مهم ترین این راهکارها عبارتند از:
۱. تحصیلات و ارتقای کمی و کیفی آن در تمامی مقاطع موجود.
۲. ترویج فرهنگ سیاسی اسلام، به صورت صحیح جهت ایجاد انگیزه و احساس مسئولیت زنان در قبال مسائل سیاسی و نحوه صحیح مشارکت در فرآیندهای مختلف آن.
۳. استفاده از کارآمدترین روش ها و ابزارهای تبلیغی و هنری در این زمینه و ... .
در ادامه برخی مطالب مفید که با موضوع سؤال مرتبط است آورده می شود:
زنان و مسئولیت های سیاسی:
در اسلام هیچ گونه تبعیضی بین مرد و زن وجود ندارد؛ بلکه در جنبه های مختلفی از تساوی برخوردارند: در آفرینش؛ در جنبه های روانی و معنوی، در شئون همسری، در همدوشی با مردان در زمینه های مختلفی از سیر و سلوک گرفته تا استقلال اقتصادی و... . همان، ص ۲۳۱
اما هرگز نباید بین «تساوی» یا «تشابه» اشتباه کرد؛ در اینکه زن و مرد دارای تساوی در حقوق و انسانیت اند، جای بحث نیست؛ ولی این سخن به معنای تشابه در حقوق نیست: اصل این است که مرد و زن به کمال مقدر خود برسند؛ ولی هر کدام در نظام خاص زیستی، عاطفی و روانی خود. مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، انتشارات صدرا، ۱۳۷۴
مهم ترین مطلب در اینجا ـ که اسلام به آن توجه خاص شده ـ مسئلة تفاوت های روحی و جسمی زنان و مردان و تفاوت وظایف آنان است. حقیقت غیر قابل انکار این است که مرد و زن از نظر جسمی و شرایط فیزیولوژیک، با یکدیگر متفاوت اند و هر یک برای انجام دادن وظایف ویژه ای آفریده شده اند. اینکه برخی اصرار دارند این دو جنس را مساوی در همه چیز قلمداد کنند، اصراری به دور از واقعیت است و مطالعات مختلف علمی آن را انکار می کند، مرتضی مطهری، نظام حقوق زن در اسلام، بخش هفتم، صص ۱۹۰ ـ ۱۶۷، انتشارات حکمت آیا با وجود این تفاوت آشکار می توان گفت: زن و مرد باید در تمام شئون همراه یکدیگر گام برداشته و در تمام کارها مثل هم باشند؟ حتی در جوامعی که شعار آنها مساوات و برابری بین زن و مرد در تمام جهات است، در عمل غیر آن دیده می شود. برای مثال مدیریت سیاسی و نظامی بیشتر آنها، در دست مردان است.
واقعیت این است که جنس زن برای انجام دادن وظایف متفاوتی با مرد آفریده شده و به همین دلیل احساسات متفاوتی دارد. قانون آفرینش، گرمی کانون خانواده و پرورش نسل ها را بر عهده او گذاشته و به همین دلیل سهم بیشتری از عواطف و احساسات به او داده است. در حالی که وظایف خشن و سنگین اجتماعی، بر عهده جنس مرد گذاشته شده و سهم بیشتری از دوراندیشی به او اختصاص یافته است. بنابراین اگر بخواهیم عدالت را اجرا کنیم، باید پاره ای از وظایف اجتماعی ـ که نیاز بیشتری به اندیشه و مقاومت و تحمّل شداید دارد ـ بر عهدة مردان گذاشته شود و وظایفی که عواطف و احساسات بیشتری را می طلبد، بر عهدة زنان. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، جلد ۲، ص ۱۶۴ ذیل آیه ۲۲۸ سوره بقره، چاپ اول، ۱۳۷۴، چاپخانه مروی، دار الکتب الاسلامیه
قرآن کریم با تصریح به واقعیت حقوقی زنان، عدالت در وضع قوانین را نیز گوشزد کرده است، با اشاره به این حقیقت که لازمه این عدالت عدم برابری بین زنان و مردان در برخی حقوق است، تفسیر نمونه، جلد ۲، ص ۱۵۷ و ۱۵۶ ذیل آیه ۲۲۸ سوره بقره آنجا که می فرماید: «وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللّهُ عَزیزٌ حَکیمٌ»؛ «و برای زنان همانند وظایفی که بر دوش آنها است، حقوق شایسته ای قرار داده شده و مردان بر آنان برتری دارند و خداوند توانا و حکیم است». بقره (۲)، آیه ۲۲۸
در تفسیر مجمع البیان آمده است: فضل بن حسن طبرسی، تفسیر مجمع البیان، جلد ۳، ص ۷۳، مؤسسه الاعلمی بیروت، ۱۴۱۵ قمری؛ نگاه کنید: تفسیر نمونه، جلد ۳، ص ۳۶۲، ذیل آیه ۳۲، سوره نساء ام سلمه ـ یکی از همسران پیامبر ـ روزی به پیامبر اکرم(ص) عرض کرد: چرا مردان به جهاد می روند و زنان جهاد نمی کنند؟! چرا برای ما نصف میراث آنها مقرر شده است؟! ای کاش ما هم مرد بودیم و همانند آنها به جهاد می رفتیم و موقعیت اجتماعی آنها را داشتیم! همانند این پرسش ها را دیگر زنان نیز از پیامبر(ص) مطرح کرده بودند که این آیه نازل شد: «برتری هایی که خداوند نسبت به برخی از شما بر بعضی دیگر قرار داده، آرزو نکنید [این تفاوت های طبیعی و حقوقی برای حفظ نظام اجتماع شما و طبق اصل عدالت است ولی با این حال] مردان و زنان هر کدام بهره ای از کوشش ها، تلاش ها و موقعیت خود دارند [و نباید حقوق هیچ یک پایمال گردد] و از فضل [و رحمت و برکت] خدا درخواست کنید و خداوند به هر چیز دانا است». نساء (۴)، آیة ۳۲
همان طور که در شأن نزول این آیه آمده است، تفاوت سهم ارث مردان و زنان و دیگر تفاوت ها برای جمعی به صورت یک سؤال در آمده بود. آنها گویا توجه نداشتند که این تفاوت به جهت آن است که هزینه زندگی عموما بر دوش مردان است و دیگر تفاوت ها نیز به جهت تفاوت از نظر آفرینش و جنسیت و صفات جسمی و روحی است که همة آنها، بر طبق عدالت و قانون الهی است و اگر غیر آن مصلحت بود، برای شما قرار داده می شد! بنابراین آرزوی تغییر آنها، یک نوع مخالفت با مشیّت پروردگار است که عین حق و عدالت است.
اما در عین حال این آیه گوش زد می کند که نباید این تفاوت جنسیت، سبب شود یکی از این دو جنس، حقوق دیگری را پایمال کند از این رو می فرماید: «مردان و زنان هر کدام بهره ای از کوشش ها و تلاش ها و موقعیت خود دارند».
نکته مهم دیگری که باید به آن توجه داشت، اهمیت و اهتمام اسلام به حفظ حرمت زن و پاسداشت کرامت وی و تأکید بر حفظ عفت و پاکدامنی او است. شاید یکی از فلسفه های قوانینی که این گونه محدودیت ها را برای بانوان قرار داده، در صدد توجه دادن آنان به جایگاه بلند و مرتبه والای آنان در آیین الهی است و توجه دادن به کرامتی است که خداوند به آنان بخشیده و فراهم آوردن ضمانت ها و تعهدات کافی برای حفظ پاکی و پاکدامنی آنان می باشد. مقاله: محمدی گیلانی، شایستگی زنان برای عهده داری قضاوت، فصل نامه فقه اهل بیت، تابستان ۱۳۷۶، شماره ۱۰، ص ۱۱۴
محدودة فعالیت های اجتماعی و سیاسی زنان:
به غیر از مشاغل خاصی نظیر مرجعیت، قضاوت، امامت ظاهری و رهبری و ریاست جمهوری ـ که به دلیل ویژگی های خاص این مشاغل از یک سو و خصوصیات روحی و عاطفی زنان از سوی دیگر ـ در سایر فعالیت های اجتماعی و سیاسی، هیچ گونه محدودیتی برای زنان، از صدر اسلام تاکنون وجود نداشته است. براساس آموزه های اسلامی، زنان نیز مانند مردان حق دارند تا انتخاب گر باشند و مخالفت یا موافقت خویش را با نظام حاکم بیان کنند. سراج، مرکز پژوهش های صدا و سیما، ۱۳۸۰، ص ۲۱۸
البته دو شرط اصلی وجود دارد: ۱. رعایت عفت، حجاب و شئون اسلامی، ۲. حفظ حقوق شوهر و فرزندان و نهاد خانواده. اگر این نکات در مشارکت سیاسی، اجتماعی زنان رعایت نشود، همان آثار منفی را در پی خواهد داشت که در کشورهای غربی شاهد آن هستیم. آنها نیز هم اکنون در حال بیداری و بازگشت از این مسیر انحرافی می باشند: چنان که براساس آمار، دو سوم زنان انگلیسی، خانه دار بودن را به اندازه شغل بیرون از منزل مهم و مفید می دانند و معتقدند: مسئولیت آنان در داخل خانه است و کسب درآمد و روزی، وظیفه مردان. همچنین در آمریکا بسیاری از زنانی که فرزند کوچک دارند، مشاغل خود را رها کرده و به مادران تمام وقت تبدیل شده اند. مجله صبح، ش ۷۵، ص ۶۸
خانم «ویجدیس فینبو گادوتیو» ـ نخستین زنی که رئیس جمهور ایسلند شد ـ پس از پایان دوره ریاست جمهوری خود، اعلام کرد: حاضر نیست در دوره بعدی در انتخابات شرکت کند؛ چون به نظر او «کار در خانه به مراتب آسان تر و لذت بخش تراست و در قبال مردم مسئولیت داشتن کمر شکن است، مردم نمی دانند که داشتن یک مقام عمومی، چه قدر دردسر و خودخوری دارد. نه تنها باید از منافع کشور دفاع کند؛ بلکه باید مراقب تاریخ هم باشد تا بعد او را مورد انتقاد قرار ندهند و مسئول خرابی های آینده ندانند». مجله صبح، ش ۷۵، ص ۶۸
این درست همان فرمایش امام علی(ع) در ۱۴۰۰ سال پیش است که درباره مشاغل سیاسی و اجتماعی زنان فرمود: «المراة ریحانه و لیست بقهرمانه»؛ «زن گلی خوشبو است و قهرمانی زورمند نیست». نهج البلاغه، نامة ۳۱، ص ۱۲۹
حجاب و فعالیت های اجتماعی زنان:
تجربة انقلاب اسلامی اثبات کرد که به هیچ وجه، حجاب محدودیت نیست و نه تنها هیچ منافاتی با پیشرفت زنان در عرصه های مختلف ندارد؛ بلکه عاملی مثبت در مصونیت و حفظ کرامت و شخصیت زنان است. حضور زنان بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در همه صحنه های اجتماعی، اقتصادی، حماسی، سیاسی، علمی، هنری، حقوقی، قانون گذاری و بسیاری صحنه های دیگر با پوشش دینی، نشان داد که حجاب، کمترین رکودی در فعالیت های اجتماعی زن پدید نمی آورد؛ بلکه خودنمایی و بی حجابی است که زن را به حواس پرتی و رکود می کشاند و فرصت گران بهای او را برای تزیین و خودآرایی هدر می دهد و پس از خروج از منزل نیز او را به نمایش تن و حفظ آرایش وا می دارد و به نمایاندن جاذبه های زنانگی خود، فعالیت های مردان را با رکود رو به رو می سازد!! به علاوه آثار بسیار مخربی بر فرهنگ، نهاد خانواده و آینده جامعه انسانی به دنبال دارد. بنابراین این حجاب نیست که باعث رکود می شود؛ بلکه برعکس بی حجابی است که سبب رکود فعالیت های هر دو قشر زن و مرد خواهد شد. نگاهی گذرا به شبهات حقوقی پیرامون مسائل زنان، مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما، ۱۳۸۰، ص ۲۵۰
علاوه بر اینکه حجاب یکی از احکام و ضرورت های دین مبین اسلام است.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.