دفتر دهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام خمس» - قسمت دوم ۱۳۹۲/۰۶/۱۶ - ۵۴۶۴ بازدید

دفتر دهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام خمس» - قسمت دوم





فصل هشتم :
خمس پس انداز




خمس پس انداز مسکن

پرسش ۶۴ . آیا به پولى که جهت گرفتن وام مسکن، در بانک گذاشته مى شود و چندین سال
از آن مى گذرد، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، تبریزى، خامنه اى، سیستانى، مکارم و وحید: آرى، خمس دارد.۱

آیات عظام بهجت، فاضل و نورى: اگر براى تهیه خانه مورد نیاز، راهى جز این ندارد، به
پول پس انداز شده خمس تعلق نمى گیرد.۲

آیه اللّه صافى: اگر خانه مسکونى در حال حاضر مورد نیاز او و در شأنش باشد و راهى
جز طریق مذکور ندارد، به آن خمس تعلق نمى گیرد.۳

تبصره. مراجعى که معتقدند پول مزبور خمس ندارد، فرموده اند: چنانچه در آینده، صرف
خرید منزل نشود، خمس آن را باید بدهد.

 



خمس پس انداز

پرسش ۶۵ . آیا پولى که در حساب بانک براى قرعه کشى وجود دارد، خمس دارد؟

همه مراجع: چنانچه از درآمد کسب تهیه شده و سال خمسى از آن گذشته باشد، خمس دارد.۴

تبصره. بر اساس نظر کسانى که معتقدند به «هدیه» خمس تعلق مى گیرد، با مبلغ پس انداز
شده، چنانچه از راه هدیه به دست آمده باشد، باید سر سال خمس آن پرداخته شود.



پرسش ۶۶ . آیا به پولى که براى خرید وسایل ضرورى زندگى ذخیره مى شود، خمس تعلق
مى گیرد؟

آیات عظام امام، تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید: چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس
دارد.۵

آیه اللّه بهجت: اگر بدون پس انداز کردن، نمى توانند وسایل مورد نیاز خود را در
آینده تهیه کنند؛ چنانچه پس انداز کوتاه مدت (مثلاً تا سه سال) باشد، خمس ندارد.۶

آیات عظام فاضل و نورى: اگر بدون پس انداز کردن، نمى توانند وسایل مورد نیاز خود را
در آینده تهیه کنند، خمس ندارد.۷

آیه اللّه خامنه اى: اگر براى تهیه وسایل مورد نیاز در آینده نزدیک (مثلاً تا سه
ماه پس از سال خمسى) پس انداز شده باشد و با پرداخت خمس آن نتواند آنها را تهیه
کند، خمس ندارد.۸

آیه اللّه صافى: اگر هم اکنون به آن وسیله نیاز دارد و تهیه آن بدون پس انداز در
مدت چند سال ممکن نباشد، خمس ندارد.۹

تبصره. چنانچه در آینده با پس انداز خود، لوازم مورد نیاز خویش را تهیه نکند، باید
خمس آن را بدهد.



پرسش ۶۷ . اگر از روى قناعت (مقدارى از درآمد خود را) پس انداز کنیم، آیا به آن خمس
تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، چناچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.۱۰

 





فصل نهم  :
خمس حج و زیارت




خمس فیش حج

پرسش ۶۸ . آیا به پولى که براى ثبت نام حج واجب، به حساب ریخته مى شود (از درآمد
همان سال) و سال هم بر آن مى گذرد، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام و فاضل: اگر حج بر او مستقر بوده و راه رفتن به حج، جز با ثبت نام و
واریز کردن پول به حساب ممکن نیست، خمس ندارد و در غیر این صورت، باید خمس آن را
بپردازد.۱۱

آیات عظام بهجت، صافى و مکارم: خمس ندارد.۱۲

آیات عظام تبریزى و وحید: خمس دارد.۱۳

آیه اللّه خامنه اى: مبلغ واریز شده، اگر به عنوان قیمت یا اجرت سفر حج بر اساس
قرارداد منعقده با سازمان حج و زیارت باشد، خمس ندارد.۱۴

آیه اللّه سیستانى: چنانچه رفتن به حج از راه دیگرى (بدون زحمت) ممکن نباشد، خمس
ندارد.۱۵

آیه اللّه نورى: چنانچه از درآمد آن سالى است که در آن مستطیع شده، خمس ندارد.۱۶



خمس فیش عمره

پرسش ۶۹ . کسانى که قصد تشرف به حج و عمره دارند، براى حفظ نوبت باید مبلغ مقررى را
به بانک بسپارند که این مبلغ مطابق قرارداد مضاربه است و سودى نیز به آن تعلق
مى گیرد. زمانى که نوبت تشرف آنان فرا مى رسد، اصل پول و سود را دریافت و به سازمان
حج و زیارت مى سپارند و به عمره و حج مشرف مى شوند و چنانچه کسى این پول را به بانک
نسپارد، نوبتى براى تشرف او منظور نخواهد شد؛ آیا در این فرض به اصل پول و سود آن
خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع (به جز بهجت و مکارم): اگر در سال سپرده گذارى پول به بانک (همان سال
خمسى) به حج مشرف شود، خمس ندارد؛ ولى اگر نوبت حج پس از آن سال است، به اصل پول و
سود آن خمس تعلق مى گیرد.۱۷

آیه اللّه بهجت: اگر براى رفتن به حج و عمره چاره اى جز سپرده گذارى و ثبت نام
ندارد، به آن خمس تعلق نمى گیرد.۱۸

آیه اللّه مکارم: اگر پول سپرده گذارى از درآمد سالى باشد که نام نویسى کرده، خمس
ندارد (نه اصل و نه سود آن).۱۹

تبصره. حکم یاد شده در صورتى است که شخص با بانک قرارداد شرعى (مانند مضاربه و...)
انجام دهد.



خمس پس انداز زیارت

پرسش ۷۰ . آیا به درآمدى که جهت رفتن به عمره و یا زیارت مستحبى کنار گذاشته
مى شود، خمس دارد؟

همه مراجع: آرى، چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.۲۰





فصل دهم :
خمس زمین و مسکن




خمس زمین

پرسش ۷۱ . از درآمد، زمینى خریده ام تا اینکه دو سال دیگر آن را بسازم و در آن
زندگى کنم، آیا سر سال به آن خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع (به جز تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید): چنانچه براى تهیه خانه مسکونى،
راهى جز نگه داشتن زمین تا چند سال نیست، خمس ندارد.۲۱

آیات عظام تبریزى و وحید: باید خمس زمین را به قیمت فعلى بدهد.۲۲

آیه اللّه سیستانى: چنانچه از نظر مالى نمى تواند خانه را یک مرتبه بخرد و متعارف
درباره مانند او این است که به تدریج آن را تهیه کند ـ به گونه اى که خلاف آن
کوتاهى در حق خانواده شمرده مى شود ـ خمس ندارد.۲۳

آیه اللّه مکارم: خمس ندارد.۲۴




پرسش ۷۲ . از درآمد خود زمینى تهیه کرده که آن را بسازم ولى متأسفانه موفق به ساخت
آن نشدم، سر سال مالى، خمس زمین را پرداختم، چندین سال از آن گذشت و قیمت زمین چند
برابر شده است (بدون آنکه قصد تجارت داشته باشم) آیا در این فرض، به افزایش قیمت
زمین خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، بهجت و فاضل: در فرض یاد شده به افزایش قیمت زمین خمس تعلق
نمى گیرد؛ هرچند آن را بفروشد.۲۵

آیات عظام تبریزى، مکارم، نورى و وحید: اگر زمین را بفروشید، باید به اندازه اى که
بر قیمت آن افزوده شده، خمس آن را بپردازید.۲۶

آیات عظام سیستانى و صافى: اگر زمین را بفروشید، به اندازه اى که بر قیمت آن افزوده
شده، جزء درآمد سال فروش محسوب مى شود. چنانچه تا سر سال خمسى در نیازهاى زندگى
هزینه نشود و اضافه بیاید، به آن خمس تعلق مى گیرد.۲۷

 


پرسش ۷۳ . از درآمد کسب زمینى تهیه کرده و سر سال، خمس آن را پرداخته ام. آن را نگه
داشته ام تا قیمت آن افزایش یابد، آیا به قیمت افزوده آن پس از چند سال، خمس تعلق
مى گیرد؟

همه مراجع: به مقدار افزایش ارزش زمین، خمس تعلق مى گیرد.۲۸

تبصره. پاسخ یاد شده در جایى است که فروش زمین ممکن و پول آن قابل دریافت باشد.

 



خمس ساختمان

پرسش ۷۴ . از درآمد خود زمینى مورد نیاز، خریده و آن را به تدریج در مدت دو سال
براى سکونت ساخته ام، آیا در سالى که خانه ناتمام بوده، خمس داشته است؟

همه مراجع (به جز بهجت، تبریزى، سیستانى و وحید): خیر، مصالح تهیه شده براى خانه
مسکونى، خمس ندارد.۲۹

آیه اللّه بهجت: چنانچه نمى تواند خانه را یک مرتبه تهیه کند، به مصالح ساختمانى،
خمس تعلق نمى گیرد.۳۰

آیات عظام تبریزى و وحید: آنچه از مصالح ساختمان که قبل از سال سکونت در ساختمان به
کار برده یا باقى مانده، باید خمس آن را به قیمت فعلى بنا و اجزاى باقى مانده
بپردازد.۳۱

آیه اللّه سیستانى: چنانچه از نظر مالى نمى تواند خانه را یک مرتبه بخرد و متعارف
درباره مانند او این است که به تدریج آن را تهیه کند ـ به گونه اى که خلاف آن
کوتاهى در حق خانواده شمرده مى شود ـ خمس ندارد.۳۲



خمس فروش خانه

پرسش ۷۵ . شخصى از درآمد کسب، خانه اى خریده و چند سال در آن زندگى مى کند، سپس آن
را مى فروشد تا خانه دیگرى تهیه نماید؛ چنانچه این پول تا سر سال خمسى باقى بماند،
خمس دارد؟

امام: پول فروش آن فورا خمس دارد؛ مگر اینکه خانه را با خانه دیگر معاوضه کند.۳۳

آیات عظام بهجت و نورى: اگر بدون پول فروش، نمى تواند خانه دیگرى تهیه کند، چنانچه
تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس ندارد.۳۴

آیات عظام تبریزى، سیستانى، صافى و فاضل: به مقدار سود آن (تفاوت ارزش خرید و ارزش
فروش) سر سال خمسى، خمس تعلق مى گیرد.۳۵

آیات عظام خامنه اى و مکارم: خمس ندارد.۳۶

آیه اللّه وحید: بنابر احتیاط واجب، به مقدار سود آن (تفاوت قیمت خرید و قیمت
فروش) سر سال خمسى، خمس تعلق مى گیرد.۳۷



خمس اجاره

پرسش ۷۶ . طبقه بالاى خانه اى (پیش از سکونت در آن) به اجاره داده شده، آیا به آن
خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، فاضل، سیستانى و مکارم: حکم سرمایه را دارد و باید خمس آن را
بپردازد؛ مگر آنکه با پرداخت خمس آن، نتواند امرار معاش کند.۳۸

آیات عظام بهجت، تبریزى و نورى: آن مقدار از سرمایه (طبقه دیگر خانه) که اداره
زندگى به آن بستگى دارد، خمس ندارد؛ ولى به مقدار بیش از آن، خمس تعلق مى گیرد.۳۹

آیات عظام خامنه اى، صافى و وحید: حکم سرمایه را دارد و باید خمس آن را بپردازد و
چنانچه نمى تواند با پرداخت خمس آن امرار معاش کند، مى تواند با حاکم شرع دستگردان
نماید.۴۰



پرسش ۷۷ . خانه اى دو طبقه تهیه و بیش از یک سال در هر دو طبقه زندگى کرده ایم (هر
دو طبقه مورد نیاز است)؛ اکنون تصمیم گرفته ایم به طور موقت یک طبقه آن را براى
اداره زندگى اجاره بدهیم؛ آیا به این طبقه سر سال خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: به اصل طبقه خانه خمس تعلق نمى گیرد؛ ولى به پول اجاره ـ چنانچه تا سر
سال خمسى زیاد بیاید ـ خمس تعلق مى گیرد.۴۱

تبصره. باید توجه داشت که در سؤال مذکور، طبقه خانه هنوز از مؤونه بودن خارج نشده
است؛ هر چند به طور موقت از آن استفاده نمى کنید. از این رو به آن خمس تعلق
نمى گیرد.



خمس رهن

پرسش ۷۸ . آیا به پولى که از درآمد کسب تهیه شده و به عنوان رهن به صاحبخانه پرداخت
مى شود، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام و سیستانى: خمس دارد و هر زمان دریافت شد یا دریافت آن ممکن باشد،
باید فورا خمس آن را بپردازد.۴۲

آیات عظام بهجت، تبریزى، فاضل و وحید: چنانچه بدون پول رهن، نیاز مسکن او تأمین
نمى شود، خمس ندارد و هر زمان آن را باز پس گرفت و نیازى به آن نداشت و از مخارج
سال زیاد آمد، خمس دارد.۴۳

آیه اللّه خامنه اى: هنگامى که براى این منظور نیاز دارد، پرداخت خمس آن واجب
نیست؛ ولى هر زمان آن را بازپس گرفت، باید خمس آن را بدهد؛ مگر آنکه براى اجاره در
جاى دیگر به آن نیاز داشته باشد.۴۴

آیات عظام مکارم و صافى: پول «رهن» جزء مؤونه است و خمس ندارد؛ ولى اگر آن را باز
پس گرفت و نیازى به آن نداشت، بنابر احتیاط خمس آن را بپردازد.۴۵

آیه اللّه نورى: اگر نتواند خانه را از راه دیگرى اجاره کند، به مبلغ مذکور خمس
تعلق نمى گیرد.۴۶

تبصره. فرض مسأله جایى است که رهن خانه به صورت معامله شرعى، انجام گرفته است.



پرسش ۷۹ . پولى که صاحبخانه در قالب رهن و اجاره از مستأجر مى گیرد و با آن کار
مى کند؛ آیا سر سال به آن خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: اصل رهن (قرض) خمس ندارد؛ ولى به سود آن، چنانچه تا سر سال خمسى اضافه
آید، خمس تعلق مى گیرد.۴۷

تبصره ۱. پولى که به عنوان اجاره خانه گرفته مى شود؛ چنانچه تا سر سال خمسى در
نیازهاى زندگى هزینه نشود، به آن خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۲. اصطلاح «رهن» در رهن و اجاره خانه غلط مشهور است، اصطلاح قرض و اجاره
(اجاره به شرط قرض) صحیح است. از این رو اصل قرض خمس ندارد.





فصل یازدهم :
خمس وسایل زندگى و عروسى




خمس وسایل زندگى

پرسش ۸۰ . اگر انسان به چیزى نیاز دارد و آن را از درآمد تهیه کند؛ بعد نیازش برطرف
شود، آیا خمس به آن تعلق مى گیرد؟

امام: بنابر احتیاط واجب، چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۴۸

آیه اللّه بهجت: چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۴۹

آیات عظام تبریزى، خامنه اى، مکارم و وحید: در هر حال خمس ندارد.۵۰

آیات عظام فاضل، صافى و نورى: اگر در بین همان سال (سال خرید)، نیازش از آن برطرف
شود و تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد و اگر بعد از سال خرید نیازش برطرف شود،
خمس ندارد.۵۱

آیه اللّه سیستانى: اگر در بین سال (سال خرید)، نیازش از آن برطرف شود و تا سرسال
خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب باید خمس آن را بپردازد و اگر بعد از سال خرید،
نیازش برطرف شود، خمس ندارد.۵۲



پرسش ۸۱ . به جهت نیاز وسایلى خریده ام؛ ولى با اینکه بیش از یک سال از خرید آنها
مى گذرد هیچ استفاده اى نکرده ام، آیا به اینها خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع (به جز سیستانى و وحید): چنانچه در معرض استفاده بوده، خمس ندارد.۵۳

آیه اللّه سیستانى: باید خمس آن را بپردازد؛ مگر اینکه وجود آن در خانه ضرورى باشد
و در وقت نیاز نتواند فورا آن را تهیه کند. در این صورت اگر تهیه آن از قبل متعارف
باشد، خمس ندارد.۵۴

آیه اللّه وحید: خمس دارد.۵۵

تبصره. باید توجه داشت هر چند عبارت رساله هاى عملیه مراجع، در مورد «کتاب» است؛
ولى کتاب خصوصیتى ندارد و این حکم شامل هر وسیله اى است که مورد نیاز انسان باشد.



پرسش ۸۲ . از درآمد کسب، وسایل مورد نیاز (مانند یخچال، رایانه و کتاب) تهیه و بعد
از مدتى فروخته مى شود، آیا به پول آن خمس تعلق مى گیرد؟

امام: اگر در همان سال فروخته شود، چنانچه پول آن تا سر سال خمسى زیاد بیاید، باید
خمس آن را بدهد و اگر بعد از آن سال بفروشد، پول آن بلافاصله خمس دارد؛ مگر آنکه با
وسیله دیگرى تعویض کند.۵۶

آیه اللّه بهجت: چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۵۷

آیه اللّه تبریزى: به مقدار تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش، جزء درآمد سال شمرده
مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بپردازد.۵۸

آیه اللّه خامنه اى: اگر وسایل مورد نیاز در همان سال خرید فروخته شود، به پول
فروش آن خمس تعلق مى گیرد؛ ولى اگر بعد از گذشت سال خمسى بفروشد، به آن خمس تعلق
نمى گیرد.۵۹

آیه اللّه فاضل: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود، چنانچه پول آن تا سر سال
خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن سال بفروشد ـ به مقدار
تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش ـ جزء درآمد سال شمرده مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى
زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۶۰

آیات عظام صافى و سیستانى: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود، چنانچه پول آن
تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن
سال بفروشد، تنها مقدار تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش، جزء درآمد سال شمرده مى شود و
چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۶۱

آیه اللّه مکارم: پول فروش وسایل مورد نیاز در هر حال خمس ندارد.۶۲

آیه اللّه وحید: تنها مقدار تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش جزء درآمد سال شمرده
مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب خمس آن را بدهد.۶۳

آیه اللّه نورى: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود، چنانچه پول آن تا سر سال
خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد و اگر بعد از آن سال بفروشد، پول آن خمس
ندارد.۶۴



خمس پول ازدواج

پرسش ۸۳ . آیا به پولى که انسان براى ازدواج ذخیره کرده، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، تبریزى، سیستانى، مکارم و صافى: خمس دارد.۶۵

آیه اللّه بهجت: چنانچه پس انداز کوتاه مدت و در حد متعارف (مثلاً تا سه سال)
باشد، خمس ندارد.۶۶

آیات عظام فاضل و نورى: چنانچه بدون پس انداز نمى تواند در آینده ازدواج کند، خمس
ندارد.۶۷

آیه اللّه خامنه اى: اگر براى تهیه هزینه هاى ازدواج درآینده نزدیک (مثلاً تا سه
ماه پس از سال خمسى) پس انداز شده باشد و با پرداخت خمس آن، نتواند آنها را تهیه
کند، خمس ندارد.۶۸

 



خمس جهیزیه

پرسش ۸۴ . خانواده دختر قادر به خرید یک مرتبه جهیزیه مورد نیاز خود نیست، اگر از
درآمد کسب به تدریج وسایلى به این جهت بخرد، آیا مشمول خمس مى شود؟

آیات عظام امام، خامنه اى، سیستانى، فاضل، وحید و نورى: چنانچه در بین سال، از
درآمد آن سال تهیه کرده و از شأنش بیشتر نباشد، خمس ندارد.۶۹

آیات عظام بهجت و صافى: اگر جهیزیه در زمانى که دختر در معرض (سن) ازدواج است، تهیه
شود، خمس ندارد.۷۰

آیه اللّه تبریزى: آنچه در سال ازدواج تهیه شده، خمس ندارد و آنچه در سال هاى قبل
تهیه شده است، بنابر احتیاط واجب باید خمس آن را بدهد. آرى، اگر اموالى را قبل از
بلوغ دختر، به او بخشیده اند، پرداخت خمس آن بر دختر واجب نیست.۷۱

آیه اللّه مکارم: چنانچه تهیه جهیزیه از پیش، در میان مردم رایج باشد و به صورت
هزینه معمولى در آید و یا اگر تهیه نکنند، عیب محسوب مى شود، خمس ندارد.۷۲



پرسش ۸۵ . آیا پس از گذشت سال، به پول کسب که براى تهیه جهیزیه ذخیره شده ـ به
گونه اى که قادر به تهیه آن یک جا نیستیم ـ خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و وحید: آرى، خمس دارد.۷۳

آیه اللّه بهجت: چنانچه پس انداز کوتاه مدت (مثلاً تا سه سال) باشد، خمس ندارد.۷۴

آیات عظام فاضل و نورى: چنانچه بدون پس انداز نمى تواند در آینده جهیزیه تهیه کند،
خمس ندارد.۷۵

آیه اللّه خامنه اى: اگر براى تهیه جهیزیه در آینده نزدیک (مثلاً تا دو سه ماه پس
از سال خمسى) پس انداز شده باشد و با پرداخت خمس آن نتواند آنها را تهیه کند، خمس
ندارد.۷۶



خمس وسایل داماد

پرسش ۸۶ . آیا وسایلى که پسران قبل از سال عروسى براى ازدواج تهیه مى کنند، مثل
جهیزیه است و خمس ندارد؟

آیات عظام امام، بهجت، خامنه اى، فاضل و نورى: اگر آنچه تهیه کرده اند مورد نیازشان
است و در وقت لزوم نمى توانند تهیه کنند و از درآمد آن سال تهیه شده، خمس ندارد.۷۷

آیات عظام تبریزى و صافى: خمس دارد.۷۸

آیات عظام سیستانى، مکارم و وحید: چنانچه این کار در میان مردم رایج باشد و همان
ضابطه جهیزیه دختر را داشته باشد و به صورت هزینه معمولى درآید، خمس ندارد.۷۹





فصل دوازدهم :
خمس وسیله نقلیه و خودرو




خمس وسیله نقلیه

پرسش ۸۷ . آیا به ماشینِ سوارى، خمس تعلق مى گیرد؟ و موتور سیکلت و دوچرخه چطور؟


همه مراجع: اگر وسیله کسب نباشد و مورد نیاز و در شأن شخص و خانواده اش باشد، خمس
ندارد.۸۰

تبصره. فرض مسأله جایى است که وسایل نقلیه را از درآمد همان سال تهیه کرده باشد.



پرسش ۸۸ . وسیله نقلیه (مانند ماشین سوارى و وانت) که از درآمد تهیه شده، گاهى براى
استفاده شخصى و گاهى براى باربرى و اجرت و کسب و کار است، آیا خمس دارد؟

همه مراجع: به آن مقدار از وسیله که با آن کار مى کند، خمس تعلق مى گیرد و به
مقدارى که جهت نیاز شخصى مورد استفاده قرار مى گیرد و با موقعیت او تناسب دارد، خمس
تعلق نمى گیرد.۸۱

تبصره ۱. در توضیح پاسخ یاد شده، گفتنى است: اگر وسیله مزبور به عنوان مثال سه
میلیون تومان ارزش دارد و شخص در مدت سال به طور میانگین، شش ماه با آن کار مى کند
و شش ماه دیگر را به نیازهاى شخصى اش اختصاص مى دهد؛ سر سال خمسى باید نسبت به نصف
ارزش ماشین، خمس آن را بدهد (سیصد هزار تومان).

تبصره ۲. اگر وسیله نقلیه را براى نیاز زندگى خود و خانواده تهیه نموده و گاه به
طور اتفاق با آن کارى کند، مشمول خمس قرار نمى گیرد.



پرسش ۸۹ . با حقوق کارمندى، ماشین سوارى تهیه کرده ام تا با آن کار کنم و از سودش،
زندگى ام را اداره کنم؛ زیرا حقوق کارمندى براى این منظور کافى نیست. آیا به این
ماشین خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، سیستانى، فاضل و مکارم: سرمایه خمس دارد؛ مگر اینکه با پرداخت خمس
آن ـ هر چند به صورت اقساط ـ نتواند با بقیه آن، زندگى خود را اداره کند.۸۲

آیات عظام بهجت، تبریزى و نورى: آن مقدار از سرمایه (ماشین) که اداره زندگى به آن
بستگى دارد، خمس ندارد، ولى به مقدار بیش از آن خمس تعلق مى گیرد.۸۳

آیات عظام خامنه اى، صافى و وحید: سرمایه خمس دارد و چنانچه نمى تواند با پرداخت
خمس آن، امرار معاش کند، مى تواند با حاکم شرع دستگردان نماید.۸۴

تبصره. البته به سود حاصل از کار کردن با ماشین، خمس تعلق مى گیرد.



خمس فروش ماشین

پرسش ۹۰ . اینجانب اتومبیل سوارى خود را که مورد نیازم بود، دو سال پیش خریدم و
اکنون آن را فروخته و با پول آن اتومبیل نو و مدل جدید خریدارى کرده ام و بقیه پول
آن را نیز، از درآمد سال پرداختم؛ آیا باید خمس بپردازم؟

همه مراجع (به جز امام): اگر اتومبیل جدید مورد نیاز و در شأن شما باشد، خمس
ندارد.۸۵

امام: پول فروش اتومبیل اول فورا خمس دارد؛ مگر آنکه با اتومبیل جدید معاوضه
کنید.۸۶

تبصره ۱. فرض مسأله جایى است که تا پیش از رسیدن سال خمسى با پول فروش، اتومبیل
جدید تهیه کرده است و چنانچه این پول تا سر سال خمسى باقى بماند، حکم سؤال پول فروش
خانه را پیدا مى کند.

تبصره ۲. هر چند در کلام برخى از مراجع، سخن از غیرماشین است؛ ولى تفاوتى بین آن و
سایر وسایل مورد نیاز در این جهت نیست.

 



خمس فیش خودرو

پرسش ۹۱ . آیا به پول درآمدى که براى تهیه خودروى مورد نیاز، به حساب ریخته مى شود
و سال هم بر آن مى گذرد، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، تبریزى، سیستانى، صافى و وحید: خمس دارد.۸۷

آیات عظام بهجت، فاضل و نورى: چنانچه خودرو مورد نیاز بوده و تنها راه تهیه آن،
واریز نمودن پول به حساب است، خمس ندارد.۸۸

آیه اللّه خامنه اى: چنانچه خودرو مورد نیاز به صورت پیش فروش باشد خمس ندارد، در
غیر این صورت خمس دارد.۸۹

آیه اللّه مکارم: اگر به عنوان پیش خرید به حساب ریخته است، خمس ندارد و چنانچه به
صورت ودیعه باشد، خمس دارد.۹۰

تبصره ۱. باید توجه داشت، پولى که به سازمان مربوطه ریخته مى شود، چنانچه سود داشته
باشد و یک سال از آن بگذرد، به آن خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۲. حکم بالا به خودرو اختصاص ندارد؛ بلکه هر گونه وسیله مورد نیازى را که به
صورت ثبت نام خریدارى شود، شامل مى شود.



پرسش ۹۲ . اگر کسى در اواسط سال خمسى اش ماشین سوارى جهت مصارف شخصى اش بخرد؛ ولى
تحویل آن به بعد از سال خمسى اش موکول شود، آیا باید خمس آن را بپردازد؟

همه مراجع (به جز سیستانى): خیر، لازم نیست خمس بدهد.۹۱

آیه اللّه سیستانى: باید خمس آن را به قیمت روز بپردازد.۹۲

تبصره. حضرت آیه اللّه سیستانى در مؤونه شدن اشیاء، مصرف فعلى را (تا پیش از سال
خمسى) شرط مى دانند.





فصل سیزدهم :
خمس وام و قرض




خمس وام بانکى

پرسش ۹۳ . آیا به سرمایه اى که از بانک به عنوان قرض الحسنه دریافت مى شود، خمس
تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آن مقدار از وام که اقساط آن تا آخر سال خمسى (از درآمد کسب) پرداخته
شود، خمس دارد.۹۳

تبصره ۱. سود حاصل از وام ـ چنانچه از مخارج سال زیاد بیاید ـ خمس دارد.

تبصره ۲. اگر به سرمایه مزبور نیاز داشته باشد، حکم سرمایه مورد نیاز را پیدا
مى کند که در جاى خود ذکر شده است.



خمس وام ازدواج

پرسش ۹۴ . آیا وام ازدواج، خمس دارد؟

همه مراجع: چنانچه اقساط وام را در سال هاى آینده دریافت کنند، خمس ندارد.۹۴

تبصره ۱. چنانچه این وام تا بعد از پرداخت اقساط آن پس انداز شود، به آن خمس تعلق
مى گیرد.

تبصره ۲. به سود حاصل از وام مزبور ـ چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید ـ خمس تعلق
مى گیرد.



خمس وام دانشجویى

پرسش ۹۵ . آیا به وام دانشجویى، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه اقساط وام را در سال هاى آینده دریافت کنند، خمس ندارد.۹۵

تبصره ۱. چنانچه این وام تا بعد از پرداخت اقساط آن پس انداز شود، به آن خمس تعلق
مى گیرد.

تبصره ۲. به سود حاصل از وام مزبور ـ چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید ـ خمس تعلق
مى گیرد.



خمس قرض الحسنه

پرسش ۹۶ . به پولى که از درآمد کسب تهیه شده و به عنوان قرض الحسنه به دیگرى
داده ایم، آیا خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه سرسال خمسى دریافت آن (بدون زحمت) ممکن باشد، باید خمس آن را
بپردازد و در غیر این صورت هر زمان دریافت کرد، باید فورا خمس آن را بدهد.۹۶



پرسش ۹۷ . شخصى به جهت نیاز زندگى، مبلغ پانصد هزار تومان قرض کرده و از طرفى، مبلغ
یک میلیون تومان از درآمد سال به کسى قرض داده است؛ آیا جایز است هنگام دریافت قرض،
پول بدهى را کسر کند؟

آیات عظام امام، سیستانى، مکارم و نورى: اگر براى نیاز سال جارى قرض کرده، مى تواند
هنگام دریافت طلب، به مقدار بدهى کسر کند و خمس بقیه را بدهد.۹۷

آیات عظام بهجت، خامنه اى، صافى و فاضل: خیر، باید هنگام دریافت قرض، خمس را
بدهد.۹۸

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر پولى که براى نیاز سال جارى قرض گرفته، بعد از پولى
است که به دیگرى قرض داده، مى تواند هنگام دریافت قرض، به مقدار بدهى کسر کند.۹۹





فصل چهاردهم :
خمس سکه و طلا




خمس سکه

پرسش ۹۸ . آیا به سکه بهار آزادى، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: اگر از درآمد کسب تهیه شده و از مخارج سال زیاد بیاید، خمس دارد.۱۰۰

تبصره ۱. سکه بهار آزادى جزء مؤونه (هزینه زندگى) شمرده نمى شود؛ از این رو سر سال
به آن خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۲. بنابر نظر مراجعى که معتقدند هدیه خمس دارد، چنانچه سکه بهار آزادى به
آنها بخشیده شود و از مخارج سال زیاد بیاید، خمس دارد.



خمس طلا

پرسش ۹۹ . آیا به طلاى ذخیره شده، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه از درآمد کسب تهیه شده و از آن به هیچ وجه استفاده نمى شود، باید
سر سال خمس آن را بپردازد.۱۰۱

تبصره. اگر طلا را به او بخشیده اند و یا با پول بخشش آن را تهیه کرده، حکم هدیه را
دارد.۱۰۲



پرسش ۱۰۰ . آیا به انگشتر طلا براى مرد، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى پولى که در راه حرام صرف شود، جزء مؤونه نیست و باید خمس آن پرداخت
شود.۱۰۳



خمس زیورآلات

پرسش ۱۰۱ . آیا به طلا و زیور آلات زنانه ـ که شوهر از درآمد خود براى همسرش تهیه
مى کند ـ خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، خمس ندارد.۱۰۴



پرسش ۱۰۲ . خانمى از حقوق خود طلا و زیورآلاتى که همیشه خود را با آن زینت مى کند،
خریده است. شوهرش پولى که وى بتواند در این زمینه صرف کند، ندارد؛ آیا دادن خمس این
گونه خریدها بر زن لازم است؟

همه مراجع: اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، خمس ندارد.۱۰۵




پرسش ۱۰۳ . خانمى که مقدارى طلا به او هدیه شده و الان هم از آن طلا استفاده مى
کند، آیا باید خمس آن را بپردازد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: خیر، هدیه خمس ندارد.۱۰۶

آیات عظام بهجت، تبریزى، سیستانى، فاضل، صافى، مکارم و وحید: چنانچه زینت آلات
مزبور، مورد نیاز و یا در شأن او باشد، خمس ندارد.۱۰۷



پرسش ۱۰۴ . شوهرم براى من مقدارى زیورآلات تهیه کرده است؛ ولى به طور اتفاق تا سر
سال خمسى، مورد استفاده قرار نگرفت، آیا باید خمس آن را بدهم؟

همه مراجع (به جز سیستانى و وحید): چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس
ندارد؛ هر چند به طور اتفاق، یک سال از آن استفاده نکنید.۱۰۸

آیات عظام سیستانى و وحید: باید خمس آن را بپردازد.۱۰۹



خمس فروش طلا

پرسش ۱۰۵ . همسرم برایم طلا و زیورآلاتى تهیه کرده و آن را به من بخشیده است؛
ولى پس از چند سال استفاده آن را فروخته ام. آیا به پول آن خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، تبریزى، خامنه اى، سیستانى، فاضل، مکارم و وحید: پول فروش آن در هر
حال خمس ندارد.۱۱۰

آیه اللّه بهجت: اگر پول فروش تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب خمس
دارد.۱۱۱

آیات عظام سیستانى، صافى و نورى: مقدار تفاوت ارزش خرید و ارزش فروش، جزء درآمد سال
شمرده مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۱۱۲



پرسش ۱۰۶ . آیا به طلا و زیورآلات زنانه ـ که زن از درآمد شخصى تهیه کرده و خود را
با آن زینت مى کند ـ بعد از فروختن، خمس تعلق مى گیرد؟

امام: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود. چنانچه پول آن تا سر سال خمسى زیاد
بیاید، باید خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن سال بفروشد، باید فورا خمس آن را
بدهد.۱۱۳

آیه اللّه بهجت: چنانچه پول فروش تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب خمس
دارد.۱۱۴

آیه اللّه تبریزى: مقدار تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش، جزء درآمد سال شمرده مى شود
و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بپردازد.۱۱۵

آیه اللّه فاضل: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود، چنانچه پول آن تا سر سال
خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن سال بفروشد ـ به مقدار
تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش ـ جزء درآمد سال شمرده مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى
زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۱۱۶

آیه اللّه خامنه اى: اگر وسایل مورد نیاز در همان سال خرید فروخته شود، به پول فروش
آن خمس تعلق مى گیرد؛ ولى اگر بعد از گذشت سال خمسى بفروشد، به آن خمس تعلق نمى
گیرد.۱۱۷

آیات عظام سیستانى و صافى: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود، چنانچه پول آن
تا سر سال خمسى زیاد، بیاید بنابر احتیاط واجب، خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن
سال بفروشد، ـ به مقدار تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش ـ جزء درآمد سال شمرده مى شود
و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۱۱۸

آیه اللّه مکارم: پول فروش آن در هر حال خمس ندارد.۱۱۹

آیه اللّه نورى: اگر در همان سال (سال خرید) فروخته شود، چنانچه پول آن تا سر سال
خمسى زیاد بیاید، باید خمس آن را بپردازد و اگر بعد از آن سال بفروشد، پول آن خمس
ندارد.۱۲۰

آیه اللّه وحید: مقدار تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش، جزء درآمد سال شمرده مى شود و
چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب خمس آن را بدهد.۱۲۱





فصل پانزدهم : خمس کتاب و رایانه




خمس کتاب

پرسش ۱۰۷ . آیا به کتاب، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه کتاب، مورد نیاز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد.۱۲۲



پرسش ۱۰۸ . آیا به کتاب هایى که براى ترم هاى آینده تهیه مى کنیم، خمس تعلق مى
گیرد؟

همه مراجع (به جز بهجت، فاضل، نورى): در فرض یاد شده خمس دارد مگر آنکه داشتن آنها
مورد نیاز و در شأن شخص باشد، در این صورت خمس ندارد.۱۲۳

آیات عظام بهجت، فاضل و نورى: آرى، خمس دارد؛ مگر آنکه نتوانید در سال آینده تهیه
کنید، در این صورت خمس ندارد.۱۲۴



پرسش ۱۰۹ . در صورتى که کتاب مورد نیازم را تا یک سال مورد استفاده قرار ندهم، آیا
خمس دارد یا خیر؟

همه مراجع (به جز سیستانى و وحید): چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس
ندارد؛ هر چند به طور اتفاق، یک سال از آن استفاده نکنید.۱۲۵

آیات عظام سیستانى و وحید: باید خمس آن را بپردازد.۱۲۶



خمس وسایل تحصیل

پرسش ۱۱۰ . آیا به وسایل تحصیلى (از قبیل دفتر و خودکار)، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه خودکار و دفتر بدون استفاده تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس
دارد.۱۲۷



خمس رایانه

پرسش ۱۱۱ . آیا به رایانه و ابزار جانبى آن، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه رایانه و ابراز جنبى آن، مورد نیاز و در شأن شخص باشد، خمس
ندارد.۱۲۸

تبصره. هر چند در رساله هاى عملیه، از رایانه سخن به میان نیامده است؛ ولى قاعده اى
که ذکر شده، بر مورد سؤال تطبیق مى گردد.

 



پرسش ۱۱۲ . رایانه اى مورد نیاز خریده ام؛ ولى به طور اتفاق یک سال از آن استفاده
نکرده ام، آیا به آن خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع (به جز سیستانى و وحید): چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس
ندارد؛ هر چند به طور اتفاق، یک سال از آن استفاده نکنید.۱۲۹

آیات عظام سیستانى و وحید: باید خمس آن را بپردازد.۱۳۰

تبصره. باید توجه داشت پاسخى که در رساله و استفتائات مراجع ذکر شده در مورد کتاب
است؛ ولى تفاوتى میان رایانه و کتاب در این جهت نیست.



خمس نوار و سى دى

پرسش ۱۱۳ . آیا به سى دى و نوار خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه نوار و سى دى مورد نیاز است، خمس ندارد.۱۳۱

تبصره ۱. اگر نوار و سى دى خام تا قبل از سال خمسى مورد استفاده قرار نگیرد، خمس
دارد.

تبصره ۲. نوار و سى دى مبتذل و غیرمجاز حرام است و به آن خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۳. هر چند در رساله هاى عملى از نوار و سى دى سخن به میان نیامده است؛ ولى
قاعده ذکر شده، به مورد سؤال تطبیق مى گردد.



اشتراک اینترنت

پرسش ۱۱۴ . آیا به اشتراک اینترنت که مقدارى از ساعات آن سر سال خمسى باقى مى
ماند، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، باید خمس ساعات باقى مانده را بدهد.۱۳۲





فصل شانزدهم  :  پرداخت خمس




محل پرداخت خمس

پرسش ۱۱۵ . خمس را باید به چه کسى پرداخت کنیم؟

امام: باید به مرجع تقلید خود یا مجتهدى که مانند او از نظر کمیّت و کیفیت به مصرف
مى رساند، بپردازد و نیز مى تواند در جایى مصرف کند که مرجع تقلیدش اجازه مى
دهد.۱۳۳

آیات عظام بهجت، فاضل، مکارم، وحید و نورى: باید سهم امام را به مرجع تقلید خود یا
مجتهدى که مانند او از نظر کمیّت و کیفیت به مصرف مى رساند، بدهد و نیز مى تواند در
جایى مصرف کند، که مرجع تقلیدش اجازه مى دهد و سهم سادات را بنابر احتیاط واجب،
باید به مرجع تقلید خود و یا با اجازه او به سادات بدهد.۱۳۴

آیه اللّه تبریزى: باید سهم امام را به مرجع تقلید خود یا به مصرفى که او اجازه مى
دهد، برساند و چنانچه بخواهد به مجتهد دیگرى بدهد، بنابر احتیاط واجب باید از مرجع
تقلید خود، اجازه بگیرد و سهم سادات را مى توان به خود آنان داد.۱۳۵

آیه اللّه خامنه اى: باید خمس را به ولى امر مسلمین یا وکیل او بدهد و اگر به فتواى
مرجع تقلید خود نیز عمل کند، موجب برائت ذمه مى شود.۱۳۶

آیه اللّه سیستانى: باید سهم امام را به مرجع تقلید خود یا به مصرفى که او اجازه مى
دهد، برساند و احتیاط واجب آن است که او مرجع اعلم و آگاه بر جهات عامه باشد و سهم
سادات را مى توان به خود آنان داد.۱۳۷

آیه اللّه صافى: باید سهم امام را به مرجع تقلید خود یا مجتهدى که مانند او از نظر
کمیت و کیفیت به مصرف مى رساند، بدهد و نیز مى تواند در جایى مصرف کند که مرجع
تقلیدش اجازه مى دهد و سهم سادات را مى توان به خود آنان داد.۱۳۸

تبصره. خمس دو قسمت مى شود: نصف آن سهم امام و نصف دیگر سهم سادات است. آیات عظام
سیستانى، تبریزى و صافى در پرداخت سهم سادات، اجازه مجتهد را لازم نمى دانند.



پرسش ۱۱۶ . آیا خمس (سهم امام) را باید به مجتهد اعلم داد؟

همه مراجع (به جز تبریزى، خامنه اى و سیستانى): خیر، لازم نیست به مجتهد اعلم (مرجع
تقلید) داد، بلکه جایز است به مجتهد دیگرى که همانند مجتهد اعلم به مصرف مى رساند،
پرداخت کرد.۱۳۹

آیه اللّه تبریزى: باید خمس را به مجتهد اعلم (مرجع تقلید) داد و اگر بخواهد به
مجتهد دیگرى بدهد بنا بر احتیاط واجب باید از مجتهد اعلم اجازه بگیرد.۱۴۰

آیه اللّه خامنه اى: باید خمس را به ولى امر مسلمین یا وکیل او بدهد و اگر به فتواى
مجتهد اعلم (مرجع تقلید) نیز عمل کند، موجب برائت ذمه مى شود.۱۴۱

آیه اللّه سیستانى: باید سهم امام را به مجتهد اعلم (مرجع تقلید) یا به مصرفى که او
اجازه مى دهد، برساند و احتیاط واجب آن است که او مرجع اعلم و آگاه بر جهات عامه
باشد و سهم سادات را مى توان به خود آنان داد.۱۴۲



پرداخت خمس

پرسش ۱۱۷ . آیا در پرداخت خمس لازم است به مستحق گفته شود که این پول خمس است؟

همه مراجع: خیر، لازم نیست گفته شود؛ بلکه مى تواند به عنوان هدیه به او بدهد و نیت
خمس کند.۱۴۳

تبصره. فرض مسئله جایى است که شخص براى به مصرف رساندن سهم سادات (طبق برخى فتاوا)
و سهم امام(ع)، از حاکم شرع اجازه گرفته باشد.



بدهکار مستحق

پرسش ۱۱۸ . از کسى طلبکار هستم؛ آیا جایز است طلب خود را بابت خمس حساب کنم؟

آیات عظام امام، بهجت، فاضل و نورى: اگر بدهکار مستحق است، باید با اجازه حاکم شرع
باشد.۱۴۴

آیه اللّه تبریزى: اگر بدهکار مستحق است، در مورد سهم سادات مى تواند طلب خود را
بابت خمس حساب کند؛ ولى نسبت به سهم امام(ع) بنابر احتیاط واجب، باید با اجازه حاکم
شرع باشد.۱۴۵

آیه اللّه سیستانى: اگر بدهکار مستحق است، در مورد سهم سادات مى تواند از مستحق
وکالت گرفته و از جانب او قبض نموده و بابت طلبش دریافت کند و نسبت به سهم امام(ع)،
باید با اجازه حاکم شرع باشد.۱۴۶

آیه اللّه صافى: اگر بدهکار مستحق است، مى تواند سهم سادات را به او بدهد و تعد
مستحق بابت بدهى، به او برگرداند، ولى نسبت به سهم امام(ع) باید با اجازه حاکم شرع
باشد.۱۴۷

آیه اللّه مکارم: اگر بدهکار مستحق است، در مورد سهم سادات مى تواند طلب خود را
بابت خمس حساب کند، ولى نسبت به سهم امام(ع)، باید با اجازه حاکم شرع باشد.۱۴۸

آیه اللّه وحید: اگر بدهکار مستحق است، بنابر احتیاط واجب باید با اجازه حاکم شرع
باشد.۱۴۹

تبصره. فرض مسئله جایى است که طلب انسان پول است، نه جنس و کالا.

 



خمس و امور خیریّه

پرسش ۱۱۹ . کسى به واسطه جهل و ندانستن مسأله، سهم سادات و امام معصوم علیه
السلام را در کار خیرى صرف کرده است؛ ولى این مصرف نمودن بدون اجازه مجتهد جامع
شرایط انجام گرفته است، تکلیف این شخص چیست؟

همه مراجع: باید به مرجع تقلیدش یا نماینده او، تذکر دهد تا اگر مصلحت دید، ذمه اش
را برى نماید.۱۵۰

تبصره. از آنجا که خمس و سهم امام امرش با مجتهد جامع شرایط است، علم و جهل در آن
تاثیرى ندارد و باید آن را به او تسلیم کند و در صورتى که بدون اجازه او مصرف
نموده، باید مسأله را با او در میان بگذارد.



خمس و امور فرهنگى

پرسش ۱۲۰ . آیا مى توان خمس را در امور فرهنگى و احداث اماکن علمى و دانشگاهى،
مصرف کرد؟

همه مراجع: باید طبق اجازه حاکم شرع مصرف شود.۱۵۱



جنس خمس

پرسش ۱۲۱ . آیا جایز است خمس مال را از جنس دیگر (غیر پول نقد)، بپردازیم؟

همه مراجع (به جز امام، بهجت و نورى): بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ مگر با اجازه
حاکم شرع.۱۵۲

آیات عظام امام، بهجت و نورى: آرى، جایز است.۱۵۳



خمس اقساطى

پرسش ۱۲۲ . آیا پرداخت خمس به صورت اقساط جایز است؟

همه مراجع: خیر، پرداخت خمس به صورت اقساط جایز نیست؛ ولى اگر حاکم شرع صلاح بداند،
مى تواند با او یا نماینده اش، مقدار بدهى خود را دست گردان کند و به ذمه بگیرد و
به صورت اقساط بپردازد.۱۵۴





فصل هفدهم : سهم سادات




سهم سادات

پرسش ۱۲۳ . مردى که همسر و فرزندانش سیّد هستند، مى تواند به آنان سهم سادات
بدهد تا به مصرف مخارج خود که بر عهده او است (مثل خوراک و پوشاک) برسانند؟

همه مراجع (به جز خامنه اى، مکارم و وحید): بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.۱۵۵

آیات عظام خامنه اى، مکارم و وحید: خیر، جایز نیست.۱۵۶



پرسش ۱۲۴ . آیا مرد مى تواند سهم سادات را به همسر و فرزندان سید خود بدهد، تا در
مخارجى که بر عهده مرد نیست، به مصرف برسانند؟

آیات عظام امام و خامنه اى: بدون اجازه حاکم شرع جایز نیست.۱۵۷

آیات عظام بهجت، فاضل، مکارم، نورى و وحید: نسبت به سهم امام بدون اجازه حاکم شرع
جایز نیست و در سهم سادات، بنابر احتیاط واجب، باید با اجازه حاکم شرع انجام
گیرد.۱۵۸

آیات عظام تبریزى، سیستانى و صافى: سهم سادات را مى توان داد؛ ولى در سهم امام باید
با اجازه حاکم شرع باشد.۱۵۹



پرسش ۱۲۵ . آیا پدرى که سید است، مى تواند از خمس، مخارج تحصیل فرزندانش را
بپردازد؟

آیات عظام امام و خامنه اى: بدون اجازه حاکم شرع جایز نیست.۱۶۰

آیات عظام بهجت، فاضل، مکارم، نورى و وحید: نسبت به سهم امام بدون اجازه حاکم شرع
جایز نیست و در سهم سادات، بنابر احتیاط واجب باید با اجازه حاکم شرع انجام
گیرد.۱۶۱

آیات عظام تبریزى، سیستانى و صافى: سهم سادات را مى توان داد؛ ولى در سهم امام باید
با اجازه حاکم شرع باشد.۱۶۲

تبصره. مخارج تحصیل جزء نفقه واجب نیست.



پرسش ۱۲۶ . آیا مى شود خمس را به دانشجوى سیّد نیازمند بدهیم؟

آیات عظام امام و خامنه اى: بدون اجازه حاکم شرع جایز نیست.۱۶۳

آیات عظام بهجت، فاضل، مکارم، نورى، و وحید: نسبت به سهم امام علیه السلام، بدون
اجازه حاکم شرع جایز نیست و در سهم سادات، بنابر احتیاط واجب، باید با اجازه حاکم
شرع باشد.۱۶۴

آیات عظام تبریزى، سیستانى و صافى: سهم سادات را مى توان داد؛ ولى در سهم امام باید
با اجازه حاکم شرع باشد.۱۶۵



پرسش ۱۲۷ . آیا به سیدى که معصیت کار است، مى توان خمس داد؟

همه مراجع (به جز بهجت و سیستانى): اگر دادن خمس به او، کمک به معصیتش باشد، جایز
نیست.۱۶۶

آیات عظام بهجت و سیستانى: اگر دادن خمس به او، کمک به معصیتش باشد، بنابر احتیاط
واجب جایز نیست.۱۶۷



پرسش ۱۲۸ . آیا مى توان به سادات بیش از نیاز سال شان خمس داد؟

همه مراجع (به جز بهجت و مکارم): بنابر احتیاط واجب جایز نیست.۱۶۸

آیه اللّه بهجت: آرى، ولى احتیاط مستحب آن است که بیش از مخارج یک سال به سیّد فقیر
ندهند.۱۶۹

آیه اللّه مکارم: خیر، جایز نیست.۱۷۰




پرسش ۱۲۹ . آیا به سیدى که بیش از مخارج سالش داشته باشد، مى توان خمس داد؟

همه مراجع: خیر، در سهم سادات فقر شرط است.۱۷۱



خمس زن سیده

پرسش ۱۳۰ . آیا مى توان به زن سیده اى که فقیر است و شوهرش قادر به اداره زندگى
او نیست، سهم سادات داد؟

آیات عظام امام و خامنه اى: با اجازه حاکم شرع اشکال ندارد.۱۷۲

آیات عظام بهجت، فاضل، مکارم، نورى و وحید: بنابر احتیاط واجب باید با اجازه حاکم
شرع انجام گیرد.۱۷۳

آیات عظام تبریزى، سیستانى و صافى: آرى، جایز است.۱۷۴



پرسش ۱۳۱ . کسى که تنها از مادرش سید است، آیا سهم سادات به او تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: خیر، سهم سادات تنها به کسى که از طرف پدر سیّد است، تعلق مى گیرد.۱۷۵





فصل هجدهم : اموال خمس نداده




تصرف در غیر مخمس

پرسش ۱۳۲ . آیا مى توان در مال خمس نداده تصرف کرد؟

همه مراجع (به جز تبریزى و وحید): خیر، مالى که به آن خمس تعلق گرفته، تا خمس آن را
ندهد، نمى تواند بدون اجازه حاکم شرع در آن تصرف کند؛ هر چند قصد پرداخت خمس را
داشته باشد.۱۷۶

آیه اللّه تبریزى: مالى که به آن خمس تعلق گرفته، چنانچه قصد پرداخت خمس را نداشته
باشد، نمى تواند بدون اجازه حاکم شرع در آن تصرف کند و اگر قصد دادن خمس را دارد،
بنابر احتیاط واجب، نمى تواند تصرف کند.۱۷۷

آیه اللّه وحید: خیر، مالى که به آن خمس تعلق گرفته، تا خمس آن را ندهد، نمى تواند
بدون اجازه حاکم شرع در آن تصرف کند؛ هر چند قصد پرداخت خمس را داشته باشد؛ مگر
آنکه تصرفات او اعتبارى و در سهم خود باشد (مانند فروختن و صلح کردن آن).۱۷۸

پرسش ۱۳۳ . آیا شخص مى تواند خمس را به ذمه بگیرد و خود را بدهکار اهل خمس بداند؛
آن گاه در تمام مالى که سر سال خمسى آن رسیده تصرف کند؟«»

همه مراجع: خیر، تصرف در این مال بدون اجازه مجتهد (یا نماینده اش) یا دستگردان با
او، جایز نیست.۱۷۹



والدین تارک خمس

پرسش ۱۳۴ . اگر پدرى مسأله خمس را رعایت نکند، آیا دادن خمس بر افراد تحت تکفل
او واجب است؟

همه مراجع (به جز تبریزى، سیستانى و وحید): اگر یقین نداشته باشند که به اموال او
خمس تعلق گرفته، استفاده از آنها جایز و بر آنان تکلیفى نیست.۱۸۰

آیات عظام تبریزى و سیستانى: بر آنان تکلیفى نیست و مى توانند از غذاى او استفاده
کنند.۱۸۱

آیه اللّه وحید: اگر یقین نداشته باشند به غذاى آنها خمس تعلق گرفته و شک دارند،
بنابر احتیاط واجب خوردن آن جایز نیست.۱۸۲



معاشرت با تارک خمس

پرسش ۱۳۵ . رفت و آمد با خانواده اى که خمس پرداخت نمى کند، چه حکمى دارد؟

همه مراجع (به جز تبریزى، سیستانى و وحید): معاشرت با آنان اشکال ندارد و اگر یقین
نداشته باشد به غذاى آنها خمس تعلق گرفته، خوردن آن نیز جایز است و چنانچه احتمال
تأثیر بدهد، آنان را ارشاد کند.۱۸۳

آیات عظام تبریزى و سیستانى: معاشرت با آنان اشکال ندارد و مى تواند از غذاى آنها
استفاده کند و چنانچه احتمال تأثیر بدهد، آنان را ارشاد کند.۱۸۴

آیه اللّه وحید: معاشرت با آنان اشکال ندارد و اگر یقین نداشته باشد به غذاى آنها
خمس تعلق گرفته و شک دارد، بنابر احتیاط واجب خوردن آن جایز نیست.۱۸۵



غذاى غیرمخمس

پرسش ۱۳۶ . عین غذایى که در مهمانى مى خوریم و خمس آن داده نشده، چه حکمى دارد؟

همه مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): خوردن آن پیش از پرداخت خمس آن یا بدون اجازه
حاکم شرع، جایز نیست.۱۸۶

آیات عظام تبریزى و سیستانى: خوردن آن براى میهمان اشکال ندارد؛ ولى صاحب خانه ضامن
خمس است.۱۸۷

تبصره. آیه اللّه مکارم در کتاب استفتائات اجازه داده که در غذاى غیرمخمس تصرف کنیم
و خمس آن را به سادات نیازمند بپردازیم.۱۸۸

 



اموال غیرمخمس میت

پرسش ۱۳۷ . پدرم از دنیا رفته است؛ در حالى که مى دانم خمس اموالش را نداده،
تکلیف من چیست؟

همه مراجع (به جز تبریزى، سیستانى و وحید): باید خمس آن را بدهید؛ مگر آنکه میت به
دادن خمس عقیده نداشته باشد (مانند پیروان ادیان و مذاهب غیرشیعه)۱۸۹.

آیه اللّه تبریزى: واجب نیست، خمس آن را بدهید.۱۹۰

آیه اللّه سیستانى: باید خمس آنها را بدهید؛ مگر آنکه میّت به دادن خمس عقیده
نداشته باشد (مانند پیروان ادیان و مذاهب غیرشیعه) یا خمس نمى داده (مانند برخى از
شیعیان)؛ در این هنگام بر شما واجب نیست، خمس آن را بپردازید.۱۹۱

آیه اللّه وحید: باید خمس آن را با اجازه حاکم شرع بدهید؛ مگر آنکه میت به دادن خمس
عقیده نداشته باشد (مانند پیروان ادیان و مذاهب غیرشیعه).۱۹۲



نماز در خانه میت

پرسش ۱۳۸ . آیا در خانه میتى که خمس بدهکار است، مى شود نماز خواند؟

آیات عظام امام و فاضل: تصرف در این خانه حرام و نماز در آن باطل است؛ مگر آنکه
بدهى او را بدهند یا تصمیم داشته باشند، بدون سهل انگارى بپردازند.۱۹۳

آیه اللّه تبریزى: تصرف در این خانه حرام و نماز در آن باطل است؛ مگر آنکه بدهى او
را بدهند یا ضامن شوند که بپردازند.۱۹۴

آیه اللّه سیستانى: نماز خواندن در این خانه با اجازه ورثه صحیح است.۱۹۵

آیات عظام صافى و نورى: تصرف در این خانه حرام و نماز در آن باطل است؛ مگر آنکه
بدهى او را بدهند یا ضامن شوند که بپردازند، به گونه اى که از عهده میت ساقط
شود.۱۹۶

آیه اللّه مکارم: تصرف در این خانه حرام و نماز خواندن در آن باطل است؛ مگر آنکه
بدهى او را بدهند.۱۹۷

آیه اللّه وحید: اگر اموال میت (ماترک) بیش از خمس (و زکات) نباشد، تصرف در این
خانه حرام و نماز در آن باطل است؛ مگر آنکه بدهى او را بدهند یا با قبول حاکم شرع،
ضامن شوند که بپردازند. در این هنگام تصرف و نماز در خانه او با اجازه ورثه اشکال
ندارد.۱۹۸



نماز در خانه تارک خمس

پرسش ۱۳۹ . آیا خواندن نماز در خانه شخصى که خمس نمى دهد، اشکال دارد؟

همه مراجع (به جز تبریزى، سیستانى و وحید): اگر یقین ندارد که به خانه او خمس تعلق
گرفته، اشکال ندارد.۱۹۹

آیات عظام تبریزى و سیستانى: خیر، اشکال ندارد.۲۰۰

آیه اللّه وحید: اگر شک داشته باشید که به این خانه خمس تعلق گرفته یا نه، بنابر
احتیاط واجب خواندن نماز در آنجا جایز نیست.۲۰۱



نماز در غیر مخمس

پرسش ۱۴۰ . زمینى که سرمایه شخصى بوده و خمس آن پرداخت نشده، نماز خواندن در
آن، چه حکمى دارد؟

همه مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): حکم غصب را دارد و نماز در آن باطل است؛ مگر
آنکه از حاکم شرع اجازه بگیرد.۲۰۲

آیات عظام تبریزى و سیستانى: نماز صاحب زمین باطل است؛ ولى نسبت به دیگران صحیح
است.۲۰۳



مال مخلوط به حرام

پرسش ۱۴۱ . اگر مال حلال با حرام مخلوط شود و خمس آن را بدهیم، پاک مى شود؟

همه مراجع: اگر خمس آن را بدهید، با چند شرط بقیه مال پاک و حلال مى شود:

۱. تشخیص و جدا کردن مال حلال از حرام ممکن نباشد؛

۲. صاحب مال حرام معلوم نباشد؛

۳. مقدار مال حلال و حرام را نداند.۲۰۴

تبصره. برخى از مراجع تقلید شرط دیگرى نیز افزوده و گفته اند: نداند مقدار حرام
کمتر از خمس است یا زیادتر.





فصل نوزدهم : فرار از خمس




خمس و مخارج زندگى

پرسش ۱۴۲ . اگر طورى خرج کنیم که از مخارج سال چیزى زیاد نیاید ـ به این منظور
که خمس ندهیم ـ آیا باز هم خمس دارد؟

همه مراجع: اگر به اندازه شأن خود مصرف نموده و زیاده روى نیز نکرده، خمس ندارد.۲۰۵



خمس و بخشش

پرسش ۱۴۳ . آیا جایز است شخص قبل از رسیدن سال، اموال خود را به قصد فرار از
خمس به همسرش ببخشد تا بعد از سال خمسى، او دوباره همان پول را به شوهرش ببخشد؟

همه مراجع (به جز مکارم): خیر، باید خمس آن را سر سال بپردازد.۲۰۶

آیه اللّه مکارم: بنابر احتیاط واجب، باید خمس آن را سر سال بپردازد.۲۰۷

پرسش ۱۴۴ . اگر شخصى قبل از رسیدن سال، مقدارى از اموال خود را واقعا به همسرش
ببخشد تا به آن خمس تعلق نگیرد، جایز است؟

همه مراجع: چنانچه واقعا ببخشد و مقدار آن در شأن او باشد، اشکال ندارد و خمس به آن
تعلق نمى گیرد.۲۰۸



خمس و مهریه

پرسش ۱۴۵ . آیا شخص مى تواند، مهریه اى که به همسرش بدهکار است، از درآمد سال
بپردازد، تا به او خمس تعلق نگیرد؟

همه مراجع: آرى، مى تواند.۲۰۹





فصل بیستم : دانستنى ها




مفهوم مؤونه

پرسش ۱۴۶ . مفهوم و ماهیت «مؤونه» را توضیح دهید؟

«مؤونه» به مخارجى گفته مى شود که در زندگى هزینه مى گردد و شامل موارد ذیل است:

۱. هزینه هاى زندگى شخصى؛ مانند: خوراک و پوشاک، خانه مسکونى، وسایل زندگى، وسایل
نقلیه، وسایل تحصیلى، رایانه، هزینه ازدواج و...؛

۲. هدایا و بخشش ها مانند خیرات، صدقات، جوایز و...؛

۳. مخارج سفر حج (واجب و مستحب)، سفر زیارت، گردش و تفریح؛

۴. حقوقى که بر عهده شخص است؛ مانند: دیه، غرامت و کفاره.۲۱۰

توضیح: هزینه هاى زاید بر نیاز و شأن افراد، جزء مؤونه محسوب نمى شود. بنابراین اگر
بیشتر از این مقوله صرف کند؛ به گونه اى که عرفا اسراف شمرده شود، باید سر سال، خمس
آنها را بپردازد.

 



خمس و مالیات

پرسش ۱۴۷ . فرق خمس با مالیات را بیان کنید؟

«خمس» یک واجب الهى و عبادى است که در آن قصد قربت معتبر است؛ ولى «مالیات» یک حکم
قانونى و حکومتى و تابع شرایط زمان و مکان است و هیچ گونه منافاتى با خمس ندارد. از
این رو پرداخت مالیات، نمى تواند جایگزین خمس گردد.۲۱۱



مصالحه

پرسش ۱۴۸ . «مصالحه» را توضیح دهید؟

هرگاه براى شخص، در تعلق خمس یا مقدار آن، شک حاصل شود و یا آنکه بخواهد خمس را به
ذمه بگیرد، مى تواند جهت تصرف در آن مال، به حاکم شرع یا نماینده او مراجعه کند تا
به مقدار مناسب با این شخص مدارا کند و یا بدهکارى او را بپذیرد. این عمل را
«مصالحه» گویند.۲۱۲



سال خمسى

پرسش ۱۴۹ . سال خمسى چیست؟

هرگاه انسان از راه زراعت، صنعت، تجارت و یا از طریق کارگرى و کارمندى در مؤسسات
گوناگون، درآمدى به دست آورد، خمس (یک پنجم) آن به امام علیه السلامو سادات اختصاص
مى یابد و باید آن را در عصر غیبت به فقیه جامع شرایط بدهد. البته به او فرصت داده
شده تا یک سال صبر کند و چنانچه در این مدت، در نیازهاى خود و خانواده استفاده نکند
و تمام و یا مقدارى از آن تا پایان سال زیاد بیاید، باید خمس آن را بپردازد. این
امر در حقیقت نوعى ارفاق و آسان گیرى در زندگى فرد به شمار مى رود. این فرصت یک
ساله را «سال خمسى» یا «مالى» گویند.۲۱۳



دست گردان

پرسش ۱۵۰ . دست گردان چیست؟

«دست گردان» آن است که کسى به اموالش خمس تعلق گرفته و نمى تواند فورا کل آن را
پرداخت کند یا اینکه با پرداخت آن در عسر و حرج قرار مى گیرد، در این صورت خمس آن
را به مجتهد جامع شرایط یا نماینده اش مى دهد، سپس همان را از او قرض مى کند تا به
تدریج در آینده بپردازد.۲۱۴







کلیدواژه ها

فصل اول - جایگاه خمس

اهمیت خمس··· ۲۹

دلیل خمس··· ۳۰

زمان تشریع خمس··· ۳۳

فلسفه خمس··· ۳۴

خمس و سادات··· ۳۷

فصل دوم - محاسبه خمس

محاسبه خمس··· ۳۹

کسر خمس··· ۴۲

پس انداز مال مخمس··· ۴۳

خمس اجناس··· ۴۴

خمس اقساط··· ۴۵

خمس بدهى··· ۴۵

بدهى مؤجل··· ۴۶

خمس مال میت··· ۴۶

اختلاط مال مخمس··· ۴۷

فروش مال مخمس··· ۴۷

فصل سوم - شرایط و زمان پرداخت خمس

مبدأ سال خمسى··· ۴۹

سال شمسى و قمرى··· ۵۰

تغییر سال خمسى··· ۵۰

نیت در خمس··· ۵۱

سال خمسى مجرد··· ۵۱

سال خمسى نابالغ··· ۵۲

سال خمسى فقیر··· ۵۲

سال خمسى چند شغل··· ۵۳

فصل چهارم - خمس درآمد و حقوق

خمس حقوق بگیران··· ۵۵

خمس دانشجوى دبیرى··· ۵۶

خمس درآمد دانشجو··· ۵۶

خمس بورسیه··· ۵۷

خمس کمک هزینه··· ۵۷

خمس حق الزحمه··· ۵۸

خمس بازنشستگى··· ۵۸

خمس حقوق معوقه··· ۵۹

خمس درآمد زن··· ۵۹

خمس خانواده شهید··· ۶۰

فصل پنجم - خمس سرمایه و ابزار

خمس سپرده گذارى··· ۶۱

خمس سرمایه··· ۶۲

خمس ارزش افزوده··· ۶۳

خمس سهام بورس··· ۶۳

خمس شرکت··· ۶۳

خمس موبایل··· ۶۴

خمس محل کار··· ۶۴

خمس وسایل و ابزار··· ۶۵

فصل ششم - خمس هدیه، عیدى و جایزه

خمس جایزه··· ۶۷

خمس سوغاتى··· ۶۸

خمس هدیه··· ۶۹

خمس و پیروان ادیان··· ۷۰

خمس عیدى دولت··· ۷۰

خمس بن کارمندى··· ۷۱

خمس بن دانشجویى··· ۷۲

خمس پاداش بازنشستگى··· ۷۲

خمس پول توجیبى··· ۷۳

فصل هفتم - خمس مهریه و ارث

خمس مهریه··· ۷۵

خمس ارث··· ۷۵

فصل هشتم - خمس پس انداز

خمس پس انداز مسکن··· ۷۷

خمس پس انداز··· ۷۸

فصل نهم - خمس حج و زیارت

خمس فیش حج··· ۸۱

خمس فیش عمره··· ۸۲

خمس پس انداز زیارت··· ۸۳

فصل دهم - خمس زمین و مسکن

خمس زمین··· ۸۵

خمس ساختمان··· ۸۷

خمس فروش خانه··· ۸۷

خمس اجاره··· ۸۸

خمس رهن··· ۸۹

فصل یازدهم - خمس وسایل زندگى و عروسى

خمس وسایل زندگى··· ۹۳

خمس پول ازدواج··· ۹۶

خمس جهیزیه··· ۹۷

خمس وسایل داماد··· ۹۸

فصل دوازدهم - خمس وسیله نقلیه و خودرو

خمس وسیله نقلیه··· ۹۹

خمس فروش ماشین··· ۱۰۱

خمس فیش خودرو··· ۱۰۲

فصل سیزدهم - خمس وام و قرض

خمس وام بانکى··· ۱۰۵

خمس وام ازدواج··· ۱۰۵

خمس وام دانشجویى··· ۱۰۶

خمس قرض الحسنه··· ۱۰۶

فصل چهاردهم - خمس سکه و طلا

خمس سکه··· ۱۰۹

خمس طلا··· ۱۰۹

خمس زیورآلات··· ۱۱۰

خمس فروش طلا··· ۱۱۱

فصل پانزدهم - خمس کتاب و رایانه

خمس کتاب··· ۱۱۵

خمس وسایل تحصیل··· ۱۱۶

خمس رایانه··· ۱۱۶

خمس نوار و سى دى··· ۱۱۷

اشتراک اینترنت··· ۱۱۸

فصل شانزدهم - پرداخت خمس

محل پرداخت خمس··· ۱۱۹

پرداخت خمس··· ۱۲۱

بدهکار مستحق··· ۱۲۱

خمس و امور خیریّه··· ۱۲۳

خمس و امور فرهنگى··· ۱۲۳

جنس خمس··· ۱۲۳

خمس اقساطى··· ۱۲۴

فصل هفدهم - سهم سادات

سهم سادات··· ۱۲۵

خمس زن سیده··· ۱۲۸

فصل هجدهم - اموال خمس نداده

تصرف در غیر مخمس··· ۱۲۹

والدین تارک خمس··· ۱۳۰

معاشرت با تارک خمس··· ۱۳۰

غذاى غیرمخمس··· ۱۳۱

اموال غیرمخمس میت··· ۱۳۲

نماز در خانه میت··· ۱۳۲

نماز در خانه تارک خمس··· ۱۳۳

نماز در غیر مخمس··· ۱۳۴

مال مخلوط به حرام··· ۱۳۴

فصل نوزدهم - فرار از خمس

خمس و مخارج زندگى··· ۱۳۵

خمس و بخشش··· ۱۳۵

خمس و مهریه··· ۱۳۶

فصل بیستم - دانستنى ها

مفهوم مؤونه··· ۱۳۷

خمس و مالیات··· ۱۳۸

مصالحه··· ۱۳۸

سال خمسى··· ۱۳۸

دست گردان··· ۱۳۹







کتابنامه

۱. امام خمینى، روح اللّه ، استفتائات، دفتر انتشارات اسلامى، قم، اول، ۱۳۷۲.

۲. ــــــــــــــــــــــ ، تحریر الوسیله، پیام، تهران، پنجم ، ۱۳۶۵ .

۳. ــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، دفتر انتشارات اسلامى، قم، نهم، ۱۳۷۹.

۴. بروجردى، سیدحسین، زبدة المقال، مکتبة الداورى، قم.

۵. بنى هاشمى خمینى، سید محمدحسن، توضیح المسائل مراجع، دفتر انتشارات اسلامى، قم،
اول، ۱۳۷۷.

۶. بهجت، محمدتقى، توضیح المسائل، شفق، قم، بیست و چهارم، ۱۳۷۹.

۷. تبریزى، میرزاجواد، استفتائات جدید، سرور، قم، اول، ۱۳۷۸.

۸. ـــــــــــــــــــ ، التعلیقة على منهاج الصالحین، مهر، قم، اول، ۱۴۱۵ق.

۹. ـــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، سرور، قم، هفتم، ۱۳۷۹ .

۱۰. حرعاملى، محمدبن حسن، وسائل الشیعه، مکتبه الاسلامیه، طهران، پنجم، ۱۴۰۱ق.

۱۱. حسینى خامنه اى، سید على، اجوبة الاستفتائات، الهدى، تهران، اول، ۱۳۸۱.

۱۲. حسینى سیستانى، سید على، المسائل المنتخبه، ستاره، قم، ۱۴۱۶ ق .

۱۳. ــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، دفتر آیه اللّه سیستانى، مشهد،
۱۴۱۹ق.

۱۴. ــــــــــــــــــــــــــــ ، منهاج الصالحین.

۱۵. حکیم، سیدمحسن، مستمسک العروة الوثقى، احیاء التراث العربى، بیروت، سوم، ۱۳۹۰ ق
.

۱۶. خویى، سید ابوالقاسم، مستند العروة الوثقى، لطفى، قم، ۱۳۶۴.

۱۷. ــــــــــــــــــــــ ، صراط النجاة مع تعلیقات التبریزى، دار الاعتصام، قم،
اول، ۱۴۱۷ ق.

۱۸. صافى گلپایگانى، لطف اللّه ، توضیح المسائل، قم، دوازدهم، ۱۴۱۸ ق .

۱۹. ـــــــــــــــــــــــــــ ، جامع الاحکام، حضرت معصومه، قم، دوم، ۱۳۷۸.

۲۰. طباطبایى یزدى، سیدمحمدکاظم، العروه الوثقى، اسماعیلیان، قم، پنجم، ۱۳۷۷.

۲۱. لنکرانى، محمدفاضل، العروة الوثقى مع تعلیقات...، اعتماد، قم، اول، ۱۴۲۲ ق .

۲۲. ــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، مهر، هشتاد و یکم، ۱۳۸۱.

۲۳. ــــــــــــــــــــــ ، جامع المسائل، مهر، قم، دوم، ۱۳۷۹.

۲۴. مدرسى، سیدمحمدتقى، احکام الخمس، محبان الحسین، تهران، دوم، ۱۳۸۰.

۲۵. مطهرى، مرتضى، آشنایى با قرآن، صدرا، تهران، هشتم، ۱۳۷۴.

۲۶. ــــــــــــــــ ، ده گفتار، صدرا، تهران، دهم، ۱۳۷۴.

۲۷. مغنیه، محمدجواد، الفقه على المذاهب الخمسة، مؤسسة الصادق، چهارم، ۱۳۷۸.

۲۸. مکارم شیرازى، ناصر، استفتائات جدید، مدرسه على بن ابیطالب، قم، اول، ۱۳۷۹.

۲۹. ـــــــــــــــــــــ ، انوار الفقاهه، نسل جوان، قم، اول، ۱۴۱۶ ق .

۳۰. ـــــــــــــــــــــ ، تعلیقات على العروة الوثقى، مدرسه على بن ابیطالب، قم،
دوم، ۱۴۱۳ ق.

۳۱. ـــــــــــــــــــــ ، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، دوازدهم،
۱۳۷۴.

۳۲. ـــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، هاتف ،مشهد، هفدهم، ۱۳۷۶.

۳۳. ـــــــــــــــــــــ ، یک صد و هشتاد پرسش، دفتر نشر برگزیده، قم، اول، ۱۳۷۸.

۳۴. نورى همدانى، حسین، التعلیقات على کتاب العروة الوثقى.

۳۵. ــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، مؤسسه مهدى موعود، پانزدهم، ۱۳۷۸.

۳۶. ــــــــــــــــــــــ ، هزار و یک مسئله فقهى، مؤسسه مهدى موعود، اول، ۱۳۸۰.

۳۷. وحیدخراسانى، حسین، توضیح المسائل، مدرسة الامام باقر العلوم، قم، اول، ۱۴۱۹ق.

۳۸. هاشمى شاهرودى، سیدمحمود، کتاب الخمس، مکتب السیدمحمود الهاشمى، اول، ۱۴۰۹ ق .



 


 



پی نوشت ها :


 



۱. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۳۳؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۸۹؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۰۸؛ سیستانى، sistani.org، خمس، ش ۱۰؛ دفتر: امام و وحید.

۲. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۷۷؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱؛ نورى، استفتائات،
ج ۲، س ۳۲۸.

۳. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۰۶.

۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۴۸؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۷۶۰؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۵۴.

۵. امام، استفتائات، ج ۱، س ۲۴؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۵۶؛ سیستانى، sistani.org،
خمس، ش ۸؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۱۶؛ دفتر: وحید.

۶. بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱ .

۷. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۴۸ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۰ .

۸. خامنه اى، اجوبة، س ۹۸۷ و ۸۶۰.

۹. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۳۸.

۱۰. توضیح المسائل مراجع، ج ۲، م ۱۷۵۶؛ نورى، توضیح المسائل، م ۷۵۲ و وحید، توضیح
المسائل، م ۱۷۶۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۵۵.

۱۱. امام، استفتائات، ج ۱، س ۴۳؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۴۹۳.

۱۲. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۴۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۰۰؛ دفتر: بهجت.

۱۳. تبریزى، استفتائات، س ۸۷۳؛ دفتر: وحید.

۱۴. خامنه اى، اجوبة، س ۹۷۲.

۱۵. دفتر: سیستانى.

۱۶. نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۲۴.

۱۷. دفتر: همه مراجع.

۱۸. دفتر: بهجت.

۱۹. استفتائات، ج ۳، س ۳۳۶.

۲۰. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۰۸؛ خامنه اى، اجوبة، ۹۰۸؛ نورى، توضیح المسائل، م
۱۷۴۸؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۷۳؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۷۶۰.

۲۱. امام، استفتائات، ج ۱، س ۲۳؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۸۳؛ فاضل، جامع المسائل،
ج ۱، س ۶۷۵؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۱۹؛
صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۱۹ و خامنه اى، اجوبة، س ۹۰۲ و ۹۵۶.

۲۲. تبریزى، استفتائات، س ۸۰۴؛ دفتر: وحید.

۲۳. منهاج الصالحین، م ۱۲۱۹.

۲۴. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۱۴.

۲۵. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۰ ؛ وسیله النجاة، ج ۱، م ۱۳۸۰.

۲۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۰ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸.

۲۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۰.

۲۸. امام، تحریرالوسیله، ج ۲، م ۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۸؛ سیستانى، منهاج
الصالحین، م ۱۲۱۳، تبریزى، استفتائات، س ۸۷۲؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۷۵؛ بهجت،
وسیله النجاة، م ۱۳۸۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۴؛ العروة الوثقى، ج ۲، م ۵۳؛
دفتر: صافى.

۲۹. امام، استفتائات، ج ۱، س ۵۸ و تحریرالوسیله، م ۱۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۰۲ و
۹۵۶؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۱۴؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۲۰؛ فاضل، جامع
المسائل، ج ۱، س ۶۹۲.

۳۰. بهجت، توضیح المسائل، ۱۳۹۱.

۳۱. تبریزى، استفتائات، س ۹۶۱ و التعلیقة على منهاج الصالحین، م ۱؛ دفتر: وحید.

۳۲. منهاج الصالحین، م ۱۲۱۹.

۳۳. امام، استفتائات، ج ۱، س ۶۵ و ۱۷۳.

۳۴. بهجت، توضیح المسائل، ۱۳۹۱؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۳.

۳۵. سیستانى، منهاج الصالحین، م ۱۲۱۳؛ صافى، توضیح المسائل، ۱۷۹۰ و ۱۷۷۹؛ تبریزى،
استفتائات س ۸۴۱؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۴۸۵.

۳۶. خامنه اى، اجوبة، س ۹۸۶؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۱۴.

۳۷. وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸.

۳۸. امام، استفتائات، ج ۱، س ۳۵؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۴۳؛ فاضل، جامع
المسائل، ج ۱، س ۷۶۵ و ۷۰۸ .

۳۹. نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۷۱؛ تعلیقه تبریزى، م ۳۲؛ تبریزى، استفتائات، س ۹۴۸؛
بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۱.

۴۰. صافى، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۴۷ و ۶۵۶ و دفتر: صافى، خامنه اى و وحید .

۴۱. امام، استفتائات، ج ۱، س ۴۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۱۵ و ۷۴۰؛ خامنه اى،
اجوبة، س ۸۸۸ و ۸۹۹ و ۹۲۲؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۲۶ و ۸۸۸؛ مکارم، توضیح المسائل،
م ۱۵۰۷؛ نورى، استفتائات، ج ۱، ۲۶۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۰۲؛ بهجت، توضیح
المسائل، م ۱۳۷۶؛ دفتر: وحید و سیستانى.

۴۲. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۱۶؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۸۷؛ دفتر: سیستانى.

۴۳. بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۶؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۸۷ و ۶۸۸؛ دفتر:
وحید و تبریزى.

۴۴. خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۷ و ۹۴۵.

۴۵. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۲۴ و توضیح المسائل، م ۵۰۶؛ صافى، جامع الاحکام، ج
۱، س ۷۰۷.

۴۶. نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۴۴.

۴۷. خامنه اى، اجوبه، س ۹۶۶ ؛ دفتر: همه مراجع.

۴۸. امام، تحریرالوسیله، ج ۲، م ۱۶.

۴۹. دفتر: بهجت.

۵۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹؛ وحید، توضیح المسائل، م
۱۷۸۹.

۵۱. صافى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۱؛ فاضل، العروة
الوثقى مع تعلیقات، ج ۲، م ۶۷.

۵۲. منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۲۳.

۵۳. امام، استفتائات، ج ۱، س ۴۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۴۰؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۹۲۲ و ۹۰۴؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۰۲؛ بهجت،
توضیح المسائل، م ۱۳۷۶؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۸۸ و ۸۲۶؛ مکارم، توضیح المسائل، م
۱۵۰۷.

۵۴. دفتر: سیستانى.

۵۵. دفتر: وحید.

۵۶. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۷۳ و ۷۲ و ۷۴.

۵۷. دفتر: بهجت.

۵۸. تبریزى، استفتائات، س ۸۴۱.

۵۹. خامنه اى، اجوبة، س ۸۸۹ و ۹۸۶ .

۶۰. العروة الوثقى مع تعلیقات، ج ۲، م ۶۷؛ جامع المسائل، ج ۲، س ۴۸۵.

۶۱. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۱۰ و ۷۱۴ و توضیح المسائل، م ۱۷۹۰ و ۱۷۷۹؛
سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۲۳ و توضیح المسائل، ۱۷۵۱.

۶۲. مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۱۴.

۶۳. وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸.

۶۴. نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۳ و توضیح المسائل، ۱۷۷۷.

۶۵. امام، استفتائات، ج ۱، س ۲۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۱۶؛ تبریزى، استفتائات،
س ۸۸۰؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۴۷؛ سیستانى، sistani.org، خمس، ش ۸.

۶۶. بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱ .

۶۷. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۴۸ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۰ .

۶۸. خامنه اى، اجوبة، ۸۶۰، ۹۷۸.

۶۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۰۵ و ۹۱۷؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۱۷۷۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۵.

۷۰. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۴۸؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱.

۷۱. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۸۶ و استفتائات، س ۸۲۲.

۷۲. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۴۸ و توضیح المسائل مراجع م ۷۷۷.

۷۳. امام، استفتائات، ج ۱، س ۲۵؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۳۶ و ۸۹۱؛ صافى، جامع
الاحکام، ج۱، س ۷۴۸؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۱۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳؛
سیستانى، sistani.org، خمس، ش ۸.

۷۴. بهجت، توضیح المسائل، س ۳۹۱ .

۷۵. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۴۸ ؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۸۰ .

۷۶. خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۰ و ۹۸۷.

۷۷. امام، استفتائات، ج ۱، س ۲۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۱۷ و ۹۰۵؛ فاضل، جامع
المسائل، ج ۱، س ۷۴۸؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۴.

۷۸. تبریزى، استفتائات، س ۸۸۰ و ۹۰۳؛ صافى، جامع الاحکام، ح ۱، س ۷۴۷.

۷۹. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۴۸؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۲۸؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۷۸۵.

۸۰. العروة الوثقى، ج ۲، م ۶۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۲۳.

۸۱. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۱۱؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۹؛ دفتر: سیستانى،
خامنه اى، امام، مکارم، بهجت، تبریزى و صافى.

۸۲. العروة الوثقى، ج ۲، م ۵۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۰۸ و ۷۶۵؛ مکارم،
استفتائات، ج ۲، س ۵۴۳؛ سیستانى، المسائل المنتخبه، م ۵۸۸ .

۸۳. نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۷۱؛ تبریزى، التعلیقه على منهاج الصالحین، م ۳۲ و
استفتائات، س ۹۴۸؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۱.

۸۴. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۴۷ و ۶۵۶؛ دفتر: خامنه اى، صافى و وحید.

۸۵. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۰۱؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۴۲ و ج ۱، س ۲۶۵؛
تبریزى، استفتائات، س ۸۹۰؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۱۴؛ سیستانى، منهاج
الصالحین، ج ۱، م ۱۲۲۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۸۶؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۱۴؛
وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸؛ دفتر: بهجت.

۸۶. امام، استفتائات، ج ۱، س ۷۲، ۷۴، ۱۷۳.

۸۷. امام، استفتائات، ج ۱، س ۹۸؛ دفتر: سیستانى، تبریزى و وحید.

۸۸. بهجت، وسیله النجاة، م ۱۳۸۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۰۴؛ دفتر: نورى.

۸۹. خامنه اى، اجوبة، س ۸۸۳ .

۹۰. دفتر: مکارم.

۹۱. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۵۵؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱؛ مکارم، استفتائات،
ج ۲، س ۵۳۳؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۰۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۸۳؛ دفتر: نورى،
صافى و تبریزى.

۹۲. دفتر: سیستانى.

۹۳. امام، استفتائات، ج۱، س۱۶۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۷؛ سیستانى، توضیح المسائل، م
۱۷۵۷؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۲۷؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۹؛ مکارم،
استفتائات، ج ۱، س ۳۱۱؛ تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۱۳۸۹؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س
۳۳۲؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۴۳؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۸؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۷۹۶.

۹۴. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۶۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۷؛ مکارم، استفتائات، ج ۱،
س ۳۱۱؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۹؛ تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۱۳۸۹؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۷۲۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۴۳؛ سیستانى، توضیح المسائل، م
۱۷۵۷؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۲؛ دفتر: وحید.

۹۵. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۶۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۷؛ مکارم، استفتائات، ج ۱،
س ۳۱۱؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۹؛ تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۱۳۸۹؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۷۲۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۴۳؛ سیستانى، توضیح المسائل، م
۱۷۵۷؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۲؛ دفتر: وحید.

۹۶. امام، استفتائات، ج ۱، س ۹۶؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۳۳؛ مکارم،
استفتائات، ج ۱، س ۳۱۹؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۹؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج
۱، م ۱۲۵۱؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۷۲؛ تبریزى، استفتائات، س ۹۴۶؛ خامنه اى،
اجوبة، س ۸۷۰؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۲۱؛ دفتر: وحید.

۹۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۶ و ۱۷۸۷.

۹۸. همان؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷؛ خامنه اى، اجوبه الاستفتائات، س ۹۷۶
؛ صافى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۵ و ۱۷۹۶.

۹۹. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۵ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۹۴.

۱۰۰. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۴۹؛ العروة الوثقى، ج ۲، م ۱؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۶۲۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۵۲.

۱۰۱. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۶۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۰۰؛ صافى، جامع الاحکام،
ج ۱، س ۶۲۳؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۳۶؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۰۶؛ تبریزى،
استفتائات، س ۸۲۵؛ العروة الوثقى، ج ۲، کتاب الخمس م ۶۱.

۱۰۲. ر.ک: احکام خمس هدیه.

۱۰۳. العروة الوثقى، ج ۲، م ۶۱؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۹؛ مکارم، توضیح
المسائل، م۱۵۲۳؛ دفتر: خامنه اى.

۱۰۴. العروة الوثقى، ج ۱، ۶۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۰۰؛ توضیح المسائل مراجع، م
۱۷۷۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳.

۱۰۵. العروة الوثقى، ج ۲، م ۸۳؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۷؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۹۸؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳.

۱۰۶. امام، توضیح المسائل، م ۱۷۵۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۰؛ نورى، توضیح المسائل، م
۱۷۴۹.

۱۰۷. مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۰۶؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۲۳؛ توضیح المسائل
مراجع، م ۱۷۷۵؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۶۲۳؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۲۵؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۷۸۳.

۱۰۸. امام، استفتائات، ج ۱، س ۹۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج
۱، س ۷۳۴؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۸۸؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۷؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۷۰۴؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۰۷؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۶.

۱۰۹. دفتر: سیستانى و وحید.

۱۱۰. امام، توضیح المسائل، م ۱۷۷۰ و ۱۷۵۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۸؛ فاضل، جامع
المسائل، ج ۲، س ۴۸۵؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۱۴، تبریزى، استفتائات، س ۸۴۱؛
وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸.

۱۱۱. دفتر: بهجت.

۱۱۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۰ و ۱۷۸۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۲۵؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۱۷۶۶ و استفتائات، ج ۲، س ۳۵۹.

۱۱۳. امام، استفتائات، ج ۱، س ۳۳، ۷۲، ۱۷۳.

۱۱۴. دفتر: بهجت.

۱۱۵. تبریزى، استفتائات، س ۸۴۱.

۱۱۶. فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۴۸۵ و التعلیقات على العروة الوثقى، ج ۲، م ۶۷.

۱۱۷. خامنه اى، اجوبة، س ۸۸۹ و ۹۸۶ .

۱۱۸. سیستانى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۲۵ و ۷۱۰ و ۷۱۴
و توضیح المسائل، م ۱۷۹۰ و ۱۷۷۹.

۱۱۹. مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۱۴.

۱۲۰. نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۳ و توضیح المسائل، م ۱۷۷۷.

۱۲۱. وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸.

۱۲۲. العروة الوثقى، ج ۲، م ۶۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹.

۱۲۳. امام، استفتائات، ج ۱، س ۸۹ ؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹ ؛ تبریزى، استفتائات، س
۸۰۵ ؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۰۷ ؛ صافى، جامع الاحکام، ح ۱، س ۷۳۸ و ۷۴۴ ؛
وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳ ؛ دفتر: سیستانى .

۱۲۴. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۴۸؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۹۱؛ نورى،
استفتائات، ج ۲، س ۳۴۱ .

۱۲۵. امام، استفتائات، ج ۱، س ۹۱، خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج
۱، س ۷۳۴؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۸۸؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۷؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۷۰۴؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۰۷؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۶.

۱۲۶. دفتر: سیستانى و وحید.

۱۲۷. العروة الوثقى، ج ۲، م ۶۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۲۲.

۱۲۸. العروة الوثقى، م ۶۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹.

۱۲۹. امام، استفتائات، ج ۱، س ۹۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج
۱، س ۷۳۴؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۸۸؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۲۶۷؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۷۰۴؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۰۷؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۶.

۱۳۰. دفتر: سیستانى و وحید.

۱۳۱. العروة الوثقى، م ۶۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۹.

۱۳۲. همان م ۶۷.

۱۳۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۳۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۸۳۰؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۸۴۳.

۱۳۵. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۳۶. خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۰۴ و ۱۰۰۲.

۱۳۷. همان.

۱۳۸. همان.

۱۳۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۴۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۴۱. اجوبة الاستفتاآت، س ۱۰۰۲ و ۱۰۰۴.

۱۴۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۴۳. مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۸۲ و دفتر: همه مراجع.

۱۴۴. امام، تحریر الوسیله، ج ۱، الخمس، م ۱۱؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۱۴۲۰؛
نورى و فاضل، توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ خامنه اى، اجوبه الاستفتائات، س ۱۰۰۲ و
۱۰۰۴.

۱۴۵. تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۶۹.

۱۴۶. سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۶۹ ؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۴۷. صافى، هدایة العباد، ج ۱، ۱۶۷۴ ؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۴۸. مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۵۰.

۱۴۹. وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۲۶۹.

۱۵۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۸۳۰؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۸۴۳.

۱۵۱. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۸۳۰؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۸۴۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۰۳ و ۱۰۰۴.

۱۵۲. صافى، هدایة العباد، ج ۱،۱۶۷۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۶۷؛ سیستانى، مکارم و
تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۴۹؛ فاضل، تعلیقات على العروة، ج ۲، کتاب الخمس،
م ۷۵.

۱۵۳. امام، استفتائات، ج ۱، خمس، س ۱۷۵؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۱۴۱۹؛ نورى،
تعلیقات على العروة، ج ۲، (کتاب الخمس)، م ۷۵.

۱۵۴. مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۶۸؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۷۳؛ دفتر: همه
مراجع.

۱۵۵. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۴۱ و ۱۸۴۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۸۳۷ و ۱۸۳۸؛
العروة الوثقى، ج ۲، قسمة الخمس، م ۵.

۱۵۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۴۱ و ۱۸۴۲؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۲۱؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۸۵۰.

۱۵۷. العروة الوثقى، ج ۲، قسمة الخمس، م ۵؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۴۱، ۱۸۴۲ و
۱۸۳۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۱۷ و ۱۰۲۱.

۱۵۸. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۵۵؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۱۸۳۰، ۱۸۳۷ و ۱۸۳۸؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۴۳ و ۱۸۵۰.

۱۵۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۶۰. همان، ۱۸۳۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۱۷.

۱۶۱. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۵۵؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۱۸۳۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۴۳.

۱۶۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۶۳. خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۱۷؛ توضیح المسائل مراجع، م ۸۳۴.

۱۶۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۸۳۰ و وحید، توضیح
المسائل، م ۱۸۴۳.

۱۶۵. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۶۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۸؛ نورى، توضیح المسائل، م ۸۳۴؛ تعلیقات على العروة
الوثقى، قسمة الخمس، م ۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۴۷.

۱۶۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۸.

۱۶۸. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۴۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۸۴۰؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۱۸۵۳؛ دفتر: خامنه اى.

۱۶۹. بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۵۶.

۱۷۰. تعلیقات على العروة الوثقى، کتاب الخمس، فصل ۲، م ۶.

۱۷۱. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۸۳۰؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۱۰۲۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۴۳.

۱۷۲. توضیح المسائل مراجع، ۱۸۳۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۱۷.

۱۷۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۳۵۵؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۱۸۳۰ و ۱۸۳۹؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۴۳ و ۱۸۵۲.

۱۷۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۳۴.

۱۷۵. العروة الوثقى، ج ۲، کتاب الخمس، فصل ۲، م ۳ و دفتر: همه مراجع.

۱۷۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۰؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۳۶؛ نورى، توضیح المسائل،
م۱۷۸۶.

۱۷۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۰.

۱۷۸. وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۹۸.

۱۷۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۱ و ۱۷۹۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۸۷ و ۱۷۸۸؛
خامنه اى، اجوبة، س ۹۸۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۹۹.

۱۸۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۱؛ بهجت، توضیح
المسائل، م ۱۴۰۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۳۲، ۹۳۳ و ۹۲۸.

۱۸۱. توضیح المسائل مراجع، ۱۷۹۵.

۱۸۲. وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۳.

۱۸۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۱؛ بهجت، توضیح
المسائل، م ۱۴۰۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۳۲، ۹۳۳.

۱۸۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۵.

۱۸۵. وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۳.

۱۸۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۱؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۹۳۰ و ۹۲۸؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۳؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۷ و دفتر.

۱۸۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۳ و ۱۷۹۵.

۱۸۸. استفتائات، ج ۲، س ۵۷۵.

۱۸۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۳؛ نورى، توضیح المسائل،
م۱۷۵۱ و ۱۷۶۰؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۴.

۱۹۰. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۴.

۱۹۱. سیستانى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۴.

۱۹۲. وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۳.

۱۹۳. توضیح المسائل مراجع، م ۸۷۵.

۱۹۴. تبریزى، توضیح المسائل، م ۸۸۴.

۱۹۵. سیستانى، توضیح المسائل، م ۸۶۳.

۱۹۶. نورى، توضیح المسائل، م ۸۷۶؛ صافى، توضیح المسائل، م ۸۸۴.

۱۹۷. مکارم، توضیح المسائل، م ۸۰۰.

۱۹۸. وحید، توضیح المسائل، م ۸۸۲.

۱۹۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۱؛ بهجت، توضیح
المسائل، م ۱۴۰۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۳۲.

۲۰۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۵.

۲۰۱. وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۳.

۲۰۲. توضیح المسائل مراجع، م ۸۷۳، ۱۷۹۰، ۱۷۹۵ و ۱۸۳۴؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۸
و ۱۴۰۹؛ بهجت، وسیله النجاة، ج ۱، م ۶۳۱؛ نورى، توضیح المسائل، م ۸۷۴، ۱۷۸۶ و ۱۷۹۱؛
خامنه اى، اجوبة، س ۳۷۳، ۹۲۸، ۹۳۲ و ۹۳۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۸۸۰، ۱۷۹۸ و ۱۸۰۳؛
و دفتر.

۲۰۳. توضیح المسائل مراجع، م ۸۷۳، ۱۷۹۰ و ۱۷۹۵؛ تبریزى، استفتائات، س ۸۶۵.

۲۰۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۸۹۳ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۳۱.

۲۰۵. العروة الوثقى، ج ۲، م ۷۲، توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۵؛ نورى، توضیح المسائل،
۱۷۷۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۰۳.

۲۰۶. امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۷۷؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۵۲؛ فاضل، جامع
المسائل، ج ۱، س ۸۳۰؛ تبریزى، صراط النجاة، ج۲، س ۵۸۰؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۶؛
دفتر: سیستانى، بهجت و صافى.

۲۰۷. مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۸۰.

۲۰۸. العروة الوثقى ج ۲، م ۷۲؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۵۷۹؛ صافى، جامع الاحکام،
ج ۱، س ۶۳۲؛ خامنه اى؛ اجوبة، س ۸۵۵؛ دفتر: سیستانى، بهجت، تبریزى، سیستانى و وحید.

۲۰۹. خامنه اى، اجوبة، س ۸۷۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۸۲ و ۱۷۸۳؛ توضیح المسائل
مراجع، م ۱۷۸۶ و ۱۷۸۷؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۹۴ و ۱۷۹۵.

۲۱۰. العروة الوثقى، ج ۲، کتاب الخمس، م ۶۱.

۲۱۱. امام، استفتائات، ج۱، س ۱۹۹؛ مکارم، استفتائات، ج۱، س ۳۳۳؛ تبریزى، استفتائات،
س۸۵۳؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۷۳۲؛ دفتر: سیستانى، وحید، خامنه اى، فاضل، نورى
و بهجت.

۲۱۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۱ و ۱۷۹۲؛ استفتائات تبریزى، س ۹۷۰.

۲۱۳. العروة الوثقى، ج ۲، م ۷۲.

۲۱۴. تبریزى، استفتائات، س ۸۸۲؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۹۰۲؛ صافى، جامع
الاحکام، ج ۱، س ۷۷۳ و ۷۷۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۲۴.

 


 


 



مطالب مرتبط :


 






احکام خمس - قسمت یکم




 



ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.