دفتر دهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام خمس» - قسمت یکم ۱۳۹۲/۰۶/۱۶ - ۳۷۵۰ بازدید

دفتر دهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام خمس» - قسمت یکم






پرسش ها و پاسخ ها ـ دفتر دهم :




احکام خمس

مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام






نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

سرشناسه: حسینى، سید مجتبى، ۱۳۴۵ - گردآورنده

عنوان و نام پدیدآور: احکام خمس (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام) / مؤلف سید
مجتبى حسینى؛ تنظیم و نظارت: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، معاونت
مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ.

مشخصات نشر: قم: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف،
۱۳۸۲.

مشخصات ظاهرى: ۱۴۴ ص[ویراست دوم]

فروست: مجموعه پرسش ها و پاسخ هاى دانشجویى؛ دفتر دهم (احکام؛ ۱)

شابک: ۰۰۰/۱۷ ریال ؛ ۶-۶۵-۷۰۳۰-۹۶۴-۹۷۸

یادداشت: کتابنامه: ص [۱۴۳] ـ ۱۴۴؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع: خمس ـ پرسش ها و پاسخ ها. موضوع: اسلام - پرسش ها و پاسخ ها.

موضوع: احکام و قوانین.

شناسه افزوده: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، معاونت مطالعات
راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ.

شناسه افزوده: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف.

رده بندى کنگره: ۱۳۸۲ ۳الف۵ح/۶/۱۸۸ bp

رده بندى دیویى:

شماره کتابشناسى ملى: ۱۱۳۲۸۱۴

پرسش ها و پاسخ ها: دفتر دهم ـ احکام خمس (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام)

تنظیم و نظارت: ··· نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

مؤلف:··· سیدمجتبى حسینى

تایپ و صفحه آرایى: ··· طالب بخشایش

انتشارات: ··· دفتر نشر معارف

نوبت چاپ: ··· نهم (پنجم از ویراست دوم)، بهار ۸۹

تیراژ: ··· ۰۰۰/۱۰ جلد

قیمت: ··· ۱۷۰۰ تومان

شابک: ··· ۶-۶۵-۷۰۳۰-۹۶۴-۹۷۸

«کلیه حقوق براى ناشر محفوظ است»

مراکز پخش:

قم: معاونت مطالعات راهبردى نهاد، تلفن ۲۹۰۴۴۴۰

قم: خیابان شهدا، کوچه ۳۲، پلاک ۳، تلفن و نمابر: ۷۷۴۴۶۱۶

فروشگاه ۱ قم: خ شهداء، روبه روى دفتر رهبرى، تلفن ۷۷۳۵۴۵۱ نمابر ۷۷۴۲۷۵۷

فروشگاه ۲ تهران: خ انقلاب، چهار راه کالج، جنب بانک ملت، پ ۷۱۵، تلفن ۸۸۹۱۱۲۱۲
نمابر ۸۸۸۰۹۳۸۶

نشانى اینترنت: www.nashremaaref.ir - پست الکترونیک: info@porseman.org





فهرست اجمالى

فهرست تفصیلى··· ۷

مقدمه ··· ۲۵

فصل اوّل (جایگاه خمس)··· ۲۹

فصل دوم (محاسبه خمس)··· ۳۹

فصل سوم (شرایط و زمان پرداخت خمس)··· ۴۹

فصل چهارم (خمس درآمد و حقوق)··· ۵۵

فصل پنجم (خمس سرمایه و ابزار)··· ۶۱

فصل ششم (خمس هدیه، عیدى و جایزه)··· ۶۷

فصل هفتم (خمس مهریه و ارث)··· ۷۵

فصل هشتم (خمس پس انداز)··· ۷۷

فصل نهم (خمس حج و زیارت)··· ۸۱

فصل دهم (خمس زمین و مسکن)··· ۸۵

فصل یازدهم (خمس وسایل زندگى و عروسى)··· ۹۳

فصل دوازدهم (خمس وسیله نقلیه و خودرو)··· ۹۹

فصل سیزدهم (خمس وام و قرض)··· ۱۰۵

فصل چهاردهم (خمس سکه و طلا)··· ۱۰۹

فصل پانزدهم (خمس کتاب و رایانه)··· ۱۱۵

فصل شانزدهم (پرداخت خمس)··· ۱۱۹

فصل هفدهم (سهم سادات)··· ۱۲۵

فصل هجدهم (اموال خمس نداده)··· ۱۲۹

فصل نوزدهم (فرار از خمس)··· ۱۳۵

فصل بیستم (دانستنى ها)··· ۱۳۷

کلیدواژه ها··· ۱۴۰

کتابنامه··· ۱۴۳





فهرست تفصیلى

مقدمه ··· ۲۵

فصل اوّل (جایگاه خمس)

اهمیت خمس

پرسش ۱. اهمیت خمس را بیان فرمایید. ··· ۲۹

دلیل خمس

پرسش ۲ . دلیل وجوب خمس ـ به ویژه خمس درآمد ـ چیست؟··· ۳۰

زمان تشریع خمس

پرسش ۳ . اگر خمس سود تجارت و کسب یک فریضه است، چرا دیر هنگام وضع شده و ائمه
معصومین علیهم السلام در زمان متأخر آن را واجب کرده اند؟··· ۳۳

فلسفه خمس

پرسش ۴ . فلسفه پرداخت خمس چیست؟··· ۳۴

خمس و سادات

پرسش ۵ . چرا در اسلام خمس را باید به سادات داد؟ آیا این کار نوعى امتیاز محسوب
نمى شود؟··· ۳۷

فصل دوم (محاسبه خمس)

محاسبه خمس

پرسش ۶ . راه محاسبه خمس را ذکر نمایید.··· ۳۹

پرسش ۷ . آیا شخص مى تواند خودش خمس اموال را محاسبه کند و سپس آنچه را بر او واجب
است به مرجع تقلید یا نمایندگان او بدهد؟··· ۴۰

پرسش ۸ . کسى که درآمد کسب دارد؛ ولى تا به حال خمس نمى داده و اکنون مى خواهد خودش
محاسبه کند و خمس اموال خود را بپردازد؛ باید به چه شکل عمل نماید؟··· ۴۱

کسر خمس

پرسش ۹ . کسانى که حقوق ثابت دارند (مانند کارمند، کارگر و ...) و از پول خمس داده
هزینه هاى زندگى خود را تأمین کرده اند؛ آیا مى توانند این مقدار از مؤونه را از
حقوق دریافتى ماه هاى بعد کسر کنند؟··· ۴۲

پس انداز مال مخمس

پرسش ۱۰ . کسى که سر سال، خمس پولش را داده است؛ آیا مى تواند آن را پس انداز کند و
براى مخارج زندگى از درآمد سال آینده هزینه نماید؟··· ۴۳

پرسش ۱۱ . شخصى سر سال خمسى، مقدارى مواد غذایى اضافه آورده و خمس آن را پرداخته
است. سپس آنها را در طول سال مصرف مى کند و دوباره مقدارى مواد غذایى خریدارى
مى کند حال اگر سر سال خمسى مقدارى از آن باقى بماند، چه مقدار باید خمس بدهد؟···
۴۳

خمس اجناس

پرسش ۱۲ . سر سال خمسى مقدارى مواد غذایى زیاد آمده است؛ آیا به قیمت فعلى باید
محاسبه شود یا قیمت خرید نیز کفایت مى کند؟··· ۴۴

پرسش ۱۳ . کسى که دو جور مال دارد و از یکدیگر جدا هستند (یکى مخمس و دیگرى
غیرمخمس) آیا مى تواند مخارج سال خود را تنها از مال غیرمخمس تأمین کند؟··· ۴۴

خمس اقساط

پرسش ۱۴ . کسى که مقدارى از نیازهاى زندگى خود را به صورت اقساط بلند مدت (مثلاً سه
ساله) تهیه کرده است، آیا مى تواند سر سال خمسى، همه بدهى خود را از درآمد سال کسر
کند؟··· ۴۵

خمس بدهى

پرسش ۱۵ . کسى که براى نیازهاى زندگى مبلغى قرض کرده و در آن راه صرف نموده است،
آیا مى تواند سر سال مبلغ بدهى را از درآمد سال کم کند؟··· ۴۵

بدهى مؤجل

پرسش ۱۶ . بدهى که به جهت نیاز زندگى بوده و چند ماه بعد از سال خمسى، زمانش فرا
مى رسد؛ آیا مى توان هنگام محاسبه مقدار آن را از درآمد کم کرد؟··· ۴۶

خمس مال میت

پرسش ۱۷ . کسى که درآمد کسب داشته و در بین سال از دنیا مى رود، خمس مال او را
چگونه حساب کنند؟··· ۴۶

اختلاط مال مخمس

پرسش ۱۸ . اگر مال مخمس با مال غیر مخمس، در یک حساب بانکى جمع شود؛ آیا مى توانیم
براى مخارج زندگى نیت کنیم مال غیرمخمس کسر شود؟··· ۴۷

فروش مال مخمس

پرسش ۱۹ . جنسى که به آن خمس تعلق گرفته فروخته ام؛ آیا مى توانم در پولى که به دست
آورده ام، تصرف کنم؟ وظیفه ام چیست؟··· ۴۷

فصل سوم (شرایط و زمان پرداخت خمس)

مبدأ سال خمسى

پرسش ۲۰ . شخص از چه زمانى باید سال خمسى داشته باشد؟··· ۴۹

سال شمسى و قمرى

پرسش ۲۱ . آیا سال خمسى باید به «قمرى» باشد یا اینکه مى تواند به «شمسى» نیز قرار
گیرد؟··· ۵۰

تغییر سال خمسى

پرسش ۲۲ . آیا تغییر زمان حساب سال خمسى جایز است؟··· ۵۰

نیت در خمس

پرسش ۲۳ . آیا در پرداخت خمس، قصد قربت شرط است؟··· ۵۱

سال خمسى مجرد

پرسش ۲۴ . آیا تعیین سال خمسى بر جوانان مجردى که با پدر و مادر خود زندگى مى کنند،
واجب است؟··· ۵۱

سال خمسى نابالغ

پرسش ۲۵ . آیا به جوان نابالغ که سرمایه اى داشته و از آن منافعى به دست آورده، خمس
واجب است؟··· ۵۲

سال خمسى فقیر

پرسش ۲۶ . کسى که درآمد او کمتر از مخارجش باشد و در عین حال سر سال مقدارى پول،
خوراکى و... زیاد مى آورد، باز هم واجب است حساب سال داشته باشد و خمس بپردازد؟···
۵۲

سال خمسى چند شغل

پرسش ۲۷ . بنده دو شغل دارم، هم درس مى دهم و هم با ماشین کار مى کنم، آیا مى توانم
براى هر کدام حساب سال جداگانه اى قرار دهم؟··· ۵۳

پرسش ۲۸ . کسى که در طول سال یک بار به طور اتفاقى معامله مى کند، از چه زمانى سال
خمسى داشته باشد؟··· ۵۳

فصل چهارم (خمس درآمد و حقوق)

خمس حقوق بگیران

پرسش ۲۹ . آیا به حقوق کارمندان دولت خمس تعلق مى گیرد؟··· ۵۵

پرسش ۳۰ . من کارمند دولت هستم. دو روز پیش از سر سال خمسى، حقوقم را به بانک
ریخته اند و من از آن بى خبر بوده ام، آیا به آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۵۵

پرسش ۳۱ . اشخاصى که حقوق بگیر دولت هستند، آیا به مجرد واریز شدن حقوق در حساب
بانکى شان، در حالى که قبض نکرده اند و سال خمسى آنها برسد، بر آن خمس تعلق مى گیرد
و یا اینکه تا قبض نشده، خمس آن واجب نیست؟··· ۵۶

خمس دانشجوى دبیرى

پرسش ۳۲ . دانشجوى دبیرى هستم. مبلغى به عنوان حقوق دریافت مى دارم. آیا با گذشتن
یک سال، باید خمس مبلغ اضافه را بپردازم یا نه؟··· ۵۶

خمس درآمد دانشجو

پرسش ۳۳ . آیا به درآمد دانشجویى که تحت تکفّل خانواده است، خمس تعلق مى گیرد؟···
۵۶

خمس بورسیه

پرسش ۳۴ . آیا به پولى که دانشگاه به عنوان بورسیه مى دهد، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۵۷

خمس کمک هزینه

پرسش ۳۵ . آیا به پولى که در مدت تحصیل در دانشگاه به عنوان کمک هزینه دریافت
مى شود، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۵۷

خمس حق الزحمه

پرسش ۳۶ . آیا به حق الزحمه دانشجویى خمس تعلق مى گیرد؟··· ۵۸

خمس بازنشستگى

پرسش ۳۷ . به حقوق بازنشستگى کارمندان، چه زمانى خمس تعلق مى گیرد؟··· ۵۸

خمس حقوق معوقه

پرسش ۳۸ . آیا خمس حقوقى که از سال قبل به تعویق افتاده و در سال جارى شده، فورا
باید پرداخت شود؟··· ۵۹

خمس درآمد زن

پرسش ۳۹ . آیا به درآمد زنى که براى خود کسبى داشته و مخارج او را شوهر مى دهد، خمس
تعلق مى گیرد؟··· ۵۹

خمس خانواده شهید

پرسش ۴۰ . آیا به حقوق خانواده شهید که از طرف بنیاد شهید پرداخت مى شود ـ چنانچه
سر سال زیاد بیاید ـ خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۰

فصل پنجم (خمس سرمایه و ابزار)

خمس سپرده گذارى

پرسش ۴۱ . آیا به پولى که در بانک سپرده گذارى شده و از درآمد (سود) آن ارتزاق
مى شود، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۱

خمس سرمایه

پرسش ۴۲ . کسى که با سختى سرمایه اى را تهیه کرده است که اگر خمس آن را بدهد با
بقیه آن نمى تواند کارى را شروع نماید که با آن مى خواهد امرار معاش کند آیا باید
خمس این سرمایه را بدهد؟··· ۶۲

خمس ارزش افزوده

پرسش ۴۳ . خمس سرمایه (مثل زمین، مغازه، ماشین و...) را داده ام؛ پس از چند سال،
قیمت آن افزایش پیدا کرده است. آیا به قیمت افزوده، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۳

خمس سهام بورس

پرسش ۴۴ . آیا سهامى که از سازمان بورس خریدارى مى کنیم، خمس دارد؟··· ۶۳

خمس شرکت

پرسش ۴۵ . اگر شریک من، خمس سهم و سرمایه خود را ندهد، تکلیفم چیست؟ آیا ادامه شرکت
با او جایز است؟··· ۶۳

خمس موبایل

پرسش ۴۶ . آیا به تلفن سیار (موبایل) خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۴

خمس محل کار

پرسش ۴۷ . آیا به مطب و کلینیک خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۴

خمس وسایل و ابزار

پرسش ۴۸ . آیا به وسایل کار دندانپزشکى خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۵

فصل ششم (خمس هدیه، عیدى و جایزه)

خمس جایزه

پرسش ۴۹ . آیا جوایز بانکى، چنانچه یک سال از آن بگذرد، خمس دارد؟··· ۶۷

پرسش ۵۰ . آیا به جوایز مسابقات ورزشى و قرآنى، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۶۸

خمس سوغاتى

پرسش ۵۱ . آیا سوغاتى که برایمان مى آورند، خمس دارد؟··· ۶۸

خمس هدیه

پرسش ۵۲ . اگر پدر و مادر یا هر شخص دیگر، چیزى به انسان هدیه کنند، آیا باید خمس
آن را داد؟··· ۶۹

پرسش ۵۳ . کسى که شیعه است؛ ولى خمس نمى دهد، عین مالى که خمسش را نداده به من هدیه
مى کند آیا باید خمس آن را بدهم؟··· ۶۹

خمس و پیروان ادیان

پرسش ۵۴ . کسى که به دادن خمس عقیده ندارد (مانند پیروان ادیان و مذاهب غیرشیعه)
مالى به من هدیه مى کند، آیا باید خمس آن را بدهم؟··· ۷۰

خمس عیدى دولت

پرسش ۵۵ . آیا عیدى و پاداشى که دولت به کارمندان مى دهد و به صورت پول نقد و یا
سکه طلا است، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۷۰

خمس بن کارمندى

پرسش ۵۶ . آیا به بن و کالابرگ هایى که دولت به کارمندان مى دهند، خمس تعلق
مى گیرد؟··· ۷۱

خمس بن دانشجویى

پرسش ۵۷ . آیا به بن و کالابرگ هایى که به دانشجویان مى دهند، خمس تعلق مى گیرد؟···
۷۲

خمس پاداش بازنشستگى

پرسش ۵۸ . آیا به پاداشى که بعد از بازنشستگى به کارمندان مى دهند، خمس تعلق
مى گیرد؟··· ۷۲

خمس پول توجیبى

پرسش ۵۹ . آیا به پولى که پدر و مادر جهت تأمین مخارج تحصیل به فرزندان مى پردازند،
خمس تعلق مى گیرد؟··· ۷۳

فصل هفتم (خمس مهریه و ارث)

خمس مهریه

پرسش ۶۰ . آیا مهریه زن خمس دارد؟··· ۷۵

خمس ارث

پرسش ۶۱ . ارثى که از خویشان نزدیک (مانند پدر، مادر و همسر) به انسان مى رسد، خمس
دارد؟··· ۷۵

پرسش ۶۲ . اگر قیمت روز چیزى که انسان به ارث برده، افزایش یابد و آن را بفروشد،
آیا به مقدار افزوده، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۷۶

پرسش ۶۳ . اگر ارثیه را به قصد تجارت و افزایش ارزش آن نگه دارد، آیا به ترقى قیمت
آن پس از فروش خمس تعلق مى گیرد؟··· ۷۶

فصل هشتم (خمس پس انداز)

خمس پس انداز مسکن

پرسش ۶۴ . آیا به پولى که جهت گرفتن وام مسکن، در بانک گذاشته مى شود و چندین سال
از آن مى گذرد، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۷۷

خمس پس انداز

پرسش ۶۵ . آیا پولى که در حساب بانک براى قرعه کشى وجود دارد، خمس دارد؟··· ۷۸

پرسش ۶۶ . آیا به پولى که براى خرید وسایل ضرورى زندگى ذخیره مى شود، خمس تعلق
مى گیرد؟··· ۷۸

پرسش ۶۷ . اگر از روى قناعت (مقدارى از درآمد خود را) پس انداز کنیم، آیا به آن خمس
تعلق مى گیرد؟··· ۷۹

فصل نهم (خمس حج و زیارت)

خمس فیش حج

پرسش ۶۸ . آیا به پولى که براى ثبت نام حج واجب، به حساب ریخته مى شود (از درآمد
همان سال) و سال هم بر آن مى گذرد، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۸۱

خمس فیش عمره

پرسش ۶۹ . کسانى که قصد تشرف به حج و عمره دارند، براى حفظ نوبت باید مبلغ مقررى را
به بانک بسپارند که این مبلغ مطابق قرارداد مضاربه است و سودى نیز به آن تعلق
مى گیرد. آیا به اصل پول و سود آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۸۲

خمس پس انداز زیارت

پرسش ۷۰ . آیا به درآمدى که جهت رفتن به عمره و یا زیارت مستحبى کنار گذاشته
مى شود، خمس دارد؟··· ۸۳

فصل دهم (خمس زمین و مسکن)

خمس زمین

پرسش ۷۱ . از درآمد، زمینى خریده ام تا اینکه دو سال دیگر آن را بسازم و در آن
زندگى کنم، آیا سر سال به آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۸۵

پرسش ۷۲ . از درآمد خود زمینى تهیه کرده که آن را بسازم ولى متأسفانه موفق به ساخت
آن نشدم، آیا به افزایش قیمت زمین خمس تعلق مى گیرد؟··· ۸۶

پرسش ۷۳ . از درآمد کسب زمینى تهیه کرده و سر سال، خمس آن را پرداخته ام. آن را نگه
داشته ام تا قیمت آن افزایش یابد، آیا به قیمت افزوده آن پس از چند سال، خمس تعلق
مى گیرد؟··· ۸۶

خمس ساختمان

پرسش ۷۴ . از درآمد خود زمینى مورد نیاز، خریده و آن را به تدریج در مدت دو سال
براى سکونت ساخته ام، آیا در سالى که خانه ناتمام بوده، خمس داشته است؟··· ۸۷

خمس فروش خانه

پرسش ۷۵ . شخصى از درآمد کسب، خانه اى خریده و چند سال در آن زندگى مى کند، سپس آن
را مى فروشد آیا این پول خمس دارد؟··· ۸۷

خمس اجاره

پرسش ۷۶ . طبقه بالاى خانه اى (پیش از سکونت در آن) به اجاره داده شده، آیا به آن
خمس تعلق مى گیرد؟··· ۸۸

پرسش ۷۷ . خانه اى دو طبقه تهیه و بیش از یک سال در هر دو طبقه زندگى کرده ایم؛
اکنون تصمیم گرفته ایم یک طبقه آن را اجاره بدهیم؛ آیا به این طبقه خمس تعلق
مى گیرد؟··· ۸۹

خمس رهن

پرسش ۷۸ . آیا به پولى که از درآمد کسب تهیه شده و به عنوان رهن به صاحبخانه پرداخت
مى شود، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۸۹

پرسش ۷۹ . پولى که صاحبخانه در قالب رهن و اجاره از مستأجر مى گیرد و با آن کار
مى کند؛ آیا سر سال به آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۹۰

فصل یازدهم (خمس وسایل زندگى و عروسى)

خمس وسایل زندگى

پرسش ۸۰ . اگر انسان به چیزى نیاز دارد و آن را از درآمد تهیه کند؛ بعد نیازش برطرف
شود، آیا خمس به آن تعلق مى گیرد؟··· ۹۳

پرسش ۸۱ . به جهت نیاز وسایلى خریده ام؛ ولى با اینکه بیش از یک سال از خرید آنها
مى گذرد هیچ استفاده اى نکرده ام، آیا به اینها خمس تعلق مى گیرد؟··· ۹۴

پرسش ۸۲ . از درآمد کسب، وسایل مورد نیاز (مانند یخچال، رایانه و کتاب) تهیه و بعد
از مدتى فروخته مى شود، آیا به پول آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۹۴

خمس پول ازدواج

پرسش ۸۳ . آیا به پولى که انسان براى ازدواج ذخیره کرده، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۹۶

خمس جهیزیه

پرسش ۸۴ . خانواده دختر قادر به خرید یک مرتبه جهیزیه مورد نیاز خود نیست، اگر از
درآمد کسب به تدریج وسایلى به این جهت بخرد، آیا مشمول خمس مى شود؟··· ۹۷

پرسش ۸۵ . آیا پس از گذشت سال، به پول کسب که براى تهیه جهیزیه ذخیره شده ـ به
گونه اى که قادر به تهیه آن یک جا نیستیم ـ خمس تعلق مى گیرد؟··· ۹۷

خمس وسایل داماد

پرسش ۸۶ . آیا وسایلى که پسران قبل از سال عروسى براى ازدواج تهیه مى کنند، مثل
جهیزیه است و خمس ندارد؟··· ۹۸

فصل دوازدهم (خمس وسیله نقلیه و خودرو)

خمس وسیله نقلیه

پرسش ۸۷ . آیا به ماشینِ سوارى، خمس تعلق مى گیرد؟ و موتور سیکلت و دوچرخه چطور؟···
۹۹

پرسش ۸۸ . وسیله نقلیه (مانند ماشین سوارى و وانت) که از درآمد تهیه شده، گاهى براى
استفاده شخصى و گاهى براى باربرى و اجرت و کسب و کار است، آیا خمس دارد؟··· ۹۹

پرسش ۸۹ . با حقوق کارمندى، ماشین سوارى تهیه کرده ام تا با آن کار کنم و از سودش،
زندگى ام را اداره کنم؛ زیرا حقوق کارمندى براى این منظور کافى نیست. آیا به این
ماشین خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۰

خمس فروش ماشین

پرسش ۹۰ . اینجانب اتومبیل سوارى خود را که مورد نیازم بود، دو سال پیش خریدم و
اکنون آن را فروخته و با پول آن اتومبیل نو و مدل جدید خریدارى کرده ام و بقیه پول
آن را نیز، از درآمد سال پرداختم؛ آیا باید خمس بپردازم؟··· ۱۰۱

خمس فیش خودرو

پرسش ۹۱ . آیا به پول درآمدى که براى تهیه خودروى مورد نیاز، به حساب ریخته مى شود
و سال هم بر آن مى گذرد، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۲

پرسش ۹۲ . اگر کسى در اواسط سال خمسى اش ماشین سوارى جهت مصارف شخصى اش بخرد؛ ولى
تحویل آن به بعد از سال خمسى اش موکول شود، آیا باید خمس آن را بپردازد؟··· ۱۰۲

فصل سیزدهم (خمس وام و قرض)

خمس وام بانکى

پرسش ۹۳ . آیا به سرمایه اى که از بانک به عنوان قرض الحسنه دریافت مى شود، خمس
تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۵

خمس وام ازدواج

پرسش ۹۴ . آیا وام ازدواج، خمس دارد؟··· ۱۰۵

خمس وام دانشجویى

پرسش ۹۵ . آیا به وام دانشجویى، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۶

خمس قرض الحسنه

پرسش ۹۶ . به پولى که از درآمد کسب تهیه شده و به عنوان قرض الحسنه به دیگرى
داده ایم، آیا خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۶

پرسش ۹۷ . شخصى به جهت نیاز زندگى، مبلغ پانصد هزار تومان قرض کرده و از طرفى، مبلغ
یک میلیون تومان از درآمد سال به کسى قرض داده است؛ آیا جایز است هنگام دریافت قرض،
پول بدهى را کسر کند؟··· ۱۰۷

صل چهاردهم (خمس سکه و طلا)

خمس سکه

پرسش ۹۸ . آیا به سکه بهار آزادى، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۹

خمس طلا

پرسش ۹۹ . آیا به طلاى ذخیره شده، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۰۹

پرسش ۱۰۰ . آیا به انگشتر طلا براى مرد، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۰

خمس زیورآلات

پرسش ۱۰۱ . آیا به طلا و زیور آلات زنانه ـ که شوهر از درآمد خود براى همسرش تهیه
مى کند ـ خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۰

پرسش ۱۰۲ . خانمى از حقوق خود طلا و زیورآلاتى که همیشه خود را با آن زینت مى کند،
خریده است. آیا دادن خمس این گونه خریدها بر زن لازم است؟··· ۱۱۰

پرسش ۱۰۳ . خانمى که مقدارى طلا به او هدیه شده و الان هم از آن طلا استفاده
مى کند، آیا باید خمس آن را بپردازد؟··· ۱۱۱

پرسش ۱۰۴ . شوهرم براى من مقدارى زیورآلات تهیه کرده است؛ ولى به طور اتفاق تا سر
سال خمسى، مورد استفاده قرار نگرفت، آیا باید خمس آن را بدهم؟··· ۱۱۱

خمس فروش طلا

پرسش ۱۰۵ . همسرم برایم طلا و زیورآلاتى تهیه کرده و آن را به من بخشیده است؛ ولى
پس از چند سال استفاده آن را فروخته ام. آیا به پول آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۱

پرسش ۱۰۶ . آیا به طلا و زیورآلات زنانه ـ که زن از درآمد شخصى تهیه کرده و خود را
با آن زینت مى کند ـ بعد از فروختن، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۲

فصل پانزدهم (خمس کتاب و رایانه)

خمس کتاب

پرسش ۱۰۷ . آیا به کتاب، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۵

پرسش ۱۰۸ . آیا به کتاب هایى که براى ترم هاى آینده تهیه مى کنیم، خمس تعلق
مى گیرد؟··· ۱۱۵

پرسش ۱۰۹ . در صورتى که کتاب مورد نیازم را تا یک سال مورد استفاده قرار ندهم، آیا
خمس دارد یا خیر؟··· ۱۱۶

خمس وسایل تحصیل

پرسش ۱۱۰ . آیا به وسایل تحصیلى (از قبیل دفتر و خودکار)، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۶

خمس رایانه

پرسش ۱۱۱ . آیا به رایانه و ابزار جانبى آن، خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۶

پرسش ۱۱۲ . رایانه اى مورد نیاز خریده ام؛ ولى به طور اتفاق یک سال از آن استفاده
نکرده ام، آیا به آن خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۷

خمس نوار و سى دى

پرسش ۱۱۳ . آیا به سى دى و نوار خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۷

اشتراک اینترنت

پرسش ۱۱۴ . آیا به اشتراک اینترنت که مقدارى از ساعات آن سر سال خمسى باقى مى ماند،
خمس تعلق مى گیرد؟··· ۱۱۸

فصل شانزدهم (پرداخت خمس)

محل پرداخت خمس

پرسش ۱۱۵ . خمس را باید به چه کسى پرداخت کنیم؟··· ۱۱۹

پرسش ۱۱۶ . آیا خمس (سهم امام) را باید به مجتهد اعلم داد؟··· ۱۲۰

پرداخت خمس

پرسش ۱۱۷ . آیا در پرداخت خمس لازم است به مستحق گفته شود که این پول خمس است؟···
۱۲۱

بدهکار مستحق

پرسش ۱۱۸ . از کسى طلبکار هستم؛ آیا جایز است طلب خود را بابت خمس حساب کنم؟··· ۱۲۱

خمس و امور خیریّه

پرسش ۱۱۹ . کسى به واسطه جهل و ندانستن مسئله، سهم سادات و امام معصوم(ع) را در کار
خیرى صرف کرده است؛ تکلیف این شخص چیست؟··· ۱۲۳

خمس و امور فرهنگى

پرسش ۱۲۰ . آیا مى توان خمس را در امور فرهنگى و احداث اماکن علمى و دانشگاهى، مصرف
کرد؟··· ۱۲۳

جنس خمس

پرسش ۱۲۱ . آیا جایز است خمس مال را از جنس دیگر (غیر پول نقد)، بپردازیم؟··· ۱۲۳

خمس اقساطى

پرسش ۱۲۲ . آیا پرداخت خمس به صورت اقساط جایز است؟··· ۱۲۴

فصل هفدهم (سهم سادات)

سهم سادات

پرسش ۱۲۳ . مردى که همسر و فرزندانش سیّد هستند، مى تواند به آنان سهم سادات بدهد
تا به مصرف مخارج خود که بر عهده او است (مثل خوراک و پوشاک) برسانند؟··· ۱۲۵

پرسش ۱۲۴ . آیا مرد مى تواند سهم سادات را به همسر و فرزندان سید خود بدهد، تا در
مخارجى که بر عهده مرد نیست، به مصرف برسانند؟··· ۱۲۵

پرسش ۱۲۵ . آیا پدرى که سید است، مى تواند از خمس، مخارج تحصیل فرزندانش را
بپردازد؟··· ۱۲۶

پرسش ۱۲۶ . آیا مى شود خمس را به دانشجوى سیّد نیازمند بدهیم؟··· ۱۲۶

پرسش ۱۲۷ . آیا به سیدى که معصیت کار است، مى توان خمس داد؟··· ۱۲۷

پرسش ۱۲۸ . آیا مى توان به سادات بیش از نیاز سال شان خمس داد؟··· ۱۲۷

پرسش ۱۲۹ . آیا به سیدى که بیش از مخارج سالش داشته باشد، مى توان خمس داد؟··· ۱۲۸

خمس زن سیده

پرسش ۱۳۰ . آیا مى توان به زن سیده اى که فقیر است و شوهرش قادر به اداره زندگى او
نیست، سهم سادات داد؟··· ۱۲۸

پرسش ۱۳۱ . کسى که تنها از مادرش سید است، آیا سهم سادات به او تعلق مى گیرد؟···
۱۲۸

فصل هجدهم (اموال خمس نداده)

تصرف در غیر مخمس

پرسش ۱۳۲ . آیا مى توان در مال خمس نداده تصرف کرد؟··· ۱۲۹

پرسش ۱۳۳ . آیا شخص مى تواند خمس را به ذمه بگیرد و خود را بدهکار اهل خمس بداند؛
آن گاه در تمام مالى که سر سال خمسى آن رسیده تصرف کند؟··· ۱۳۰

والدین تارک خمس

پرسش ۱۳۴ . اگر پدرى مسئله خمس را رعایت نکند، آیا دادن خمس بر افراد تحت تکفل او
واجب است؟··· ۱۳۰

معاشرت با تارک خمس

پرسش ۱۳۵ . رفت و آمد با خانواده اى که خمس پرداخت نمى کند، چه حکمى دارد؟··· ۱۳۰

غذاى غیرمخمس

پرسش ۱۳۶ . عین غذایى که در مهمانى مى خوریم و خمس آن داده نشده، چه حکمى دارد؟···
۱۳۱

اموال غیرمخمس میت

پرسش ۱۳۷ . پدرم از دنیا رفته است؛ در حالى که مى دانم خمس اموالش را نداده، تکلیف
من چیست؟··· ۱۳۲

نماز در خانه میت

پرسش ۱۳۸ . آیا در خانه میتى که خمس بدهکار است، مى شود نماز خواند؟··· ۱۳۲

نماز در خانه تارک خمس

پرسش ۱۳۹ . آیا خواندن نماز در خانه شخصى که خمس نمى دهد، اشکال دارد؟··· ۱۳۳

نماز در غیر مخمس

پرسش ۱۴۰ . زمینى که سرمایه شخصى بوده و خمس آن پرداخت نشده، نماز خواندن در آن، چه
حکمى دارد؟··· ۱۳۴

مال مخلوط به حرام

پرسش ۱۴۱ . اگر مال حلال با حرام مخلوط شود و خمس آن را بدهیم، پاک مى شود؟··· ۱۳۴

فصل نوزدهم (فرار از خمس)

خمس و مخارج زندگى

پرسش ۱۴۲ . اگر طورى خرج کنیم که از مخارج سال چیزى زیاد نیاید ـ به این منظور که
خمس ندهیم ـ آیا باز هم خمس دارد؟··· ۱۳۵

خمس و بخشش

پرسش ۱۴۳ . آیا جایز است شخص قبل از رسیدن سال، اموال خود را به قصد فرار از خمس به
همسرش ببخشد تا بعد از سال خمسى، او دوباره همان پول را به شوهرش ببخشد؟··· ۱۳۵

پرسش ۱۴۴ . اگر شخصى قبل از رسیدن سال، مقدارى از اموال خود را واقعا به همسرش
ببخشد تا به آن خمس تعلق نگیرد، جایز است؟··· ۱۳۶

خمس و مهریه

پرسش ۱۴۵ . آیا شخص مى تواند، مهریه اى که به همسرش بدهکار است، از درآمد سال
بپردازد، تا به او خمس تعلق نگیرد؟··· ۱۳۶

فصل بیستم (دانستنى ها)

مفهوم مؤونه

پرسش ۱۴۶ . مفهوم و ماهیت «مؤونه» را توضیح دهید؟··· ۱۳۷

خمس و مالیات

پرسش ۱۴۷ . فرق خمس با مالیات را بیان کنید؟··· ۱۳۸

مصالحه

پرسش ۱۴۸ . «مصالحه» را توضیح دهید؟··· ۱۳۸

سال خمسى

پرسش ۱۴۹ . سال خمسى چیست؟··· ۱۳۸

دست گردان

پرسش ۱۵۰ . دست گردان چیست؟··· ۱۳۹

کلیدواژه ها··· ۱۴۰

کتابنامه··· ۱۴۳







مقدمه

«پرسش گرى» از آغاز آفرینش انسان، رخ نمایى کرده؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را
نشانده؛ بر برگ زرد خود شیطان را افشانده و در این میان، مقام آدمیت را نشان
داده است. آفتاب کوفه چه زیبا فرموده است:

«مَن اَحسَنَ السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».

هم سؤال از علم خیزد هم جواب

همچنانکه خار و گُل از خاک و آب

آرى! هر که سؤال هایش آسمانى است، دانش و بینش پاسخش خواهد بود. پویایى و پایایى
«جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش هاى حقیقت طلبانه و پاسخ هاى خِردورزانه است.

از افتخارات ایران اسلامى، آن است که از سویى، سرشار از جوانانى پاک دل، کمال خواه
و پرسش گر مى باشد و از دیگر سوى، از مکتبى غنى برخوردار است که معارف بلند آن،
گوارا نوش دل هاى عطشناک پرسش گر و دانش جو است.

اداره مشاوره و پاسخ معاونت مطالعات راهبردى نهاد، محفل انسى فراهم آورده است، تا
«ابر رحمت» پرسش ها را به «زمین اجابت» پذیرا باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد.
ما اگر بتوانیم سنگ صبور جوانان اندیشمند و بالنده ایران پرگهرمان باشیم، به خود
خواهیم بالید.

شایان ذکر است در راستاى ترویج فرهنگ دینى، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگى مقام
معظم رهبرى در دانشگاه ها با همکارى گروه هاى علمى، بیش از ۷۰ هزار پرسش دانشجویى
را در موضوعات مختلف اندیشه دینى، مشاوره، احکام و غیره پاسخ داده است.

این اداره داراى هشت گروه علمى و تخصصى، به شرح زیر است:

۱. گروه قرآن و حدیث؛

۲. گروه احکام؛

۳. گروه فلسفه، کلام و دین پژوهى؛

۴. گروه اخلاق و عرفان؛

۵. گروه تربیتى و روان شناسى؛

۶. گروه اندیشه سیاسى؛

۷. گروه فرهنگى و اجتماعى؛

۸. گروه تاریخ و سیره.

آن چه پیش رو دارید، بخشى از سؤالات فقهى درباره احکام خمس و فلسفه آن است که توسط
محقق ارجمند حجه الاسلام سیدمجتبى حسینى(زیدعزّه) پاسخ داده شده است. ویژگى هاى این
مجموعه و شیوه تنظیم آن در چند نکته ذیل بیان مى شود:

الف. پاسخ پرسش ها همراه با مأخذ و مستندات آن آورده شده است.

ب. پاسخ هاى هم مضمون با عبارت یکسان و روان تحریر شده است؛ از این رو بیشتر
پاسخ ها به صورت اقتباس مى باشد.

ج. جهت اتقان و اطمینان بیشتر علاوه بر مستندسازى پاسخ ها، از دفاتر مراجع بزرگوار
نیز استفتا گردیده است.

د. در تنظیم کتاب، نظر حضرت امام خمینى قدس سره به عنوان اولین فتوا آمده و فتاواى
دیگر مراجع بزرگوار که نامشان به ترتیب حروف الفبایى در ذیل مى آید، سپس ذکر گردیده
است:

۱. حضرت آیه اللّه حاج شیخ محمدتقى بهجت (دام ظلّه العالى)

۲. حضرت آیه اللّه حاج شیخ میرزا جواد تبریزى (قدس سرّه)

۳. حضرت آیه اللّه حاج سید على حسینى خامنه اى (رهبر معظم انقلاب)، (دام ظلّه
العالى)

۴. حضرت آیه اللّه حاج سید على حسینى سیستانى (دام ظلّه العالى)

۵. حضرت آیه اللّه حاج شیخ لطف اللّه صافى گلپایگانى (دام ظلّه العالى)

۶. حضرت آیه اللّه حاج شیخ محمد فاضل لنکرانى (قدس سرّه)

۷. حضرت آیه اللّه حاج شیخ ناصر مکارم شیرازى (دام ظلّه العالى)

۸. حضرت آیه اللّه حاج شیخ حسین نورى همدانى (دام ظلّه العالى)

۹. حضرت آیه اللّه حاج شیخ حسین وحید خراسانى (دام ظلّه العالى)

لازم به ذکر است که در متن کتاب تنها به ذکر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار اکتفا
شده است، لذا از ساحت آن بزرگواران پوزش مى طلبیم و از درگاه خداوند متعال براى
ایشان دوام عزت و سلامتى مسئلت داریم.

ه . در این کتاب تنها به بیان احکام تکلیفى «واجب و حرام» و احکام وضعى «باطل و
صحیح» بسنده شده و از بیان احکام استحبابى خوددارى شده است.

بر آنیم با توفیق خداوند، به تدریج ادامه این مجموعه را تقدیم شما خوبان کنیم.
پیشنهادها و انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شایسته و پربارِ
مجموعه هایى از این دست خواهد بود.

در پایان از تلاش هاى مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همکاران اداره مشاوره و پاسخ، به
خصوص حجه الاسلام و المسلمین جناب آقاى صالح قنادى که در آماده سازى این اثر تلاش
کرده اند، تشکر و قدردانى مى شود و دوام توفیقات این عزیزان را در جهت خدمت بیشتر
به مکتب اهل بیت علیهم السلام و ارتقاء فرهنگ دینى جامعه به ویژه دانشگاهیان از
خداوند متعال مسألت داریم.





فصل اول :
جایگاه خمس




اهمیت خمس

پرسش ۱ . اهمیت خمس را بیان فرمایید.

«خمس» یکى از فرایض اسلامى است. قرآن مجید در بیان اهمیت آن، ایمان را با آن پیوند
داده است: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ
وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِی الْقُرْبى وَ الْیَتامى وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ
السَّبِیلِ إِنْ کُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا
یَوْمَ الْفُرْقانِ یَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ وَ اللّهُ عَلى کُلِّ شَیْءٍ
قَدِیرٌ»
؛ «و بدانید که هر چه غنیمت گرفتید، یک پنجم آن براى خدا و رسول و از آن
خویشاوندان [او ]و یتیمان و بینوایان و در راه ماندگان است؛ اگر به خدا و آنچه بر
بنده خود (حضرت محمد) در روز جدایى [حق از باطل ]ـ روزى که آن دو گروه با هم رو به
رو شدند ـ نازل کردیم، ایمان آورده اید و خدا بر هر چیزى توانا است».۱

خمس و جهاد دو اصل از ریشه ایمان است و صداقت آن به وسیله مبارزه با مال اندوزى و
تطهیر نفس خود، از مظاهر فریبنده دنیا و تزکیه آن از آزمندى و حرص تجلّى مى یابد.

خداوند متعال، خمس را به پیامبر اسلام و ذریه گرامى او، جهت اکرام و احترام آنان،
اختصاص داده است.

حضرت باقر علیه السلام فرموده است: «براى هیچ کس جایز نیست از مالى که خمس به آن
تعلق گرفته، چیزى بخرد؛ مگر اینکه حق ما را به ما برساند».۲

عمران بن موسى مى گوید: آیه خمس را بر حضرت خواندم، پس فرمود: «هر آنچه از آن خدا
است، به پیامبر مى رسد و هر آنچه از آن پیامبر گردد، به ما (اهل بیت) خواهد رسید».
سپس فرمود: «خداوند ارزاق مؤمنان را به پنج قسمت به آنان ارزانى داشته است، تا یکى
را در راه خدا انفاق کنند و چهار قسمت را به حلال بخورند ... این دستورها سخت و
دشوار است و کسانى به آن عمل مى کنند و سختى ها را تحمل دارند که خداوند آنان را در
راه ایمان امتحان کرده است».۳



دلیل خمس

پرسش ۲ . دلیل وجوب خمس ـ به ویژه خمس درآمد ـ چیست؟

یکى از واجبات مهم مالى در اسلام «خمس» است که از فروع دین و جزء عبادات شمرده
مى شود. از این رو باید با قصد قربت انجام گیرد. تمام مذاهب اسلامى (شیعه و سنى) در
اصل وجوب خمس، اتفاق نظر دارند. تنها اختلاف میان آنان، موارد و مصارف آن است؛ لذا
بیشتر اهل سنت بر این باورند که تنها به غنایم جنگى و گنج خمس تعلق مى گیرد.۴ امّا
فقیهان شیعى معتقدند: خمس در هفت چیز واجب است: ۱. غنایم جنگى، ۲. غواصى (اشیایى که
با فرو رفتن در آب دریاها به دست مى آید)، ۳. گنج، ۴. معدن، ۵. سود تجارت، ۶. مال
حلال مخلوط به حرام، ۷. زمینى که کافر ذمى از مسلمان بخرد.

پنج قسم اول مورد اتفاق شیعه و دو قسم اخیر نظر مشهور آنان مى باشد.

آنچه که اکنون مورد بحث و پژوهش است، خمس سود و درآمد کسب مى باشد. خداوند متعال
مى فرماید: «وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ
وَ لِلرَّسُولِ وَ ...»
.۵ این آیه ـ که به آیه خمس معروف است ـ به نظر فقیهان شیعى
نه تنها بر وجوب خمس غنایم جنگى دلالت مى کند؛ بلکه شامل هر گونه درآمد کسب نیز
مى باشد. واژه «غنیمت» از نظر لغت معناى گسترده اى دارد و به هرگونه درآمد و
فایده اى که به انسان مى رسد، گفته مى شود.۶

غنیمت جنگى و سود تجارت، هر دو غنیمت شمرده مى شوند و مشمول آیه مى گردند. البته هر
چند شأن نزول آیه در مورد غنایم جنگى است، ولى این سخن معروف است که شأن نزول، هیچ
گاه مخصص نیست و نمى تواند آیه را به آن محدود کند. در تقریرات درس حضرت آیه اللّه
بروجردى چنین آمده است:

درست است که آیه در مورد خاص نازل شده است؛ ولى هیچ گاه مورد، مخصِص نیست و
دانشمندان اهل سنت هم ـ که خمس را در غیر غنایم جنگى انکار نموده اند ـ در این آیه،
مورد را تخصیص دهنده و محدود کننده ندانسته اند، در حالى که آیه در غزوه بدر نازل
شده، آن را شامل تمامى جنگ ها شمرده اند و اگر قرار بود مورد خاص، در آیه مخصص
باشد، باید آن را محدود به جنگ بدر بدانند.۷

گذشته از همه اینها، در روایت معتبرى (معروف به صحیحه على بن مهزیار)، امام جواد
علیه السلام غنیمت در آیه را به معناى گسترده اى در نظر گرفته و آن را به درآمد کسب
تفسیر نموده است. در بخشى از آن آمده است: «فامّا الغنائم و الفوائد فهى واجبة
علیهم فى کل عام قال اللّه تعالى: و اعلموا انّما غنمتم من شى ء فانّ للّه
خمسه...»


در این حدیث امام علیه السلام واژه «الفوائد» را در کنار «الغنائم» جاى داده و هر
دو را مصداق آیه قلمداد نموده است و تردیدى نیست که منظور از «فواید» هر گونه سود و
درآمدى است که به انسان مى رسد. بنابراین از مجموع موارد و قراین یاد شده، به دست
مى آید که خمس درآمد در قرآن، به صراحت از آن یاد شده و بر وجوب آن دلالت مى کند؛
به ویژه آنکه حضرت علیه السلام نیز از آن معناى وسیعى را دریافته و براى ما تبیین و
تفسیر کرده است. چنانچه کسى در تمام آنچه که بیان شد، اشکال کند و آیه را در خمس
غنایم جنگى منحصر کند، در پاسخ خواهیم گفت: به جز قرآن، روایات متعددى از ائمه
علیهم السلام وارد شده است که به خوبى بر وجوب خمس درآمد دلالت مى کند.۹ و تمامى
فقیهان شیعى نیز به آنها استناد جسته و در کتاب هاى فقهى خود ذکر کرده اند.

گفتنى است که از سویى اکثر اهل سنت، خمس در غیر غنایم جنگى را انکار نموده اند و از
دیگر سوى، دسترسى به صندوق زکات بر سادات بنى هاشم حرام شمرده اند در حالى که در
بین این دسته نیز، همانند سایرین یتیم و مسکین به چشم مى خورند. اکنون این سؤال پیش
مى آید، که فقراى سادات بنى هاشم، از چه بودجه اى امرار معاش کنند؟ با این اعتقاد
که جنگ در تمام دوران زندگى و در همه جوامع پا بر جا و همیشگى نیست که بتوانند از
خمس غنایم جنگى ارتزاق کنند.۱۰



زمان تشریع خمس

پرسش ۳ . اگر خمس سود تجارت و کسب یک فریضه است، چرا دیر هنگام وضع شده و ائمه
معصومین علیهم السلام در زمان متأخر آن را واجب کرده اند؟

تردیدى نیست که آیه خمس در عصر رسالت نازل شده و پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله
این فریضه را به اجرا درآورده اند و آنچه مسلّم است اینکه حضرت رسول
صلى الله علیه و آله خمس غنایم جنگى را اخذ مى کرد. اما خمس سود تجارت بنا به ضرورت
و مصالحى تا عصر امامان علیهم السلام به تأخیر افتاد. شاید این ضرورت را بتوان در
چند امر خلاصه کرد:

۱. خمس با زکات این تفاوت را دارد که منفعت زکات به عموم مسلمانان بر مى گردد؛ ولى
موضوع خمس به شخص پیامبر اکرم و خویشان او اختصاص دارد؛ لذا مصلحتى بر اجراى آن
نمى دیدند.۱۱

۲. در عصر رسالت، فقر عمومى بر جامعه حاکم بود و مسلمانان به جهت تنگدستى، قدرت
پرداخت خمس را نداشتند. از این رو پیامبر گرامى صلى الله علیه و آله از بیان و
جمع آورى خمس درآمد صرف نظر کردند.

۳. رویکرد سیاسى مهم ترین عاملى بود که نگذاشت، ائمه معصومین تا زمان امام باقر
علیه السلام به بعد، این فریضه الهى را به اجرا درآورند، زیرا جلب و جمع اموال، از
وظایف سلطان بوده و هر کس با آنان رقابت مى کرد، به عنوان فرد متمرد از قانون و
مخالف حاکمیت و به اتهام جمع آورى سلاح و توطئه علیه رژیم، تحت تعقیب قرار مى گرفت.
اما پس از برقرارى آزادى نسبى در عصر عباسیان و شرایط موجود بر ائمه علیهم السلام،
این امکان را داد تا به طور غیرعلنى خمس را از مسلمانان دریافت کنند.۱۲

۴. پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله از یک سو به جهت ارتباطش با غیب مى دانستند که
در آینده نه چندان دور، امر خلافت و حکومت از مسیر اصلى خود ـ که شایسته آنان است ـ
منحرف شده و به دست نااهلان و غاصبان زورگو مى افتد و از دیگر سوى خمس «وجه
الامارة» است و باید به دست حاکم و سلطان سپرده شود و اگر حضرت رسول
صلى الله علیه و آله وجوب خمس درآمد کسب را بیان و آشکار مى کردند؛ این امر فرصتى
را براى حاکمان جور پیش مى آورد تا با دستاویز شرعى، اموال مسلمانان را به غارت
برند و بر ظلم و ستم خود بیفزایند. این پیش بینى و تیزبینى حضرت
صلى الله علیه و آله باعث شد که این حکم الهى در پرده خفا پنهان بماند.۱۳



فلسفه خمس

پرسش ۴ . فلسفه پرداخت خمس چیست؟

آنچه بیان مى شود، تنها بر اساس فهم ما از کتاب و سنت است و چه بسا وجوب خمس، حکمت
و علل زیادى داشته باشد که از دید ما مخفى مانده است:

۱. تردیدى نیست که اسلام به صورت یک مکتب اخلاقى، فلسفى و یا اعتقادى محض ظهور
نکرد؛ بلکه به عنوان یک آیین جامع ـ که تمام نیازمندى هاى مادى و معنوى در آن
پیش بینى شده ـ پا به عرصه ظهور گذاشت. از سوى دیگر، این مکتب از همان عصر پیامبر
اسلام صلى الله علیه و آله با تأسیس حکومت همراه بود؛ در نتیجه براى اداره آن نیاز
به یک پشتوانه مالى غنى و منظم داشت که بتواند در سایه تشکیل حکومت اسلامى از
بینوایان، بیماران، بى سرپرستان، معلولان و یتیمان جامعه دستگیرى نماید و این خلأ
اقتصادى را پر کند. خداوند متعال با نزول آیات زکات، دست یارى و رحمت بى پایانش را
به کمک نبى اکرم صلى الله علیه و آله فرستاد و با واجب ساختن زکات، این نقص و کاستى
را برطرف کرد. این فریضه الهى از مالیات هایى است که در حقیقت جزو اموال عمومى
جامعه اسلامى محسوب مى شود و نیز به غیر بنى هاشم (سادات) اختصاص دارد و لذا مصارف
آن عموما موارد یاد شده است. ولى امام علیه السلام به عنوان رئیس حکومت نیز
هزینه هایى دارد که باید تأمین شود. او براى پیشبرد نظام اسلامى و اداره جامعه، به
بودجه فراوانى نیاز دارد. فریضه خمس براى تأمین این منظور، بر متمکنان جامعه واجب
گردیده است.۱۴ لذا در روایت از خمس به عنوان «وجه الاماره» یاد شده است.۱۵

۲. خداوند متعال براى حفظ کرامت و عزت پیامبر اسلام، محل تأمین بودجه فقرا از
بنى هاشم و منسوبان به آن حضرت را از خمس قرار داد و سهم آنان را قرین سهم خود و
رسول فرمود تا زمینه تحقیر نسبت به آنان را از بین ببرد؛ چون ممکن است برخى از مردم
در پرداخت زکات به فقیران، یک نوع برترى براى خود و حقارتى نسبت به گیرنده احساس
کنند. در حالى که در پرداخت خمس و آنچه که به عنوان «وجه الاماره» تلقى مى شود،
قضیه عکس آن است و برترى براى گیرنده مى باشد.۱۶

۳. خمس براى تأمین بودجه هر کار خیرى است که امام بخواهد انجام دهد و براى هر موردى
که صلاح بداند، مصرف کند.۱۷

۴. خمس وسیله اى براى رشد و کمال انسان محسوب مى شود. همچنان که هر فرد با انجام
دادن هر وظیفه اى، مرحله اى از کمال را مى پیماید؛ با اداى خمس به قصد قربت و بریدن
از دنیا نیز وظیفه اش را انجام داده و خود را از گناهان پاک نموده و به سوى کمال
ترقى مى کند.۱۸

۵. تحقق احیاى دین خدا و پیاده کردن حکومت اسلامى ـ که هدف اصلى این مکتب است ـ۱۹
نیاز به بودجه مستقل و جداى از بودجه زکات دارد. خمس ثروت بسیار عظیمى براى تأمین
هزینه هاى یک انقلاب جهت رسیدن به حکومت عدل الهى است.

«قدرت» موجودیت دینى تشیع و زنده ماندن این مکتب در طول عصر حضور و غیبت، بر اساس
خمس استوار بوده است و به اهل بیت علیهم السلام و علما ـ که وارثان آنان هستند ـ
این توانایى را داد تا با فشار و اختناق دستگاه ظلم در راه خدا ایستادگى کنند.

 



خمس و سادات

پرسش ۵ . چرا در اسلام خمس را باید به سادات داد؟ آیا این کار نوعى امتیاز محسوب
نمى شود؟

به نظر عده اى از مفسران حکم وجوب زکات در مکه نازل گردید و مسلمانان به پرداخت این
فریضه الهى موظف شدند؛ ولى هنگامى که پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله به مدینه پا
نهاد و حکومت اسلامى را پایه گذارى کرد، از طرف خدا مأمور به دریافت زکات از مردم
شد تا با آن، دست مستمندان و محرومان جامعه را بگیرد؛ ولى بنى هاشم (سادات) حق
نداشتند چیزى از این بودجه دریافت کنند۲۰ و این امر شاید به دو جهت بود:

۱. بهانه اى به دست مخالفان نیفتد که پیامبر صلى الله علیه و آله خویشان خود را بر
اموال عمومى (زکات) مسلط ساخته است. این امر باعث گردید که بنى هاشم از دستیابى به
زکات دور نگه داشته شوند.

۲. استفاده بنى هاشم از زکات یک نوع تفوق و برترى جویى براى غیر بنى هاشم محسوب شده
و ذلت و خوارى را براى سادات به همراه داشت. خداوند متعال جهت حفظ کرامت و مقامشان
زکات را بر آنان حرام ساخت. البته سادات به خودشان مى توانند زکات بدهند؛ چرا که حس
برترى جویى در این داد و ستد به چشم نمى خورد۲۱.۲۲

این دو امر سبب شد این قشر از زکات محروم بمانند و از سوى دیگر مى دانیم که در میان
سادات افراد از کار افتاده، در راه مانده، یتیم و... وجود دارند که باید به طریقى
تأمین شوند. خداوند متعال جهت پر کردن این خلأ و اکرام و احترام آنان، آیه خمس را
پس از جنگ بدر نازل فرمود و محل ارتزاق مستمندان از این خاندان را، خمس قرار داد.
در حقیقت در اسلام دو صندوق وجود دارد: صندوق خمس و صندوق زکات و این جداسازى نه
براى این است که سادات سهم بیشترى پیدا کنند؛ بلکه تنها به جهت احترام و اکرام این
خاندان در جامعه مى باشد.

افزون بر آنکه بناى اسلام بر آن است که سلسله نسب سادات به طور مشخص باقى بماند و
به شکلى گم نشود و یاد پیامبر و امامان علیهم السلام در خاطره ها زنده بماند و
احترام سادات را به عنوان تکریم جدشان پیامبر اسلام بدانند.۲۳





فصل دوم  : 
محاسبه خمس




محاسبه خمس

پرسش ۶ . راه محاسبه خمس را ذکر نمایید.

کشاورزان، کارمندان، کارگران، کاسب ها و هر کس که درآمد کسب دارد، واجب است براى
خود حساب سال خمسى داشته باشند و جهت محاسبه خمس، به صورت زیر عمل کنند:

هنگامى که از دریافت اولین درآمد۲۴ یک سال گذشت، آن روز وقت حساب سال است. هر چه از
مؤونه که مورد استفاده قرار مى گیرد و عین آن از بین مى رود (مانند خوراکى ها،
موادهاى شوینده، وسایل تحصیلى (دفتر، خودکار و... و غیر آنها) چنانچه تا آخر سال
خمسى زیاد بیاید و در بازار ارزشى داشته باشد، باید خمس (یک پنجم) آن را با قیمت
روز بپردازند و چیزهایى از مؤونه که مورد نیاز انسان است و با استفاده عین آن از
بین نمى رود (مانند وسایل زندگى مثل فرش، یخچال و...، وسیله نقلیه و...) هر چند سال
هم بر آنها بگذرد، خمس به آنها تعلق نمى گیرد.۲۵

مثال: کارمندى پایان خرداد سال ۸۰، اولین حقوق خود را دریافت مى کند، حساب سال او
پایان خرداد سال ۸۱ است. در این تاریخ ۱۰ کیلو برنج، ۵ کیلو لپه، پنج عدد تاید و
مبلغ ۵۰ هزار تومان زیاد آمده است. او مى تواند یک پنجم هر یک از اجناس بالا را جدا
کرده و بابت خمس بپردازد و جایز است قیمت آن را به روز حساب نموده و یک پنجم آن را
به صورت پول نقد بدهد.

تبصره ۱. کسى که شغل ندارد، اگر اتفاقا معامله اى کند و سودى ببرد ـ بعد از آنکه یک
سال از وقتى که فایده برده، بگذرد ـ باید خمس مقدارى را که از خرج سالش زیاد آمده
بدهد.۲۶

تبصره ۲. درباره خمس بعضى از درآمدها (مانند: حقوق خانواده شهداء، هدیه، جایزه
بانکى و...) میان مراجع تقلید اختلاف نظر است که در خمس هدیه به آنها پرداخته شد.

تبصره ۳. شخص مى تواند در بین سال نیز هر وقت حقوقى به دستش آمد خمس آن را بدهد و
لازم نیست یک سال صبر کند.



پرسش ۷ . آیا شخص مى تواند خودش خمس اموال را محاسبه کند و سپس آنچه را بر او واجب
است به مرجع تقلید یا نمایندگان او بدهد؟

همه مراجع: آرى، اشکال ندارد؛ ولى تا پیش از اداى خمس نمى تواند در اموال تصرف
کند.۲۷

 



پرسش ۸ . کسى که درآمد کسب دارد؛ ولى تا به حال خمس نمى داده و اکنون مى خواهد خودش
محاسبه کند و خمس اموال خود را بپردازد؛ باید به چه شکل عمل نماید؟

همه مراجع: اگر از درآمد خود، چیزى را که به آن احتیاج ندارد، خریده و یک سال از
خرید آن گذشته باشد؛ باید خمس آن را بدهد. اما اگر اثاث خانه و چیزهاى دیگرى که به
آنها نیاز دارد، مطابق شأن خود خریده، در این صورت چنانچه بداند آنها را در بین
سالى خریده که در آن سال فایده برده است؛ لازم نیست خمس آن را بدهد و اگر نداند که
در بین سال یا بعد از تمام شدن سال بوده، بنابر احتیاط واجب، باید با حاکم شرع
(مجتهد جامع الشرایط) یا نماینده او مصالحه کند. بدین صورت که تمام اموال مشکوک خود
را محاسبه و حاکم شرع بدهى او را جهت خمس به مقدارى تخمین مى زند و با او مصالحه
مى کند و با پرداخت آن تمام اموالش پاک مى شود.۲۸

تبصره ۱. باید توجه داشت آیه اللّه صافى و آیه اللّه نورى در جهت مصالحه با حاکم
شرع، قائل به احتیاط مستحبى شده اند و آیه اللّه خامنه اى فتوا به وجوب داده اند.

تبصره ۲. برخى مراجع معتقدند؛ منافعى مانند هدیه، جایزه و... حکم در آمد کسب را
دارد. (ر.ک: «هدیه»)

تبصره ۳. در این که مبدأ سال خمسى چه روزى است و از چه تاریخى باید یک سال را
محاسبه کرد، میان مراجع اختلاف نظر است.۲۹

 



کسر خمس

پرسش ۹ . کسانى که حقوق ثابت دارند (مانند کارمند، کارگر و ...) و از پول خمس داده
هزینه هاى زندگى خود را تأمین کرده اند؛ آیا مى توانند این مقدار از مؤونه را از
حقوق دریافتى ماه هاى بعد کسر کنند؟ و در نتیجه سر سال خمس زاید را بپردازند؟ به
عنوان مثال صد هزار تومان پول مخمس دارند و آن را در زندگى خرج مى کنند و در کنار
آن صد و بیست هزار تومان حقوق نیز دریافت مى نمایند؛ آیا جایز است سر سال خمسى تنها
خمس بیست هزار تومان را بپردازند؟

آیات عظام امام، خامنه اى، صافى و مکارم: خیر، نمى توانند این مخارج را از آن حقوق
کم کنند و باید در فرض مذکور، خمس صد و بیست هزار تومان را بپردازند.۳۰

آیات عظام بهجت، سیستانى، فاضل و نورى: آرى مى توانند این مخارج را از آن حقوق کم
کنند و در فرض مذکور، جایز است تنها خمس بیست هزار تومان را بپردازند.۳۱

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر پیش از خرج کردن پول مخمس، حقوق خود را دریافت کند و
سپس از آن پول (پول مخمس) خرج نماید؛ مى تواند آن مخارج را از حقوق دریافتى کم کند؛
ولى اگر از پول مخمس در هزینه هاى زندگى خرج و سپس حقوق خود را دریافت کند،
نمى تواند این مخارج را از آن حقوق کم نماید.۳۲

 



پس انداز مال مخمس

پرسش ۱۰ . کسى که سر سال، خمس پولش را داده است؛ آیا مى تواند آن را پس انداز کند و
براى مخارج زندگى از درآمد سال آینده هزینه نماید؟

همه مراجع: آرى، جایز است.۳۳



پرسش ۱۱ . شخصى سر سال خمسى، مقدارى مواد غذایى (مثلاً ۲۰ کیلو برنج، ۳ قوطى روغن و
یک قوطى چاى) اضافه آورده و خمس آن را پرداخته است. سپس آنها را در طول سال مصرف
مى کند و دوباره مقدارى مواد غذایى (مثلاً ۵۰ کیلو برنج، ۵ قوطى روغن و ۳ قوطى چاى)
خریدارى مى کند و اندکى از آن را به مصرف مى رساند. حال اگر سر سال خمسى ۳۰ کیلو
برنج، ۴ قوطى روغن و ۲ قوطى چاى باقى بماند، چه مقدار باید خمس بدهد؟ آیا به تمامى
مواد غذایى باقى مانده خمس تعلق مى گیرد؟ یا آنکه مى تواند مواد غذایى اول سال
گذشته را ـ که مخمس بود ـ از آن کسر نماید و در نتیجه تنها خمس ده کیلو برنج، یک
قوطى روغن و یک قوطى چاى را بپردازد؟

آیات عظام امام، تبریزى، خامنه اى، صافى و مکارم: باید خمس هر مقدار از مواد غذایى
سال جارى را ـ که تا سر سال زیاد آمده ـ بپردازد و نمى تواند مواد غذایى مخمس را از
آن کم کند. بنابراین در فرض مذکور، باید خمس ۳۰ کیلو برنج، ۴ قوطى روغن و ۲ قوطى
چاى را بپردازد.۳۴

آیات عظام بهجت، سیستانى، فاضل و نورى: مى تواند مواد غذایى مخمس را از آن کم کند و
در نتیجه در فرض مذکور جایز است تنها خمس ده کیلو برنج، یک قوطى روغن و یک قوطى چاى
را بپردازد.۳۵



خمس اجناس

پرسش ۱۲ . سر سال خمسى مقدارى مواد غذایى زیاد آمده است؛ آیا به قیمت فعلى باید
محاسبه شود یا قیمت خرید نیز کفایت مى کند؟

همه مراجع: باید به قیمت فعلى محاسبه شود.۳۶

تبصره. اگر مواد غذایى از سوى نهادهاى دولتى با قیمت پایین به کارمندان داده شود و
در حقیقت بخشى از آن مجانى و در برابر قسمتى، پول دریافت کنند، طبق فتواى (آیات
عظام امام، خامنه اى و نورى) هدیه خمس ندارد. تنها از مواد غذایى باقیمانده به نسبت
مقدارى که پول در برابر آن پرداخت شده واجب است خمس آن را به قیمت فعلى بپردازند.



پرسش ۱۳ . کسى که دو جور مال دارد و از یکدیگر جدا هستند (یکى مخمس و دیگرى
غیرمخمس) آیا مى تواند مخارج سال خود را تنها از مال غیرمخمس تأمین کند و مال مخمس
را پس انداز کند؟«»

همه مراجع: آرى، این کار جایز است.۳۷



خمس اقساط

پرسش ۱۴ . کسى که مقدارى از نیازهاى زندگى خود را به صورت اقساط بلند مدت (مثلاً سه
ساله) تهیه کرده است، آیا مى تواند سر سال خمسى، همه بدهى خود را از درآمد سال کسر
کند؟

آیات عظام امام، سیستانى، مکارم و نورى: خیر، تنها قسط هایى که در آن سال باید
بپردازد، جزء مخارج آن سال شمرده مى شود.۳۸

آیات عظام بهجت، تبریزى، خامنه اى، صافى و فاضل: خیر، تنها قسط هایى که در آن سال
پرداخته مى شود ـ در صورت پرداخت بدهى ـ جزء مخارج آن شمرده مى شود و از درآمد سال
کسر مى گردد.۳۹



خمس بدهى

پرسش ۱۵ . کسى که براى نیازهاى زندگى مبلغى قرض کرده و در آن راه صرف نموده است،
آیا مى تواند سر سال مبلغ بدهى را از درآمد سال کم کند؟

آیات عظام امام، سیستانى، مکارم و نورى: اگر براى نیاز سال جارى قرض کند، مى تواند
به مقدار بدهى کسر نماید؛ ولى اگر بدهى او براى نیاز سال هاى گذشته اش بوده، کسر آن
جایز نیست؛ بلکه مى تواند قرض خود را از درآمد بپردازد تا به مقدار آن خمس تعلق
نگیرد.۴۰

آیات عظام بهجت، خامنه اى، صافى و فاضل: آرى، خمس تعلق مى گیرد و جایز نیست مقدار
بدهى خود را از درآمد کم کند؛ بلکه مى تواند قرض خود را از درآمد بپردازد تا به
مقدار آن خمس تعلق نگیرد.۴۱

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر بدهى خود را تا پیش از سر سال نپردازد، نمى تواند از
درآمد سال کم کند؛ مگر آنکه قرض بعد از به دست آوردن منفعت بوده باشد.۴۲

تبصره. در عبارت رساله هاى عملیه مراجع، بین واژه «کسر» و «ادا» تفاوت است و نباید
آن دو را در هم آمیخت.



بدهى مؤجل

پرسش ۱۶ . بدهى که به جهت نیاز زندگى بوده و چند ماه بعد از سال خمسى، زمانش فرا
مى رسد؛ آیا مى توان هنگام محاسبه مقدار آن را از درآمد کم کرد؟

همه مراجع: اگر بدهى را پیش از سال خمسى ادا کند، به مقدار آن، از درآمد کسر
مى شود.۴۳



خمس مال میت

پرسش ۱۷ . کسى که درآمد کسب داشته و در بین سال از دنیا مى رود، خمس مال او را
چگونه حساب کنند؟

همه مراجع: اگر اموالى داشته که متعلق خمس بوده، با مرگ او باید خمس آن را بدهند و
نباید منتظر پایان سال خمسى بود.۴۴

 



اختلاط مال مخمس

پرسش ۱۸ . اگر مال مخمس با مال غیر مخمس، در یک حساب بانکى جمع شود؛ آیا مى توانیم
براى مخارج زندگى نیت کنیم مال غیرمخمس کسر شود؟

آیات عظام امام، بهجت، تبریزى، سیستانى و نورى: آرى، جایز است.۴۵

آیات عظام خامنه اى، فاضل، مکارم و وحید: خیر، جایز نیست؛ بلکه باید در پایان سال،
خمس باقى مانده را به نسبت اموال بپردازید؛ مگر آنکه پیش از هزینه کردن، آن دو را
جدا و از مال غیرمخمس خرج کنید.۴۶

آیه اللّه صافى: بنابر احتیاط واجب، باید در پایان سال، خمس باقیمانده را به نسبت
اموال بپردازید؛ مگر آنکه پیش از هزینه کردن، آن دو را جدا و از مال غیرمخمس خرج
کنید.۴۷



فروش مال مخمس

پرسش ۱۹ . جنسى که به آن خمس تعلق گرفته فروخته ام؛ آیا مى توانم در پولى که به دست
آورده ام، تصرف کنم؟ وظیفه ام چیست؟

همه مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): معامله یک پنجم جنس فضولى است و نیاز به اجازه
حاکم شرع (مجتهد جامع شرایط) دارد. اگر آن را امضا کرد، خریدار باید خمس جنس را به
حاکم شرع بدهد و به مقدار آن از شما پس بگیرد.۴۸

آیات عظام تبریزى و سیستانى: باید خمس جنس را بدهید و بر خریدار چیزى نیست.۴۹





فصل سوم :
شرایط و زمان پرداخت خمس




مبدأ سال خمسى

پرسش ۲۰ . شخص از چه زمانى باید سال خمسى داشته باشد؟

آیات عظام امام، بهجت، خامنه اى، فاضل و صافى: آغاز سال خمسى براى کسانى که درآمد
تدریجى روزانه دارند (مانند تاجر و کاسب) از وقتى است که شروع به کار مى کند و براى
کارمند و کارگر اولین درآمد و حقوق آنان است و براى کشاورز و مانند آن، از اولین
محصولى است که برداشت مى کند و چنانچه از مخارج سال زیاد آمد، باید خمس آن را
بپردازد.۵۰

آیات عظام تبریزى، مکارم و نورى: آغاز سال خمسى براى هر کسى، اولین درآمد او است و
چنانچه از مخارج سال زیاد آمد، باید خمس آن را بپردازد.۵۱

آیات عظام سیستانى و وحید: آغاز سال خمسى براى هر کسى، از وقتى است که شروع به کار
مى کند و چنانچه از مخارج سال زیاد آمد، باید خمس آن را بپردازد.۵۲

 



سال شمسى و قمرى

پرسش ۲۱ . آیا سال خمسى باید به «قمرى» باشد یا اینکه مى تواند به «شمسى» نیز قرار
گیرد؟

همه مراجع (به جز بهجت و وحید): تفاوتى میان آن دو نیست و هر دو کفایت مى کند.۵۳

آیه اللّه بهجت: کشاورز و هر کس که مانند او کارش مطابق سال شمسى انجام مى گیرد،
مى تواند حساب سال خود را نیز به شمسى قرار دهد؛ ولى دیگران حساب سال خود را به
قمرى قرار دهند.۵۴

آیه اللّه وحید: بنابر احتیاط واجب، به سال قمرى قرار دهند.۵۵



تغییر سال خمسى

پرسش ۲۲ . آیا تغییر زمان حساب سال خمسى جایز است؟

همه مراجع (به جز خامنه اى): جلو انداختن حساب سال به هر اندازه، اشکال ندارد؛ ولى
تأخیر آن جز با اجازه حاکم شرع جایز نیست.۵۶

آیه اللّه خامنه اى: تقدیم و تأخیر سال خمسى جز با اجازه حاکم شرع جایز نیست، مگر
با شرایط خاص.۵۷

تبصره. البته جلو انداختن سال خمسى در صورتى جایز است که به صاحبان خمس ضررى وارد
نیاید، مثلاً به این طریق که اگر در اثناى سال، منافع خود را تخمیس نماید، مى تواند
مبدأ را پس از تخمیس مذکور قرار دهد و با گذشت یک سال، به حساب سال خود رسیدگى کند.



نیت در خمس

پرسش ۲۳ . آیا در پرداخت خمس، قصد قربت شرط است؟

همه مراجع (به جز سیستانى): آرى، قصد قربت شرط است.۵۸

آیه اللّه سیستانى: بنابر احتیاط واجب قصد قربت شرط است.۵۹

تبصره. قصد قربت در پرداخت خمس این است که آن را به جهت انجام دادن دستور خداوند
بپردازد؛ نه به جهت غرض هاى دنیوى.



سال خمسى مجرد

پرسش ۲۴ . آیا تعیین سال خمسى بر جوانان مجردى که با پدر و مادر خود زندگى مى کنند،
واجب است؟

همه مراجع: اگر جوان مجرد، درآمد شخصى ـ هر چند به مقدار کم ـ داشته باشد، بر او
واجب است که سال خمسى داشته باشد و درآمد سالانه خود را محاسبه کند تا اگر چیزى از
درآمد او تا پایان سال زیاد آمد، خمس آن را بپردازد.۶۰

تبصره. کسانى که معتقدند به سودهایى مانند هدیه، جایزه و... خمس تعلق مى گیرد، پاسخ
فوق شامل آن مى شود.

 



سال خمسى نابالغ

پرسش ۲۵ . آیا به جوان نابالغ که سرمایه اى داشته و از آن منافعى به دست آورده، خمس
واجب است؟

آیات عظام امام، بهجت، خامنه اى و مکارم: بنابر احتیاط واجب، باید خمس آن را پس از
بلوغ بدهد.۶۱

آیه اللّه تبریزى: خیر، واجب نیست بعد از بلوغ خمس آن را بدهد.۶۲

آیات عظام سیستانى، فاضل، صافى، نورى و وحید: آرى، بر ولى او واجب است خمس آن را
بدهد و چنانچه آن را نپرداخت، باید خود طفل بعد از بلوغ، خمس آن را بدهد.۶۳



سال خمسى فقیر

پرسش ۲۶ . کسى که درآمد او کمتر از مخارجش باشد و در عین حال سر سال مقدارى پول،
خوراکى و... زیاد مى آورد، باز هم واجب است حساب سال داشته باشد و خمس بپردازد؟

همه مراجع (به جز بهجت و نورى): آرى و اگر درآمد او تا یک سال در نیازهاى زندگى
مصرف نشود و سر سال زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۶۴

آیات عظام بهجت و نورى: خیر و چنانچه سر سال پول و یا چیزهایى از مؤونه زیاد بیاید،
مى تواند آنها را در مخارج مورد نیاز صرف کند و خمس ندارد.۶۵

 



سال خمسى چند شغل

پرسش ۲۷ . بنده دو شغل دارم، هم درس مى دهم و هم با ماشین کار مى کنم، آیا مى توانم
براى هر کدام حساب سال جداگانه اى قرار دهم؟

همه مراجع (به جز خامنه اى و مکارم): آرى.۶۶

آیات عظام خامنه اى و مکارم: بنا بر احتیاط واجب، باید درآمد هر دو شغل را آخر سال،
یک جا حساب کند.۶۷



پرسش ۲۸ . کسى که در طول سال یک بار به طور اتفاقى معامله مى کند، از چه زمانى سال
خمسى داشته باشد؟

همه مراجع: آغاز سال خمسى براى کسى که شغلى ندارد و اتفاقا معامله اى مى کند و سود
مى برد؛ از هنگام فایده بردن است و چنانچه از مخارج سال زیاد آمد، باید خمس آن را
بپردازد.۶۸





فصل چهارم :
خمس درآمد و حقوق




خمس حقوق بگیران

پرسش ۲۹ . آیا به حقوق کارمندان دولت خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۶۹



پرسش ۳۰ . من کارمند دولت هستم و هر ماه حقوقم را به حساب جارى ام در بانک واریز
مى کنند. دو روز پیش از سر سال خمسى، حقوقم را به بانک ریخته اند و من از آن بى خبر
بوده ام و ده روز پس از سال خمسى متوجه شدم و اگر مى دانستم آن را در نیازهاى زندگى
صرف مى کردم، آیا به آن خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: به مجرد واریز شدن به حساب بانکى، خمس تعلق مى گیرد؛ هر چند از آن باخبر
نبوده باشید.۷۰

تبصره. علم و جهل در تعلق خمس به اموال، تأثیرى ندارد.



پرسش ۳۱ . اشخاصى که حقوق بگیر دولت هستند، آیا به مجرد واریز شدن حقوق در حساب
بانکى شان، در حالى که قبض نکرده اند و سال خمسى آنها برسد، بر آن خمس تعلق مى گیرد
و یا اینکه تا قبض نشده، خمس آن واجب نیست؟

همه مراجع: به مجرد واریز شدن به حساب بانکى، خمس تعلق مى گیرد؛ هر چند دریافت
نکند.۷۱



خمس دانشجوى دبیرى

پرسش ۳۲ . دانشجوى دبیرى هستم. مبلغى به عنوان حقوق دریافت مى دارم. آیا با گذشتن
یک سال، باید خمس مبلغ اضافه را بپردازم یا نه؟

همه مراجع: آرى، خمس دارد.۷۲



خمس درآمد دانشجو

پرسش ۳۳ . آیا به درآمد دانشجویى که تحت تکفّل خانواده است، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه از درآمد کسب تهیه شده و یک سال از آن گذشته باشد، خمس دارد.۷۳

تبصره. حکم سودهایى مانند هدیه، جایزه و... در بخش خمس هدیه خواهد آمد.

 



خمس بورسیه

پرسش ۳۴ . آیا به پولى که دانشگاه به عنوان بورسیه مى دهد، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۷۴

تبصره. دانشجویان بورسیه دبیرى و غیره کسانى اند که چند سالى آموزش مى بینند و در
این مدت حقوقى از سوى دانشگاه یا وزارتخانه مربوطه دریافت مى کنند و تعهد مى دهند
که پس از پایان تحصیلات، در مقابل حقوق دریافت شده، خدمت کنند. این حقوق تفاوتى با
سایر درآمدها ندارد؛ از این رو به آن خمس تعلق مى گیرد.



خمس کمک هزینه

پرسش ۳۵ . آیا به پولى که در مدت تحصیل در دانشگاه به عنوان کمک هزینه دریافت
مى شود، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: خیر، خمس ندارد.۷۵

تبصره ۱. کمک هزینه تحصیلى وامى است که در مدت تحصیل، به دانشجویان پرداخت مى شود و
اقساط آن چند سال بعد، باز پس گرفته مى شود.

تبصره ۲. چنانچه کمک هزینه تحصیلى تا پس از پرداخت اقساط آن پس انداز شود، به اصل و
سود آن خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۳. به سود حاصل از کمک هزینه تحصیلى، چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس
تعلق مى گیرد.



خمس حق الزحمه

پرسش ۳۶ . آیا به حق الزحمه دانشجویى خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، مبلغى که در مقابل کار و پژوهش دانشگاهى دریافت مى شود ـ چنانچه تا
سرسال خمسى زیاد بیاید ـ خمس دارد.۷۶



خمس بازنشستگى

پرسش ۳۷ . به حقوق بازنشستگى کارمندان، چه زمانى خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع (به جز امام، سیستانى و وحید): حقوق بازنشستگى جزء درآمد همان سال
(بازنشستگى) محسوب مى شود و اگر چیزى تا آخر سال از آن باقى بماند، خمس دارد.۷۷

آیات عظام امام، سیستانى و وحید: چنانچه طبق قرارداد، باید پس از بازنشستگى حقوق را
دریافت دارد، جزء درآمد سال محسوب مى شود و اگر از مخارج سال زیاد آمد، خمس دارد.
اما اگر در دوران خدمت مقدارى از حقوق شخص کسر شده و بعد از زمان خدمت به او
مى دهند، فورا خمس دارد.۷۸

 



خمس حقوق معوقه

پرسش ۳۸ . آیا خمس حقوقى که از سال قبل به تعویق افتاده و در سال جارى شده، فورا
باید پرداخت شود؟

همه مراجع (به جز تبریزى، سیستانى و وحید): خیر، حقوق معوقه جزء درآمد سال دریافت
محسوب مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۷۹

آیه اللّه تبریزى: اگر براى شخص خاص یا شرکت خصوصى کار کرده، باید در همان سال که
کار کرده، خمس آن را بدهد و اگر براى دولت اجیر شده، جزء درآمد سال دریافت محسوب
مى شود و چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۸۰

آیه اللّه سیستانى: آرى، باید خمس آن فورا پرداخته شود.۸۱

آیه اللّه وحید: بنابر احتیاط واجب، خمس آن فورا پرداخته شود.۸۲



خمس درآمد زن

پرسش ۳۹ . آیا به درآمد زنى که براى خود کسبى داشته و مخارج او را شوهر مى دهد، خمس
تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، باید خمس آن را بدهد؛ ولى اگر مقدارى از آن را در نیازهاى زندگى
خرج کرده باشد، تنها باید خمس باقى مانده را بدهد.۸۳

 



خمس خانواده شهید

پرسش ۴۰ . آیا به حقوق خانواده شهید که از طرف بنیاد شهید پرداخت مى شود ـ چنانچه
سر سال زیاد بیاید ـ خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: خیر، خمس ندارد.۸۴

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: بنابر احتیاط واجب خمس دارد.۸۵

آیات عظام تبریزى و وحید: چنانچه مقدار آن زیاد و قابل توجه باشد، خمس دارد.۸۶

آیات عظام سیستانى و صافى: آرى، خمس دارد.۸۷

تبصره ۱. حقوق خانواده شهیدان، درآمد نیست و در مقابل کار شمرده نمى شود؛ بلکه نوعى
هدیه است. از این رو فتواى فقها درباره آن مختلف است.

تبصره ۲. به سود حاصل از حقوق خانواده شهیدان ـ چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید ـ
خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۳. عبارت آیه اللّه نورى چنین است: اگر هدیه محسوب شود، خمس ندارد.





فصل پنجم :
خمس سرمایه و ابزار




خمس سپرده گذارى

پرسش ۴۱ . آیا به پولى که در بانک سپرده گذارى شده و از درآمد (سود) آن ارتزاق
مى شود، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، سیستانى، فاضل و مکارم: اگر پول سپرده گذارى از درآمد کسب باشد،
خمس دارد. [اما در صورتى که ]با پرداخت خمس (هر چند به صورت اقساط) نتواند زندگى
خود را اداره کند، خمس ندارد.۸۸

آیات عظام بهجت، تبریزى و نورى: اگر از درآمد کسب باشد، آن مقدار از پول سپرده که
اداره زندگى به آن بستگى دارد، خمس ندارد؛ ولى به مقدار بیش از آن، خمس تعلق
مى گیرد.۸۹

آیات عظام خامنه اى، صافى و وحید: اگر پول سپرده گذارى از درآمد کسب باشد، خمس دارد
و چنانچه نمى تواند با پرداخت خمس آن امرار معاش کند، مى تواند با حاکم شرع
دستگردان نماید.۹۰

تبصره ۱. به سود حاصل از آن، خمس تعلق مى گیرد.

تبصره ۲. پول سپرده گذارى نوعى سرمایه گذارى، محسوب مى شود.

تبصره ۳. اگر پول سپرده گذارى از راه هدیه، جایزه و مانند آن به دست آمده باشد، حکم
اصل را دارد.۹۱



خمس سرمایه

پرسش ۴۲ . کسى که با سختى سرمایه اى را تهیه کرده است که اگر خمس آن را بدهد با
بقیه آن نمى تواند کارى را شروع نماید که با آن مى خواهد امرار معاش کند آیا باید
خمس این سرمایه را بدهد؟

آیات عظام امام، فاضل، سیستانى و مکارم: چنانچه با پرداخت خمس آن (هرچند به صورت
اقساط)، نمى تواند امرار معاش کند، خمس ندارد.۹۲

آیات عظام بهجت، تبریزى و نورى: آن مقدار از سرمایه که اداره زندگى به آن بستگى
دارد، خمس ندارد؛ ولى به مقدار بیش از آن خمس تعلق مى گیرد.۹۳

آیات عظام خامنه اى، صافى و وحید: خمس دارد، ولى مى تواند با حاکم شرع دستگردان
کند.۹۴

 



خمس ارزش افزوده

پرسش ۴۳ . خمس سرمایه (مثل زمین، مغازه، ماشین و...) را داده ام؛ پس از چند سال،
قیمت آن افزایش پیدا کرده است. آیا به قیمت افزوده، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى، خمس دارد.۹۵

تبصره. پاسخ یاد شده در جایى است که فروش آن ممکن و پول آن قابل دریافت باشد.



خمس سهام بورس

پرسش ۴۴ . آیا سهامى که از سازمان بورس خریدارى مى کنیم، خمس دارد؟

همه مراجع: آرى، سر سال باید خمس آن را بدهید؛ چون حکم سرمایه را دارد.۹۶



خمس شرکت

پرسش ۴۵ . اگر شریک من، خمس سهم و سرمایه خود را ندهد، تکلیفم چیست؟ آیا ادامه شرکت
با او جایز است؟

همه مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): هیچ کدام نمى توانید در آن تصرف کنید و ادامه
شرکت با او جایز نیست؛ مگر آنکه از حاکم شرع اجازه بگیرید.۹۷

آیات عظام تبریزى و سیستانى: اگر شما خمس سهم و درآمد خود را بدهید، مى توانید در
سرمایه مشترک تصرف کنید.۹۸



خمس موبایل

پرسش ۴۶ . آیا به تلفن سیار (موبایل) خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: اگر در زندگى شخصى مورد نیاز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد و چنانچه
سرمایه کسب باشد و در این راه استفاده شود، خمس دارد.۹۹

تبصره. هر چند در رساله هاى عملیه واژه «موبایل» نیامده است؛ ولى قاعده اى که بیان
کرده اند، بر آن نیز تطبیق مى شود.



خمس محل کار

پرسش ۴۷ . آیا به مطب و کلینیک خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه از درآمد کسب تهیه شده باشد، خمس دارد.۱۰۰

تبصره ۱. مطب و مغازه و... جزء سرمایه محسوب مى شود.

تبصره ۲. فرض مسئله در جایى است که با پرداخت خمس سرمایه، مى تواند امرار معاش کند.
در غیر این صورت حکم آن در عنوان سرمایه مورد نیاز آمده است.

 



خمس وسایل و ابزار

پرسش ۴۸ . آیا به وسایل کار دندانپزشکى خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: چنانچه از درآمد کسب تهیه شده باشد، خمس دارد.۱۰۱

تبصره ۱. ابزار کار جزء سرمایه محسوب مى شود.

تبصره ۲. فرض مسئله در جایى است که با پرداخت خمس ابزار کار، مى تواند امرار معاش
کند. در غیر این صورت حکم آن خواهد آمد.





فصل ششم :
خمس هدیه، عیدى و جایزه




خمس جایزه

پرسش ۴۹ . آیا جوایز بانکى، چنانچه یک سال از آن بگذرد، خمس دارد؟

آیات عظام امام و خامنه اى: جایزه، خمس ندارد.۱۰۲

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: بنابر احتیاط واجب، خمس آن را بدهند.۱۰۳

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر مال کم ارزشى باشد که نوعاً تا آخر سال مصرف مى شود،
خمس ندارد و در غیر این صورت خمس دارد.۱۰۴

آیه اللّه سیستانى: مى تواند نصف آن را تملک کند؛ به شرط آنکه نصف دیگر را به فقیر
متدین صدقه بدهد و چنانچه تا سر سال خمسى از آن نصف زیاد آمد، باید خمس آن را
بدهد.۱۰۵

آیه اللّه صافى: خمس دارد.۱۰۶

آیه اللّه نورى: اگر به عنوان هدیه باشد، خمس ندارد.۱۰۷

تبصره. جایزه بانکى نوعى بخشش محسوب مى شود.



پرسش ۵۰ . آیا به جوایز مسابقات ورزشى و قرآنى، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: خیر، خمس ندارد.۱۰۸

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: بنابر احتیاط واجب خمس آن را بدهند.۱۰۹

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر مال کم ارزشى باشد که نوعاً تا آخر سال مصرف مى شود،
خمس ندارد و در غیر این صورت خمس دارد.۱۱۰

آیات عظام سیستانى و صافى: خمس دارد.۱۱۱

تبصره ۱. فرض مسئله جایى است که یک سال از آن بگذرد و در مؤونه صرف نشود.

تبصره ۲. جوایز مسابقات نوعى بخشش محسوب مى شود.



خمس سوغاتى

پرسش ۵۱ . آیا سوغاتى که برایمان مى آورند، خمس دارد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: خیر، خمس ندارد.۱۱۲

آیات عظام بهجت، تبریزى، سیستانى، صافى، فاضل، مکارم و وحید: چنانچه تا قبل از سال
خمسى استفاده شود، خمس ندارد.۱۱۳

تبصره. سوغاتى حکم هدیه را دارد.



خمس هدیه

پرسش ۵۲ . اگر پدر و مادر یا هر شخص دیگر، چیزى به انسان هدیه کنند، آیا باید خمس
آن را داد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: هدیه، خمس ندارد.۱۱۴

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط
واجب، باید خمس آن را بدهد.۱۱۵

آیات عظام تبریزى و وحید: چنانچه مقدار آن زیاد و قابل توجه باشد و از مخارج سال
زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۱۱۶

آیات عظام سیستانى و صافى: چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۱۱۷



پرسش ۵۳ . کسى که شیعه است؛ ولى خمس نمى دهد، عین مالى که خمسش را نداده به من هدیه
مى کند آیا باید خمس آن را بدهم؟

همه مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): بر شخص گیرنده واجب است، خمس آن را بدهد.۱۱۸

آیات عظام تبریزى و سیستانى: خمس آن بر عهده بخشنده است و بر شخص گیرنده چیزى واجب
نیست.۱۱۹



خمس و پیروان ادیان

پرسش ۵۴ . کسى که به دادن خمس عقیده ندارد (مانند پیروان ادیان و مذاهب غیرشیعه)
مالى به من هدیه مى کند، آیا باید خمس آن را بدهم؟

همه مراجع (به جز بهجت): خیر.۱۲۰

آیه اللّه بهجت: اگر به مال هدیه شده خمس تعلق گرفته، در صورتى که معاشرت و تعامل
با آنان به حد ضرورت برسد، تصرف در آن جایز است.۱۲۱



خمس عیدى دولت

پرسش ۵۵ . آیا عیدى و پاداشى که دولت به کارمندان مى دهد و به صورت پول نقد و یا
سکه طلا است، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام و خامنه اى: خیر، خمس ندارد.۱۲۲

آیات عظام بهجت و فاضل: چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب باید
خمس آن را بدهد.۱۲۳

آیات عظام تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و وحید: چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید،
خمس دارد.۱۲۴

آیه اللّه نورى: اگر به عنوان هبه باشد، خمس ندارد.۱۲۵

تبصره. برخى از مراجع عیدى و پاداش دولت را جزء درآمد قلمداد مى کنند و عده اى آن
را هدیه مى دانند.



خمس بن کارمندى

پرسش ۵۶ . آیا به بن و کالابرگ هایى که دولت به کارمندان مى دهند، خمس تعلق
مى گیرد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: اگر به عنوان هدیه باشد، خمس ندارد.۱۲۶

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: اگر به عنوان هدیه باشد و تا سر سال خمسى زیاد
بیاید، بنابراحتیاط واجب خمس دارد.۱۲۷

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر به عنوان هدیه بوده و ارزش آن زیاد و قابل توجه باشد،
چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد و در غیر این صورت خمس ندارد.۱۲۸

آیات عظام سیستانى و صافى: اگر تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۱۲۹

تبصره. از آنجا که ماهیت بن کارمندى روشن نیست که آیا به عنوان هدیه است یا حقوق،
پاسخ به طور مشروط ذکر شده است.

 



خمس بن دانشجویى

پرسش ۵۷ . آیا به بن و کالابرگ هایى که به دانشجویان مى دهند، خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: خیر، خمس ندارد.۱۳۰

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: اگر تا سر سال خمسى زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب
خمس دارد.۱۳۱

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر ارزش آن زیاد و قابل توجه باشد و تا سر سال خمسى زیاد
بیاید، خمس دارد.۱۳۲

آیات عظام سیستانى و صافى: اگر تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس دارد.۱۳۳

تبصره. بن دانشجویى هدیه محسوب مى شود.



خمس پاداش بازنشستگى

پرسش ۵۸ . آیا به پاداشى که بعد از بازنشستگى به کارمندان مى دهند، خمس تعلق
مى گیرد؟

همه مراجع (به جز امام، خامنه اى و نورى): چنانچه تا سر سال خمسى زیاد بیاید، خمس
دارد.۱۳۴

آیات عظام امام و نورى: اگر به عنوان هدیه باشد، خمس ندارد.۱۳۵

آیه اللّه خامنه اى: پاداش خمس ندارد.۱۳۶



خمس پول توجیبى

پرسش ۵۹ . آیا به پولى که پدر و مادر جهت تأمین مخارج تحصیل به فرزندان مى پردازند،
خمس تعلق مى گیرد؟

آیات عظام امام، خامنه اى و نورى: چنانچه به فرزندان ببخشند، خمس ندارد.۱۳۷

آیات عظام بهجت، فاضل و مکارم: اگر به فرزندان ببخشند و تا سر سال خمسى زیاد بیاید،
بنابر احتیاط واجب باید خمس آن را بدهند.۱۳۸

آیات عظام تبریزى و وحید: اگر به فرزندان ببخشند و مال زیادى باشد که از مخارج سال
زیاد بیاید، خمس دارد.۱۳۹

آیات عظام سیستانى و صافى: اگر به فرزندان ببخشند و تا سر سال خمسى زیاد بیاید،
باید خمس آن را بدهند.۱۴۰

تبصره. پولى که پدر و مادر به فرزندان خود مى دهند، نوعا به صورت بخشش است. از این
رو، حکم هدیه را دارد و اگر به آنها تملیک نکنند، هر مقدار از آن تا سر سال زیاد
بیاید، بر پدر و مادر است که خمس آن را بدهند.۱۴۱





فصل هفتم :
خمس مهریه و ارث




خمس مهریه

پرسش ۶۰ . آیا مهریه زن خمس دارد؟

همه مراجع (به جز بهجت): خیر.۱۴۲

آیه اللّه بهجت: چنانچه از مخارج سال زیاد بیاید، بنابر احتیاط واجب خمس دارد.۱۴۳



خمس ارث

پرسش ۶۱ . ارثى که از خویشان نزدیک (مانند پدر، مادر و همسر) به انسان مى رسد، خمس
دارد؟

همه مراجع: خیر.۱۴۴





پرسش ۶۲ . اگر قیمت روز چیزى که انسان به ارث برده، افزایش یابد و آن را بفروشد،
آیا به مقدار افزوده، خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع (به جز فاضل، مکارم و صافى): خمس ندارد.۱۴۵

آیه اللّه فاضل: مقدار افزوده، جزء درآمد سال شمرده مى شود و چنانچه تا سر سال
زیاد بیاید، بنابر احتیاط خمس آن را بدهد.۱۴۶

آیات عظام مکارم و صافى: مقدار افزوده، جزء درآمد سال فروش شمرده مى شود و چنانچه
تا سر سال زیاد بیاید، باید خمس آن را بدهد.۱۴۷



پرسش ۶۳ . اگر ارثیه را به قصد تجارت و افزایش ارزش آن نگه دارد، آیا به ترقى قیمت
آن پس از فروش خمس تعلق مى گیرد؟

همه مراجع: آرى.۱۴۸



 



 



 



پی نوشت ها :




۱. انفال ۸، آیه ۲۱.

۲. «لا یحلّ لاحد ان یشترى من الخمس شیئا حتى یصل الینا حقّنا»: وسائل الشیعه، ج ۶،
باب ۱، ح ۴.

۳. «ما کان للّه فهو لرسوله و ما کان لرسوله فهو لنا ثم کان و اللّه لقد یسّر
اللّه على المؤمنین ارزاقهم بخمسة دراهم قبلوا لربّهم واحدا و اکلوا اربعة احلاّء
ثم قال هذا من حدیثنا صعب مستصعب لایعمل به و لایصبر على الاّ ممتحن قلبه للایمان»:
همان، ابواب ما یجب فیه الخمس، باب ۱، ح ۶.

۴. ر.ک: مغنیه، محمدجواد، الفقه على المذاهب الخمسة، ص ۱۸۶ و خویى، سیدابوالقاسم،
مستند العروة الوثقى، کتاب الخمس، ص ۱۹۷.

۵. متن کامل آیه با ترجمه در پرسش ۱ ذکر شده است.

۶. ر.ک: مجمع البحرین، لسان العرب، تاج العروس، ماده «غنم».

۷. زبدة المقال، ص ۵.

۸. وسائل الشیعه، ج ۶، باب ۸، ابواب ما یجب فیه الخمس، ح ۵.

۹. ر.ک: وسائل الشیعه، ابواب ما یجب فیه الخمس و ابواب الانفال.

۱۰. مستند العروة الوثقى، کتاب الخمس، ص ۳۴۳.

۱۱. خویى، سیدابوالقاسم، مستند العروة الوثقى، کتاب الخمس، ص ۱۹۶.

۱۲. مدرسى، محمدتقى، احکام الخمس، ص ۱۶.

۱۳. هاشمى شاهرودى، سید محمود، کتاب الخمس، ج ۲، ص ۴۵.

۱۴. مکارم شیرازى، ناصر، یکصد و هشتاد پرسش و پاسخ، ص ۴۲۳ ـ ۴۲۵ و تعلیقات على
العروة، کتاب الخمس، ص ۳۹۲.

۱۵. ر.ک: وسائل الشیعه، ج ۶، کتاب الخمس، باب ۲، ح ۱۲.

۱۶. ر.ک: وسائل الشیعه، ج ۶، ابواب قسمة الخمس، باب ۱، ح ۴ و ۸.

۱۷. «فما کان للّه فهو لرسوله یضعه حیث شاء»؛ «آنچه خاص خدا است، براى پیامبر اسلام
است، هر جا صلاح بداند قرار مى دهد»: همان، ابواب الانفال، باب ۱، ح ۱۲.

۱۸. در مکاتبه امام رضا علیه السلام به یکى از یارانش آمده است: «ان اخراجه خمس
مفتاح رزقکم و تمحیص ذنوبکم»؛ «پرداخت خمس کلید جلب روزى و وسیله آمرزش گناهان
است»: همان، ابواب الانفال، باب ۳، ح ۲.

۱۹. در همان مکاتبه آمده است «اِنّ الخمسَ عونُنا على دیننا»؛ «خمس، کمک ما در
پیاده کردن دین خداست»: همان، ابواب الانفال، باب ۳، ح ۲.

۲۰. تفسیر نمونه، ج ۸، ذیل آیه ۶۰، سوره توبه، ج ۱۴، فضیلت سوره مؤمنون.

۲۱. ر.ک: وسائل الشیعه، ج ۶،ابواب قسمة الخمس، باب ۱، ح ۸.

۲۲. حضرت على علیه السلام در روایتى فرموده: «لم یجعل لنا سهما فى الصدقه اکرم
اللّه نبیه و اکرمنا ان یطعمنا او ساخ ما فى ایدى الناس»؛ «خداوند متعال سهمى براى
ما در زکات قرار نداده، بلکه پیامبر صلى الله علیه و آلهو ما اهل بیت علیهم السلام
را از خوردن چرک هاى اموال مردم (زکات) گرامى داشته است»: همان، ابواب قسمة الخمس،
باب ۱، ح ۴.

۲۳. مطهرى، مرتضى، آشنایى با قرآن، ج ۳، ص ۸۳.

۲۴. البته در آغاز سال خمسى میان مراجع اختلاف نظر است. ر.ک: زمان سال خمسى

۲۵. العروة الوثقى، ج ۲، باب الخمس، م ۶۷.

۲۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۷۷۳.

۲۷. العروة الوثقى، ج ۲، کتاب الخمس، م ۷۵.

۲۸. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۷؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۶؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۱۷۹۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۳۴ و ۹۲۷.

۲۹. ر.ک: «مبدأ سال خمسى».

۳۰. امام، استفتاءات، ج ۱، خمس، س ۲۰۲ و ۱۴۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۲۵ و ۱۰۲۷؛
صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۶۱۳؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۰۴.

۳۱. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۸۹ و ج ۲، س ۴۸۷؛ نورى، استفتاءات، ج ۱، س ۲۹۵ و ج
۲، س ۳۱۴؛ دفتر: سیستانى و بهجت.

۳۲. تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۵۰۷ و ۴۰۷؛ دفتر: وحید.

۳۳. العروة الوثقى، ج ۲، کتاب الخمس، م ۶۴.

۳۴. امام، استفتاءات، ج ۱، خمس، س ۲۰۲ و ۱۴۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۲۵ و ۱۰۲۷؛
صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۶۱۳؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۰۴؛ تبریزى،
صراط النجاة، ج ۱، س ۵۰۷ و ۴۰۷؛ دفتر: وحید.

۳۵. فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۴۸۶ و ۴۸۷ و ج ۱، س ۷۸۹؛ نورى، استفتاءات، ج ۱، س
۲۹۵ و ج ۲، س ۳۱۴؛ دفتر: سیستانى و بهجت.

۳۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۷۶؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۷۸۸؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۲؛ دفتر: بهجت.

۳۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۹؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۷۵؛ خامنه اى، اجوبة، س
۱۰۲۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۷.

۳۸. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۱۶۷؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۸۲ و استفتاءات، ج ۲، س
۳۳۲؛ سیستانى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۶؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۱۴.

۳۹. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۴۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۸؛ صافى، جامع الاحکام،
ج ۱، س ۷۲۹ و ۷۳۰؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۶، ۱۴۰۷؛ تبریزى، استفتاءات، س ۸۷۵.

۴۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۶ و ۱۷۸۷؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳ و ۱۷۸۲.

۴۱. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۶، ۱۷۸۷، بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷؛
خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۴؛ صافى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۵ و ۱۷۹۶.

۴۲. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۹۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۹۴.

۴۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۸۶ و ۱۷۸۷ و دفتر: خامنه اى .

۴۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۷؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۳؛ خامنه اى، اجوبة، س
۸۶۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۵.

۴۵. امام، استفتاءات، ج ۱، خمس، س ۲۰۱؛ تبریزى، صراط النجاة، ج ۵، س ۳۷۶ ؛ دفتر:
بهجت و سیستانى و نورى.

۴۶. مکارم، استفتاءات، ج ۱، س ۳۵۸؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۷۸۹؛ خامنه اى،
اجوبه الاستفتاءات، س ۱۰۲۶ ؛ دفتر: وحید.

۴۷. جامع الاحکام، ج ۱، س ۵۹۸.

۴۸. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۲، وحید ؛ توضیح المسائل، م ۱۷۷۹ ؛ دفتر: خامنه اى.

۴۹. تبریزى و سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۲.

۵۰. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۱۳۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۹۵؛ فاضل، جامع المسائل، ج
۱، س ۸۰۶ و ۸۱۴؛ بهجت، وسیله النجاة، م ۱۳۸۲؛ صافى، توضیح المسائل، م ۱۷۷۴ و
جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۰۸.

۵۱. نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۱۰؛ تبریزى، التعلیقة على منهاج الصالحین، م ۱۲۱۸؛
مکارم، توضیح المسائل، م ۱۴۸۶.

۵۲. سیستانى، المسائل المنتخبه، م ۵۹۳ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۳.

۵۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۶؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۲؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۹۹.

۵۴. بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۸۵.

۵۵. وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۴.

۵۶. مکارم، استفتاءات، ج ۱، س ۳۵۳؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۰۹؛ نورى،
استفتاءات، ج ۲، س ۳۲۰؛ سیستانى، المسائل المنتخبه، م ۶۱۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج
۱، س ۶۲۰؛ دفتر: امام، بهجت و تبریزى.

۵۷. خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۰۰.

۵۸. نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۱۲؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۴۷؛ دفتر: مکارم، امام،
خامنه اى، فاضل، تبریزى و صافى.

۵۹. سیستانى، المسائل المنتخبة، م ۶۲۵.

۶۰. خامنه اى، اجوبة، س ۹۹۶؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ نورى، توضیح المسائل، م
۱۷۴۸؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۰.

۶۱. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۳۵.

۶۲. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۸۰۲.

۶۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۴؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۸۲؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۸۰۲.

۶۴. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۰۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۹۶؛ مکارم، استفتاءات،
ج۱، س۳۰۸؛ دفتر: امام، تبریزى، صافى، سیستانى و وحید.

۶۵. نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۱۸؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۰.

۶۶. امام، تحریرالوسیله، ج ۱، الخامس، م ۱۲؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۱۹؛
خامنه اى، اجوبة، س ۹۶۴؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۵۹۷؛ تبریزى، صراط النجاة، ج
۲، س ۵۵۹؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۱۰؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۳؛ بهجت،
وسیله النجاة، م ۱۳۸۴؛ دفتر: سیستانى.

۶۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۳ ؛ دفتر: خامنه اى .

۶۸. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۷۷۳.

۶۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۴۸ و خامنه اى، اجوبة،
س ۹۹۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۰.

۷۰. خامنه اى، اجوبة، س ۹۹۰؛ دفتر: همه مراجع.

۷۱. نورى، استفتاءات، ج ۱، س ۲۷۳؛ دفتر: سیستانى، بهجت، مکارم، خامنه اى، امام،
تبریزى، صافى، وحید و فاضل.

۷۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ نورى، استفتاءات، ج ۲ س ۳۶۹؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۹۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۰.

۷۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۷؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۳؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۹۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۵.

۷۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۴۸؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۹۵ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۰.

۷۵. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۱۶۵؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۷۴؛ مکارم، استفتاءات، ج ۲،
س ۵۲۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۵۰؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۹؛ نورى،
استفتاءات، ج۲، س۳۳۲؛ تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۱۳۸۹؛ سیستانى، sistani.org،
خمس؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۷۲۷؛ دفتر: وحید.

۷۶. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۴۸؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۹۵ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۰.

۷۷. مکارم، توضیح المسائل، م ۱۵۲۴، تبریزى، استفتاءات، س ۸۹۹، خامنه اى، اجوبة، س
۸۷۱؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۶۴؛ دفتر: بهجت، صافى، نورى.

۷۸. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۱۳۰ و ۱۳۴؛ دفتر: سیستانى و وحید.

۷۹. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۱۴۱؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۳۹؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۲۲؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۹۸؛ دفتر: نورى، بهجت و مکارم.

۸۰. تبریزى، استفتاءات، س ۸۶۷.

۸۱. دفتر: سیستانى.

۸۲. دفتر: وحید.

۸۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۷؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۳؛ العروة الوثقى، ج
۲، م ۸۳؛ خامنه اى،اجوبة، س ۹۹۷؛ دفتر: وحید.

۸۴. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۱۹۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۹۴۹؛ نورى، استفتاءات، ج ۲،
س۳۵۳.

۸۵. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۱۸؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۷؛ مکارم،
استفتاءات، ج ۱، س ۳۳۵.

۸۶. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۲؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۸۷. سیستانى، توضیح المسائل، م ۱۷۲۳؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۲۹.

۸۸. العروة الوثقى، ج ۲، م ۵۹؛ مسائل، ج ۱، س ۷۰۸؛ مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۵۴۳؛
سیستانى، المسائل المنتخبه، م ۵۸۸؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۱۳ .

۸۹. نورى، استفتاءات، ج ۱، س ۲۷۱؛ تعلیقه تبریزى، م ۳۲؛ تبریزى، استفتاءات، س ۹۴۸ و
بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۱.

۹۰. دفتر: خامنه اى، صافى و وحید.

۹۱. ر.ک: عنوان هدیه.

۹۲. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۳۵؛ مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۵۴۳؛ فاضل،
جامع المسائل، ج ۱، س ۷۶۵؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۱۹؛ سیستانى، المسائل
المنتخبه، م ۵۸۸ .

۹۳. نورى، استفتاءات، ج ۱، س ۲۷۱؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۱؛ تبریزى، التعلیقه
على منهاج الصالحین، کتاب الخمس، م ۳۲.

۹۴. دفتر: خامنه اى، صافى و وحید.

۹۵. امام، تحریرالوسیله، ج ۲ م ۸؛ اجوبة، س ۸۵۸؛ سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م
۱۲۱۳؛ تبریزى، استفتاءات، س ۸۷۲؛ العروة الوثقى، ج ۲، م ۵۳؛ نورى، استفتاءات، ج ۱،
س ۲۷۵؛ بهجت، وسیله النجاة، ج ۱، ۱۳۸۰؛ دفتر: صافى و وحید.

۹۶. دفتر: همه مراجع.

۹۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۳ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۱۰ ؛ دفتر: خامنه اى.

۹۸. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۹۳.

۹۹. العروة الوثقى، ج ۲، م ۶۱؛ توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۵؛ نورى، توضیح المسائل،
م ۱۷۷۱؛ اجوبة، س ۹۲۳.

۱۰۰. امام، تحریر الوسیله، ج ۱، کتاب الخمس، م ۱۳؛ مکارم، تعلیقات على العروة
الوثقى، م۵۹؛ نورى، التعلیقات على کتاب العروة الوثقى، م ۵۹؛ خامنه اى، اجوبة، س
۹۵۱؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۴۰۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۸۰۴.

۱۰۱. خامنه اى، اجوبة، س ۹۷۱؛ العروة الوثقى، ج ۲، کتاب الخمس، م ۵۹ و ۶۲؛ بهجت،
توضیح المسائل، م ۱۴۰۱.

۱۰۲. امام، تحریرالوسیله، ج ۱، کتاب الخمس، الخامس و خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۱.

۱۰۳. فاضل، العروة الوثقى مع تعلیقات، ج ۲، کتاب الخمس، السابع؛ بهجت،
توضیح المسائل، م ۱۳۷۷؛ مکارم، استفتاءات، ج ۲، س ۵۳۴.

۱۰۴. تبریزى، استفتاءات، س ۸۱۹؛ دفتر وحید.

۱۰۵. توضیح المسائل، جوایز بانک، م ۲۴؛ منهاج الصالحین، باب الخمس، السابع.

۱۰۶. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۳۱.

۱۰۷. نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۵۰.

۱۰۸. خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۱؛ نورى، استفتاءات، ج ۲ س ۳۵۵؛ دفتر: امام.

۱۰۹. فاضل، العروة الوثقى مع تعلیقات، ج ۲، کتاب الخمس، السابع؛ مکارم، استفتاءات،
ج ۲، س ۵۳۴؛ بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۷.

۱۱۰. تبریزى، استفتاءات، س ۸۱۹؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۱۱۱. سیستانى، منهاج الصالحین، کتاب الخمس، السابع؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س۶۳۱.

۱۱۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳؛ خامنه اى، اجوبة، س۸۵۰؛ نورى، توضیح المسائل، م
۱۷۴۹.

۱۱۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۱۱۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۰؛ نورى، توضیح المسائل، م
۱۷۴۹.

۱۱۵. همان، م ۱۷۵۳.

۱۱۶. همان، م ۱۷۵۳ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۱۱۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳.

۱۱۸. توضیح المسائل مراجع، ج ۲، م ۱۷۶۳؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۱۴۲۲.

۱۱۹. توضیح المسائل مراجع، ج ۲، م ۱۷۶۳.

۱۲۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۶۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۰؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۱۷۷۲ و دفتر: خامنه اى.

۱۲۱. بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۱۴۲۲.

۱۲۲. امام، استفتاءات ج ۱ س ۱۹۱ و خامنه اى، اجوبة، س ۸۶۲.

۱۲۳. دفتر: بهجت و فاضل.

۱۲۴. تبریزى، استفتاءات، س ۸۲۹؛ سیستانى، منهاج الصالحین، کتاب الخمس، السابع؛
دفتر: مکارم و وحید.

۱۲۵. دفتر: نورى.

۱۲۶. امام، توضیح المسائل، م۱۷۵۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۴۹؛ خامنه اى، اجوبة، س
۸۵۰ و ۸۶۲.

۱۲۷. همان، م ۱۷۵۳.

۱۲۸. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۲؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۱۲۹. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳.

۱۳۰. امام، توضیح المسائل، م ۱۷۵۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۴۹؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۸۵۰ و ۸۶۲.

۱۳۱. همان، م ۱۷۵۳.

۱۳۲. تبریزى، توضیح المسائل، م ۱۷۶۲؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۱۳۳. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳.

۱۳۴. سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳ ؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۶۵؛
دفتر: تبریزى، سیستانى، وحید، صافى، بهجت و مکارم.

۱۳۵. دفتر: امام و نورى.

۱۳۶. دفتر: خامنه اى.

۱۳۷. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۰؛ نورى، توضیح المسائل، م
۱۷۴۹.

۱۳۸. همان، م ۱۷۵۳.

۱۳۹. تبریزى، استفتاءات، س ۸۱۲؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۱.

۱۴۰. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۳.

۱۴۱. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۷۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۷۱؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۹۰۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۸۳.

۱۴۲. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۴؛ نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۰؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۸۶۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۲.

۱۴۳. بهجت، توضیح المسائل، م ۱۳۷۸.

۱۴۴. توضیح المسائل مراجع، م ۱۷۵۴، نورى، توضیح المسائل، م ۱۷۵۰، خامنه اى، اجوبة،
س ۸۵۸ و وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۶۲.

۱۴۵. امام، استفتاءات، ج ۱، س ۸۷؛ تبریزى، استفتاءات، س ۹۶۷؛ خامنه اى، اجوبة، س
۸۵۸؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۶۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸؛ بهجت،
وسیله النجاة، م ۱۳۸۰.

۱۴۶. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۵۹.

۱۴۷. صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۸۴؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۴۹۲.

۱۴۸. نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۳۶۰؛ خامنه اى، اجوبة، س ۸۵۸؛ تبریزى، التعلیقة على
منهاج الصالحین، م ۱۲۱۳؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۶۸۴؛ مکارم، توضیح المسائل، م
۱۴۹۲؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۸۵۹؛ تحریر، ج ۲، م ۸؛ وسیلة النجاة، ج ۱، م
۱۳۸۰؛ سیستانى، منهاج الصالحین، م ۱۲۱۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۱۷۷۸.



 



 



 



 



مطالب مرتبط :



 




احکام خمس - قسمت دوم



ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.