دفتر هجدهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام نگاه و پوشش» ۱۳۹۲/۰۷/۰۲ - ۱۲۹۵۳ بازدید

دفتر هجدهم پرسش ها و پاسخ ها «احکام نگاه و پوشش»



 





 


 




پرسش‌‌ها و پاسخ‌‌های دانشجویی : دفتر هجدهم -



احکام نگاه و پوشش


 


 


 


 





نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها



معاونت
آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی



اداره
مشاوره و پاسخ



 





مراکز پخش:





مدیریت پخش دفتر نشر معارف:


قم، خیابان شهدا، کوچه 32، پلاک 3، تلفن و نمابر: 37740004





پاتوق کتاب قم (شعبه 1):

خیابان
شهدا، روبه روى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن 37735451





پاتوق کتاب قم (شعبه 2):

بلوار
جمهورى اسلامى، نهاد رهبرى در دانشگاه ها، تلفن 32904440





پاتوق کتاب تهران:

خیابان
انقلاب، چهار راه کالج، پ 715، تلفن 88911212



قم، مؤسسه
فرهنگى و اطلاع رسانى طلوع طاها، تلفن 37748345



نشانى
اینترنت:


www.ketabroom.ir - www.porseman.org - www.porsemani.ir



پست
الکترونیک:


info@ketabroom.ir   - 
 
info@porseman.org


 



 









شناسنامه




سرشناسه: حسینى، سیدمجتبى، 1345-




عنوان و نام پدیدآور : احکام نگاه و پوشش: آرایش،
روابط، گفت وگو
(مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام) سیدمجتبى حسینى ؛
تنظیم و نظارت نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه
ها،
معاونت آموزشى و پژوهشى، اداره مشاوره و پاسخ.




وضعیت ویراست : [ویراست  3].




یادداشت : کتابنامه.




مشخصات ظاهرى : 144 ص.




شابک : 9-692-531-964- 978




مشخصات نشر : قم: نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در
دانشگاه
ها، دفتر نشر معارف، 1393.




فروست : پرسشها و پاسخهاى
دانشجویى؛ دفتر هجدهم (احکام؛ 4).




موضوع : حجاب -- فتواها.




موضوع : فتواهاى شیعه -- قرن 14.




موضوع : حجاب (فقه).




شناسه افزوده : نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در
دانشگاه
ها. معاونت آموزشى و پژوهشى. اداره
مشاوره و پاسخ.




شناسه افزوده : نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در
دانشگاه
ها. دفتر نشر معارف.




ردهبندى کنگره: 1393
3الف416ح9/183/
bp




ردهبندى دیویى: 3422 /297




شماره کتابشناسى ملى:  3589197




تنظیم و نظارت: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در
دانشگاه‌‌ها




(معاونت آموزشی و پژوهشی - اداره مشاوره و پاسخ)




نوبت چاپ: بیست و پنجم (اول از ویراست سوم)، بهار 1394




تیراژ: 5000 نسخه




شابک: 9-692-531-964-978 






 




فهرست موضوعات
 (برای
دسترسی سریع به متن روی موضوع مورد نظر کلیک کنید.)





مقدمه


 




پوشش
و حجاب




اهمیت حجاب
- فلسفه حجاب
- پوشش زن
- پوشش صورت
- حجاب و
نابالغ
-
وجوب حجاب دختران
-
اجبار در پوشش
- پوشش روی پا
- پوشش
زیبارویان
-
پوشش مشکی
-
برتری چادر
- پوشش نزد
فامیل
-
پوشش نزد محارم
-
حجاب توریست
ها
-
حجاب در کشور غیرمسلمان
-
غفلت از حجاب
- محل دید
نامحرم
-
لباس روشن و نازک
-
جوراب نازک
- لباس های
تنگ
-
پوشش حج مو
-
کلاه گیس
- کلاه گیس در
خارج کشور
-
کلاه گیس بازیگران
-
کفش صدادار
- لباس ابریشم -
کروات
- آستین کوتاه
- لباس
رنگارنگ مردان


 




نگاه به نامحرم




قرآن و نگاه
نامحرم
-
نگاه هاى حرام
-
نگاه حرام
- نگاه هاى
حلال
-
نگاه به پاى نامحرم
-
نگاه از آینه
- نگاه به
زیبایى ها
-
نگاه به مانتویى
-
نگاه به مرد
- نگاه به
استاد
-
نگاه به شاگردان
-
نگاه خواستگارى
- نگاه هاى
خیابانى
-
نگاه به نامزد
-
نگاه ناخودآگاه
-
نگاه به
فامیل
-
نگاه به محرم
-
نگاه به همجنس
- نگاه به
بدحجاب
-
نگاه به روستای
ى -
نگاه به زنان
اهل تسنن
-
نگاه به مسلمانان خارجى
-
نگاه به
غیرمسلمان
- نگاه
به کهنسال
-
نگاه پسر بچه
-
نگاه به
زیورآلات
-
نگاه به ورزشکاران
-
نگاه به فیلم
ورزشى
-
نگاه به دختر بچه
-
نگاه به پسر
بچه
-
نگاه به عورت بچه


 






عکس و فیلم نامحرم




عکس و فیلم
ناشناس
-
نگاه خواستگارى به عکس
-
عکس و فیلم
آشنا
-
عکس از دنیا رفته
-
عکس بازیگران
- نگاه به عکس
دخت
ر -
عکس دوران کودکى
-
فیلم هاى صدا و
سیما
-
فیلم هاى وزارت ارشا
د -

پخش زنده و غیرزنده
-

تفاوت فیلم و عکس
-
مشاهده نامحرم
در چت
-
عکس و فیلم مبتذل
-

عکس مبتذل غیرمسلمانان
-

دفع افسد به فاسد
-
عکس و فیلم
آموزشى
-
فیلم آموزش جنسى
-
فیلم تحریک
زناشویى
-
نگاه متأهل به فیلم
-
سانسور فیلم
مبتذل
-
ارضاى شهوت با فیلم
-
برنامه هاى ماهواره اى
-
آنتن ماهواره
- ظهور عکس
توسط مرد
-
فیلم بردارى مجالس
-
استفاده از اینترنت
-

شغل کافى نت


 




گفت و گوی
نامحرم




گفت وگوى علمى
با نامحرم
-
گفت وگو به قصد ازدواج
-
چت با جنس
مخالف
-
چت با غیرمسلمان
-

داستان هاى شهوانى
-

گفت وگو با نامحرم
-
سلام کردن به
نامحرم
-
نامه نگارى با نامحرم
-
گفت وگوى
تلفن
ى
-

شوخى با نامحرم
-
شوخى با محارم
-
تقلید صدا


 




ارتباط دختر و پسر




اختلاط دانشجویان



-


جشن مختلط


-

شرکت در تشکل مذهبى


-


اردوى دختر و پسر
-

نشستن بر سر یک سفره
-

حضور بانوان در ادارات
- خلوت زن و مرد -
ارتباط شغلى -
تدریس خصوصى -
نمایش و بازیگرى -
دوست داشتن جنس مخالف
-
عشق به
شخصیت هاى معنوى
-
تماس در تاکسى و بازار
-
تماس جنسى با نامحرم
-
دست دادن با
نامحرم
-
دست دادن با پیرزن
-
دست دادن با محارم -
دست دادن با غیرمسلمان -
دست
دادن با دختر
-
بوسیدن دختر ممیز
-
بوسیدن محارم
-
پرستار نامحرم
-
تزریقات
-
دندان
پزشک نامحرم
-
متخصص نامحرم
-
نجات نامحرم -
مربى نامحرم


 




آرایش
و زیورآلات




عطر زن -
بوى خوش نرم
کننده ها
- آرایش چهره -
آرایش دختران
-
برداشتن ابرو
- رنگ ابرو -
سرمه چشم -
گریم
- شک در زینت -
حلقه ازدواج -
لنز آرایشى


 




پوشش
در نماز




نماز و نامحرم -

نماز با
چادر بدن نما
-

نماز با مانتو

-
زیور آلات و نماز -
پرده در نمازخانه


 




لباس
جنس مخالف




لباس زنانه و مردانه
-
لباس مشترک زن و مرد -
لباس
تئاتر
-
لباس شهرت
-

لباس زیر
- لباس موقت -
فروش لباس زنانه


 




طلا و پلاتین




طلاى مردان
-
طلاى زرد -
طلاى سفید -
طلاى مشکوک -
طلاى مخلوط - پلاتین


- دندان طلا
- حلقه طلا
- مدال طلا
- فروش طلاى مردانه


 




دانستنی ها




تعریف لباس شهرت -
زینت
زن
-
ریبه و تلذذ
-
مفهوم ضرورت
-
سن تمییز


 




کـتـابـنـامــه


 


 



 




مقدمه



«پرسش گرى»
از آغاز آفرینش انسان، رخ نمایى کرده، بر بال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده، بر
برگ زرد خود، شیطان را فرونشانده و در این میان، مقام آدمیت را نشان داده است.
آفتاب کوفه چه زیبا فرموده است:





«مَن اَحسَنَ السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».




هم سؤال از علم
خیزد هم جواب
mso-bidi-language:ar-sa">



 همچنان
که خار و گُل از خاک و آب
آرى،
هر که سؤال هایش آسمانى است، دانش و بینش، پاسخش خواهد بود. پویایى و پایایى
«جامعه» و «فرهنگ»، در گرو پرسش هاى حقیقت طلبانه و پاسخ هاى خِردورزانه است.



از افتخارات
ایران اسلامى، آن است که از سویى، سرشار از جوانانى پاک دل، کمال خواه و پرسش گر
مى باشد و از دیگر سوى، از مکتبى غنى برخوردار است که معارف بلند آن، گوارا نوش
دل هاى عطشناک پرسش گر و دانش جوست.





اداره مشاوره و پاسخ معاونت آموزشی و پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی نهاد،


محفل انسى فراهم آورده است، تا «ابر رحمت» پرسش ها را به «زمین اجابت» پذیرا باشد و
نهال سبز دانش را بارور سازد. ما اگر بتوانیم سنگ صبور جوانان اندیشمند و بالنده
ایران پرگهرمان باشیم، به خود خواهیم بالید.



شایان ذکر
است در راستاى ترویج فرهنگ دینى، اداره
مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها،
تاکنون بیش از
سیصد هزار پرسش دانشجویى را در موضوعات مختلف اندیشه دینى، مشاوره،
احکام و... پاسخ داده است.



این اداره
داراى گروه

هاى علمى و تخصصى، به شرح زیر است:





ـ قرآن و حدیث؛
mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ احکام؛ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ فلسفه، کلام و دین پژوهى؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ حقوق و فلسفه احکام؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ اخلاق و عرفان؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ تربیتى و روان شناسى؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ اندیشه سیاسى؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ فرهنگى و اجتماعى؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ تاریخ و سیره؛mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



layout-grid-mode:line">ـ ادیان و مذاهب.mso-bidi-language:ar-sa;layout-grid-mode:line">



آنچه پیش رو
دارید، بخشى از پرسش هاى احکامِ داراى فراوانى در میان قشر جوان و دانشگاهیان است
که از سوى محقق ارجمند حجه الاسلام
سیدمجتبى حسینى
(زیدعزّه) پاسخ داده شده است و توسط
حجج اسلام سیدمحمدتقى محمدى و على گرجى
با اضافات و ارزیابى مجدد ویرایش جدید شده است.



ویژگى هاى
این مجموعه و شیوه تنظیم آن در چند نکته ذیل بیان مى شود:



الف. پاسخ
پرسش ها همراه با مآخذ و مستندات آن آورده شده است.



ب. پاسخ هاى
هم مضمون، با عبارت یکسان و روان تحریرشده است ؛ از این رو بیشتر پاسخ ها اقتباسى
است.



ج. جهت
اتقان و اطمینان بیشتر، علاوه بر مستندسازى پاسخ ها، از دفاتر مراجع بزرگوار نیز
استفتا شده است.



د. در تنظیم
کتاب، نظر حضرت امام خمینى قدس سره به عنوان اولین فتوا آمده و فتاواى دیگر مراجع
بزرگوار - که نامشان به ترتیب حروف الفبایى در ذیل مى آید - پس از آن ذکر گردیده
است:





1. حضرت آیه اللّه  حاج شیخ محمدتقى بهجت

(قدس سرّه)





2. حضرت آیه اللّه  حاج شیخ میرزا جواد تبریزى


(قدس سرّه)





3. حضرت آیه اللّه  حاج سید على حسینى خامنه اى


(دام ظله العالى)





4. حضرت آیه اللّه  حاج سید على حسینى سیستانى


(دام ظله العالى)





5. حضرت آیه اللّه  حاج شیخ لطف اللّه  صافى گلپایگانى


(دام ظله العالى)




 6.
حضرت آیه اللّه  حاج شیخ محمد فاضل لنکرانى
(قدس سرّه)





7. حضرت آیه اللّه  حاج شیخ حسین نورى همدانى


(دام ظله العالى)





8. حضرت آیه اللّه  حاج شیخ ناصر مکارم شیرازى


(دام ظله العالى)





9. حضرت آیه اللّه  حاج شیخ حسین وحید خراسانى


(دام ظله العالى)



گفتنى است
که در متن کتاب تنها به ذکر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار اکتفا شده است، لذا از
ساحت آن بزرگواران پوزش مى طلبیم و از درگاه خداوند متعال براى ایشان، دوام عزت و
سلامتى مسألت داریم.



برآنیم با
توفیق خداوند، به تدریج ادامه این مجموعه را تقدیم شما خوبان کنیم. پیشنهادها و
انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شایسته و پربارِ مجموعه هایى از این دست
خواهد بود.



در پایان از
تلاش هاى مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همکاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص
حجج اسلام سیدمحمد تقى علوى و صالح قنادى(زیدعزّهما) که در بازخوانى و
آماده سازى این اثر تلاش کرده اند، تشکر و قدردانى مى شود و دوام توفیقات این
عزیزان را در جهت خدمت بیشتر به مکتب اهل بیت علیهم السلام و ارتقاى فرهنگ دینى
جامعه - به ویژه دانشگاهیان - از خداوند متعال مسألت داریم.



 




 
اللّه  ولى التوفیق



معاونت آموزشی و
پژوهشی استادان و دروس معارف اسلامی نهاد



 



 



 




فصل اول : پوشش و حجاب


 





اهمیت حجاب



 



 




درباره حجاب و دلیل وجوب آن توضیح دهید. 



«وَ
لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلّا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ
عَلى جُیُوبِهِنَّ
»
[1]



«و زینت
خود را جز آن مقدار که نمایان است، آشکار نکنند و [اطراف] روسرى
هاى
خود را بر سینه خود افکنند [تا گردن و سینه با آن پوشانده شود]».



«حجاب»،
در لغت به معناى پرده، حاجب و پنهان کردن است و در اصطلاح «پنهان کردن زن خود را از
دید مرد بیگانه است». آنچه دین اسلام بر زنان لازم دانسته، همان پوشش است که در
متون دینى و در کلام فقیهان، از آن به ستر، پوشش، ساتر و پوشاننده تعبیر شده است.



حجاب و
پوشش پیش از اسلام، در میان برخى از ملّت
ها - از جمله
ایران باستان و قوم یهود و شاید در هند - مطرح و از آنچه که در قانون اسلام آمده،
سخت
تر بوده است.
[2]
این دستور در دین اسلام، حدود سال
هاى
چهارم و پنجم تشریع گردیده است.
[3]



حجاب،
یکى از احکام ضرورى اسلام به شمار مى
آید و شیعه و سنى بر
آن، اتفاق نظر دارن. خداوند متعال در این باره سه آیه
[4]
در شهر مدینه، نازل کرده و در دو مورد آن
[5]،
به مسئله پوشش بانوان اشاره کرده است.
[6]
علاوه بر این، احادیث بسیارى درباره اهمیت و چگونگى حجاب نقل شده است.



حضرت على(علیه
السلام)
 میفرماید:
«پوشیدگى زن به حالش، بهتر است و زیبایى
اش را پایدارتر مى
سازد».[7]



 فلسفه حجاب



 



 




در مورد فلسفه حجاب، حدود، کیفیت و رنگ پوشش بانوان توضیح دهید.



تردیدى
نیست که حجاب و پوشش زن یکى از احکام ضرورى اسلام به شمار مى
رود.
قرآن مجید درباره این امر مهم مى
فرماید:



«یا
أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُوْمِنِینَ
یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا
یُوْذَیْنَ وَ کانَ اللّهُ غَفُوراً رَحِیم
»
[8]



«اى
پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: جلباب
ها
(روسرى
هاى بلند) خود را بر خویش فرو افکنند. این کار براى
اینکه [از کنیزان و آلودگان] شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند، بهتر است و
خداوند همواره غفور و رحیم است».



پوشش
سابقه
اى به اندازه حیات بشریت دارد و غیر از پیروان یکى از
مکاتب که بر لزوم برهنه زیستى پاى مى
فشارد همه جامعه بشریت
به نوعى رعایت مى
کنند.
[9]



درباره
اهمیت و فلسفه «حجاب»، اشاره به چند نکته بسیار حائز اهمیت است:



1. کاهش
خطا و خطر؛ مصونیت زن در برابر طمع
ورزى هوس بازان از ثمرات
آشکار رعایت حجاب است.



2. حفظ
احترام؛ اگر چه رعایت حجاب، از یک سو به مردان کمک مى
کند
که به طور ناخواسته، و خارج از چارچوب
ها، عواطف و احساسات
خود را هزینه نکنند. اما بیش از آن به خانم
ها کمک مىکند
که به طور ناخواسته و خارج از چارچوب
ها، وسیله لذت انگارى
قرار نگیرند و شخصیت و احترام آنان خدشه
دار نگردد.



3. نشاط
و رغبت؛ احکام الهى بیش از آنکه به محدودیت لذت
ها بیانجامد
به ماندگارى لذت
ها و پایدارى نشاط و خوشىها
مى
انجامد ازاین رو اگر چه حجاب از یک سو براى خانمها
محدودیت است و موجب خستگى و زحمت مى
باشد اما از سوى دیگر
اوج احساسات را سالم نگه مى
دارد و عاطفهها
و محبت
ها را در کانون گرم خانواده متمرکز مىسازد
و زن و مرد را از بى
تفاوتى نسبت به همدیگر در نظام خانواده
نجات مى
دهد و این بحرانى است که هم اکنون دامنگیر
جوامع غربى شده است، به طورى که در هنگامه برپایى کانون خانواده که بر اساس عشق و
محبت باید تحکیم شود و مهم
ترین ابزار آن میل جنسى نسبت به
یکدیگر است این میل رو به افول گذاشته و بنیان خانواده
ها
را متزلزل ساخته است، بلکه عشق و عاطفه آن دو، در سال
هاى
قبل از ازدواج و بعد از ازدواج در میان افراد متعدد پخش شده است و تمرکز خود را از
دست داده است.



ازاین رو
«حجاب و پوشش زن»، داراى مشخصه
ها و ویژگىهایى
است که بعضى از آنها اشاره مى
شود:



یک.
حدود و میزان پوشش:
هر اندازه بدن زن پوشیده
تر باشد،
نقش نیرومندترى در دورسازى دیدگان نظاره
گر ایفا مىکند.
اگر نگاه
هاى آلوده را «تیرهاى زهرآلود شیطان» همچنان که در
روایات آمده است
[10]
بدانیم پوشش زن همانند قوسى است که تیرها را کمانه مى
کند
و از اصابت آنها به هدف بازمى
دارد. هر اندازه حجاب کمتر
رعایت شود، تیرهاى شیطانى بیشتر متوجه او مى
گردد و از آن
آسیب مى
بیند. با توجه به این امر، چادر حجاب برتر است؛
زیرا با وجود شرایط دیگر، بیشترین پوشش و مطمئن
ترین مصونیت
ر ا به همراه دارد.



دو.
کیفیت پوشش:
پوشندگى لباس و کیفیت دوخت، بخش مهمى از حجاب را تشکیل مى
دهد.
لباس
هاى نازک و تنگ و بدن نما، آماج پیکان مسموم شیطان و
موجب خیره شدن چشم
هاى هرزه و آلوده است!! در مقابل لباسهاى
مناسب و کاملاً پوشیده، مانع این نگاه
هاى هوسآلود
است.



سه.
رنگ
ها:
برخى از رنگ
ها دیدگان را خیره مىسازد
و باعث جلب توجه مى
شود و علماى دین هر چند نسبت به اصل رنگ
لباس
ها، تأکید چندانى ندارند؛ ولى بر این مسئله پاى مىفشارند
که لباس نباید موجب جلب توجه شود و عواقب سوئى داشته باشد. ازاین رو در طول تاریخ،
زنان مسلمان به میل خود، لباس مشکى را براى حجاب برگزیدند و بدین وسیله احساس امنیت
و مصونیت بیشترى مى
کر دند.
این سنت حسنه، مورد نظر و پذیرش پیامبر و امامان
(علیهم
السلام)
 نیز قرار گرفت. گفتنى است
که عبا و چادر مشکى جزء لباس
هاى
مکروه به شمار نمى
رود و از
آن مستثنا شده است.



چهار.
شیوه گفت
وگو و حرکت: حفظ وقار و متانت، همان
نقشى را دارد که پوشش زن ایفا مى
کند و عدم رعایت آن، عواقب
شومى در پى دارد. قرآن مجید یکى از صفات خوب زنان مؤمن را - که در رفتار دختران
شعیب جلوه
گر است - حیا و وقار مىداند.
[11]



باید
دانست که پیدایش فحشا و فرزندان نامشروع، افزایش طلاق و از هم گسیختگى زندگى
زناشویى و ناآرامى درونى و هیجان جنسى مستمر برخاسته از برهنگى و عشوه
گرى
زنان، همه آثار شوم بى
حجابى و بىبندوبارى
است و این حجاب است که مى
تواند به خوبى مصونیتبخش
باشد.



برخى به
نادرستى ادّعا مى
کنند: حجاب به معناى مقابله با برهنگى را
قبول داریم؛ ولى در هیج جاى قرآن از پوشش مو سخن به میان نیامده است!!



در پاسخ
گفتنى است که؛ زنان حتّى قبل از نزول آیه حجاب موهاى خود را مى
پوشاندند
و مشکل تنها آشکار بودن گردن، گوش، زیر گلو و گردن آنان بود.



همانطور
که مفسران بزرگ (مانند شیخ طوسى و طبرسى) فرموده
اند، در
گذشته دو نوع روسرى براى زنان معمول بود: روسرى
هاى کوچک که
آنها را «خِمار» یا «مقنعه» مى
نامیدند و معمولاً در خانه
از آن استفاده مى
کردند و روسرىهاى
بزرگ که مخصوص بیرون خانه به شمار مى
آمد. زنان با این
روسرى بزرگ - که جلباب خوانده مى
شد و از «مقنعه» بزرگتر
و از «ردا» کوچک
تر است و به چادر امروزین شباهت داشت - مو
و تمام بدن خود را مى
پوشاندند.
[12]



نزدیک
ساختن جلباب «یُدْنِینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ»
کنایه از پوشیدن سر و روى خود با آن است؛
[13]
یعنى، چنان نباشد
که چادر یا روپوش
هاى
بزرگ (مانتو) تنها جنبه تشریفاتى و رسمى داشته باشد و همه پیکرشان را نپوشاند و از
مصادیق «کاسیات عاریات»
[14]
شمرده شوند! قرآن فرمان مى
دهد:
بانوان با مراقبت، جامه را بر خود گیرند و آن را رها نکنند، تا نشان دهند اهل عفاف
و وقار به شمار مى
آیند. از پایان آیه بر مىآید
که پوشش مطلوب آن است که خود به خود دورباش ایجاد مى
کند و
هوس
بازان را ناامید مىسازد.




بنابراین، وظیفه پوشش اسلامى بانوان به معناى حبس و زندانى کردن و قرار دادن آنان
پشت پرده و در نتیجه عدم مشارکت این گروه، در فعالیت
هاى
اجتماعى نیست. این وظیفه بدان معنا است که زن در معاشرت با مردان، بدنش را بپوشاند
و به جلوه گرى و خودنمایى نپردازد و مشارکتش در فعالیت
ها،
بر اصول انسانى و اسلامى استوار باشد.





پوشش زن



 



 




پوشش بدن براى زنان باید چگونه باشد؟



همه
مراجع (به جز صافى): زن باید تمام بدن و موى خود را [به جز گردى صورت و دست
ها
تا مچ] در برابر مرد نامحرم بپوشاند.
[15]



آیتالله
صافى: زن باید تمام بدن و موى خود را در برابر نامحرم بپوشاند و بنابر احتیاط واجب،
باید دست و صورت را نیز بپوشاند.
[16] 





پوشش صورت



 



 




آیا زیر چانه نیز باید از نامحرم پوشانده شود؟



همه
مراجع (به جز سیستانى): آرى، زیر چانه جزء گردى چهره نیست و باید در برابر نامحرم
پوشانده شود.
[17]



آیتالله
سیستانى: آن قسمت از چانه و زیر چانه که در هنگام پوشیدن مقنعه به
طور
معمول پوشانده نمى
شود، حکم گردى صورت را دارد.
[18]





حجاب و نابالغ



 



 




آیا بر زن لازم است در مقابل بچه نابالغ خود را بپوشاند؟



همه
مراجع (به جز بهجت، تبریزى و مکارم): اگر خوب و بد را مى
فهمد
و احتمال مى
دهد که نگاهش به بدن زن، موجب تحریک شهوتش شود؛
بنابر احتیاط واجب باید بدن و موى خود را از او بپوشاند.
[19]



آیتالله
بهجت: اگر خوب و بد را مى
فهمد، بنابر احتیاط واجب باید بدن
و موى خود را از او بپوشاند.
[20]



آیات
عظام تبریزى و مکارم: خیر، لازم نیست؛ ولى بهتر است، بدن و موى خود را از پسرى هم
که خوب و بد را مى
فهمد، بپوشاند.
[21]





وجوب حجاب دختران



 



 




از چه زمانى بر دختر رعایت حجاب واجب مىشود؟



همه
مراجع: زمانى که یکى از نشانه
هاى بلوغ در دختر آشکار شود،
رعایت حجاب بر او واجب مى
گردد.
[22]



تبصره.
نشانه بلوغ در دختر سه چیز است: 1. روییدن موى درشت و خشن زیر شکم (بالاى آلت
تناسلى)، 2. بیرون آمدن منى، 3. تمام شدن نُه سال قمرى. البته به نظر آیت
الله
سیستانى، نشانه بلوغ در دختر تنها تمام شدن نُه سال قمرى است.





اجبار در پوشش



 



 



پدرم
اصرار دارد که من بیش از حد معمول حجابم را رعایت کنم، چه کنم؟



آیات
عظام امام، بهجت، تبریزى، فاضل، مکارم، نورى و وحید: حجاب کامل زن در برابر مرد
نامحرم، پوشاندن تمام بدن - جز گردى صورت و کف دست
ها -
است. اگر شما کمتر از این مقدار بدن خود را مى
پوشانید،
اطاعت از پدرتان در این مورد واجب است؛ ولى اگر بیش از این از شما حجاب مى
خواهند
اطاعت از او واجب نیست؛ مگر آنکه نافرمانى شما باعث آزار و اذیت او شود. پس سعى
کنید به گونه
اى رفتار کنید که پدرتان از شما آزرده خاطر
نشود.
[23]



آیتالله
سیستانى: حجاب کامل زن در برابر مرد نامحرم، پوشاندن تمام بدن -جز گردى صورت و کف
دست
ها - است. اگر شما خود را کمتر از این مقدار مىپوشانید،
اطاعت پدرتان در این مورد واجب است. اما اگر بیش از این از شما حجاب مى
خواهد،
اطاعت او واجب نیست؛ مگر آن که امر پدر، ناشى از دو عامل باشد:



1. شفقت
و دل
سوزى نسبت به شما باشد،



2.
نافرمانى شما باعث آزار و اذیت او شود. بگویید به گونه
اى
رفتار کنید که پدرتان از شما آزرده
خاطر نشود.
[24]



آیتالله
صافى: حجاب کامل زن در برابر مرد نامحرم، پوشاندن تمام بدن است. نسبت به گردى صورت
و دست
ها احتیاط واجب در پوشاندن آن است؛ بنابراین اطاعت
پدرتان در این مورد واجب است.
[25]



تبصره.
اطاعت پدر و مادر در انجام دادن واجبات و ترک محرمات، در حقیقت اطاعت خداوند محسوب
مى
شود و رعایت آن واجب است.





پوشش روى پا



 



 




آیا پوشاندن پشت و روى پا در مقابل نامحرم واجب است؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و مکارم): آرى، باید آن را از نامحرم پوشاند.
[26]



آیتالله
تبریزى: پوشاندن زیر چانه واجب است؛ ولى پوشاندن روى پا تا مچ بنابر احتیاط واجب
است.
[27]



آیتالله
مکارم: خیر، واجب نیست؛ ولى بهتر آن است که پوشانده شود.
[28]



تبصره.
لازم نیست پشت و روى پا به وسیله جوراب پوشانده شود؛ بلکه اگر به وسیله چادر و
مانند آن نیز پوشانده شود، کافى است.





پوشش زیبا رویان



 



 




زنى که مىداند به جهت چهره زیبایش، مردان
نامحرم به او نگاه مى
کنند، چه وظیفهاى
دارد؟ آیا پوشاندن آن واجب است؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، سیستانى، فاضل، مکارم و نورى: اگر
باعث مفسده نشود، پوشاندن چهره بر آنان واجب نیست؛ ولى مردان وظیفه دارند به او
نگاه نکنند.
[29]



آیات
عظام بهجت، تبریزى و وحید: اگر باعث جلب توجه مرد نامحرم شود، بنا بر احتیاط واجب
باید چهره خود را بپوشاند.
[30]



آیتالله
صافى: باید چهره خود را در برابر نامحرم بپوشاند.
[31]





پوشش مشکى



 



 




چرا پوشش بانوان مشکى است؛ با اینکه پوشیدن لباس مشکى در اسلام
مکروه است؟



آیات
عظام امام، بهجت، تبریزى، صافى، فاضل، نورى و وحید: پوشیدن لباس سیاه، هر چند مکروه
است؛ ولى عبا از آن استثنا شده و چادر مشکى نیز داخل عنوان عبا است و مکروه نیست.
[32]



آیات
عظام سیستانى و مکارم: به طور کلى پوشیدن لباس سیاه مکروه نیست؛ افزون بر آن که
چادر مشکى داخل عنوان عبا است و عبا استثنا شده است.
[33]





برترى چادر



 



 




چادر بهتر است یا مانتو؟



همه
مراجع: براى زن کافى است که حجاب کامل [شرعى] را با هر لباس مناسبى، در برابر مرد
نامحرم رعایت کند، ولى بى
شک چادر به عنوان حجاب برتر [به
ویژه در اماکن مذهبى] از ارزش والایى برخوردار است.
[34]





پوشش نزد فامیل



 



 




آیا عدم پوشش دختردایى، دخترعمه، دخترخاله و دخترعمو که تأثیرى در
من نداردـ گناه است؟



همه
مراجع: آرى، گناه است و باید خود را بپوشانند و با سایر نامحرمان تفاوتى ندارند و
نگاه شما بر مو و بدن آنان جایز نیست.
[35] 





پوشش نزد محارم



 



 




آیا دختران مىتوانند با لباس آستین حلقهاى،
در برابر پدر و یا برادرشان ظاهر شوند؟



همه
مراجع: اگر باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
[36]



تبصره.
پدر یا برادر در حکم خصوصیتى ندارند؛ بلکه به طور کلى زن مى
تواند
در برابر تمامى محارم خود، با لباس آستین حلقه
اى ظاهر شود؛
مشروط بر آنکه مفسده
اى در بین نباشد.




حجاب
توریست
ها



 



 




آیا لازم است حجاب را براى توریستها
الزامى کنیم؟



همه
مراجع: افراد توریست از جهت حکم فقهى حجاب، تابع دین خود هستند؛ لکن همان
گونه
که ملزم به رعایت دیگر قوانین کشور هستند، نباید اجازه داده شود خلاف ارزش
هاى
دینى و فرهنگى کشور اقدام کنند و باعث اشاعه فساد و ابتذال اخلاقى شوند.
[37]





حجاب در کشور غیرمسلمان



 



 




آیا حفظ حجاب در سفر به کشورهاى غیرمسلمان واجب است؟



همه
مراجع: آرى، حفظ حجاب کامل [شرعى] بر زن در برابر مرد نامحرم، واجب است؛ خواه
مسلمان باشد یا کافر و یا در کشور اسلامى باشد یا غیراسلامى.
[38]





غفلت از حجاب



 



 




اگر موى زنى به طور غیرعمد بیرون باشد و یا به طور سهوى چادر کنار
برود، آیا گناه کرده است؟



همه
مراجع: اگر بدون توجه و به طور غیرعمد باشد، گناه نکرده است، و از زمانى که متوجه
شد، باید تمام آن را در برابر نامحرم بپوشاند.
[39]





محل دید نامحرم



 



 




رفتن بدون حجاب به حیاط منزلى که ساختمانهاى
بلند بر آن مشرف است، چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، بهجت، صافى، فاضل، مکارم، نورى و وحید: اگر احتمال بدهد که مرد نامحرم
او را مى
بیند، بنابر احتیاط واجب باید حجاب خود را در این
گونه محل
ها حفظ نماید.
[40]



آیتالله
سیستانى: اگر احتمال بدهد که مرد نامحرم او را مى
بیند،
بهتر است خود را بپوشاند.
[41]



تبصره.
اگر بداند که مرد نامحرم او را مى
بیند، به فتواى همه باید
حجاب خود را در این
گونه محلها حفظ
کند.





لباس روشن و نازک



 



 




آیا پوشیدن چادر و لباسهایى با رنگ روشن
در میهمانى
ها و در برابر نامحرم - نه به قصد جذب نگاه مرد
نامحرم- حرام است؟



همه
مراجع: اگر باعث جلب توجه نامحرم و مفسده نشود، اشکال ندارد.
[42]



تبصره.
اگر لباس به گونه
اى بدننما باشد و
یا زینت محسوب شود، پوشاندن آن واجب است.





جوراب نازک



 



 




پوشیدن جوراب نازک چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر ظاهر پا در آن پیدا باشد، پوشیدن آن جایز نیست.
[43]



تبصره.
به فتواى آیت
الله مکارم پوشاندن روى پا در صورتى که مفسده
نداشته باشد واجب نیست.




لباسهاى
تنگ



 



 



پوشیدن
مانتوهایى که برجستگى
هاى بدن (مانند سینه و پشت) را نمایان
مى
کند، چگونه است؟




همه
مراجع: اگر باعث تهییج شهوت باشد، جایز نیست.
[44]



 




پــوشـیـدن لباسهــاى تنــگ و تحریک
کننــده - کــه برجستگى
هاى بدن زن در آن پیدا است - چه
حکمى دارد؟



همه
مراجع: پوشیدن این نوع لباس
ها [در فرض مذکور] جایز نیست و
باید آنان را با چادر یا مانتوى مناسب و گشاد بپوشاند.
[45]





پوشش حجم مو



 



 




مشخص شدن حجم موى زن از زیر چادر چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر باعث تهییج شهوت دیگران نشود، اشکال ندارد.
[46]



 کلاه گیس



 



 




آیا استفاده از کلاه گیس به جاى روسرى کفایت مىکند؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى و فاضل: بنابر احتیاط واجب، باید کلاه
گیس را از نامحرم بپوشاند.
[47]



آیات
عظام بهجت و وحید: اگر باعث مفسده شود، جایز نیست.
[48]



آیات
عظام تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و نورى: خیر، کلاه گیس خود یک نوع زینت است و
باید از نامحرم پوشانده شود.
[49]





کلاه گیس در خارج کشور



 



 



آیا
براى رفتن به خارج از کشور، مى
توانیم با کلاه گیس
نزد مرد نامحرم عکس بیندازیم؟
[50]



آیات
عظام امام، خامنه
اى و فاضل: بنابر احتیاط واجب، باید کلاه
گیس را از نامحرم پوشاند.



آیات
عظام بهجت و وحید: اگر باعث مفسده شود، جایز نیست.



آیات
عظام تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و نورى: خیر، کلاه گیس خود یک نوع زینت است و
باید از نامحرم پوشانده شود.





کلاه گیس بازیگران



 



 




آیا در بازیگرى و تئاتر خانمها مىتوانند
به جاى روسرى از کلاه گیس استفاده کرد؟
[51]



آیات
عظام امام، خامنه
اى و فاضل: بنابر احتیاط واجب، باید کلاه
گیس را از نامحرم پوشاند.



آیات
عظام بهجت و وحید: اگر باعث مفسده شود، جایز نیست.



آیات
عظام تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و نورى: خیر، کلاه گیس خود یک نوع زینت است و
باید از نامحرم پوشانده شود.



 




آیا نگاه شوهر به کلاه گیس همسرش که از موى زنان نامحرم درست شده،
جایز است؟



همه
مراجع (به جز امام، بهجت، خامنه
اى و فاضل): نگاه به آن
اشکال ندارد.
[52]



آیات
عظام امام، خامنه
اى و فاضل: بنابر احتیاط واجب نگاه به آن
جایز نیست.
[53]



 آیتالله
بهجت: جایز نیست، بنا بر احوط.
[54]





کفش صدادار



 



 




آیا پوشیدن کفشهاى صدادار براى بانوان
اشکال دارد؟



همه
مراجع: اگر باعث جلب توجه مرد نامحرم و مفسده شود، پوشیدن آن اشکال دارد.
[55]





لباس ابریشم



 



 




حکم پوشیدن لباس ابریشم براى زن و مرد چیست؟



همه
مراجع: اگر ابریشم خالص باشد، پوشیدن آن براى مرد حرام است؛ ولى براى زن اشکال
ندارد.
[56]



 




آیا پوشیدن لباسى که آستر آن ابریشم است، براى مرد جایز است؟



همه
مراجع (به جز بهجت): خیر، جایز نیست.
[57]



آیتالله
بهجت: بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.
[58]





کروات



 



 




حکم خریدن و پوشیدن کروات براى داماد چیست؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، مکارم و نورى: اگر باعث ترویج فرهنگ
غرب شود، جایز نیست.
[59]



آیتالله
بهجت: خرید و فروش و استفاده از کراوات اشکال دارد.
[60]



آیتالله
صافى: بنابر احتیاط، استفاده نکنند.
[61]



آیات
عظام تبریزى، سیستانى و فاضل: براى مسلمان بهتر است، از لباسى که باعث تشبه به
غیرمسلمانان شود، اجتناب کند.
[62]



آیتالله
وحید: آنچه که باعث تشبه به غیرمسلمانان شود، جایز نیست.
[63]



تبصره.
اگر در موردى بر پوشیدن کروات مفسده
اى مترتب شود، پوشیدن
آن حرام مى
شود.





آستین کوتاه



 



 




پوشیدن پیراهن آستین کوتاه توسط مردان در مقابل زن نامحرم، چه حکمى
دارد؟



همه
مراجع (به جز صافى و نورى): اگر باعث مفسده نشود اشکال ندارد.
[64]



آیتالله
صافى: چنانچه مرد بداند زنان با قصد لذت به دستانش نگاه مى
کنند،
احتیاط واجب پوشاندن آن است.
[65]



آیتالله
نورى: اگر مخالف عفّت عمومى نباشد و در نظر افراد متشرع منکر محسوب نشود، اشکال
ندارد.
[66]




لباس
رنگارنگ مردان



 



 




آیا پوشیدن لباسهاى جذاب و رنگارنگ در
برابر نامحرم، براى مردان جایز است؟



همه
مراجع: اگر منشأ فسادى خاص نشود، اشکال ندارد.
[67]



 



 



 




فصل دوم : نگاه به نامحرم





قرآن و نگاه نامحرم



 



 




آیا درباره نگاه به نامحرم آیهاى در قرآن
هست؟



«قُلْ
لِلْمُوْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ
»
[68]



«به
مؤمنان بگو: چشم
هاى خود را از نگاه به نامحرم فرو گیرند».



«وَ
قُلْ لِلْمُوْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ
»
[69]



«و به
زنان با ایمان بگو: چشم
هاى خود را از نگاه هوس آلود فرو
گیرند».



گفتنى
است اگر انسان به خوبى بداند؛ «عالم محضر خداوند است» و باور کند هیچ یک از اعمال و
حرکات ما از دید الهى پنهان نیست و این مطلب را بارها و بارها به خود تلقین کند تا
به مرحله احساس و باور قلبى برسد. ترک عملى که موجب ناخشنودى خداوند است کارى ممکن
و شدنى مى
باشد.



پیامبر
بزرگ اسلام در حدیثى مى
فرماید: «یابن
آدم... و اِنْ نازَعَک بَصرُکَ الى بعضِ مَا حَرمَتْ علیک فقد اَعنتُکَ عَلیهِ
بطبقتین فاطبق
»
[70]؛
«فرزند آدم!... اگر چشمت بخواهد تو را به نگاه حرام بکشاند من دو پلک در اختیار تو
قرار داده
ام، پس آنها را فرو بند».



و نیز
پیامبر می
فرماید: «هر چشمى در روز قیامت گریان است، مگر سه
چشم؛ چشمى که از خوف خداوند بگرید و چشمى که از محارم الهى بسته گردد و چشمى که در
راه خدا بیدار بماند».




امیرمومنان
(علیه
السلام)
 مىفرماید:
«هر کس چشمش را آزاد بگذارد، حسرتش زیاد مى
گردد»
[71].



حضرت
صادق
(علیه
السلام)
 در حدیثى نورانى مىفرماید:
«النظر سهم مسموم من سهام ابلیس من ترکها للّه عزّوجلّ لا
لغیره اعقبه امنا و ایمانا یجد طعمه
»
[72]
؛ «نگاه ناروا تیرى مسموم از تیرهاى شیطان است. هر کس آن را تنها به خاطر خدا ترک
کند، خداوند آرامش و ایمانى به او مى
دهد که طعم گواراى آن
را در خود مى
یابد».



با
مراقبت درونى و دورى از زمینه
هاى
بیرونى و سپردن دل و روح خود به خداوند از دستبرد شیطان مى
توان
محفوظ ماند و اگر انسان با وجود مواظبت و پاسدارى از دل و چشمش گاهى فریب خورد و
نگاهى نابه جا انداخت، مى
تواند با توبه فورى، این خطا را
جبران کند و اثر سوء آن را از جان و روحش پاک کند. مهم این است که نگاه حرام به
صورت عادت در نیاید و قبح آن شکسته نگردد، یعنى باید هوشیار باشد و از دل و چشم خود
نگهبانى دهد و اگر گرفتار خطا شد با سلاح توبه دشمن را ناکارا کند. چون اگر چشم رها
و آزاد گردد و به هر صورت و هر منظره
اى نگاه کند، این کار
عادت و ملکه انسان مى
شود و
در روایتى از امام عسکرى
(علیه
السلام)
 آمده است: «برگرداندن صاحب
عادت از عادتش مانند معجزه است»
[73]



اگر
انسان به خوبى بفهمد که بسیارى از آلودگى
ها و انحرافات از
یک نگاه ناروا که نگاه
هاى بعدى را به دنبال داشته و
استغفار و توبه
اى همراه آن نبوده، سرچشمه گرفته، همین فکر،
عامل کنترل بسیار مهمى است که انسان بیدار و هوشیار را از خطا حفظ مى
کند.



 نگاههاى
حرام



 



 




نگاههاى ممنوع و حرام کدام است؟



نگاههاى
حرام عبارت است از:



1. نگاه
به چهره آرایش کرده زن،



2. نگاه
به زیور آلات زن،



3. نگاه
به عکس بى
حجاب زن آشنا،



4. نگاه
با ریبه (ترس افتادن به حرام)،



5. نگاه
به بدن مرد نامحرم (به جز صورت و دست
ها)،



6. نگاه
به تمام بدن زن نامحرم (به جز صورت و دست
ها تا مچ)،



7. نگاه
هوس آلود (هر چند به صورت و دست
ها و یا به بدن همجنس).





نگاه حرام



 



 




آیا نگاه حرام جزء گناهان کبیره است؟



خیر، ولى
اگر نگاه حرام به عمد تکرار و بر آن اصرار ورزیده شود، حکم گناه کبیره را پیدا مى
کند.
[74]




نگاههاى
حلال



 



 




نگاههاى جایز و حلال کدام است؟



نگاههاى
جایز (به شرط آن که بدون قصد لذت و ریبه) عبارت است از:



1. نگاه
به زن روستانشین که نوعاً خود را نمى
پوشاند،
[75]



2. نگاه
به عکس بى
حجاب زن ناشناس،



3. نگاه
هم
جنس به همجنس (به جز عورت)،



4. نگاه
به زن به منظور ازدواج (با شرایط خاص)،



5. نگاه
به زن کهنسال
[76]
که هیچ گونه رغبتى به ازدواج با او نیست،



6. نگاه
به زن غیرمسلمان؛ خواه از اهل کتاب باشد یا نه.
[77]



تبصره.
جواز نگاه
هاى یاد شده در صورتى است که با قصد لذت و یا ترس
افتادن به گناه همراه نشود.


 




حکم نگاه کردن به صورت نامحرم چیست؟ اگر نگاه به طور «خیره» و نه
از روى قصد و غرضى باشد، باز هم اشکالى دارد؟



همه
مراجع (به جز صافى): نگاه به صورت نامحرم، اگر بدون قصد لذّت و ترس افتادن به حرام
باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر با یکى از این دو مشخصه همراه باشد، جایز نیست.
[78]



 آیتالله
صافى: نگاه به قصد لذت حرام است و بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز بنابر
احتیاط واجب جایز نیست.
[79]



تبصره.
فرض مسئله در رساله
هاى عملیه، در مورد نگاه عمدى و پیوسته
است؛ وگرنه نگاه اتفاقى به فتواى همه مراجع تقلید اشکالى ندارد.





نگاه به پاى نامحرم



 



 




آیا نگاه کردن به پاى زن نامحرم، از مچ به پایین جایز است؟



همه
مراجع (به جز مکارم): خیر، نگاه به پاى زن از مچ به پایین نیز - هر چند بدون قصد
لذت - حرام است.
[80]



آیتالله
مکارم: آرى، ولى بهتر آن است که نگاه نکند؛ و در صورتى که مفسده داشته باشد، بنا بر
احتیاط جایز نیست.
[81]





نگاه از آینه



 



 




آیا نگاه به موهاى زن نامحرم، از داخل آینه جایز است؟



همه
مراجع: خیر، جایز نیست.
[82]



تبصره.
حکم نگاه از آینه، شیشه، آب صاف و مانند آن، با عکس و فیلم زن تفاوت دارد. نگاه از
داخل آینه به زن نامحرم جایز نیست؛ ولى نگاه به عکس و فیلم او - اگر ناآشنا باشد-
بدون قصد لذت جایز است.




نگاه به
زیبایى
ها



 



 




اگر انسان همان طور که از دیدن باغ و گلستان لذت مىبرد،
از نگاه کردن به چهره زن لذت ببرد؛ آیا این کار حرام است و مصداق قصد لذت به حساب
مى
آید؟



همه
مراجع: این گونه نگاه
ها چون جنبه لذت جنسى دارد، جایز
نیست.
[83]





نگاه به مانتویى



 



 




آیا نگاه به برجستگىهاى بدن زن نامحرم
(مانند سینه و پشت) از روى لباس و مانتو جایز است؟



همه
مراجع: اگر با قصد لذت باشد و یا بترسد که به گناه بیفتد، نگاه به این مواضع جایز
نیست.
[84]





نگاه به مرد



 



 




آیا همان گونه که نگاه مرد به زن حرام است، نگاه زن به مرد نیز
حرام است؟



همه
مراجع (به جز بهجت و سیستانى): آرى، نگاه زن به بدن مرد نامحرم [به جز: سر، گردن و
دست
ها و جاهایى که معمولاً آن را نمىپوشانند]
حرام است؛ هرچند بدون قصد لذت باشد.
[85]



 آیات
عظام بهجت و سیستانى: نگاه زن به بدن مرد نامحرم با قصد لذت حرام است و بنابر
احتیاط واجب بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام هم نیز [به جز: قسمتى از بدن که
معمولاً آن را نمى
پوشانند مانند سر و دستها]
جایز نیست.
[86]



 




حکـم نـگـاه کـردن زن بــه بــازو و آرنج مـــرد نامـحرم چیست؟



آیات
عظام امام، صافى و فاضل: جایز نیست.
[87]



آیتالله
بهجت: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
[88]



آیات
عظام تبریزى، سیستانى، مکارم، نورى و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه
باشد، اشکالى ندارد.
[89]



آیتالله
خامنه
اى: اگر معمولاً مىپوشانند،
جایز نیست.
[90]



 




آیا زنان مىتوانند به حجم بدن مرد نامحرم
(مانند پشت و سینه) از روى لباس نگاه کنند؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.
[91]





نگاه به استاد



 



 




حکم نگاه پیوسته به صورت استاد زن، در هنگام درس چیست؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و صافى): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال
ندارد.
[92]



آیات
عظام تبریزى و صافى: بدون قصد لذت نیز بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ ولى اگر نگاه
اتفاقى باشد، اشکال ندارد.
[93]



 



 




نگاه پیوسته دختران به چهره استاد نامحرم مرد، در کلاس درس چه حکمى
دارد؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.
[97]





نگاه به شاگردان



 



 




تکلیف استادى که به عدهاى از دختران درس
مى
دهد؛ ولى نمىتواند خود را از
نگاه هوس
آلود کنترل کند، چیست؟



همه
مراجع: باید تدریس براى آنان را رها کند.
[98]





نگاه خواستگارى



 



 



 




در چه صورت مىتوانم به چهره، گردن و موهاى
دخترى که قصد ازدواج با او را دارم، نگاه کنم؟



همه
مراجع (به جز صافى): نگاه به دختر مورد نظر با شرایط ذیل جایز است:



1. به
قصد لذت و ریبه نباشد [هر چند بداند با نگاه لذت قهرى پیدا مى
شود].



2. براى
آگاهى از وضع جسمانى دختر باشد (پس اگر از حال او آگاه است، نگاه او جایز نیست).



3. مانعى
از ازدواج در میان نباشد (براى مثال دختر شوهر نداشته باشد).



4.
احتمال بدهد دختر او را رد نمى
کند.
[99]



آیتالله
صافى: با رعایت شرایط یاد شده، بنابر احتیاط واجب تنها به صورت و دست
ها
تا مچ اکتفا کند.
[100]




نگاههاى
خیابانى



 



 




شخصى قصد ازدواج دارد؛ آیا مىتواند بدون
قصد لذت به چهره و موهاى خانم
ها (مثلاً در خیابان) نگاه
کند تا کسى را بپسندد و بعد از او خواستگارى کند؟



همه
مراجع: این نوع نگاه
ها جایز نیست.
[101]



تبصره.
نگاه به دختر به منظور ازدواج با او، شرایطى دارد که با رعایت آن جایز مى
شود.
(ر.ک: پرسش با عنوان نگاه خواستگاری).





نگاه به نامزد



 



 




آیا نگاه به بدن نامزد خود که هنوز نامحرم است - ولى محرم شدن قطعى
است - جایز است؟



همه
مراجع: خیر، نامزد نامحرم با سایر زنان تفاوتى ندارد.
[102]





نگاه ناخودآگاه



 



 




با توجه به اینکه کلاسهاى دانشجویان دختر
و پسر با هم برگزار مى
شود، طبعاً ناخودآگاه چشم انسان به
دختران نامحرم مى
افتد؛ حکم آن در صورتى که بدون قصد لذت
باشد چیست؟



همه
مراجع: اگر ناخود آگاه و بدون قصد لذت باشد، اشکال ندارد.
[103]



تبصره.
طبق فتواى آیات عظام بهجت و صافى، اصل اختلاط دختر و پسر در یک کلاس با توجه به
اینکه در معرض فساد است، جایز نیست (ر.ک: پرسش با عنوان اختلاط دانشجویان)



 




با وضعى که زنان بیرون مىآیند و ما نیز
مجبوریم به کوچه و خیابان برویم و چشم
مان به آنان مىافتد،
تکلیف چیست؟



همه
مراجع: نگاه اتفاقى به بدن و موى آنان حرام نیست؛ ولى باید از نگاه عمدى [و پیوسته]
اجتناب کرد.
[104]



تبصره.
نگاه به زنان بى
بند و بار حکم خاصى دارد که در «نگاه به بىحجاب»
آمده است.





نگاه به فامیل



 



 




نگاه به زنان نامحرم - به ویژه فامیل و آشنا - بدون قصد لذت و تنها
از روى علاقه و محبت (مثلاً به چشم خواهرى) باشد، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و صافى): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، نگاه به
صورت و دست
ها تا مچ جایز است، ولى نگاه به جاهاى دیگر [هرچند
بدون قصد لذت] حرام است.
[105]



آیات
عظام تبریزى و صافى: نگاه به بدن آنان [هر چند بدون قصد لذت] حرام است و بنابر
احتیاط واجب، به صورت و دست
ها تا مچ نیز بدون قصد لذت نگاه
نشود.
[106]




 نگاه
به محرم



 



 




زن و مرد محرم تا چه اندازه مىتوانند به
بدن یکدیگر نگاه کنند؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و مکارم): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، مى
توانند
به تمام بدن یکدیگر [به جز عورت] نگاه کنند.
[107]



آیتالله
مکارم: اگر قصد لذت و ترس افتادن به حرام نباشد، مى
توانند
تنها به آن مقدارى که در میان محارم، نپوشاندنش معمول است، نگاه کنند و در غیر آن
(مثلاً ما بین ناف تا زانوها) بنابر احتیاط واجب، نگاه به آن جایز نیست.
[108]



آیتالله
تبریزى: نگاه به مابین ناف و زانو بنا بر احتیاط واجب جایز نیست.
[109]





نگاه به همجنس



 



 




نگاه مرد به بدن مرد و زن به بدن زن، تا چه حدودى جایز است؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، مى
توانند
به تمام بدن یکدیگر [به جز عورت] نگاه کنند.
[110]





نگاه به بدحجاب



 



 




نگاه کردن به موهاى زنان بدحجاب - که هیچ گونه امر و نهى در آنان
تأثیر ندارد - چگونه است؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، صافى، فاضل و نورى: بنابر احتیاط
واجب، بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
[111]



آیتالله
بهجت: بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
[112]



آیات
عظام تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد،
اشکال ندارد.
[113]





نگاه به روستایى



 



 




در بعضى از مناطق ایران، زنان روستانشینى هستند که نوعاً خود را
نمى
پوشانند؛ آیا مىتوان بدون قصد
لذت به آنها نگاه کرد؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، صافى، فاضل و نورى: بنابر احتیاط
واجب، بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
[114]



آیات
عظام بهجت و مکارم: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
[115]



آیات
عظام تبریزى، سیستانى و وحید: چنانچه از زنان بى
باکى است
که اگر او را امر به حجاب کنند اعتنا نمى
کنند نگاه به آنان
بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام، اشکال ندارد.
[116]





نگاه به زنان اهل تسنن



 



 




آیا نگاه به مو و بدن زنان اهل تسنن جایز است؟



همه
مراجع: خیر، نگاه به آنان نیز همان حکم نگاه به زنان شیعه را دارد.
[117]





نگاه به مسلمانان خارجى



 



 




حکم نگاه کردن به زنان مسلمان که در کشورهاى خارجى فاقد حجاب و
پوشش اسلامى
اند، چگونه است؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، صافى، فاضل و نورى: بنابر احتیاط
واجب، بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز جایز نیست.
[118]



آیتالله
بهجت: نگاه به آنان جایز نیست؛ هر چند بدون قصد لذت باشد.
[119]



آیات
عظام تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد،
اشکال ندارد (مگر اینکه از زنانى باشند که اگر آنان را نهى کنند بپذیرند).
[120]





نگاه به غیرمسلمان



 



 




آیا نگاه کردن به زن غیرمسلمان که پوششى ندارد، جایز است؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد؛ تنها نگاه به جاهایى از بدنشان
که معمولاً آن را نمى
پوشانند، جایز است.
[121]





نگاه به کهنسال



 



 




آیا نگاه کردن به مو، گردن و دستهاى زن
کهنسال جایز است؟



همه
مراجع: بدون قصد لذت، اشکال ندارد.
[122]


 




حکم نگاه به زنان کهنسالى که چهره و موهاى خود را آرایش و تزیین
کرده
اند، چیست؟



همه
مراجع: در فرض مذکور، نگاه به آنان جایز نیست.
[123]





نگاه پسر بچه



 



 




آیا پسر بچه ممیز، مىتواند به مو و بدن
نامحرم نگاه کند؟



همه
مراجع (به جز مکارم و تبریزى): پسر بچه ممیز تکلیف ندارد و نگاهش به زن بى
اشکال
است؛ ولى بنابر احتیاط واجب، زن باید بدن و موى خود را از پسر بچه ممیزى که نگاهش
به زن، باعث تحریک شهوت او مى
شود، بپوشاند.
[124]



آیات
عظام تبریزى و مکارم: پسر بچه ممیز تکلیف ندارد و نگاهش به زن بى
اشکال
است؛ ولى بهتر  است زن بدن و موى خود را از او بپوشاند.
[125]



تبصره.
حکم «نگاه پسر بچه ممیز به زن بى
اشکال است» در رسالههاى
عملیه نیامده است؛ ولى از آنجا که فقیهان یکى از نشانه
هاى
تکلیف را بلوغ مى
دانند، پسربچه ممیز مشمول آن قرار نمىگیرد.





نگاه به زیورآلات



 



 




حکم نگاه به زیورآلات زن نامحرم از روى لباس چیست؟



آیات
عظام امام، فاضل و نورى: بنابراحتیاط واجب نگاه به آنها جایز نیست.
[126]



آیات
عظام بهجت، تبریزى، خامنه
اى، صافى، مکارم و وحید: نگاه به
آنها جایز نیست.
[127]



آیتالله
سیستانى: نگاه به گردنبند و مانند آن جایز نیست؛ ولى نگاه به النگو و دستبند آنان -
بدون قصد لذت - اشکال ندارد.
[128]


 




نگاه کردن مردان به حلقه ازدواج یا انگشتر عقیق خانمها
چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، بهجت، خامنه
اى، صافى و فاضل: نگاه به آن جایز
نیست.
[129]



آیتالله
تبریزى: نگاه به انگشترى که به طور معمول نزد زنان متعارف است اشکال ندارد.
[130]



آیات
عظام سیستانى، مکارم و نورى: بدون قصد لذت اشکال ندارد.
[131]



آیتالله
وحید: بنا بر احتیاط واجب جایز نیست.
[132]





نگاه به ورزشکاران



 



 




آیا دیدن ورزش فوتبال، کشتى و مانند آن، که مردان با شورت و زیرپوش
بازى مى
کنند، از نزدیک براى زنان جایز است؟



همه
مراجع (به جز بهجت، تبریزى و سیستانى): خیر، نگاه زن به بدن مرد نامحرم، جایز نیست؛
هر چند بدون قصد لذت باشد.
[133]



آیتالله
بهجت: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
[134]



آیتالله
تبریزى: اگر به قصد لذت یا ترس افتادن به گناه باشد، نگاه به بدن آنان جایز نیست.
[135]



آیتالله
سیستانى: در ورزش فوتبال اگر نگاه با قصد لذت یا ترس افتادن به گناه باشد، حرام است
و در ورزش کشتى بنابر احتیاط واجب، بدون قصد لذت نیز جایز نیست.
[136]





نگاه به فیلم ورزشى



 



 




حکم تماشاى کشتىگیران و سایر ورزشکاران با
بدن نیمه برهنه از تلویزیون براى بانوان چگونه است؟



آیات
عظام امام، تبریزى و فاضل، مکارم، نورى و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به
حرام باشد و باعث مفسده هم نشود، اشکال ندارد.
[137]



آیات
عظام بهجت، صافى: با توجه به اینکه نگاه به این نوع برنامه
ها
باعث فساد و تهییج شهوت مى
شود، جایز نیست.
[138]



آیتالله
خامنه
اى: اگر به طور غیرزنده پخش شود و قصد لذت و ترس
افتادن به حرام نباشد، اشکال ندارد.
[139]



آیتالله
سیستانى: بنا بر احتیاط واجب، زن اندام مرد نامحرم را بدون لذت، حتى در صفحه
تلویزیون هم ننگرد مگر دست و پا و آنچه که معمولاً پوشانده نمى
شود.
[140]



تبصره.
پاسخ یاد شده در جایى است که مردان ورزشکار و کشتى
گیر،
ناشناس باشند وگرنه به فتواى مراجع تقلید، تماشاى آن حرام است.





نگاه به دختر بچه



 



 




آیا نگاه کردن به مو و بدن دختر نابالغ جایز است؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى و سیستانى: اگر بدون قصد لذت و ترس
افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد؛ ولى بنابر احتیاط [مستحب] به جاهایى [مانند ران،
شکم و سینه] که معمولاً آنها را مى
پوشانند، نگاه نکند.
[141]



آیتالله
بهجت: اگر دخترى است که خوب و بد را مى
فهمد، بنابر احتیاط
واجب نگاه به او - خواه با قصد لذت باشد یا بدون آن - جایز نیست.
[142]



آیات
عظام تبریزى، صافى و وحید: اگر دخترى است که خوب و بد را مى
فهمد
نگاه به او [هر چند بدون قصد لذت] جایز نیست.
[143]



آیات
عظام فاضل، مکارم و نورى: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال
ندارد، ولى بنابر احتیاط واجب به جاهایى [مانند ران، شکم و سینه] که معمولاً آنها
را مى
پوشانند، نگاه نکند.
[144]


 




از دخترانى که کوچک و با چادر مىباشند
خوشم مى
آید، چون معنویت خاصى دارند؛ آیا نگاه کردن به آنها
اشکال دارد؟



همه
مراجع: اگر نگاه به آنان بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
[145]





نگاه به پسر بچه



 



 




حکم نگاه زن به بدن پسر بچه ممیز (به جز عورت او) چیست؟



همه
مراجع (به جز بهجت): بدون قصد لذت اشکال ندارد.
[146]



آیتالله
بهجت: اگر خوب و بد را مى
فهمد، بنابر احتیاط واجب نگاه به
بدن او جایز نیست.
[147]





نگاه به عورت بچه



 



 




نگاه کردن به عورت بچه چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، سیستانى، فاضل، مکارم و نورى: نگاه کردن به عورت بچه ممیزى که خوب و بد
را مى
فهمد، بنابر احتیاط واجب جایز نیست؛ هر چند از پشت
شیشه و مانند آن باشد.
[148]



آیات
عظام بهجت، تبریزى، خامنه
اى، صافى و وحید: نگاه کردن به
عورت بچه ممیزى که خوب و بد را مى
فهمد، جایز نیست؛ هر چند
از پشت شیشه و مانند آن باشد.
[149]



 



 




فصل سوم: عکس و
فیلم نامحرم  


 





عکس و فیلم ناشناس



 



 




نگاه مرد به عکس و فیلم بىحجاب زن ناشناس،
چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و مفسده
اى
در بین نباشد، اشکال ندارد.
[150]




نگاه
خواستگارى
 به عکس



 



 



 




آیا مرد
مى
تواند
براى آگاهى از خصوصیات جسمى و زیبایى دخترى که مى
خواهد
با او ازدواج کند، عکس یا فیلم او را مشاهده کند؟ در صورتى که دختر، فامیل و آشنا
باشد، چه حکمى دارد؟




همه
مراجع:
 اگر
بدون قصد لذت باشد، اشکال ندارد؛ هر چند آن دختر از فامیل و آشنایان باشد.[151] 





عکس و فیلم آشنا



 



 




نگاه کردن به عکس و فیلمهاى زنان فامیل و
آشنا که در آن بدون حجاب مشاهده مى
شوند، چگونه است؟



آیات
عظام امام و نورى: اگر از زنانى
اند که به حفظ حجاب شرعى
پایبند هستند، نگاه کردن به عکس و فیلم آنان حرام است.
[152]



آیات
عظام بهجت و فاضل: بنابر احتیاط واجب نگاه کردن به عکس و فیلم آنان، جایز نیست.
[153]



آیات
عظام تبریزى، خامنه
اى و صافى: نگاه کردن به عکس و فیلم
آنان (به ویژه در مواردى که در معرض هتک و فساد باشند)، حرام است.
[154]



آیات
عظام سیستانى، مکارم و وحید: اگر از زنانى
اند که به حفظ
حجاب شرعى پایبند هستند، بنابر احتیاط واجب نگاه کردن به عکس و فیلم آنان جایز
نیست.
[155]



 




نگاه به عکس و فیلم برخى از فامیلها و
آشنایان که از نظر حجاب بى
بند و بار و بىباک
هستند، حکمش چیست؟



آیات
عظام امام، تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید: اگر باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
[156]



 آیات
عظام بهجت، فاضل و صافى: بنابر احتیاط واجب نگاه به عکس و فیلم آنان، جایز نیست.
[157]



آیتالله
خامنه
اى: نگاه کردن به عکس و فیلم آنان جایز نیست.
[158]





عکس از دنیا رفته



 



 




حکم مشاهده و فیلم زنان فامیل که از دنیا رفتهاند،
چیست؟



همه
مراجع: حکم نگاه به عکس و فیلم دوران حیات آنان را دارد و هیچ تفاوتى نمى
کند.
[159]





عکس بازیگران



 



 




اخیراً از بازیگران زن پوسترهایى تهیه شده است. برخى از آنان موهاى
خود را بیرون انداخته
اند و بعضى دیگر لباسهاى
تنگ و اندام
نما پوشیده و عکس انداختهاند،
در این مورد حکم چگونه است؟



همه
مراجع: اگر نشر و نگاه به آنان باعث مفسده گردد، جایز نیست.
[160]





نگاه به عکس دختر



 



 




نگاه کردن به عکس بدون حجاب دختر بچههاى
ممیز، چگونه است؟



همه
مراجع: اگر با قصد لذت نباشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
[161]





عکس دوران کودکى



 



 




دیدن عکس دوران کودکى زنان نامحرم، در صورتى که پوشش کافى نداشته
باشند، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز سیستانى): اگر نگاه به آن باعث هتک آنان و تحریک شهوت نشود، اشکال
ندارد.
[162]



آیتالله
سیستانى: اگر عکس یاد شده از وضع کنونى زن حکایت کند و او را نیز بشناسد، بنابر
احتیاط واجب جایز نیست.
[163]




فیلمهاى
صدا و سیما



 



 




نگاه به فیلمهاى ایرانى و خارجى که در
آنها حجاب رعایت نمى
شود و از صدا و سیما پخش مىشوند،
چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و باعث مفاسد و انحرافات اخلاقى
نشود، اشکال ندارد.
[164]




فیلمهاى
وزارت ارشاد



 



 




نگاه به فیلمهاى مجاز داخلى و خارجى که به
وسیله وزارت ارشاد اجازه داده شده است، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر [در حد ابتذال نبوده] و بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و باعث
مفاسد و انحرافات اخلاقى نشود، اشکالى ندارد [خواه فیلم داخلى باشد یا خارجى].
[165]




پخش زنده و
غیرزنده



 



 




حکم تماشاى زن بىحجاب در رسانههاى
تصویرى به صورت زنده و غیرزنده چیست؟



همه
مراجع (به جز تبریزى، خامنه
اى و وحید): اگر بدون قصد لذت و
ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد و تفاوتى بین پخش زنده و
غیرزنده نمى
کند.
[166]



آیات
عظام تبریزى و وحید: بین پخش زنده و غیرزنده تفاوت است. اگر به طور غیرزنده پخش شود
و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد و اگر به طور زنده باشد، نگاه به آن [هر چند باعث
مفسده نیز نشود] جایز نیست.
[167]



آیتالله
خامنه
اى: بین پخش زنده و غیرزنده تفاوت است. اگر به طور
غیرزنده پخش شود و بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود،
اشکال ندارد و اگر به طور زنده باشد، بنابر احتیاط واجب، نگاه به آن [هر چند باعث
مفسده نیز نشود] جایز نیست.
[168]





تفاوت فیلم و عکس



 



 




آیا نگاه به فیلم با نگاه به عکس زن نامحرم بىحجاب،
تفاوت دارد؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و خامنه
اى): بین فیلم و عکس تفاوتى در
حکم نیست و فیلم همان عکس متحرک است.



آیتالله
تبریزى: بین فیلمى که به طور غیرمستقیم و غیرزنده پخش مى
شود
و عکس تفاوتى در حکم نیست؛ ولى نگاه به فیلم زنده، حکم نگاه به شخص را دارد و با
عکس فرق مى
کند.



آیتالله
خامنه
اى: بین فیلمى که به طور غیرمستقیم و غیرزنده پخش مىشود
و عکس تفاوتى در حکم نیست؛ ولى نگاه به فیلم زنده بنابر احتیاط واجب حکم نگاه به
شخص را دارد و با عکس فرق مى
کند.
[169]





مشاهده نامحرم در چت



 



 




آیا در چت با نامحرم در اینترنت، مىتوان
به چهره بى
حجاب او که از دوربین کامپیوترى مشاهده مىشود،
نگاه کرد؟



همه
مراجع (به جز تبریزى، خامنه
اى و مکارم): اگر بدون قصد لذت
و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.



آیتالله
تبریزى: نگاه به آن [هر چند باعث مفسده نیز نشود] جایز نیست.



آیتالله
خامنه
اى: بنابر احتیاط واجب، نگاه به آن [هر چند باعث
مفسده نیز نشود] جایز نیست.



آیتالله
مکارم: چت کردن با جنس مخالف اشکال دارد و غالباً پیامدهاى مخفى به همراه دارد.
[170]





عکس و فیلم مبتذل



 



 




نگاه به فیلمهاى مبتذل که بیشتر زنان
غیرمسلمان در آن بازى مى
کنند - در صورتى که موجب تحریک
انسان نشود- چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: نگاه به فیلم
هایى که موجب تحریک شهوت بر حرام یا
ترویج فساد در جامعه باشد، جایز نیست.
[171]





عکس مبتذل


غیرمسلمانان



 



 




نگاه کردن به عکسهاى عریان و برهنه زنان و
مردان غیرمسلمان چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، تبریزى، خامنه
اى، سیستانى، فاضل و وحید: اگر با
قصد لذت باشد، حرام است و بنابر احتیاط واجب بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام نیز
جایز نیست.
[172]



آیات
عظام بهجت، صافى، مکارم و نورى: نگاه به آن جایز نیست؛ هر چند بدون قصد لذت باشد.
[173]




دفع افسد به
فاسد



 



 




آیا به منظور جذب جوانان و نرفتن آنان به سمت برنامههاى
مبتذل ماهواره
اى، جایز است کمى در پخش فیلمهاى
رسانه
هاى داخلى تساهل ورزید؟



همه
مراجع: خیر، این کار جایز نیست.
[174]





عکس و فیلم آموزشى



 



 




نگاه کردن به عکسهاى عریان موجود در کتابهاى
پزشکى که آموزش آن براى دانشجویان ضرورى است، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
[175]



تبصره.
فرض مسئله جایى است که نگاه به عکس
هاى یاد شده، جهت آموزش
براى دانشجویان ضرورى باشد.



 




 دیدن
فیلم
هاى آموزشى (غیر ضرورى) یا جستوجوى
اینترنتى که شامل برخى صحنه
هاى مهیج است، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): نگاه به این فیلم
ها و
صحنه
ها -که مهیج و شهوت برانگیز است - جایز نیست.
[176]



آیتالله
تبریزى: نگاه به این فیلم
ها که باعث تحریک شهوت بر حرام و
یا ترویج فساد در جامعه مى
شود، جایز  نیست.



آیتالله
سیستانى: نگاه به این فیلم
ها و صحنهها
با قصد لذت، حـرام است و بنابر احتیاط واجـب بـدون قصد لذت و تـرس افتادن بـه حـرام
نیـز جایــز نیسـت.




فیلم آموزش
جنسى



 



 




حکم نگاه به فیلمهاى روش آموزش جنسى چیست؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): نگاه به این گونه فیلم
ها
که به طور معمول با نگاه شهوت برانگیز همراه است، جایز نیست.
[177]



آیتالله
تبریزى: نگاه به این نوع فیلم
ها که باعث تحریک شهوت بر
حرام و یا ترویج فساد در جامعه مى
شود، جایز نیست.
[178]



آیتالله
سیستانى: اگر به قصد لذت و شهوت باشد، حرام است و بدون آن نیز بنابر احتیاط واجب
جایز نیست.
[179]





فیلم تحریک زناشویى



 



 




آیا زن و شوهر براى تحریک جنسى، مىتوانند
به فیلم
هاى سکس و مبتذل نگاه کنند؟



همه
مراجع: نگاه به فیلم
هایى که باعث تحریک شهوت بر حرام و یا
ترویج فساد در جامعه مى
شود، جایز نیست.
[180]



 




اگر شوهر اصرار زیاد کند بر اینکه با او فیلم مبتذل نگاه کنم،
تکلیف چیست؟



همه
مراجع: اطاعت از شوهر در این زمینه واجب نیست و نگاه به فیلم
هایى
که باعث تحریک شهوت بر حـرام یا ترویـج فساد در جامعه مى
شـود،
جایز نیست.
[181]



تبصره.
اطاعت از شوهر، جایگاه خاصى دارد و مورد یاد شده از این قبیل نیست.





نگاه متأهل به فیلم



 



 




آیا در مشاهده فیلمهاى شهوتانگیز،
بین فرد متأهل و مجرد تفاوتى دارد؟



همه
مراجع: نگاه به فیلم
هاى محرک و شهوتانگیز،
جایز نیست و بین مجرد و متأهل تفاوتى ندارد.
[182]





سانسور فیلم مبتذل



 



 




دیدن فیلمهاى مبتذل به منظور سانسور کردن
آن، چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، فاضل و مکارم: اگر بدون قصد لذت و ترس
افتادن به حرام باشد، براى مأموران نظارت در مقام انجام دادن وظیفه قانونى،به مقدار
ضرورت اشکال ندارد؛ ولى باید از قصد لذت اجتناب کنند و واجب است افرادى که براى
نظارت و بررسى گمارده مى
شوند از جهت فکرى و روحى زیر نظر
راهنمایى مسئولین باشند.
[183]



آیات
عظام بهجت، صافى و وحید: فیلم
ها که همیشه با نگاه شهوت
برانگیز همراه است، جایز نیست.
[184]



آیتالله
سیستانى: اگر با قصد لذت باشد، حرام است و اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه
باشد، بنابر احتیاط واجب، نگاه کردن به آن جایز نیست.
[185]





ارضاى شهوت با فیلم



 



 




اگر با مشاهده فیلمهاى شهوتانگیز،
مقدارى از شهوت انسان فروکش کند و در جلوگیرى از ارتکاب حرام مؤثر باشد، چه حکمى
دارد؟ آیا مشاهده آن به این منظور جایز است؟



همه
مراجع: نگاه به این فیلم
هاى شهوت برانگیز، جایز نیست و
توجیه یاد شده، مجوز ارتکاب حرام دیگر نمى
شود.
[186]




برنامههاى
ماهواره
اى



 



 




نظر مراجع بزرگوار تقلید را درباره مشاهده برنامههاى
ماهواره بیان کنید؟



آیات
عظام بهجت و صافى: استفاده از برنامه
هاى مشتمل بر فساد و
مخرّب جایز  نیست.
[187]



آیتالله
تبریزى: چنانچه نگاه
کردن آنها باعث تهییج شهوت بر حرام یا
ترویج فساد در جامعه باشد، جایز نیست و در غیر این
صورت
باید مراعات مقررات و قوانین شود.
[188]



آیات
عظام خامنه
اى و مکارم: استفاده از برنامههاى
مفید و مشروع (مانند برنامه
هاى علمى و قرآنى) هر چند فى
نفسه مانعى ندارد؛ ولى با توجه به اینکه برنامه
هایى که از
طریق این دستگاه پخش مى
شود غالباً در بردارنده آموزش افکار
گمراه کننده و تحریف حقایق و برنامه
هاى لهو و فساد هستند،
استفاده از ماهواره جایز نیست و اگر در این زمینه مقرراتى وجود دارد باید رعایت
شود.
[189]



آیتالله
سیستانى: استفاده از ماهواره اگر مفسده نداشته باشد، جایز است و دیدن فیلم
هاى
مستهجن جایز نیست و تهیه آن در صورتى که اطمینان پیدا شود دیگران از آن استفاده بدى
نمى
کنند، اشکال ندارد
[190]



آیتالله
فاضل: استفاده از برنامه
هاى مفید و مشروع آن اشکال ندارد؛
ولى مشاهده برنامه
هاى مشتمل بر فساد و مخرّب جایز نیست و
اگر در این زمینه مقرراتى وجود دارد، باید رعایت شود.
[191]





آنتن ماهواره



 



 




حکم خرید و فروش آنتن ماهواره چیست؟



آیتالله
وحید: اگر منافع حرام و نامشروع آن بیش از منافع حلال آن باشد - به گونه
اى
که منافع حلال بسیار نادر گردد - خرید و فروش آن جایز نیست و اگر قانونى در این
زمینه وجود دارد باید مراعات گردد.
[192]



آیتالله
بهجت: با توجه به اینکه استفاده از منافع حرام و نامشروع آن، بیش از منافع حلال است
- به گونه
اى که استفاده منافع مشروع آن بسیار نادر است -
خرید و فروش آن جایز نیست.
[193]



آیات
عظام تبریزى و فاضل: خرید وفروش آن درصورتى
که به منظور
استفاده حرام نباشد، اشکال ندارد. [و اگر قانونى در این زمینه وجود دارد] باید بر
طبق آن عمل شود.
[194]



آیات
عظام خامنه
اى و مکارم: دستگاه مذکور، هر چند از آلات مشترک
است که قابلیت استفاده حلال را دارد؛ ولى چون غالباً از آن بهره
بردارى
حرام مى
شود و افزون بر این بهرهگیرى
از آن در خانه، مفاسد دیگرى را هم در بر دارد، بنابراین خرید و استفاده از آن در
خانه جایز نیست، مگر براى کسى که اطمینان دارد از آن استفاده حرام نمى
کند
و نصب آن در خانه نیز مفسده دیگرى در بر ندارد و اگر قانونى در این زمینه وجود
دارد، باید رعایت شود.
[195]



آیتالله
سیستانى: خرید و فروش آن جایز نیست؛ مگر در صورتى که اطمینان پیدا کند که خود و یا
دیگران از آن استفاده حرام نمى
کنند.
[196]



آیتالله
صافى: خرید و فروش و استفاده مشروع از آن، در صورتى که مجتهد جامع شرایط به ملاحظه
مصالح مهمه
اى آن را ممنوع نکرده باشد، اشکال ندارد.
[197]



تبصره 1.
مراجع تقلید در اصل جواز خرید و فروش آلات مشترکى که داراى منافع حلال و حرام بوده
و نیز در حرمت آلاتى که منافع مقصود و غالبى آن نامشروع بوده و یا استفاده از منافع
حلال و مشروع آن در بین مردم بسیار نادر بوده، اختلاف نظر ندارند؛ بلکه اختلاف نظر
تنها در مورد و مصداق آن است؛ یعنى، آیا استفاده از برنامه
هاى
علمى و قرآنى دستگاه ماهواره، در بین مردم در حد وفور است یا اینکه این دستگاه
منافع حرام و نامشروعش بسیار بوده و به گونه
اى است که
زمینه دریافت برنامه
هاى فاسد و مخرب را کاملاً فراهم مىسازد؟
هر یک از مراجع تقلید در این زمینه (مصداق) برداشت و نظرى داشته و در قالب فتوا
ارائه داده
اند و عدهاى از آنان به
فتواى کلى اکتفا نموده و تشخیص آن را به عرف واگذار کرده
اند.



تبصره 2.
با توجه به اینکه مسئله ترویج دستگاه ماهواره در کشور ایران بعد از رحلت امام خمینى
مطرح گردید؛ ازاین رو نظر ایشان در خصوص ماهوار در دست نیست؛ ولى با توجه به مسائل
مستحدثه کتاب تحریرالوسیله نظر ایشان این گونه است؛ در صورتی که قانونی در کشور
مبنی بر منع آن باشد باید رعایت شود و طبق قانون کشور، داشتن ماهواره جایز نیست.


 




در صورتى که فروشنده آنتن ماهواره، بداند که خریدار آن را به منظور
استفاده حرام تهیه مى
کند، حکم این معامله چیست؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى و مکارم: فروش آن به خریدار یاد شده،
جایز نیست.
[198]



آیتالله
بهجت: با توجه به اینکه منافع مشروع و حلال ماهوار بسیار نادر است، خرید و فروش آن
جایز نیست
[199]



آیات
عظام تبریزى و فاضل: تنها دانستن باعث نمى
شود که فروش آن
حرام گردد؛ ولى [اگر در این زمینه قانونى وجود داشته باشد] باید بر طبق آن عمل کند.
[200]



آیتالله
سیستانى: خرید و فروش آنتن ماهواره جایز نیست؛ مگر در صورتى که اطمینان پیدا شود که
او و یا دیگران، از آن استفاده حرام نمى
کنند.
[201]



آیتالله
صافى: تنها دانستن باعث نمى
شود که فروش آن حرام گردد؛ ولى
اگر مجتهد جامع شرایط با ملاحظه مصالح مهمه
اى، آن را ممنوع
کرده باشد باید به آن عمل کند.
[202]



آیتالله
وحید: اگر منافع مشروع و حلال آن بسیار نادر باشد، خرید و فروش آن جایز نیست و در
غیر این صورت تنها دانستن باعث نمى
شود که فروش آن حرام
گردد و اگر در این زمینه قانونى وجود دارد، باید مراعات گردد.
[203]





ظهور عکس توسط مرد



 



 




ظهـور فیلمهاى عکاسـى و میکس بـه وسیله
مرد، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر زن را نشناسد و برهنه و عریان نباشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
[204]


 




حکم گرفتن عکس بدون حجاب که ظاهر کننده آن مرد نامحرم مىباشد،
چگونه است؟



همه
مراجع: اگر ظاهر کننده او را نشناسد و باعث مفسده نیز نشود، اشکال ندارد.
[205]




فیلمبردارى
مجالس



 



 




در حالى که مىدانیم مردان فامیل و آشنا
فیلم ما را مشاهده مى
کنند، آیا بر ما (زنان) جایز است،
بدون حجاب در مقابل فیلم
بردار ظاهر شویم؟



همه
مراجع: خیر، باید حجاب خود را رعایت کنید.
[206]



 




آیا جایز است زن در جشنهاى عروسى، بدون
اجازه شوهرش عکس بیندازد؟



همه
مراجع: اگر عکس گیرنده زن و یا محرم باشد و ظاهر کننده او را نشناسد و باعث مفسده
نیز نباشد، عکس انداختن اشکال ندارد و اجازه شوهر در اینجا لازم نیست.
[207]





استفاده از اینترنت



 



 




حکم استفاده از اینترنت را بیان کنید.



همه
مراجع: اینترنت از آلات مشترک است؛ ازاین رو استفاده از سایت
هاى
مشروع و حلال اشکال ندارد.
[208]



 




در مراجعه به سایتهاى اینترنتى خارجى، با
موارد خلاف شرع زیاد مواجه مى
شویم. با اینکه در مسیر
تحقیقات و ارتباط با تکنولوژى روز به استفاده از امکانات اینترنتى ناچار هستیم و با
توجه به اینکه این
گونه سایتها
نهایتاً اثر سوء خود را بر روى انسان مى
گذارد، تکلیف چیست؟



همه
مراجع: استفاده از سایت
هاى اینترنت در امورى که شرعاً حلال
است، اشکال ندارد.
[209]





شغل کافى نت



 



 




حکم شغل کافى نت چیست؛ با توجه به اینکه اینترنت کاربردهاى مختلف
اعم از حلال و حرام دارد و به رغم کنترل، ممکن است عده
اى
به طور پنهانى بر روى برخى سایت
هاى غیرمجاز بروند؟



همه
مراجع: با توجه به اینکه اینترنت از آلات مشترک است، فروش آن جایز است، مگر طورى
باشد که اشاعه منکرات و فحشا صدق کند که در این صورت حرام مى
شود.
[210]



 


 


 


 




فصل چهارم : گفت و گوی نامحرم




گفت وگوى
علمى
 با
نامحرم



 



 



 





آیا صحبت کردن زن با مرد نامحرم که به نیت خیر و یا براى درس باشد، اشکال دارد؟




همه
مراجع:
 اگر
بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.[211] 




تبصره.
گفت وگو با جنس مخالف اگر ادامه یابد، به طور معمول زمینه علاقه را ایجاد مى
کند.
ازاین رو لازم است کنترل شود.




گفت وگو به
قصد
 ازدواج



 



 



 





آیا صحبت کردن با کسى که قصد داریم در آینده با او ازدواج کنیم، گناه است؟




همه
مراجع:
 اگر
بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد و باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.[212] 




چت با جنس
مخالف



 



 




چت کردن با جنس مخالف و رد و بدل کردن صحبتهاى
معمولى، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: در صورتى که خوف فتنه و کشیده شدن به گناه وجود داشته باشد، جایز نیست.
[213]



 




حکم چت کردن با شخصى را که از جنسیت او بىاطلاعیم،
بفرمایید؟



همه
مراجع: اگر ترس افتادن به حرام باشد، جایز نیست.
[214]



 




چت کردن با اشخاص مختلف، به انگیزه پیدا کردن فرد مورد نظر براى
ازدواج با او، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد و باعث مفسده نشود، اشکال
ندارد.
[215]



تبصره.
فرض مسئله جایى است که شخص براى ازدواج آمادگى داشته باشد.




چت با
غیرمسلمان



 



 




چت کردن با زنان غیرمسلمان و انجام صحبتهاى
تحریک
آمیز با آنان، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: حرام است.
[216]




داستانهاى
شهوانى



 



 




آیا خواندن داستانهاى تحریک کننده جنسى
اشکال دارد؟



همه
مراجع: اگر باعث تحریک شهوت گردد، خواندن آن جایز نیست.
[217]




گفت وگو با
نامحرم



 



 



برخى از
زنان هنگام صحبت کردن، با آب و تاب و صداى نازک سخن مى
گویند؛
آیا مرد نامحرم مى
تواند به سخنان او گوش دهد و با او صحبت
کند؟



همه
مراجع: اگر تلذّذ و یا ترس افتادن به گناه در میان باشد، گوش دادن به سخنان آنان
جایز نیست.
[218]



 




آیا زن در هنگام صحبت کردن با مرد نامحرم، حتماً باید صداى خود را
تغییر دهد و مردانه صحبت کند؟



همه
مراجع (به جز فاضل): خیر، این کار لازم نیست؛ ولى نباید لحن صداى خود را نیز نازک
نماید، به طورى که مرد را تحریک کند.
[219]



آیتالله
فاضل: خیر، این کار لازم نیست؛ ولى بنابر احتیاط واجب نباید صداى خود را نیز نازک
نماید، به طورى که مرد را تحریک کند.
[220]





سلام کردن به نامحرم



 



 




آیا سلام کردن مرد به زن نامحرم و زن به مرد نامحرم، جایز است؟



همه
مراجع (به جز بهجت و صافى): اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال
ندارد.
[221]



آیتالله
بهجت: مکروه است و اگر جهت سوء داشته باشد، حرام است.
[222]



آیتالله
صافى: در محیط
هاى جمعى، سلام بر جمع مانعى ندارد؛ ولى بهتر
است از سلام
هاى خصوصى که نوعاً زمینهساز
فتنه است، اجتناب شود.
[223]



تبصره.
اگر جنس مخالف دختر جوان باشد، بهتر است به او سلام نکند تا از لغزش در گناه در
امان باشد.





نامه نگارى با نامحرم



 



 




نامه نگارى با نامحرم و طرح مسائل شهوانى از طریق ایمیل و یا چت،
چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: طرح مسایلى که باعث ایجاد فتنه و فراهم آمدن زمینه فساد است، اشکال دارد.
[224]





گفت وگوى تلفنى



 



 




آیا در گفتوگوى زن و مرد نامحرم، فرقى بین
گفت
وگوى مستقیم و از راه دور (مانند اینترنت و تلفن) هست؟



همه
مراجع: خیر، هیچ تفاوتى در حکم نمى
کند و در هر دو مورد،
اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
[225]





شوخى با نامحرم



 



 




شوخى کردن با نامحرم چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر با قصد لذت [جنسى] باشد یا بترسد که به گناه بیفتد، جایز نیست.
[226]




شوخى
با محارم



 



 




آیا شوخى کردن با محارم خود جایز است؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت جنسى و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.
[227]





تقلید صدا



 



 




آیا تقلید صداى مردان به وسیله زن و برعکس جایز است؟



همه
مراجع: اگر باعث استهزا و هتک دیگرى نباشد، اشکال ندارد.
[228]



 



 


 




فصل پنجم
: ارتباط دختر و پسر




اختلاط
دانشجویان



 



 




آیا در محیط دانشگاهى اختلاط بین پسران و دختران، اشکالى دارد؟



همه
مراجع (به جز بهجت و صافى): اگر نگاه گناه آلود انجام نشود و ترس افتادن به حرام
نباشد، اشکال ندارد؛ ولى با وجود آن سزاوار است که مسؤولان کشورهاى اسلامى، برنامه
اى
براى جدا ساختن مراکز تحصیلى پسران و دختران تنظیم کنند.
[229]



 آیات
عظام بهجت و صافى: با توجه به اینکه اختلاط دختر و پسر، در معرض فساد است، جایز
نیست.
[230]





جشن
مختلط



 



 




برگزارى جشنها و مراسم در دانشگاه که در
آن دختر و پسرها مختلط
اند، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز بهجت و صافى): اصل اجتماع دختر و پسرها در یک محیط فى نفسه اشکال
ندارد؛ ولى اگر بانوان حجاب کامل را رعایت نکنند و آقایان نگاه گناه
آلود
داشته باشند و محرمات دیگرى از قبیل موسیقى حرام و مانند آن انجام گیرد، اجتماع
آنان در آن محل جایز نیست.
[231]



آیات
عظام بهجت و صافى: با توجه به اینکه اختلاط دختر و پسر، در این گونه اجتماعات در
معرض فساد است، جایز نیست.
[232]



 شرکت
در تشکل مذهبى



 



 




در یک تشکل مذهبى فعالیت دارم که دختران و پسران در آن مختلط
هستند! در بعضى مواقع احساس مى
کنم که ممکن است به گناه
بیفتم، تکلیف چیست؟



همه
مراجع: اگر ترس افتادن به گناه و مفسده در بین باشد، حضور در این تشکل
ها
جایز نیست.
[233]





اردوى
دختر و پسر



 



 




آیا دانشجویان دختر و پسر مىتوانند به طور
مشترک، به اردوهاى تفریحى و سیاحتى مسافرت کنند؟



همه
مراجع: با توجه به اینکه اختلاط دختران و پسران باعث مفسده است، باید از آن اجتناب
شود.
[234]





نشستن
بر سر یک سفره



 



 




آیا نشستن بر سر سفرهاى که نامحرم وجود
دارد، حرام است؟



همه
مراجع: اگر کلمات مفسده انگیز رد و بدل نشود و از نگاه
هاى
حرام خوددارى گردد و نیز ترس افتادن به گناه در کار نباشد، اشکال ندارد.
[235]





حضور
بانوان در ادارات



 



 




آیا کار خانمها در ادارات که با نامحرم
روبه
رو مىشوند و گفتوگو
مى
کنند، اشکال دارد؟



همه
مراجع: اگر حجاب شرعى رعایت شود و قصد لذت و یا ترس افتادن به گناه نباشد، اشکال
ندارد.
[236]



تبصره.
اگر زنان بخواهند در این گونه اجتماعات فعالیت و خدمت کنند، باید علاوه بر حفظ
حجاب، از آرایش چهره خود بپرهیزند.





خلوت
زن و مرد



 



 




آیا خلوت کردن دو نفر نامحرم در یک مکان جایز است؟ به طور مثال آیا
دختر و پسرى که مى
خواهند با یکدیگر ازدواج کنند، مىتوانند
در اتاق در بسته و خلوت با یکدیگر در مورد مسائل آینده صحبت کنند؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى و نورى: اگر کسى نمىتواند
وارد آن مکان شود و آنان بترسند که به حرام بیفتند، ماندنشان در آنجا حرام است.
[237]



آیات
عظام بهجت، سیستانى و وحید: اگر احتمال فساد برود، ماندن آنها در آنجا حرام است؛ هر
چند طورى باشد که کس دیگر بتواند وارد شود.
[238]



آیات
عظام تبریزى و فاضل: اگر کسى نمى
تواند وارد آن مکان شود؛
در صورتى که احتمال فساد برود، ماندنشان در آنجا حرام است.
[239]



آیتالله
صافى: اگر کسى نمى
تواند وارد آن مکان شود، ماندن آنان در
آنجا حرام است؛ هر چند احتمال فساد ندهند و به گفت
وگوهاى
علمى و ضرورى مانند آن بپردازند.
[240]



آیتالله
مکارم: اگر کسى نمى
تواند وارد آن مکان شود، بنابر احتیاط
واجب ماندن آنان در آنجا حرام است؛ هر چند احتمال فساد ندهند و به گفت
وگوهاى
علمى و ضرورى و مانند آن بپردازند.
[241]



 




تنها بودن زن و مرد نامحرم در برخى مکانهاى
عمومى (مانند کتابخانه
ها و وسایل نقلیه) چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر احتمال فساد ندهند، ماندنشان در آنجا اشکال ندارد.
[242]



تبصره.
در مکان
هاى یاد شده، نوعاً تردد انجام مىگیرد.



 ارتباط
شغلى



 



 




آیا ارتباط صمیمى بین دختر و پسر در هنگام همکارى و یا میهمانى،
اشکال دارد؟



همه
مراجع (به جز بهجت و صافى): دوستى بین دختر و پسر جایز نیست؛ چون ترس افتادن به
گناه در میان است. اما ارتباط شغلى اگر باعث مفسده نشود و موازین شرع در آن رعایت
گردد، اشکال ندارد.
[243]



آیات
عظام بهجت و صافى: آرى، جایز نیست.
[244]



 




کار کردن در محیطى که یک مرد و زن وجود دارد و گاهى در بسته و باز
مى
شود، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر به هیچ وجه احتمال فساد ندهند، اشکال ندارد.
[245]



تبصره.
میان فقیهان اختلاف نظر است که
آیا صرف اجتماع زن و مرد
نامحرم، در مکان خلوت - به طورى که کس دیگرى وارد نشود - حرام است یا آنکه در کنار
آن شرط دیگرى (احتمال ارتکاب فساد) نیز لازم است؟ بسیارى از آنان قید دوم را لازم
شمرده
اند؛ ولى همگى در این اتفاق دارند که اگر در آن محیط
تردد و رفت و آمد است؛ ولى باز احتمال فساد وجود دارد؛ در این صورت ماندنشان در
آنجا جایز نیست. البته به طور معمول اگر در باز و بسته مى
شود
و رفت و آمد انجام مى
شود، احتمال فساد کم مىباشد.





تدریس
خصوصى



 



 




آیا براى تدریس خصوصى در منزل، مىتوان
براى دانش
آموزان دختر، معلم مرد و براى پسر معلم زن
استخدام کرد؛ در حالى که هر دو در اتاق بسر مى
برند و کس
دیگرى در آنجا نیست؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى و نورى: اگر کسى نمىتواند
وارد اتاق شود و آنان بترسند که به حرام بیفتند، ماندنشان در آنجا حرام است.



آیات
عظام بهجت، سیستانى و وحید: اگر احتمال فساد برود، ماندن آنان در آنجا حرام است؛ هر
چند طورى باشد که کسى دیگر بتواند وارد شود.



آیات
عظام تبریزى و فاضل: اگر کسى نمى
تواند وارد آن مکان شود؛
در صورتى که احتمال فساد برود، ماندنشان در آنجا حرام است.
[246]



آیتالله
صافى: اگر کسى نمى
تواند وارد اتاق شود، ماندن آنان در آنجا
حرام است؛ هر چند احتمال فساد ندهند.



آیتالله
مکارم: اگر کسى نمى
تواند وارد اتاق شود، بنابر احتیاط واجب
ماندن آنان در آنجا جایز نیست.



 




معاشرت با دخترعمو در حد استادى و تقویت درس، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز صافى): دخترعمو مانند سایر زنان بر شما نامحرم است. پس اگر ترس افتادن
به گناه و مفسده در بین باشد، ارتباط و معاشرت با او جایز نیست؛ (هر چند براى تقویت
درسى باشد).
[247]



 آیتالله
صافى: جایز نیست.
[248]





نمایش
و بازیگرى



 



 




آیا اختلاط زن و مرد نامحرم به منظور نمایش تئاتر و بازیگرى که
گاهى با مکالمات عاشقانه و مهیج شهوت همراه مى
باشد جایز
است؟



همه
مراجع: اصل بازیگرى در تئاتر و سینما اشکال ندارد؛ ولى باید از کارهاى خلاف شرع و
مکالمات شهوت
انگیز خوددارى کرد.
[249]



 




آیا بازى افراد در نمایش و فیلمها در نقش
زن و شوهر و یا خواهر و برادر و... جایز است؟



همه
مراجع (به جز صافى): اگر باعث فساد (از قبیل مکالمات شهوت
انگیز،
خلوت با اجنبى و...) نشود، اشکال ندارد.
[250]



آیتالله
صافى: جایز نیست.
[251]





دوست
داشتن جنس مخالف



 



 




اظهار دوستى به جنس مخالف در این حد که بگوید من تو را دوست دارم،
چه حکمى دارد؟




همه
مراجع:
 این
کار جایز نیست؛ چون ترس افتادن به گناه در میان است.[252] 





عشق به
شخصیتهاى
معنوى



 



 



 



 




عشق
ورزیدن به شخصیت
هاى
معنوى و دینى جنس مخالف و دوست داشتن آنها از روى محبت الهى چه حکمى دارد؟




همه
مراجع:
 اگر
باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.[253] 





تماس
در تاکسى و بازار



 



 




گاهى در
بازار، نمایشگاه و وسایل نقلیه، زن و مرد به یکدیگر برخورد مى
کند،
در اینجا تکلیف چیست؟



همه
مراجع: اصل تردد در مکان
هاى یاد شده و یا تماس بدن زن و
مرد با یکدیگر از روى لباس حرام نیست؛ ولى اگر ترس افتادن به گناه باشد و یا باعث
تحریک شهوت و فساد گردد، جایز نیست.
[254]



تبصره.
اگر در تماس بدنى، فشار و اتکا پیدا شود، باید از آن پرهیز شود.





تماس
جنسى با نامحرم



 



 




آیا تماسهاى جنسى با نامحرم - غیر از دخول
- حکم زنا را دارد؟



همه
مراجع: خیر، زنا محسوب نمى
شود؛ ولى حرام است.
[255]





دست
دادن با نامحرم



 



 




حکم دقیق مصافحه و دست دادن با زن نامحرم - بهویژه
فامیل مثل دخترخاله، دخترعمو و...-چیست؟



همه
مراجع: دست دادن با زن نامحرم حرام است؛ خواه فامیل باشد و یا فامیل و خواه با قصد
لذت باشد و یا بدون آن.
[256]



 




اگر در منطقهاى رسم بر این باشد که هنگام
برخورد با یکدیگر مصافحه مى
کنند (حتى زنان با مردان) و ترک
این کار، اهانت و اسائه ادب نسبت به طرف مقابل محسوب مى
شود؛
حکم دست دادن زن و مرد با این فرض چیست؟



همه
مراجع: دست دادن با زن نامحرم جایز نیست و شعائر دینى باید حفظ شود و با تفهیم حکم
شرعى، حمل بر اسائه ادب از بین مى
رود.
[257]



 




دست دادن با زن نامحرم به وسیله دستکش و مانند آن، چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام و خامنه
اى: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به
گناه باشد، اشکال ندارد؛ ولى بنابر احتیاط واجب، نباید دست را بر دست فشار دهند.
[258]



آیات
عظام بهجت، تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و وحید: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به
گناه باشد، اشکال ندارد.
[259]



آیتالله
فاضل: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد؛ ولى بهتر است دست
را به دست فشار ندهند.
[260]



آیتالله
نورى: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد؛ ولى نباید دست را
به دست فشار دهند.
[261]





دست
دادن با پیرزن



 



 




آیا دست دادن با زنان کهنسال نامحرم - که دست خود را براى مصافحه
دراز مى
کنند - گناه است؟



همه
مراجع (به جز بهجت): آرى، دست دادن با آنان جایز نیست.
[262]



آیتالله
بهجت: بدون قصد لذت، اشکال ندارد.
[263]





دست
دادن با محارم



 



 




آیا مىتوان با زنان محرم دست داد؟



همه
مراجع: آرى، اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به حرام باشد، اشکال ندارد.
[264]





دست
دادن با غیرمسلمان



 



 




دست دادن با زنان غیرمسلمان چه حکمى دارد؟




همه
مراجع:
 دست
دادن با زنان غیرمسلمان هم جایز نیست؛ خواه کافر حربى باشد یا کتابى (مانند یهود و
نصارا).[265] 





دست
دادن با دختر



 



 




آیا دست دادن با دختران نابالغ جایز است؟




همه
مراجع (به جز تبریزى، سیستانى و مکارم):
 اگر
خوب و بد را مى
فهمند،
دست دادن با آنان جایز نیست.[266] 




آیات
عظام تبریزى، سیستانى:
 اگر
بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.[267] 




آیتالله
مکارم:
 اگر
خوب و بد را مى
فهمند،
دست دادن با آنان بنابر احتیاط واجب جایز نیست.[268] 





بوسیدن
دختر ممیز



 



 




آیا بوسیدن و بغل کردن دختر بچه جایز است؟




همه
مراجع (به جز سیستانى):
 اگر
به شش سالگى رسیده باشد، بنابر احتیاط واجب، بوسیدن او - هر چند بدون قصد لذت -
جایز نیست.[269] 




 آیتالله
سیستانى:
 بدون
قصد لذت اشکال ندارد؛ ولى احتیاط مستحب آن است که از بوسیدن او خوددارى شود.[270] 





بوسیدن
محارم



 



 




آیا بوسیدن محارم خود جایز است؟



همه
مراجع: اگر بدون قصد لذت و ترس افتادن به گناه باشد، اشکال ندارد.
[271]





پرستار
نامحرم



 



 




پرستار براى گرفتن نبض و فشار خون و...باید به بدن زن نامحرم نگاه
کند و به بدن او دست بزند، تکلیف چیست؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): با وجود زن پرستار، این کار براى مرد پرستار جایز
نیست؛ ولى اگر ضرورت باشد، اشکال ندارد.
[272]



آیات
عظام تبریزى و سیستانى: اگر براى انجام این امور پرستار زن در دسترس نباشد و یا
مهارت مرد در این زمینه بیشتر باشد، اشکال ندارد.
[273]



تبصره 1.
پرستار در نگاه و لمس، تنها باید به همان قسمت از بدن که معاینه به آن ارتباط دارد،
اکتفا کند.



تبصره 2.
اگر معاینه با نگاه یا لمس محقق مى
شود، باید به همان اکتفا
کند.





تزریقات



 



 




آمپول زدن زن به وسیله نامحرم چگونه است؟




همه
مراجع (به جز تبریزى و سیستانى):
 اگر
آمپول زدن توسط هم جنس در دسترس نباشد و ضرورت اقتضا کند، اشکال ندارد.[274] 



آیات
عظام تبریزى و سیستانى: اگر آمپول زدن هم جنس در دسترس نباشد، یا غیرهم جنس مهارتش
در تزریق بیشتر باشد، اشکال ندارد.
[275]





دندانپزشک
نامحرم



 



 





رجوع بیمار به دندان پزشک نامحرم، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و سیستانى): در صورتى که دندان پزشک هم جنس در دسترس نباشد و
مراجعه ضرورت داشته باشد، اشکال ندارد.
[276]



آیات
عظام تبریزى و سیستانى: اگر دندان پزشک همجنس در دسترس نباشد، یا دندان پزشک نامحرم
مهارتش بیشتر باشد، اشکال ندارد.
[277]





متخصص
نامحرم



 



 




در صورتى که پزشک زن هم وجود دارد؛ ولى احتمال مىرود
که متخصص مرد بیمارى را بهتر تشخیص دهد، تکلیف چیست؟



همه
مراجع (به جز سیستانى و تبریزى): تخصص بیشتر باعث نمى
شود
که زن به پزشک مرد مراجعه کند؛ مگر آنکه ضرورت و احتمال خطر درمیان باشد.
[278]



آیات
عظام تبریزى و سیستانى: اگر تخصص پزشک مرد در آن بیمارى بیشتر باشد، مراجعه به او
اشکال ندارد.
[279]





نجات
نامحرم



 



 





تماس با بدن نامحرم، براى نجات او چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: به مقدار ضرورت اشکال ندارد.
[280]




مربى نامحرم



 



 




در هنگام آموزش، دست مربى به دست و بدن من مىخورد،
این چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر به
طور اتفاقى باشد، اشکال ندارد؛ ولى اگر از
روى عمد باشد و یا مى
دانید هنگام آموزش دست مربى با بدن
شما تماس مى
یابد، باید دستکش بهدست
کنید.
[281]



 


 


 


 




فصل ششم : آرایش و
زیورآلات


 





عطر زن



 



 




آیا براى زن جایز است که عطر بزند و از منزل بیرون رود؟



همه
مراجع: اگر باعث جلب توجه نامحرم شود، جایز نیست.
[282]





بوى خوش نرم کنندهها



 



 




استفاده از مواد نرم کننده که لباس را کمى خوشبو و لطیف مىکند،
براى بانوان چه حکمى دارد؟ آیا بیرون مى
توانند بروند؟




همه
مراجع:
 اگر
باعث جلب مرد نامحرم بشود جایز نیست.[283] 



 




استفاده از کرمهاى چرب کننده و ضد آفتاب،
بر روى دست و صورت چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، بهجت، تبریزى، خامنه
اى، فاضل و وحید: اگر آرایش
و زینت محسوب نشود و بوى خوش آن باعث تحریک نامحرم نگردد، اشکال ندارد.
[284]



آیتالله
صافى: اگر آرایش و زینت محسوب نشود و بوى خوش آن باعث تحریک نامحرم نگردد، اشکال
ندارد؛ ولى بنابر احتیاط واجب باید صورت را از نامحرم بپوشاند.
[285]



آیات
عظام سیستانى، مکارم
و نورى: اگر به مقدار کم و متعارف
باشد، اشکال ندارد.
[286]





آرایش
چهره



 



 




آیا زن باید چهره آرایش کرده خود را از نامحرم بپوشاند؟



 




همه
مراجع (به جز مکارم):
 آرى،
باید از نامحرم بپوشاند.[287] 


 




آیتالله
مکارم:
 بنابر
احتیاط واجب، باید از نامحرم بپوشاند.[288] 





آرایش
دختران



 



 




آرایش براى دختران چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: این کار فى نفسه براى آنان اشکال ندارد (هر چند زیبنده نیست)؛ ولى باید صورت
را از نامحرم بپوشانند.
[289]



 




آرایش کردن براى محارم، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر باعث مفسده نشود، اشکال ندارد.
[290]





برداشتن ابرو



 



 




اگر برداشتن ابروها زینت به حساب آید، باید تمام صورت را پوشاند؟



آیات
عظام امام، سیستانى، مکارم و نورى: به این مقدار اشکال ندارد و پوشاندن آن از
نامحرم واجب نیست.
[291]



 آیات
عظام بهجت و صافى: زینت محسوب مى
شود و باید آن را از
نامحرم بپوشاند.
[292]



آیتالله
تبریزى: اگر به گونه
اى است که نزد زنان کهنسال و یا نزدیک
به آنان متعارف است، پوشاندن آن واجب نیست.
[293]



آیات
عظام خامنه
اى، فاضل و وحید: اگر زینت محسوب مىشود،
باید آن را از نامحرم پوشاند.
[294]



تبصره.
اگر اصلاح ابرو و صورت توجه مرد نامحرم را جلب مى
کند و
باعث مفسده مى
شود، پوشاندن آن واجب است.



 رنگ
ابرو



 



 




آیا رنگ کردن ابرو زینت بوده و پوشاندن آن از نامحرم واجب است؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، سیستانى و وحید: اگر زینت محسوب شود،
پوشاندن آن از نامحرم واجب است.
[295]



آیات
عظام بهجت، تبریزى، صافى و فاضل: پوشاندن آن از نامحرم واجب است.
[296]



آیات
عظام مکارم، نورى: جزء زینت ممنوع محسوب نمى
شود و پوشاندن
آن از نامحرم واجب نیست.
[297]





سرمه
چشم



 



 




آیا سرمه چشم از زینتهایى است که باید
پوشیده شود؟



 




آیات
عظام امام، خامنه
اى،
فاضل و وحید:
 اگر
عرفاً زینت محسوب شود، پوشاندن آن واجب است.[298] 




آیات
عظام بهجت و صافى:


زینت محسوب مى
شود
و باید پوشانده شود.[299] 




آیتالله
تبریزى:
 اگر
نزد زنان کهنسال و یا نزدیک به آنان متعارف است، پوشاندن آن واجب نیست و در غیر این
صورت باید پوشانده شود.[300] 




آیات
عظام سیستانى، مکارم و نورى:
 پوشاندن
آن واجب نیست.[301] 





گـریـــم



 



 




آیا گریم زن جزء آرایش محسوب مىشود و باید
از نامحرم پوشاند؟



همه
مراجع (به جز مکارم، بهجت و صافى): اگر گریم به عنوان آرایش، یا آرایش و تغییر چهره
براى خانم
ها باشد، باید از نامحرم پوشانده شود و اگر تنها
به عنوان تغییر چهره باشد، پوشاندن آن واجب نیست.
[302]



آیات
عظام بهجت و صافى: اگر گریم به عنوان آرایش، یا آرایش و تغییر چهره براى خانم
ها
باشد، باید از نامحرم پوشانده شود و اگر تنها به عنوان تغییر چهره باشد، احتیاط
واجب پوشاندن آن است.
[303]



آیتالله
مکارم: اگر گریم به عنوان آرایش و تغییر چهره براى خانم
ها
باشد، بنابر احتیاط واجب باید از نامحرم پوشانده شود و اگر تنها به عنوان تغییرچهره
باشد، پوشاندن آن واجب نیست.
[304]



تبصره.
باید توجه داشت که گریم کردن زن به وسیله نامحرم جایز نیست.



 




آیا گریم زن توسط نامحرم جهت فیلم سازى و بازیگرى جایز است؟



همه
مراجع: خیر، گریم زن توسط نامحرم جایز نیست؛ هر چند براى فیلم
سازى
و بازیگرى باشد.
[305]





شک در
زینت



 



 




اگر در جایى شک پیدا شود که چیزى از موارد زینت است یا نه، تکلیف
چیست؟ آیا باید آن را پوشاند؟



همه
مراجع: خیر، پوشاندن آن واجب نیست.
[306]





حلقه
ازدواج



 



 




حکم پوشش انگشتر طلا و حلقه ازدواج بانوان، در صورتى که در معرض
دید نامحرم باشد، چگونه است؟



امام،
بهجت، خامنه
اى، صافى و فاضل: باید از نامحرم پوشانده شود.
[307]



آیتالله
تبریزى: پوشاندن انگشترى که پیش زنان بزرگ
سال و یا کمى
پایین
تر متعارف است، واجب نیست.
[308]



آیات
عظام سیستانى، مکارم و نورى: پوشاندن آن لازم نیست.
[309]



آیتالله
وحید: بنابر احتیاط واجب، باید از نامحرم پوشانده شود.
[310]





لنز
آرایشى



 



 




گذاشتن لنز آرایشى براى بانوان چه حکمى دارد؟




همه
مراجع (به جز مکارم و نورى):
 اگر
عرفاً زینت محسوب نشود، اشکال ندارد.[311] 




آیات
عظام مکارم و نورى:
 اشکال
ندارد.[312] 



 



 




فصل
هفتم : پوشش در نماز


 





نماز و
نامحرم



 



 




اگر در اتاق، مرد نامحرم باشد؛ آیا پوشاندن روى پا هنگام نماز واجب
است؟



همه
مراجع (به جز تبریزى و مکارم): آرى، باید آن را از نامحرم بپوشاند.
[313]



آیتالله
تبریزى: پوشاندن زیر چانه واجب است؛ ولى پوشاندن روى پا تا مچ بنابر احتیاط واجب
است.
[314]



آیتالله
مکارم: خیر، واجب نیست؛ ولى بهتر آن است که بپوشاند ولى اگر مفسده داشته باشد بنا
بر احتیاط واجب باید بپوشاند.
[315]



تبصره.
لازم نیست پشت و روى پا به وسیله جوراب پوشانده شود؛ بلکه اگر به وسیله چادر و
مانند آن نیز پوشانده شود، کافى است.





نماز با چادر بدننما



 



 




آیا نماز خواندن با چادر بدن نما، صحیح است؟




همه
مراجع:
 اگر
چادر نازک و بدن
نما
باشد، نماز با آن باطل است؛ مگر آن
که
زیر چادر پوشش کامل داشته باشد.
[316]





نماز
با مانتو



 



 




نماز خواندن با مانتو و روسرى چه حکمى دارد؟




همه
مراجع:
 اگر
مقدار واجب پوشش و شرایط لباس نمازگزار در آن رعایت شود، اشکال ندارد؛ هر چند نماز
با چادر براى رعایت پوشش در نماز، آسان
تر
و بهتر است.[317] 




تبصره. مقدار
واجب پوشش براى زن در حال نماز، پوشاندن تمام بدن حتى موى سر به جز صورت (به مقدارى
که در وضو شسته مى
شود)
و دست
ها
تا مچ و پاها تا مچ است. اما براى آنکه یقین کند مقدار واجب را پوشانده است، باید
[318] مقدارى
از اطراف صورت و قدرى پایین
تر
از مچ را هم بپوشاند.



 




نماز خواندن زن با بلوز و شلوار چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر جاهایى از بدن که باید پوشیده شود، بپوشاند اشکال ندارد.
[319]


 




آیا پوشاندن برجستگىهاى بدن هنگام نماز در
برابر نامحرم واجب است؟ اگر نپوشاند؛ آیا نمازش باطل مى
شود؟



همه
مراجع: اگر باعث جلب توجه مرد نامحرم شود، باید بپوشاند و اگر نپوشاند، گناه کرده
است؛ ولى نماز او صحیح است.
[320]





زیور
آلات و نماز



 



 




زنى که آرایش کرده و زیورآلات دارد؛ آیا باید در هنگام نماز چهره
خود را بپوشاند؟



همه
مراجع: اگر مرد نامحرم او را نمى
بیند، پوشاندن چهره آرایش
کرده و زیورآلات

در نماز واجب نیست.[321]





پرده
در نمازخانه



 



 




آیا باید در مساجد و نمازخانهها، در حال
نماز و یا روضه
خوانى و سخنرانى، پردهاى
بین زن و مرد باشد؟



همه
مراجع: اگر مفسده
اى در بین نباشد، ایجاد حایل لازم نیست.
[هر چند وجود آن بهتر است].
[322]



تبصره.
البته هنگام خواندن نماز، زن واجب - یا بهتر - است که کمى عقب
تر
از مرد بایستد.
[323]



 



 


 




فصل
هشتم : لباس جنس مخالف





لباس
زنانه و مردانه



 



 




پوشیدن لباس زنانه براى مردان و بالعکس چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، بهجت و صافى: بنابر احتیاط واجب، پوشیدن لباس مختص به جنس مخالف جایز
نیست.
[324]



آیتالله
تبریزى: اگر در داخل خانه مورد اضطرار باشد پوشیدن لباس مختص به جنس مخالف اشکال
ندارد و اما در بیرون پوشیدن آن جایز نیست.
[325]



آیات
عظام خامنه
اى، فاضل و وحید: بنابر احتیاط واجب پوشیدن لباس
مختص به جنس مخالف، در صورتى که آن را زىّ و پوشش خود قرار دهد، جایز نیست.
[326]



آیتالله
سیستانى: بنابر احتیاط واجب، پوشیدن لباس مختص به جنس مخالف، اگر او را به صورت جنس
مخالف در بیاورد، جایز نیست.
[327]



آیتالله
مکارم: پوشـیـدن لباس جنــس مخالــف، اگـر مفـسـده خاصــى بـر آن مترتب نشود، اشکال
ندارد.
[328]



آیتالله
نورى: بنابر احتیاط واجب، پوشیدن لباس مختص به جنس مخالف جایز نیست؛ مگر آنکه
انگیزه عقلایى و مصلحت مهم
ترى در بین باشد.
[329]





لباس
مشترک زن و مرد



 



 




لباس مشترک بین زن و مرد، چگونه مشخص مىشود؟




همه
مراجع:
 تشخیص
آن به نظر عرف است؛ مانند شلوارهاى و برخى اقسام بلوز و کفش
هاى
مشترک.[330]





لباس
تئاتر



 



 




پوشیدن لباس زنانه به وسیله مردان و بر عکس، براى بازى در تئاتر و
سینما چه حکمى دارد؟



آیات
عظام امام، بهجت و فاضل: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
[331]



آیات
عظام خامنه
اى، سیستانى، صافى، مکارم و وحید: پوشیدن لباس
جنس مخالف، هنگام بازیگرى و بیان خصوصیات یک شخص حقیقى [اگر باعث فساد نشود] اشکال
ندارد.
[332]



آیتالله
نورى: پوشیدن لباس جنس مخالف، تنها در موقع ضرورت؛ یعنى، زمانى که مصلحت اهم و
انگیزه عقلایى در کار باشد، جایز مى
شود و اگر پوشیدن لباس
جنس مخالف در بازى تئاتر و سینما، تا این حد از ضرورت و مصلحت رسیده، ارتکاب به آن
اشکال ندارد.
[333]



تبصره.
طبق فتواى آیات عظام خامنه
اى، سیستانى و وحید: پوشیدن لباس
مختص به جنس مخالف، در صورتى حرام است که آن را زىّ خود جهت زندگى روزمره پوشش خود
قرار دهند و تردیدى نیست که زنان و مردان بازیگر، لباس جنس مخالف را به عنوان زىّ
خود قرار نمى
دهند؛ بلکه به طور موقت و براى بازیگرى آن را
به تن مى
کنند.





لباس
شهرت



 



 




حکم پوشیدن لباس شهرت را بیان کنید؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، فاضل و نورى: پوشیدن لباسى که موجب
شهرت و انگشت نما شود، بنابر احتیاط واجب حرام است.
[334]



آیات
عظام بهجت، صافى و وحید: پوشیدن لباسى که موجب شهرت و انگشت نما شود، حرام است.
[335]



آیات
عظام تبریزى و سیستانى: پوشیدن آن حرام نیست؛ مگر آنکه موجب هتک حرمت و خوارى شخص
شود.
[336]



آیتالله
مکارم: پوشیدن لباسى که جنبه ریاکارى دارد و شخص مى
خواهد
به وسیله آن مثلاً به زهد و ترک دنیا مشهور شود، بنابر احتیاط واجب حرام است؛ خواه
از جهت پارچه یا رنگ آن باشد و یا دوخت آن اما اگر واقعاً قصدش ساده پوشیدن است و
جنبه ریاکارى ندارد، نه تنها جایز است؛ بلکه عملى شایسته است.
[337]



تبصره.
پوشیدن هر لباسى که موجب هتک حرمت و خوارى شخصى شود، به فتواى همه مراجع حرام است.





لباس
زیر



 



 




آیا در حرمت پوشیدن لباس جنس مخالف، بین لباس زیر و غیر آن فرقى
وجود دارد؟



آیات
عظام امام، بهجت و فاضل: تفاوتى بین لباس زیر و غیر آن در حکم نمى
کند.
[338]



آیات
عظام خامنه
اى و وحید: که اگر آن را زىّ و پوشش خود قرار
دهد، بنابر احتیاط واجب، پوشیدن آن جایز نیست.
[339]



آیتالله
سیستانى: اگر او را به صورت جنس مخالف در بیاورد، بنابر احتیاط واجب پوشیدن آن جایز
نیست.
[340]



آیتالله
مکارم: اگر مفسده خاصى بر آن مترتب نشود، پوشیدن آن اشکال ندارد.
[341]



آیتالله
نورى: اگر از پوشیدن آن انگیزه عقلایى دارد و مصلحت مهم
ترى
در بین است، اشکال ندارد.
[342]




لباس موقت



 



 




گاهى به مدت کوتاهى و به طور موقت لباس شوهر را در منزل مىپوشم،
آیا این کار جایز است؟



همه
مراجع (به جز امام و بهجت): خیر، اشکالى ندارد.
[343]



آیات
عظام امام و بهجت: بنابر احتیاط واجب جایز نیست.
[344]





فروش
لباس زنانه



 



 




فروش لباسهاى زیر زنانه به وسیله مردان،
چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: اگر ترس افتادن به گناه و یا مفسده اجتماعى به دنبال داشته باشد، جایز نیست.
[345]



 


 


 




فصل
نهم : طلا و پلاتین





طلاى
مردان



 



 




آیا استفاده از طلا براى مردان بدون قصد زینت به طورى که دیگران
نبینند، اشکال دارد؟



همه
مراجع: پوشیدن طلا براى مرد حرام است و در هنگام نماز موجب بطلان نماز مى
شود.
[346]





طلاى
زرد



 



 




زینت مردان با طلاى زرد چه حکمى دارد؟




همه
مراجع:
 پوشیدن
طلا - مانند آویختن زنجیر طلا به سینه و به دست کردن انگشتر و ساعت مچى طلا- براى
مرد حرام است.[347] 





طلاى
سفید



 



 




طلاى سفید براى مردان چه حکمى دارد؟




همه
مراجع (به جز مکارم و فاضل):
 اگر
از جنس طــلا باشــد، جایـز نیســت؛

هرچند به
رنگ سفید باشد.
[348] 



آیات
عظام مکارم و فاضل: استفاده از طلاى سفید، براى مردان جایز نیست.
[349]



تبصره.
هیچ گونه اختلافى بین فقیهان در مسئله یاد شده نیست و همگى معتقدند: اگر طلاى سفید
از جنس همان طلاى متعارف بین مردم باشد (ذهب) استفاده از آن جایز نیست؛ ولى برخى
مانند آیات عظام مکارم و فاضل با بررسى موضوع و کسب آگاهى از اهل خبره به این نتیجه
دست یافته
اند که طلاى سفید، همان طلاى متعارف است که تنها
رنگ آن را تغییر داده
اند.




طلای
مشکوک



 



 




اگر شک داشته باشیم طلاى سفیدى که در بازار فروخته مىشود،
از جنس طلاى متعارف (حرام) است یا خیر، تکلیف چیست؟



همه
مراجع: اگر واقعاً شک پیدا شد، استفاده از آن اشکال ندارد.
[350]





طلاى مخلوط



 



 




اگـر از طــلا و فـلــز دیگـرى آلیـاژى درسـت کنیم که نسبت طلا به
آن فلز کم باشد، آیا استعمال چنین آلیاژى به صورت انگشتر و یا ساعت براى مردان
اشکال دارد؟



همه
مراجع (به جز فاضل): اگر به آن صدق طلا نمى
کند، اشکال
ندارد.
[351]



آیتالله
فاضل: استعمال آن، جایز نیست.
[352]





پلاتین



 



 




آیا به دست کردن و استفاده از پلاتین براى مرد اشکال دارد؟



همه
مراجع: استفاده از پلاتین اشکال ندارد.
[353]



تبصره.
پلاتین طلا نیست و فلز دیگرى است.





دندان طلا



 



 




آیا گرفتن روکش طلا براى دندان بر مرد جایز است؟



آیات
عظام امام، خامنه
اى، فاضل، مکارم و نورى: اگر براى اصلاح
دندان باشد -نه براى زینت - اشکال ندارد.
[354]



 آیات
عظام بهجت، تبریزى و سیستانى: آرى، جایز است.
[355]



آیتالله
صافى: اگر براى اصلاح دندان باشد - نه براى زینت - اشکال ندارد و اگر براى دندان
هاى
جلو باشد، بنابر احتیاط واجب باید از آن اجتناب کرد؛ هر چند به قصد زینت هم نباشد.
[356]





حلقه
طلا



 



 




استفاده از طلا براى مردان به مدت کوتاه - مانند لحظه عقد - چه
حکمى دارد؟



همه
مراجع (به جز مکارم): پوشیدن طلا براى مرد حرام است و بین مدت کـم و زیاد تفاوتى
نمى
کند.
[357]



آیتالله
مکارم: اگر به جهت امتحان و یا به قصد نگه
دارى موقت و
کوتاه مدت باشد، مانعى ندارد.
[358]





مدال
طلا



 



 




مدالهاى طــلا کـه ورزشکــاران دریافت مىکننــد
و به گردن
شان، مىآویزند چه حکمى
دارد؟



همه
مراجع (به جز مکارم): دریافت مدال طلا اشکال ندارد؛ ولى به گردن انداختن آن براى
مردان جایز نیست.
[359]



آیتالله
مکارم: دریافت مدال طلا اشکال ندارد؛ ولى به گردن انداختن آن براى مردان جایز نیست،
مگر در موارد ضرورت.
[360]



تبصره.
چنانچه مدال
هاى یاد شده از آب طلا باشد، اشکال ندارد.





فروش
طلاى مردانه



 



 




ساخت و خرید و فروش جواهرات طلا که مخصوص مردان است (مانند انگشتر
طلا)، چه حکمى دارد؟



همه
مراجع: ساخت و خرید و فروش انگشتر طلاى مخصوص مردان، جایز نیست.
[361]



 



 




فصل
دهم : دانستنی ها





تعریف
لباس شهرت



 



 




منظور از لباس شهرت چه نوع لباسى است؟



همه
مراجع (به جز سیستانى و مکارم): لباس شهرت، لباسى است که پوشیدن آن براى شخص، به
جهت جنس پارچه یا رنگ یا کیفیت دوخت یا مندرس بودنش و مانند آن، معمول نبوده و خلاف
شأن او به حساب آید؛ به طورى که اگر آن را در برابر مردم بپوشد، توجه آنان را به
خود جلب کرده و انگشت
نما مىشود.
[362]



آیتالله
سیستانى: منظور لباسى است که مؤمن را به صورتى زشت و نامناسب در آورد.
[363]



آیتالله
مکارم: لباس شهرت، لباسى است که جنبه ریاکارى دارد و شخص مى
خواهد
به وسیله آن مثلاً به زهد و ترک دنیا مشهور شود، خواه از جهت پارچه یا رنگ آن باشد
و یا دوخت آن. امّا اگر واقعاً قصدش ساده پوشیدن است و جنبه ریا کارى ندارد، نه
تنها جایز است؛ بلکه عملى شایسته است.
[364]





زینت
زن



 



 




مفهوم زینت در زنان چیست و چه چیزهایى را شامل مىشود؟



«زینت»
در زبان عربى معنایى گسترده
تر از لفظ «زیور» دارد. زیور،
فقط به زینت
هایى گفته مىشود که
جزء بدن شخص به شمار نمى
رود، (مانند انواع زیورهاى طلا و
جواهر)، ولى کلمه «زینت» هم در چنین زیورهایى به کار مى
رود
و هم به آرایش
هایى گفته مىشود که
به بدن شخص متصل بوده و گویى جزئى از اوست؛ (همانند سرمه و خضاب). علاوه بر این،
خود زیبایى
هاى طبیعى هم زینت به شمار مىرود،
بنابراین شامل اندام زیباى او نیز مى
گردد.



حال از
دیدگاه شرع آشکار کردن کدام یک از اقسام زینت براى زنان حرام شمرده شده است؟ از آیه
31 سوره «نور» به دست مى
آید که زینت دو نوع هست: زینت
پنهان و زینت نمایان که آشکار کردن اولى براى بانوان ممنوع و دیگرى جایز شمرده شده
است. تمامى فقیهان اتفاق دارند که زینت به معناى اندام و زیبایى
هاى
بدن، جزء زینت پنهان محسوب مى
شود و بانوان باید آنها را در
برابر مرد نامحرم بپوشانند. در زینت به معناى زیورآلات و آرایش میان آنان اختلاف
نظر وجود دارد که آیا جزء زینت پنهان محسوب مى
شود یا از
زینت نمایان به حساب مى
آید؛ براى مثال در مورد حلقه ازدواج
و النگو، برخى معتقدند: پوشاندن آن واجب است، ولى عده
اى بر
این باورند که لازم نیست.





ریبه و
تلذذ



 



 




مقصود از «ریبه» و «تلذذ» در رسالههاى
مراجع چیست؟



منظور از
«ریبه»، ترس افتادن به گناه و حرام است و منظور از «تلذذ» همان لذت جنسى است. اگر
نگاه به دیگرى با یکى از این دو مشخصه همراه باشد، از نظر شرع مقدس حرام مى
گردد.
گاهى انسان تنها به جهت لذّت بردن به زن نگاه مى
کند؛ بىآنکه
بترسد به گناه کشیده شود و گاهى نگاه از روى لذّت نیست؛ بلکه ترس آن است که به
دنبال آن گناهى انجام گیرد و مقدمه ارتکاب حرام گردد. این دو نوع نگاه حرام است.
گاهى ممکن است که نگاه به زن توأم با دو عنوان یاد شده باشد؛ در این صورت گناه آن
شدیدتر است.[365]





مفهوم
ضرورت



 



 




کلمه «ضرورت» به عنوان شرط جواز لمس زن و یا نگاه به او در کلمات
فقیهان، به چه معنا است و حدود آن کدام است؟



معیار
شناخته شده براى «ضرورت» مسئله اهم و مهم است. هر جا عنوانى تحقق یابد که اهمیت آن
از عنوان نگاه به زن نامحرم و لمس او، بیشتر باشد، بر آن تقدم پیدا مى
کند
و آن را تحت پوشش خود قرار مى
دهد. به عنوان مثال جایى که
سلامت و جان زن نامحرمى در خطر باشد، تردیدى نیست که مصلحت و اهمیت آن به مراتب
بیشتر از مصلحت ترک لمس و نگاه به او است. در این صورت باید جانب اهم مراعات گردد و
بر جواز نگاه و لمس فتوا داده شود مسئله معالجه و درمان مریض نیز یکى از مصادیق
بارز آن شمرده مى
شود.





سن
تمییز



 



 




سن تمییز در پسر و دختر بچه در احکام نگاه و پوشش، چه سنى است؟



زمانى که
بچه (دختر یا پسر) خوب و بد را در نگاه جنس مخالف فهمیده و احتمال تحریک شهوت در او
برود، سن تمیز است.
[366]





 


 




کتابنامه



قرآن
کریم.



اصفهانى،
راغب، المفردات فى غرائب القرآن، مرتضوى، دوم، 1362 هـ.ش.



بنىهاشمى
خمینى، سید محمدحسن، توضیح المسائل مراجع، انتشارات اسلامى، قم، اول، 1377.



بهجت،
محمدتقى، توضیح المسائل، شفق، قم، بیست و چهارم، 1379.



تبریزى،
میرزاجواد، استفتائات جدید، سرور، قم، اول، 1378.




ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، التعلیقة على منهاج الصالحین،
مهر، قم، اول، 1415ق.




ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، سرور، قم،
هفتم، 1379.




ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، منهاج الصالحین، دارالصدیقه،
قم، دوم، 1382 هـ.ش.



حرّ
عاملى، محمدبن حسن، وسائل
الشیعه، مکتبةالاسلامیه،
طهران، پنجم، 1401ق.



حسینى
خامنه
اى، سید على، اجوبةالاستفتائات،
الهدى، تهران، اول، 1381.



حسینى
سیستانى، سید على، المسائل المنتخبه، ستاره، قم، 1416ق.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، دفتر آیت
الله
سیستانى، مشهد، 1419ق.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، منهاج الصالحین.



خمینى،
روح اللّه، استفتائات، انتشارات اسلامى، قم، اول، 1372.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، تحریرالوسیله، پیام، تهران،
پنجم، 1365.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، انتشارات
اسلامى، قم، نهم، 1379.



خویى،
سید ابوالقاسم، صراط النجاة مع تعلیقات التبریزى، دارالاعتصام، قم، 1417ق.



صافى
گلپایگانى، لطف
اللّه، توضیح المسائل، قم، دوازدهم، 1418ق.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، جامع الاحکام، انتشارات حضرت
معصومه، قم، دوم، 1378.



طباطبایى
یزدى، سیدمحمدکاظم، العروة
الوثقى، اسماعیلیان، قم، چاپ
پنجم، 1377.




طباطبایى، محمد حسین، المیزان فى تفسیر القرآن، قم، انتشارات اسلامى.



طبرسى،
فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفة.



طوسى،
ابوجعفر، التبیان فى تفسیرالقرآن، تهران، علمیه اسلامیه.



فاضل
لنکرانى، محمد، العروة الوثقى مع تعلیقات...، اعتماد، قم، 1422ق.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، مهر، هشتاد و
یکم، 1381.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، جامع المسائل، مهر، قم، دوم،
1379.



مطهرى،
مرتضى، مسأله حجاب، تهران، صدرا.



محمدى رى
شهرى، محمد، میزان الحکمه، قم، دارالحدیث.



مجلسى،
محمد باقر، بحارالانوار.



مکارم
شیرازى، ناصر، استفتائات جدید، مدرسه على بن ابیطالب، قم، 1379.



 احکام
ویژه (600 مسئله از احکام)،




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، تعلیقات على العروة الوثقى،
مدرسه على
بن ابیطالب، قم، 1413ق.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، تفسیر نمونه، دارالکتب
الاسلامیه، تهران، دوازدهم، 1374.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، هاتف، مشهد،
هفدهم، 1376.



نورى
همدانى، حسین، التعلیقات على کتاب العروة الوثقى.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، توضیح المسائل، مؤسسه مهدى
موعود، پانزدهم، 1378.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، هزار و یک مسئله فقهى، مؤسسه
مهدى موعود، اول، 1380.



وحید
خراسانى، حسین، توضیح
المسائل، مدرسة الامام باقر العلوم،
قم،  1419ق.




ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، منهاج
الصالحین.



 





«همه حقوق براى ناشر محفوظ است»



نقل و
انتشار مطلب با ذکر منبع بلامانع است.



از
همکاریتان در گسترش فرهنگ پرسش و پاسخ متشکریم.



 






 




پی نوشت ها:





[1]
. نور (24)، آیه 31.






[2]
. مطهرى، مرتضى، مسأله
حجاب، ص 21.






[3]
. باید توجه داشت که هر چند
سال نزول آیات حجاب و پوشش، در کتب تفسیر و تاریخ ثبت نشده است؛ ولى باتوجه
به اینکه از یک سو این آیات در سوره هاى احزاب و نور آمده و سوره احزاب از
نظر ترتیب نزول پیش از سوره نور و بعد از سوره آل عمران قرار دارد و از سوى
دیگر طبق نقل تفسیرنمونه سوره آل عمران در بین سال
هاى
دوم وسوم نازل گردیده است، مى
توان به خوبى حدس زد
که سوره احزاب در سال
هاى چهارم و پنجم نازل گردیده
است. بنابر این آیه حجاب در این سال
ها تشریع
گردیده است. (محتواى این سوره نیز مؤید این مسئله مى
باشد).






[4]
. نور (24)، آیه 31 و احزاب
(33)، آیه 59 و 33.






[5]
. نور (24)، آیه 31 و احزاب
(33)، آیه 59.






[6]
. دو آیه در پاورقى ذکر
شود.






[7]
. «صِیانَةُ الْمَرأَةِ
اَنْعَمُ لِحالِها وَ اَدْوَمُ لِجَمالِها»: مستدرک الوسائل، ج 14، باب 70.






[8]
. احزاب(33)، آیه 59.






[9]
. ر.ک: مصطفوى، انسانیت از
دیدگاه اسلامى، ص 129.






[10]
. قال النبى: «النَّظَرُ
سَهْمٌ مَسْمُومٌ مِن سِهامِ اِبْلیس فَمَنْ تَرَکَها خوْفاً مِنَ اللّهِ
اَعْطاه اللّهُ ایماناً یَجِدْ حَلاوَتهُ فىقَلْبِهِ»؛ بحارالانوار، ج 101،
ص 38.






[11]
. قصص (28)، آیه 25.






[12]
. درباره جلباب گفتهاند:
آن روسرى خاصى که بانوان هنگامى که براى کارى به خارج از منزل مى
روند،
سر و روى خود را با آن مى
پوشند؛ «الجلباب
خمارالمرأة الذى یغطّى رأسها و وجهها اذا خرجت لحاجة» ؛ التبیان فى
تفسیرالقرآن، ج 8، ص 361؛ مجمع البیان، ج 8-7، ص 578).






[13]
. مجمع البیان، ص 580؛
المیزان، ج 16، ص 361.






[14]
. زنانى که ظاهراً پوشیده
هستند، ولى در واقع برهنه
اند، از رسول خدا 9 روایت
شده است: «صنفان من اهل النار لم أرهما قوم معهم سیاط کأذناب البقر یضربون
بها الناس و نساء کاسیات عاریات، ممیلات مائلات، رؤسهنّ کأسنمة البُخت
المائلة ....» ؛ میزان الحکمة، ج 2، ص 259.






[15]
. فاضل، امام، سیستانى،
نورى و مکارم، تعلیقات على
العروة، (الستر)؛ خامنهاى،
استفتاء، س 568؛ تبریزى، استفتائات،س1611 و توضیح
المسائل
مراجع، م2435؛ دفتر: بهجت و وحید.






[16]
. صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1696.






[17]
. نورى، استفتائات، ج2،
س678؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س439؛ توضیح
المسائل مراجع، م789؛ وحید،توضیحالمسائل،
م795؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج5، س1275.






[18]
. دفتر: سیستانى.






[19]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2435، وحید، توضیح
المسائل، م2499؛ نورى،
توضیح
المسائل، م2431 و خامنهاى،
سایت،نگاه.






[20]
. بهجت، توضیح المسائل،
م1937.






[21]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2435.






[22]
. تبریزى، صراط النجاة، ج
6، س 1610؛ نورى، توضیح المسائل، م 2246؛ وحید، توضیح المسائل، م 2260؛
توضیح المسائل مراجع، م 2252 و دفتر: خامنه
اى.






[23]
. امام، توضیحالمسائل
مراجع، م1406 و استفتائات، ج3، (متفرقه)، س78 و 81؛ وحید، توضیح
المسائل،
م1414؛تبریزى، توضیح
المسائل مراجع، م1406 و
استفتائات، س2240؛ مکارم، استفتائات، ج1، س1604 و 1709 و 1711؛فاضل، توضیح
المسائل
مراجع، م1406؛ نورى، توضیح
المسائل، م1403 و
استفتائات، ج1، س1054؛ دفتر: بهجت وخامنه
اى.






[24]
. سیستانى، توضیحالمسائل
مراجع، م1406.






[25]
. صافى، توضیحالمسائل
مراجع، م1406.






[26]
. سیستانى sistani.org
(حجاب)، س3؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1706؛صافى،
جامع
الاحکام، ج2، س1696؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س438؛ دفتر: نورى، وحید، بهجت و
امام.






[27]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1275 و استفتائات، س 1614.






[28]
. دفتر.






[29]
. خامنهاى،
استفتاء، س 619؛ مکارم، استفتائات، ج2، س1019؛ امام، تعلیقات على
العروة،
(النکاح)، م51 و استفتائات،ج3، (احکام حجاب)، س30 و 29؛ فاضل و نورى،
تعلیقات على
العروة، (النکاح)، م51؛ سیستانى، منهاجالصالحین،ج3،
(النکاح)، م18.






[30]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1262؛ وحید، توضیح
المسائل، م2499؛ دفتر:
بهجت.






[31]
. دفتر: صافى.






[32]
. امام، فاضل و صافى،
توضیح
المسائل مراجع، م865؛ نورى، توضیحالمسائل،
م866؛ وحید، توضیح
المسائل، م872؛تبریزى،
استفتائات، س1617؛ دفتر: بهجت.






[33]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س119 و ج2، س152؛ سیستانى،
sistani.org،
(لباس)، س2 و دفتر.






[34]
. خامنهاى،
استفتاء، س 580؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1701؛
مکارم، استفتائات، ج2، س1022؛ نورى،استفتائات، ج1، س485؛ سیستانى،
sistani.org،
(حجاب)، س7؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1669؛
امام،استفتائات، ج3، (احکام حجاب)، س7؛ دفتر: وحید، بهجت و تبریزى.






[35]
. العروة الوثقى، ج1،
(الستر) و ج2، (النکاح)، م31.






[36]
. العروة الوثقى، ج1،
(الستر).






[37]
. دفتر: همه مراجع.






[38]
. العروة الوثقى، ج1،
(الستر).






[39]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2435؛ نورى، توضیح
المسائل، م2431؛ وحید،
توضیح
المسائل، م2444 و خامنهاى،
استفتاء،س 622.






[40]
. نورى، امام، فاضل و
مکارم، تعلیقات على
العروة، (احکام التخلى)، م10؛
دفتر: بهجت، وحید، صافى و خامنه
اى.






[41]
. سیستانى، تعلیقات علىالعروة،
(احکام التخلى)، م10.






[42]
. نورى، استفتائات، ج1،
س485؛ امام، استفتائات، ج3، (احکام حجاب)، س27؛ مکارم، استفتائات، ج2،
س152؛فاضل، جامع
المسائل، ج2، س1329؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1729 و 1730؛ خامنه
اى اجوبةالاستفتائات،س1363
و 1366؛ تبریزى، استفتائات، س1590؛ سیستانى،
sistani.org،
(حجاب)، س5؛ دفتر: وحید و بهجت.






[43]
. امام، استفتائات، ج1،
(لباس نمازگزار)، س34؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج5،
س1248؛ مکارم، استفتائات، ج2،س154؛ سیستانى،
sistani.org،
(حجاب)، س2؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1712؛ همه
مراجع، العروة الوثقى،ج1، (الستر)، الثانى و 16؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1692؛ نورى، استفتائات، ج2، س682.






[44]
. امام، استفتائات، ج3،
(احکام حجاب)، س27؛ سیستانى،
sistani.org،
(حجاب)، س5؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1708؛ مکارم،
استفتائات، ج2، س 153 و 1023؛ نورى، استفتائات، ج2، س679؛ تبریزى، صراط
النجاة،
ج1،س907؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1694 و 1729؛
خامنه
اى، استفتاء، س618 و دفتر: وحید و بهجت.






[45]
. مکارم، استفتائات، ج2،
س153 و 156؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1729؛
سیستانى،
sistani.org،
(حجاب)،س5؛ امام، استفتائات، ج3، (احکام حجاب)، س27؛ نورى، استفتائات، ج1،
س485؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1،س1708؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1364 و 1367؛ تبریزى،
استفتائات، س1590؛ دفتر: وحید و بهجت.






[46]
. العروة الوثقى، ج1،
(الستر)، الثانى.






[47]
. فاضل و امام، تعلیقات
على
العروة، (الستر)، م1 و دفتر: خامنهاى.






[48]
. دفتر: وحید و بهجت.






[49]
. نورى، استفتائات، ج2،
س670؛ سیستانى،
sistani.org،
(زینت)، س14؛ مکارم، استفتائات، ج1، س137؛ تبریزى،صراط
النجاة،
ج5، س1276 و دفتر: تبریزى و صافى.






[50]
. با استفاده از منابعى که
در عنوان «کلاه گیس» آمده است.






[51]
. با استفاده از منابعى که
در عنوان «کلاه گیس» آمده است.






[52]
. مکارم و نورى، تعلیقات
على
العروة، (النکاح)، م46 و 45؛ دفتر: وحید،
سیستانى، تبریزى، صافى.






[53]
. امام، تعلیقات علىالعروة،
(الستر) م1 و (النکاح) م46 و 45؛ خامنه
اى،
استفتاء، س 486؛ فاضل، جامع
المسائل، ج2،س 1068.






[54]
. استفتائات، آرایش و
زینت، س 802؛ روابط زن و مرد، س 611.






[55]
. امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س66؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1362؛ مکارم، استفتائات، ج2، س1023 و دفتر: همه مراجع.






[56]
. توضیح المسائل مراجع، م
834 و 836 ؛ وحید، توضیح المسائل، م 840 و 844 و دفتر: خامنه
اى.






[57]
. توضیح المسائل مراجع، م
835 ؛ وحید، توضیح المسائل، م 841 و دفتر: خامنه
اى.






[58]
. بهجت، توضیح المسائل
مراجع، م 835.






[59]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1379؛ نورى، استفتائات، ج 1،
س 489 و دفتر: امام و مکارم.






[60]
. استفتائات، لباس و پارچه
فروشى، س 573.






[61]
. جامع الاحکام، ج 2، س
1731.






[62]
. فاضل، جامع المسائل، ج
1، س 2238؛ تبریزى، استفتائات، س 2225 و 2228 و 2229.






[63]
. دفتر: وحید.






[64]
. امام، استفتائات، ج3،
(احکام حجاب)، س14؛ بهجت، استفتائات، حجاب و پوشش زن و مرد، س696؛
فاضل،تعلیقات على
العروة، ج2، (النکاح)، م51؛
تبریزى، استفتائات، س1591 و صراط
النجاة، ج1،
س1487؛ مکارم،استفتائات، ج1، س834 و تعلیقات على
العروة،
(النکاح)، م51؛ خامنه
اى، سایت، نگاه و دفتر:
سیستانى و وحید.






[65]
. پاسخ به 300 پرسش از
احکام، ج1، س 240.






[66]
. نورى، استفتائات، ج1،
س483.






[67]
. دفتر: همه مراجع.






[68]
. نور (24)، آیه 30.






[69]
. همان، آیه 31.






[70]
. اصول کافى، ج 8، ص 219،
نشر دارالکتب الاسلامیه.






[71]
. بحارالانوار، ج 14، ص
38.






[72]
. محمد، محمدى رى شهرى،
میزان الحکمة، ج 4، ص 3292، نشر دارالحدیث.






[73]
. همان.






[74]
. امام، تحریر الوسیله، ج1
(شرائط امام الجماعة)، و م1؛ فاضل، نورى، مکارم، تعلیقات على
العروة
(شرائط امام الجماعة)، م13؛ تبریزى، التعلیقه على منهاج الصالحین
(التقلید)، م29؛ صافى، هدایة العباد، ج2، م1244و 1245؛سیستانى، منهاج
الصالحین، ج1، م29؛ بهجت، وسیلة النجاة، ح1، م1061، 1062؛ دفتر: وحید،
خامنه
اى.






[75]
. از نظر برخى مراجع (آیات
عظام بهجت و مکارم شیرازى).






[76]
. جاهایى که به طور معمول
نمى
پوشانند (مانند موها، گردن و دستها).






[77]
. به جز جاهایى که به طور
معمول مى
پوشانند.






[78]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433؛ نورى، توضیح
المسائل، م2429؛ تبریزى،
استفتائات، س1597؛ وحید،توضیح
المسائل، م2442 و
خامنه
اى، استفتاء، س 509.






[79]
. صافى، توضیحالمسائل
مراجع، م2433 و هدایة العباد، ج2 (النکاح) م18.






[80]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433؛ نورى، توضیح
المسائل، م2429؛ العروة
الوثقى، ج1 (الستر)؛ وحید، توضیح
المسائل،م2442؛
خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س 438.






[81]
. دفتر: مکارم.






[82]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433، 2436؛ نورى، توضیح
المسائل، م2429 و
2432؛ العروة الوثقى، ج1 (الستر)، م2 و(احکام
التخلى)
م8؛ وحید، توضیح
المسائل، م2442 و 2445؛ دفتر:
خامنه
اى.






[83]
. مکارم، استفتائات، ج1، س
799 و تبریزى، صراط
النجاة، ج5، س1274 و دفتر: همه
مراجع.






[84]
. با استفاده از منابع
عنوان «پوشیدن مانتو...» و العروة الوثقى، ج1، م16.






[85]
. توضیحالمسائلمراجع،
م2433؛ وحید، توضیح
المسائل، م 2442؛ نورى، توضیحالمسائل،
م2429 و خامنه
اى، استفتاء، س 487.






[86]
. توضیحالمسائلمراجع،
م2433.






[87]
. امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س6 و 39؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1712 و
دفتر: فاضل.






[88]
. بهجت، توضیحالمسائل،
م 1933.






[89]
. مکارم، استفتائات، ج2،
م1043؛ تبریزى، استفتائات، س1591؛ وحید، توضیح
المسائل،
م2497 و دفتر: سیستانى.






[90]
. دفتر.






[91]
. العروة الوثقى، ج2،
(الستر) م3 و 16، و (احکام التخلى) م1؛ دفتر: خامنه
اى.






[92]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433؛ العروة
الوثقى ج2 (النکاح)، م31؛
نورى، توضیح
المسائل، م2429؛ وحید،توضیحالمسائل،
م2442 و خامنه
اى، استفتاء، س 509.






[93]
. صافى، توضیحالمسائل
مراجع، م2433، جامع
الاحکام، ج2، س1700 و هدایةالعباد،
ج2 (النکاح) م18 و دفتر:تبریزى.






[97]
. بهجت، سیستانى و مکارم،
توضیح
المسائل مراجع، م2433؛ تبریزى، استفتائات،
س1591؛ وحید، توضیح
المسائل،م2442؛ صافى، هدایة
العباد، ج2 (النکاح) م19؛ نورى، توضیح
المسائل،
م2429؛ امام، تحریرالوسیله، ج2، (النکاح)م19؛ دفتر: خامنه
اى.






[98]
. امام، استفتائات ج3،
(نظر)، س28، تبریزى، استفتائات س 1581؛ مکارم، استفتائات ج1، س813 و ج2 س
1035؛دفتر: بهجت، صافى، نورى، وحید، سیستانى و خامنه
اى.






[99]
. سیستانى، منهاج
الصالحین، ج 2، النکاح، م 28؛ امام، فاضل، نورى، مکارم، تعلیقات على
العروة، النکاح، م 26؛بهجت، توضیح
المسائل، م 1944؛
خامنه
اى، استفتاء، س 525؛ دفتر: تبریزى.






[100]
. صافى، جامعالاحکام،
ج 2، س 1709.






[101]
. مکارم، تعلیقات على
العروة، م 26، و استفتائات، ج 1، س 816؛ فاضل، تعلیقات على العروة، ج 2،
النکاح، م 26؛صافى، هدایة العباد، ج2، النکاح، م28؛ امام، تحریرالوسیله،
ج2، النکاح م28؛ سیستانى، منهاج
الصالحین، ج2،
النکاح،م28؛ تبریزى، صراط النجاة، ج 6، م 948؛ دفتر: وحید و خامنه
اى.






[102]
. توضیح المسائل مراجع، م
2433؛ العروة، ج 2، النکاح، م 26؛ وحید، توضیح المسائل، م 2442؛ نورى،
توضیح المسائل، م 2429 و خامنه
اى، استفتاء، س 525.






[103]
. مکارم، استفتائات ج2،
س1036؛ فاضل، جامع
المسائل، ج2، س1324؛ العروة
الوثقى، ج2، (النکاح) 27؛ امام، تحریرالوسیله ج2، (النکاح)، م27؛ نورى،
استفتائات، ج1، س484؛ توضیح
المسائل، م2429 ؛ توضیحالمسائل
مراجع،م2433؛ صافى، جامع
الاحکام، ج 2، س 1700 و
1702 و 1703؛ وحید، توضیح
المسائل، م2442؛ دفتر:
خامنه
اى.






[104]
. مکارم، استفتائات، ج2،
س1036؛ فاضل، جامع
المسائل، ج2، س1324؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1702 و1703؛ العروة الوثقى، ج2، (النکاح)، م27؛ امام، تحریرالوسیله،
ج2، (النکاح)، م27؛ نورى، استفتائات، ج1، س484؛سیستانى، منهاج
الصالحین،
ج3، م26؛ دفتر: وحید، بهجت و خامنه
اى.






[105]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2433؛ نورى، توضیح
المسائل، م2429؛ وحید،
توضیح
المسائل، م2442 و خامنهاى،
استفتاء،س 496 و 509.






[106]
. صافى، توضیحالمسائل
مراجع، م2433، جامع
الاحکام، ج2، س1700 و هدایةالعباد،
ج2، (النکاح) م18؛ دفتر: تبریزى.






[107]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2437؛ العروة الوثقى، ج2، (النکاح)، م32؛ نورى، توضیح
المسائل،
م2433؛ وحید،توضیح
المسائل، م2446؛ صافى، هدایةالعباد،
ج2 (النکاح)، م17؛ دفتر: خامنه
اى.






[108]
. مکارم، توضیحالمسائل
مراجع، م2437 و تعلیقات على
العروة، (النکاح)، م
32.






[109]
. تبریزى، صراط النجاة، ج
2، ص 698.






[110]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2436 و 2438؛ العروة الوثقى، ج2، (النکاح) م28؛ نورى، توضیح
المسائل،
م2432 و 2434؛وحید، توضیح
المسائل، م 2445 و 2447 و
خامنه
اى، استفتاء، س 487.






[111]
. امام، تحریرالوسیلة،
ج2، (النکاح) م27؛ فاضل و نورى، التعلیقات على
العروة
الوثقى، (النکاح)، م27؛ صافى، هدایةالعباد، ج2، (النکاح)، م272 و خامنه
اى،
استفتاء، س 582 و 516.






[112]
. دفتر: بهجت.






[113]
. سیستانى، توضیحالمسائل
مراجع، 2434؛ تبریزى، التعلیقه على منهاج
الصالحین،
(النکاح)، م1232؛ مکارم، استفتائات،ج2، س1029 و 1039 و تعلیقات على
العروة
الوثقى، (النکاح) م27؛ وحید، توضیح
المسائل، م
2443.






[114]
. امام، تحریرالوسیله، ج2
(النکاح) م27؛ فاضل و نورى، تعلیقات على
العروة،
(النکاح)، م27، صافى، هدایة العباد، ج2،(النکاح)، م27.






[115]
. بهجت، توضیحالمسائل
مراجع، م2434؛ مکارم، استفتائات، ج1، س812.






[116]
. سیستانى، توضیحالمسائل
مراجع، م2434؛ وحید، توضیح
المسائل، م 2443؛
تبریزى، منهاج
الصالحین، م1232.






[117]
. العروة الوثقى، ج2،
(النکاح)، م27 و 31.






[118]
. امام، تحریرالوسیلة،
ج2، (النکاح)، م27؛ فاضل و نورى، تعلیقات على
العروة،
(النکاح)، م27؛ صافى، هدایة العباد،ج2، (النکاح)، م27 و خامنه
اى،
استفتاء، س 582 و 516 و 515.






[119]
. دفتر: بهجت.






[120]
. وحید، توضیحالمسائل،
م 2443؛ سیستانى، توضیح
المسائل مراجع، م2434 و
sistani.org، (نگاه)، س2؛
تبریزى، التعلیقه على منهاج
الصالحین، (النکاح)،
م1232؛ مکارم، استفتائات، ج1، س812.






[121]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2434؛ امام، تحریرالوسیله، ج2، (النکاح)، م27؛ نورى، توضیح
المسائل،
م2430؛ مکارم،تعلیقات على
العروة، (النکاح)، م27؛
وحید، توضیح
المسائل، م 2443؛ دفتر: خامنهاى.






[122]
. سیستانى، منهاجالصالحین
ج3، (النکاح)، م18؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج1، س890؛
بهجت، توضیح
المسائل، م1943؛امام، نورى، فاضل و
مکارم، تعلیقات على
العروة، (النکاح)، م35، دفتر:
صافى.






[123]
. سیستانى، منهاجالصالحین،
ج3، م18؛ دفتر: همه مراجع.






[124]
. نورى، توضیحالمسائل،
م 2431؛ توضیح
المسائل مراجع، م2435؛ وحید، توضیحالمسائل،
م 2444.






[125]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2435.






[126]
. امام، نورى و فاضل،
تعلیقات على
العروة، (الستر) م1.






[127]
. مکارم، تعلیقات علىالعروة،
(الستر)، م1؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج1، س884؛ خامنهاى،
استفتاء، س 477 و دفتر:بهجت، صافى و وحید.






[128]
. سیستانى، تعلیقات علىالعروة،
الستر، م1.






[129]
. امام، استفتائات، ج3،
(احکام حجاب)، س36؛ خامنه
اى، استفتاء، س 477 و
دفتر: بهجت، فاضل و صافى.






[130]
. تبریزى، صراط النجاة، ج
2، س 788.






[131]
. نورى، استفتائات، ج2،
س669؛ سیستانى، تعلیقات على
العروة، (الستر) م1؛
مکارم، استفتائات، ج1، س801.






[132]
. دفتر: وحید.






[133]
. خامنهاى،
استفتاء، س 487؛ امام، استفتائات، ج3، (نظر)، س6 و 39؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1652 و 1712؛وحید، توضیح
المسائل، م 2442؛
نورى، توضیح
المسائل، م 2442؛ مکارم، تعلیقات علىالعروة،
(النکاح) م51؛ دفتر:فاضل.






[134]
. بهجت، توضیحالمسائل،
م 1933.






[135]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج1، س1487.






[136]
. دفتر: سیستانى.






[137]
. نورى، استفتائات، ج1،
س458؛ امام، استفتائات، ج3، (نظ
ر)، س12؛ تبریزى،
صراط
النجاة، ج2، س897 و ج1،س1487؛ مکارم،
استفتائات، ج1، س 781؛ دفتر: وحید.






[138]
. بهجت، توضیح المسائل،
متفرقه، م 2؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1607 و
1622.






[139]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1189.






[140]
. سیستانى: سایت.






[141]
. امام، توضیحالمسائل
مراجع، م2433 و تحریرالوسیله، ج2، (النکاح)، م25؛ سیستانى، منهاج
الصالحین،
ج3، (النکاح)،م 23 و خامنه
اى، استفتاء، س 620.






[142]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433.






[143]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433؛ تبریزى، التعلیقه على منهاج
الصالحین،
م1232، و صراط
النجاة، ج1، س892؛ دفتر:وحید.






[144]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2433؛ نورى، توضیح
المسائل، م2429.






[145]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2433؛ نورى، توضیح
المسائل، م 2429؛ دفتر:
وحید، خامنه
اى.






[146]
. امام، تحریرالوسیلة، ج
2، النکاح، م 26؛ صافى، هدایة العباد، ج 2، النکاح، م 26؛ تبریزى، التعلیقه
على منهاج
الصالحین،م1232؛ سیستانى، منهاجالصالحین،
ج3، م24 و دفتر: وحید، خامنه
اى، فاضل، نورى و
مکارم.






[147]
. بهجت، توضیحالمسائل،
م1933.






[148]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2436؛ نورى، توضیح المسائل، م2432.






[149]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2436؛ وحید، توضیح
المسائل، م2445 و خامنهاى،
استفتاء، س 515 و 535.






[150]
. امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س25؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1182؛ وحید، توضیح
المسائل، م2448؛ فاضل،جامعالمسائل،
ج1، س1732؛ نورى، استفتائات، ج1، س458؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1719 و توضیح
المسائلمراجع، م2439؛ تبریزى،
استفتائات، س1588؛ مکارم، استفتائات، ج2، س1044؛ سیستانى، منهاج
الصالحین،
ج2،(النکاح)، م27؛ بهجت، توضیح
المسائل، (متفرقه)
م2.






[151]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «نگاه خواستگارى» آمده است.






[152]
. امام، توضیحالمسائل،
م2439؛ نورى، توضیح
المسائل، م2435.






[153]
. فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1728 و 1732؛ دفتر: بهجت.






[154]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج2، س1158؛ صافى، توضیح
المسائل، م 2448؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1182.






[155]
. توضیح المسائل مراجع،
م2439؛ وحید، توضیح
المسائل، م 2448.






[156]
. نورى، توضیحالمسائل،
م2435؛ امام، سیستانى، وحید، مکارم، توضیح
المسائل
مراجع، م2439؛ وحید،توضیح
المسائل، م 2448؛ تبریزى؛
صراط
النجاة، ج2، س1158.






[157]
. فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1728 و 1732 و دفتر: صافى و بهجت.






[158]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1182.






[159]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1271 و دفتر: همه مراجع.






[160]
. دفتر: همه مراجع.






[161]
. دفتر: همه مراجع.






[162]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج1، س889؛ دفتر: همه مراجع.






[163]
. دفتر: سیستانى.






[164]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1194 و 1206؛ مکارم،
استفتائات، ج1، س775 و 772؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1،س1726 و 1727؛ نورى، استفتائات، ج1، س 450 و 452؛ بهجت، توضیح
المسائل،
(متفرقه)، م2؛ امام، استفتائات،ج3، (نظر)، س15 و 19؛ تبریزى، استفتائات،
س1081 و 1603؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1708 و
1719؛ سیستانى،
sistani.org،
(فیلم)، س 8؛ دفتر: وحید.






[165]
.خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1194 و 1206؛ فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1726 و 1727؛ بهجت، توضیح
المسائل، (متفرقه)،
م2، مکارم، استفتائات، ج1، س775 و 772؛ نورى، استفتائات، ج1، س 450 و 452؛
امام،استفتائات، ج3، (نظر)، س 15 و 19؛ سیستانى،
sistani.org،
(فیلم)، س 8؛ تبریزى، استفتائات، س1081 و 1603؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1708 و 1719؛ دفتر: وحید.






[166]
. بهجت، توضیحالمسائل،
(متفرقه)، م2؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1726 و
1728؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2،س1719، امام،
استفتائات، ج3، (نظر)، س15؛ نورى، استفتائات، ج1، س458 و 452؛ سیستانى،
sistani.org، (تصویر)، ش13.






[167]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1130؛ وحید، استفتائات، احکام ازدواج و مسائل حجاب، س 4.






[168]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1182.






[169]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «پخش زنده و غیرزنده» آمده است.






[170]
. احکام ویژه (600 مسئله
از احکام)، ص 66.






[171]
. تبریزى، استفتائات،
س1603 و 1605 و صراط
النجاة، ج5، س1129؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1187؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1717 و 1605؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1،س1729 و
1731؛ مکارم، استفتائات، ج1، س778 و 782؛ دفتر: نورى و امام، بهجت، وحید ؛
سیستانى،
sistani.org،
(فیلم)، س4.






[172]
. سیستانى، تعلیقات علىالعروة،
(احکام التخلى)، م2 و
sistani.org،
(تصویر)، س1 و 2؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج3،س778؛
خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1314؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1731، و تعلیقات
على
العروة، ج1،(احکام التخلى)، م2؛ امام، تعلیقات
على
العروة، (احکام التخلى)، م2؛ دفتر: وحید.






[173]
. مکارم، استفتائات، ج2،
س1033، تعلیقات على
العروة، (احکام التخلى)، م2؛
صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1707؛نورى، التعلیقات علىالعروة،
(احکام التخلى)، م2؛ دفتر: بهجت.






[174]
. دفتر: همه مراجع.






[175]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1313؛ مکارم، استفتائات، ج1،
س789؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س2093؛نورى،
استفتائات، ج1، س931؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2،
س1707؛ بهجت، احکام و استفتائات پزشکى، ص31،س12؛ امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س49 و 50؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج5، س1022،
دفتر: سیستانى و وحید .






[176]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «فیلم آموزش جنسى» آمده است.






[177]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1200؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1329؛ نورى، استفتائات، ج2، س554؛ دفتر:بهجت، وحید، امام، فاضل و
مکارم.






[178]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1129.






[179]
. سیستانى،
sistani.org، (تصویر)، س19.






[180]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1129 و ج1، س894 و 895 ؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1203؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1329؛ نورى،
استفتائات، ج2، س554؛ سیستانى،
sistani.org،
(فیلم)، س3؛ دفتر: وحید، بهجت، امام، فاضل، مکارم.






[181]
. تبریزى، استفتائات،
س1603 و 1605 و صراط
النجاة، ج5، س1129 ؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1187؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، ص1717 و 1605؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1،س1729 و
1731؛ مکارم، استفتائات، ج1، س778 و 782؛ دفتر: نورى و امام، وحید، بهجت ؛
سیستانى،,
sistani.org،
(فیلم)، س4.






[182]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1199؛ سیستانى،sistani.org،
(فیلم)، س7؛ تبریزى، صراط النجاة، ج6، س1422؛صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1329؛ نورى، استفتائات، ج2، س554؛ دفتر: امام، مکارم، وحید، بهجت،
فاضل.






[183]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1201؛ دفتر: امام، فاضل و
مکارم.






[184]
. دفتر: بهجت، صافى،
وحید.






[185]
. دفتر: سیستانى.






[186]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1192؛ تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1129؛ سیستانى،
sistani.org،
(تصویر)،س4؛ دفتر: همه مراجع.






[187]
. صافى، جامع الاحکام، ج
1، 976؛ دفتر: بهجت.






[188]
. تبریزى، استفتائات، س
1605.






[189]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1183 و 1215؛ مکارم،
استفتائات، ج 1، س 1609 و 829.






[190]
. سیستانى، سایت، س 2.






[191]
. دفتر.






[192]
. دفتر.






[193]
. دفتر.






[194]
. تبریزى، توضیحالمسائل،
م 2076 و استفتائات، س 1605 و 1198؛ دفتر: فاضل.






[195]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1213؛ دفتر: مکارم.






[196]
. سیستانى، سایت ماهواره،
س 3.






[197]
. صافى، جامع الاحکام، ج
1، س 967.






[198]
. امام، تحریرالوسیله، ج
1، م 10؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س 1212.






[199]
. دفتر.






[200]
. تبریزى، توضیح المسائل،
م 2076 و استفتائات، س 1605 و 1198؛ دفتر: فاضل.






[201]
. سیستانى، سایت ماهواره،
س 3.






[202]
. صافى، جامع الاحکام، ج
1، س 976.






[203]
. دفتر.






[204]
. امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س25؛ وحید، توضیح
المسائل، م2448؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1182؛ نورى،استفتائات، ج1،
س458؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1732؛ تبریزى،
استفتائات، س1588، صافى، جامع
الاحکام،ج2، س1719، و
توضیح
المسائل مراجع، م2439؛ بهجت، توضیحالمسائل،
(متفرقه)، م2؛ مکارم، استفتائات، ج2،س1044؛ سیستانى، منهاج
الصالحین،
ج2، (النکاح)، م23.






[205]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1188؛ فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1730 و 1732؛ امام، استفتائات، ج3، (احکامحجاب)، س15؛ مکارم،
استفتائات، ج1، س798 و 838؛ دفتر: نورى، وحید، سیستانى، تبریزى، صافى و
بهجت.






[206]
. مکارم، استفتائات، ج 1
س 798 و 838؛ امام، استفتائات، ج3، (احکام حجاب)، س15؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1،س1732 و 1730؛ دفتر: بهجت، وحید، خامنه
اى،
صافى، سیستانى، تبریزى و نورى.






[207]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1188؛ فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1732 و 1730؛ مکارم، استفتائات، ج1،س798 و 838؛ امام، استفتاء ات، ج3،
(احکام حجاب)، س15؛ دفتر: نورى، بهجت، سیستانى، تبریزى، وحید وصافى.






[208]
. تبریزى، سایت اینترنت؛
سیستانى، سایت اینترنت؛ دفتر: همه مراجع.






[209]
. تبریزى، سایت اینترنت؛
دفتر: همه مراجع.






[210]
. دفتر.






[211]
. امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س52؛ بهجت، توضیح
المسائل، م1936؛ مکارم،
استفتائات، ج1، س819؛ تبریزى،استفتائات، 1622؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، ص1673؛ نورى، استفتائات، ج2، س656؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1،1718؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1145؛ العروة الوثقى، ج2، (النکاح) م3؛ سیستانى،
sistani.org،
(اینترنت)،س20 و 19؛ دفتر: وحید.






[212]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «گفتگو با نامحرم» آمده است.






[213]
. سیستانى، سایت اینترنت
؛ تبریزى، سایت اینترنت؛ دفتر: همه مراجع.






[214]
. دفتر: همه مراجع.






[215]
. دفتر: همه مراجع.






[216]
. دفتر: همه مراجع.






[217]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1196؛ سیستانى، سایت، متفرقات،
س7؛ دفتر: همه مراجع.






[218]
. خامنهاى،
استفتاء، س 678 و 684؛ صافى، هدایة
العباد، ج2،
(النکاح)، م29؛ سیستانى، منهاج
الصالحین،
ج3،(النکاح)، م29؛ نورى، مکارم و امام، تعلیقات على
العروة،
ج2، (النکاح)، م39؛ دفتر: بهجت، تبریزى، وحید و فاضل.






[219]
. صافى، هدایةالعباد،
ج2، (النکاح)، م29؛ سیستانى، منهاج
الصالحین، ج3،
(النکاح)، م29؛ نورى، مکارم و امام،تعلیقات على
العروة،
ج2، (النکاح)، م39؛ دفتر: وحید، تبریزى، بهجت و خامنه
اى.






[220]
. فاضل، تعلیقات علىالعروة،
ج2، (النکاح)، م39.






[221]
. العروة الوثقى، ج2،
(النکاح)، م39 و 41.






[222]
. استفتائات، احکام صحبت
و گفت
وگو، س 734.






[223]
. پاسخ به 300 پرسش از
احکام، ج 1، س 218.






[224]
. امام، استفتائات، ج3،
سوالات متفرقه، س127؛ دفتر: همه مراجع.






[225]
. امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س52؛ بهجت، توضیح
المسائل، م1936؛ مکارم،
استفتائات، ج1، س819؛ تبریزى،استفتائات، 1622؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، ص1673؛ نورى، استفتائات، ج2، س656؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1،1718؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1145؛ العروة الوثقى، ج2، (النکاح) م3؛ سیستانى،
sistani.org،
(اینترنت)،س20 و 19؛ دفتر: وحید.






[226]
. العروة الوثقى، ج2،
(النکاح)، م31 و 39؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1،
س1720.






[227]
. العروة الوثقى، ج2،
(النکاح) م32.






[228]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1219؛ نورى، استفتائات، ج1،
س461؛ دفتر: همه مراجع.






[229]
. خامنهاى،
استفتاء، س 646 و 638؛ تبریزى، استفتائات، س 1592 و 1623؛ مکارم،
استفتائات، ج 1، س 813؛ امام،استفتائات، ج 3، (وظایف اجتماعى زنان)، س 19؛
دفتر: نورى، وحید، فاضل و سیستانى.






[230]
. صافى، جامع الاحکام، ج
2، س 1656 و 1657 و 1658 و دفتر: بهجت.






[231]
. العروة الوثقى، ج2،
(النکاح)، م49؛ خامنه
اى، استفتاء، س 646 و 638 و
626؛ تبریزى، استفتائات، س1592 و1594؛ مکارم، استفتائات، ج1، س813 و 805؛
امام، استفتائات، ج3، (وظایف اجتماعى زنان)، س19؛ دفتر:سیستانى، وحید، فاضل
و نورى.






[232]
. صافى، جامع الاحکام، ج
2، س 1656 و 1657 و 1658 و دفتر: بهجت.






[233]
. خامنهاى،
استفتاء، س 627؛ مکارم، استفتائات، ج1، س805 و 813؛ امام، استفتائات، ج3،
(وظایف اجتماعى زنان)،س19؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2،
س1664؛ تبریزى، استفتائات، س1592 و 1594؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1،س1755؛ نورى، استفتائات، ج2، س674 و 656؛ سیستانى،
sistani.org،
(عشق)، س5؛ دفتر: وحید و بهجت.






[234]
. دفتر: همه مراجع.






[235]
. خامنهاى،
استفتاء، س 806؛ تبریزى، استفتائات، س1592 و 1595 و 1622؛ امام، استفتائات،
ج3، (وظایف اجتماعىزنان)، س13 و 19؛ مکارم، استفتائات، ج1، س805؛ العروة
الوثقى، ج2، (النکاح)، م49؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2،س1668؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1720 و دفتر:
وحید، سیستانى، بهجت و نورى.






[236]
. صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1664؛ تبریزى، استفتائات، س1595؛ مکارم، استفتائات، ج1، س776؛
امام،استفتائات، ج3، (وظایف اجتماعى زنان)، س13؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1، س1715؛ نورى، استفتائات، ج2،س656 و 674؛ العروة الوثقى، ج2، النکاح،
م49؛ دفتر: سیستانى، وحید و بهجت.






[237]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2445؛ نورى، توضیح
المسائل، م 2441 و
خامنه
اى، استفتاء، س 627.






[238]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2445؛ وحید، توضیح
المسائل، م2454؛ دفتر:
بهجت.






[239]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2445.






[240]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2445.






[241]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2445.






[242]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2445؛ نورى، توضیح
المسائل، م2441؛ وحید،
توضیح
المسائل، م2454 و خامنهاى،
استفتاء،س 639 و 627.






[243]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «دوست داشتن جنس مخالف» آمده است.






[244]
. دفتر: بهجت و صافى.






[245]
. توضیحالمسائل
مراجع، م2445؛ نورى، توضیح
المسائل، م2441؛ وحید،
توضیح
المسائل، م2454 و خامنهاى،
استفتاء،س 639 و 627.






[246]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «خلوت زن و مرد» (پرسش 129) آمده است.






[247]
. بهجت، استفتائات،
معاشرت با جنس مخالف، س 724. با استفاده از منابعى که در عنوان «خلوت زن و
مرد» (پرسش129) آمده است.






[248]
. دفتر.






[249]
. خامنهاى،
استفتاء، س 502؛ مکارم، استفتائات، ج1 س822؛ نورى، استفتائات، ج1، س451 و
ج2، س569؛ صافى،جامع الاحکام، ج2، س1611؛ سیستانى، سایت، بازیگرى، س1؛
دفتر: امام، وحید، تبریزى، بهجت و فاضل.






[250]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س1764؛ سیستانى، سایت، فیلم، س6؛ دفتر: همه مراجع.






[251]
. جامع الاحکام، ج2،
1616.






[252]
. سیستانى،
sistani.org، (عشق)، س1 و 5 و
محبت، س1؛ خامنه
اى، استفتاء، س 779، 640 و
651؛صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1661؛ دفتر: همه
مراجع.






[253]
. دفتر: همه مراجع.






[254]
. خامنهاى،
استفتاء، س 645 و 491؛ مکارم، استفتائات، ج1، س1665؛ نورى، استفتائات، ج1،
س1031؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج2، س1152؛ العروةالوثقى،
ج2، (النکاح)، م47؛ دفتر: وحید، بهجت، فاضل، سیستانى و صافى.






[255]
. العروة الوثقى، ج2،
(المحرمات بالمصاهرة)، م33.






[256]
. خامنهاى،
استفتاء، س 493؛ تبریزى، استفتائات، س1606؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1660؛ مکارم، امام، نورى و فاضل، تعلیقات على
العروة،
(النکاح)، م40؛ بهجت، توضیح
المسائل، م1934؛
سیستانى، منهاج
الصالحین، ج2،(النکاح)، م16؛ دفتر:
وحید.






[257]
. خامنهاى،
استفتاء، س 515؛ تبریزى، استفتائات، س1606؛ نورى، استفتائات، ج2، س655؛
مکارم، استفتائات، ج1،س818؛ صافى، جامع
الاحکام،
ج2، س1660؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1717؛ بهجت،
توضیح
المسائل،م1934؛ سیستانى، منهاجالصالحین،
ج2، (النکاح)، م16؛ امام، تحریرالوسیله، ج2، (النکاح)، م20؛ دفتر: وحید.






[258]
. امام، تحریرالوسیلة،
ج2، (النکاح)، م20 و خامنه
اى؛ استفتاء، س 479.






[259]
. تبریزى، استفتائات،
س1606؛ مکارم، تعلیقات على
العروة، (النکاح)، م40؛
سیستانى، منهاج
الصالحین، ج3، (النکاح)،م16؛ صافى،
هدایة
العباد، ج2، (النکاح)، م20؛ دفتر: وحید و
بهجت.






[260]
. فاضل، تعلیقات علىالعروة،
ج2، (النکاح)، م40.






[261]
. نورى، تعلیقات علىالعروة،
(النکاح)، م40.






[262]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج2، س1695 و 1173؛ امام، نورى، فاضل و مکارم، العروة الوثقى، ج2، (النکاح)،
م35؛ دفتر:وحید، صافى، سیستانى و خامنه
اى.






[263]
. بهجت، توضیحالمسائل،
م1943.






[264]
. العروة الوثقى، ج1،
(الستر) و ج2، (النکاح)، م40.






[265]
. خامنهاى،
استفتاء، س 515؛ تبریزى، استفتائات، س1606؛ مکارم، استفتائات، ج2، س1024؛
سیستانى،
sistani.org، (دست
دادن)، س4؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1660؛ بهجت،
توضیح
المسائل، م1934؛ فاضل، جامعالمسائل،ج1،
س1717؛ امام و نورى، تعلیقات على
العروة، (النکاح)،
م40؛ دفتر: وحید.






[266]
. امام، تحریرالوسیلة،
ج2، (النکاح)، م24؛ صافى، هدایة
العباد، ج2،
(النکاح)، م24؛ نورى، فاضل، تعلیقات على
العروة،(النکاح)،
م35؛ بهجت، توضیح
المسائل، م1943؛ دفتر: وحید و
خامنه
اى.






[267]
. سیستانى، منهاجالصالحین،
ج3، (النکاح)، م23؛ تبریزى، التعلقه على منهاج
الصالحین،
ج2، م1232.






[268]
. دفتر: مکارم.






[269]
. صافى، هدایة العباد،
ج2، (النکاح)، م25؛ امام، تحریرالوسیلة، ج2، (النکاح)، م25؛ تبریزى، صراط
النجاة،
ج5،س1247؛ دفتر: فاضل، نورى، مکارم، وحید، بهجت و خامنه
اى.






[270]
. سیستانى، منهاجالصالحین،
ج3، (النکاح)، م23.






[271]
. العروةالوثقى،
ج1، (الستر) و ج2، (النکاح)، م41.






[272]
. بهجت، احکام و
استفتائات، ص29، س3 و 4؛ مکارم، نورى، فاضل و امام، تعلیقات على
العروة
(النکاح)، م35؛صافى، هدایة العباد، ج2، (النکاح)، م22؛ وحید، توضیح
المسائل،
م2450؛ توضیح
المسائل مراجع، م2441 و خامنهاى،اجوبةالاستفتائات،
س 1315.






[273]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1023 و 1024 و استفتائات، س 1545؛ سیستانى،
sistani.org،
(پزشکى)، س1 و منهاج
الصالحین، ج2، (النکاح)، م20 و
21.






[274]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س 1303؛ مکارم، استفتائات، ج1،
س803 و 1567؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1،س2091 و 2087؛
بهجت، احکام و استفتائات پزشکى، ص30، س4 و 8؛ امام، استفتائات، ج3، (نظر)،
س42؛نورى، استفتائات، ج1، س933 و 966؛ صافى، هدایة العباد، ج2، (النکاح)،
م22 و دفتر: وحید.






[275]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1023 و 1024 و استفتائات، س1545؛ سیستانى، منهاج
الصالحین،
ج3، (النکاح)، م 21و
sistani.org،
(پزشکى)، س1 و 5.






[276]
. بهجت، احکام و
استفتائات پزشکى، ص30، س4 و 8، ص 33، س 18؛ نورى، استفتائات، ج1، س943 و
933 و956؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س 1303؛ امام، استفتائات، ج3، (نظر)، س42 و 43؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج1،س2091 و 2087؛ مکارم، استفتائات، ج1، س803 و 1567؛ صافى، هدایة العباد،
ج2، (النکاح)، م22؛ دفتر: وحید.






[277]
. سیستانى،
sistani.org، (پزشکى)، س1 و منهاجالصالحین،
ج2، (النکاح)، م21؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج5، س
1023و 1024 و استفتائات، س1545.






[278]
. صافى، هدایة العباد،
ج2، (النکاح)، م22، نورى، استفتائات، ج1، س933؛ امام، استفتائات، ج3،
(نظر)، س42 و43و84؛ بهجت، احکام و استفتائات پزشکى، ص30، س5 و 6؛ فاضل،
جامع المسائل، ج1، س2089؛ خامنه
اى،اجوبةالاستفتائات،
س 1303؛ مکارم، استفتائات، ج1، س1572؛ دفتر: وحید.






[279]
. سیستانى، منهاجالصالحین،
ج2، (النکاح)، م21 و
sistani.org،
(پزشکى)، س1؛ تبریزى، استفتائات، س1545 وصراط
النجاة،
ج5، س1024 و 1023.






[280]
. العروةالوثقى،
ج2، (النکاح)، م35 و 48.






[281]
. دفتر: همه مراجع.






[282]
. خامنهاى،
استفتاء، س 667؛ مکارم، استفتائات، ج1، س797؛ تبریزى، استفتائات، س1616؛
نورى، استفتائات، ج1،س1033؛ دفتر: وحید، صافى، بهجت، امام و فاضل.






[283]
. همان.






[284]
. فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1707 و ج2، س1328؛ خامنه
اى، استفتاء، س 662؛
تبریزى، صراط
النجاة، ج5،س1253؛ دفتر: امام، بهجت و
وحید.






[285]
. دفتر.






[286]
. مکارم، استفتائات، ج2،
س151 و 1034؛ نورى، استفتائات، ج1، س491 و سیستانى، سایت، (زینت).






[287]
. نورى، استفتائات، ج1،
س490؛ فاضل، جامع
المسائل، ج2، س1328؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1682؛خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1220؛ تبریزى، استفتائات، س1590 و 1586؛ سیستانى،
sistani.org،
(زینت)،س28؛ امام، استفتائات، ج2، (احکام حجاب)، س32؛ دفتر: بهجت.






[288]
. استفتائات، ج1، س801.






[289]
. با استفاده از منابعى
که در عنوان «آرایش چهره» آمده است.






[290]
. العروة الوثقى، ج1،
(الستر).






[291]
. سیستانى،
sistani.org، (زینت)، س17؛ مکارم،
استفتائات، ج2، س1034 و 151؛ نورى، استفتائات، ج1، س491 و542 و 500؛ امام،
استفتائات، ج3، (احکام حجاب)، س34؛ دفتر: وحید.






[292]
. صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1683 و دفتر: بهجت.






[293]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1238.






[294]
. خامنهاى،
سایت، نگاه؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س1707 و دفتر:
وحید.






[295]
. خامنهاى،
سایت، نگاه؛ دفتر: امام.






[296]
. صافى، جامع الاحکام،
ج2، س1683؛ دفتر: بهجت، تبریزى و سیستانى.






[297]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س802؛ نورى، استفتائات، ج1، س542 و 491.






[298]
. خامنهاى،
استفتائات جدید، س 1081؛ فاضل، جامع المسائل، ج1، س1707 و دفتر: امام و
وحید.






[299]
. دفتر: بهجت و صافى.






[300]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج1، س882 و 883.






[301]
. نورى، استفتائات، ج1،
س542 و 500؛ مکارم، استفتائات، ج1، س802؛ سیستانى،
sistani.org،
(زینت)، س18.






[302]
. دفتر: همه مراجع.






[303]
. دفتر: بهجت و صافى.






[304]
. دفتر: مکارم.






[305]
. دفتر: همه مراجع.






[306]
. دفتر: همه مراجع.






[307]
. امام، استفتائات، ج3،
(احکام حجاب)، س36؛ بهجت: استفتائات، ج 4، س 5342؛ خامنه
اى:
سایت استفتائات جدید، س 1079؛ دفتر: بهجت، فاضل و صافى.






[308]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج1، س882 و 883.






[309]
. نورى، استفتائات، ج2،
س669؛ سیستانى، تعلیقات على
العروة، (الستر)، م1؛
مکارم، استفتائات، ج1، س801.






[310]
. دفتر: وحید.






[311]
. دفتر: همه مراجع.






[312]
. دفتر: مکارم و نورى.






[313]
. سیستانى،
sistani.org، (حجاب)، س3؛ تبریزى،
صراط
النجاة، ج1، س878؛ فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س1706؛ صافى،جامع
الاحکام، ج2، س1696؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س438؛ دفتر: نورى، وحید، بهجت و
امام.






[314]
. تبریزى، صراطالنجاة،
ج5، س1275 و استفتائات، س 1614.






[315]
. دفتر.






[316]
. العروة الوثقى، ج 1، فى
الستر و الساتر، الثانى.






[317]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 897.






[318]
. آیتالله
مکارم احتیاط واجب دارند.






[319]
. العروة الوثقى، ج 1، فى
الستر و الساتر، الثانى؛ تبریزى، استفتائات، س 446؛ فاضل، جامع
المسائل،
ج 1، س 244.






[320]
. العروة الوثقى، ج 1، فى
الستر و الساتر، م 5.






[321]
. العروة الوثقى، ج 1، فى
الستر و الساتر، م 5.






[322]
. امام، استفتائات، ج3،
(احکام حجاب)، س8؛ نورى، استفتائات، ج2، س673؛ العروة الوثقى، ج1، (مکان
المصلى)، العاشر.






[323]
. فتاوا در این زمینه
مختلف است. براى آگاهى بیشتر ر.ک: توضیح
المسائل
مراجع، م886.






[324]
. توضیحالمسائل
مراجع، م846.






[325]
. دفتر.






[326]
. فاضل، توضیحالمسائل
مراجع، م846. وحید، توضیح
المسائل، م 852؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1372؛ صافى،جامعالاحکام،
ج2، س1688؛ تبریزى، صراط
النجاة، ج3، س781.






[327]
. توضیحالمسائل
مراجع، م846.






[328]
. مکارم، استفتائات، ج1
س138.






[329]
. نورى، توضیح المسائل، م
847.






[330]
. العروةالوثقى،
ج1، التقلید، م67.






[331]
. امام، استفتائات، ج3،
(سؤالات متفرقه)، س174؛ فاضل و بهجت، توضیح
المسائل
مراجع، م846.






[332]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1219؛ مکارم، استفتائات، ج1،
س132 و 138؛ سیستانى،
sistani.org،
(زینت)،ش34 و توضیح
المسائل مراجع، م846؛ وحید،
توضیح
المسائل، م852؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1688؛ تبریزى،صراط
النجاة، ج3، س781.






[333]
. نورى، استفتائات، ج2،
س569 و توضیح
المسائل، م 847.






[334]
. امام، نورى و فاضل،
توضیح
المسائل مراجع، م845؛ خامنهاى،
استفتاء، س 550.






[335]
. صافى، توضیحالمسائل
مراجع، م845؛ بهجت، توضیح
المسائل، م711؛ وحید،
توضیح
المسائل، م851.






[336]
. تبریزى و سیستانى،
توضیح
المسائل مراجع، م845.






[337]
. مکارم، توضیحالمسائل
مراجع، م845.






[338]
. توضیحالمسائل
مراجع، م846.






[339]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1372؛ وحید، توضیحالمسائل،
م 852.






[340]
. توضیحالمسائل
مراجع، م846.






[341]
. مکارم، استفتائات، ج1
س138.






[342]
. نورى، توضیح المسائل، م
847.






[343]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س1219؛ مکارم، استفتائات، ج1،
س132 و 138؛ سیستانى،
sistani.org،
(زینت)، س34 و توضیح
المسائل مراجع، م846؛ صافى،
جامع
الاحکام، ج2، س1688؛ تبریزى، صراطالنجاة،
ج3، س781؛وحید، توضیح
المسائل، م852؛ نورى،
استفتائات، ج2، س569 و توضیح
المسائل، م847.






[344]
. توضیحالمسائل
مراجع، م846؛ امام، استفتائات، ج3، (سؤالات متفرقه)، س174.






[345]
. بهجت، استفتائات، لباس
و پارچه فروشى، س 576؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س1369؛ دفتر: همه مراجع.






[346]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س444؛ تبریزى، التعلیقه على
منهاج
الصالحین، ج1، الخامس و م31؛ امام،
نورى،فاضل، تعلیقات على
العروة، (لباس المصلى)،
م24؛ بهجت، وسیلة
النجاة، ج1، م639؛ صافى، هدایةالعباد،
ج1، م678.






[347]
. توضیحالمسائل
مراجع، م832؛ نورى، توضیح
المسائل، م833؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س444؛ وحید،توضیحالمسائل،
م838.






[348]
. تبریزى، استفتائات،
س2194؛ نورى، استفتائات، ج2، س517؛ امام، استفتائات، ج1، (لباس نمازگزار)،
س52؛ سیستانى،
sistani.org،
(زینت)، س2؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2، س1737؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س443؛دفتر: بهجت، وحید.






[349]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س811؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س969.






[350]
. العروةالوثقى،
ج1، (لباس المصلى)، م21.






[351]
. امام، استفتائات، ج1،
(لباس نمازگزار)، س53؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س443؛ صافى، جامع
الاحکام، ج2،س1738؛ مکارم، نورى و
سیستانى، تعلیقات على
العروة، (لباس المصلى)،
الخامس؛ دفتر: بهجت، وحید، صافى وتبریزى.






[352]
. تعلیقات علىالعروة،
ج2، (لباس المصلى)، الخامس.






[353]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س811؛ تبریزى، استفتائات، س2193؛ امام، استفتائات، ج1، (لباس نمازگزار)،
س50؛ سیستانى،
sistani.org،
زینت، س33؛ فاضل، جامع
المسائل، ج1، س969؛ خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س443؛ صافى، جامعالاحکام،
ج2، س1739؛ دفتر: وحید، بهجت، نورى.






[354]
. امام، استفتائات، ج 1،
لباس نمازگزار، س 56؛ مکارم، استفتائات، ج 2، س 163؛ خامنه
اى،
اجوبة
الاستفتائات،س 449؛ فاضل، جامعالمسائل،
ج 1، س254 و 255؛ نورى، استفتائات، ج1، س 480 و 1042.






[355]
. بهجت، وسیلة النجاة، ج
1، م 639؛ تبریزى، استفتائات، س 2195؛ سیستانى، سایت، زینت.






[356]
. صافى، هدایة العباد، ج
1، م 678.






[357]
. امام، استفتائات، ج3،
(سؤالات متفرقه)، س174؛ خامنه
اى، اجوبةالاستفتائات،
س445؛ دفتر: سیستانى، بهجت،وحید، نورى، فاضل، تبریزى و صافى.






[358]
. مکارم، استفتائات، ج2،
س164.






[359]
. خامنهاى،
اجوبة
الاستفتائات، س446؛ توضیحالمسائل
مراجع، م832؛ نورى، توضیح
المسائل، م833؛
وحید،توضیح
المسائل، م838.






[360]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س136.






[361]
. فاضل، جامعالمسائل،
ج1، س970 و 97؛ نورى، استفتائات، ج2، س532؛ خامنه
اى،
اجوبة
الاستفتائات، س447؛امام، استفتائات، ج2، (کسبهاى
حرام)، س14 و 13؛ صافى، هدایة
العباد، ج1، 1689؛
تبریزى، التعلیقه علىمنهاج
الصالحین، (المکاسب
المحرمه)، م8؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج1، م1441 و 1442؛ مکارم، استفتائات، ج
1، س628 و دفتر: سیستانى و وحید.






[362]
. توضیحالمسائل
مراجع، م845؛ نورى، توضیح
المسائل، م846؛ بهجت،
توضیح
المسائل، م711؛ خامنهاى،
اجوبةالاستفتائات، س1361؛ وحید، توضیح
المسائل،
م851.






[363]
. دفتر: سیستانى.






[364]
. مکارم، توضیحالمسائل
مراجع، م845.






[365]
. مکارم، استفتائات، ج1،
س825؛ امام، فاضل، مکارم، نورى، تعلیقات على
العروة
(النکاح)، م27؛ صافى، هدایة العباد،ج2، (النکاح) م27؛ سیستانى، منهاج
الصالحین
ج2، (النکاح) م12.






[366]
. توضیحالمسائل
مراجع، م 2435، 2433؛ نورى، توضیح
المسائل، م2431؛
العروة الوثقى، ج2، (النکاح) م35؛ وحید،توضیح
المسائل،
م 2444 و خامنه
اى، سایت، نگاه.




 




ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
سلام ببخشید بین نگاه کردن و نگاه افتادن تفاوت است دقیق میخوام پاسخ را و خیلی زود ممنونم.
پرسمان
دوست گرامی، با سلام و تشکر بابت درج سوالتان، در نگاه افتادن اختیار وجود ندارد، بنابراین گناه نیست، چون گناه منوط به اختیار انسان است. اما در نگاه کردن اختیار هست بنابراین ممکن است انسان دچار گناه شود. موفق باشید.

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.