نسخه آزمایشی

دفتر ۳۰ پرسش ها و پاسخ ها «احکام وضو،غسل و تیمم» ۱۳۹۲/۸/۱ - ۲۳۹۸۱ بازدید

دفتر ۳۰ پرسش ها و پاسخ ها «احکام وضو،غسل و تیمم»




 

 

 
 
 
 

پرسش  ها و
پاسخ ها ـ دفتر سى ام:

 

 احکام وضو، غسل و تیمم

 

 

 

نهاد نمایندگى
مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

معاونت مطالعات
راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

سرشناسه: حسینى،
سید مجتبى، ۱۳۴۵ - گردآورنده

عنوان و نام
پدیدآور: احکام وضو، غسل و تیمم، (مطابق با نظر ده تن از مراجع عظام) / سید
مجتبى حسینى؛ تنظیم و نظارت نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها،
معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ.

مشخصات نشر: قم:
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف، ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهرى: ۱۴۴
ص

فروست: پرسش ها و
پاسخ هاى دانشجویى؛ دفتر سى ام (احکام؛ ۸)

شابک: ۰۰۰/۲۳ ریال
؛ ۸-۱۴۹-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸

کتابنامه: ص [۱۳۹]
ـ ۱۴۱؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع: وضو ـ
پرسش ها و پاسخ ها.

موضوع: فقه جعفرى
ـ قرن ۱۴ ـ پرسش ها و پاسخ ها.

شناسه افزوده:
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، معاونت مطالعات راهبردى ـ اداره
مشاوره و پاسخ.

شناسه افزوده:
نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها، دفتر نشر معارف.

رده بندى کنگره:
۱۳۸۷  ۳الف۵ح/۱۸۵ bp

رده بندى دیویى:
۳۵۲/۲۹۷

شماره کتابشناسى
ملى: ۱۸۵۷۶۱۰

تنظیم و نظارت:
···  نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاه ها

معاونت مطالعات
راهبردى ـ اداره مشاوره و پاسخ

مؤلف: ··· 
سیدمجتبى حسینى

تایپ و صفحه
آرایى: ···  طالب بخشایش

ناشر: ···  دفتر
نشر معارف

نوبت چاپ: ··· 
چهارم، تابستان ۱۳۹۱

تیراژ: ···  ۵۰۰۰
جلد

قیمت: ··· ۲۳۰۰
تومان

شابک: ···
۸-۱۴۹-۵۳۱-۹۶۴-۹۷۸

«همه حقوق براى
ناشر محفوظ است»

مراکز پخش:

مدیریت پخش دفتر
نشر معارف: قم، خ شهدا، کوچه ۳۲، پلاک ۳، تلفن و نمابر: ۷۷۴۰۰۰۴

فروشگاه شماره ۱
(پاتوق کتاب): قم، خ شهداء، روبه روى دفتر مقام معظم رهبرى، تلفن ۷۷۳۵۴۵۱

فروشگاه شماره ۲
(پاتوق کتاب): تهران، خ انقلاب، چهار راه کالج، جنب بانک ملت، پ ۷۱۵، تلفن
۸۸۹۱۱۲۱۲

قم، مؤسسه فرهنگى
و اطلاع رسانى طلوع طاها، تلفن ۷۷۴۸۳۴۵

نشانى اینترنت:  www.ketabroom.ir -  www.porseman.ir

پست الکترونیک: info@ketabroom.ir - info@porseman.org

 

 

 

فهرست اجمالى

فهرست تفصیلى··· ۷

مقدمه··· ۲۳

احکام وضو··· ۲۷

اهمیت و کیفیت وضو··· ۲۷

شرایط وضو··· ۴۱

موانع وضو··· ۵۲

مبطلات وضو··· ۵۹

احکام غسل··· ۶۱

اهمیت و کیفیت غسل··· ۶۱

غسل مس میت··· ۸۲

احکام جنابت··· ۸۷

احکام استمنا···
۹۵

احکام تیمم··· ۱۰۱

اهمیت و کیفیت تیمم··· ۱۰۱

اسامى متبرکه···
۱۱۹

کلیدواژه ها···
۱۳۳

کتابنامه··· ۱۳۹

 

 

 

فهرست تفصیلى

مقدمه··· ۲۳

احکام وضو

اهمیت و کیفیت وضو

 پرسش ۱ . معناى
وضو و کیفیت وضو گرفتن را بیان کنید؟··· ۲۷

 پرسش ۲ . اهمیت و
فواید وضو را بیان کنید؟··· ۲۸

 پرسش ۳ . براى چه
کارهایى باید وضو گرفت؟··· ۲۹

 پرسش ۴ . براى
وضو چگونه باید نیت کرد و چه چیزى باید گفت؟··· ۲۹

 پرسش ۵ . آیا در
وضو لازم است آب به همه صورت برسد؟··· ۳۰

 پرسش ۶ . آیا
هنگام شستن صورت در وضو، مى شود آب را از پایین تر مثلاً بالاى ابروها ریخت و
بعد دست کشید؟··· ۳۰

 پرسش ۷ . اگر
هنگام وضو، به طور سهوى دست از پایین به بالا کشیده شود، آیا وضو صحیح است؟···
۳۱

 پرسش ۸ . آیا
مى توان براى وضو دست را از بالا به پایین (بدون دست کشیدن) زیر آب گرفت؟··· ۳۱

 پرسش ۹ . هنگام
وضو اگر چند مرتبه دست بکشیم تا اطمینان پیدا کنیم که آب رسیده است، آیا اشکالى
دارد؟··· ۳۱

 پرسش ۱۰ . اگر
دست ها را تا مچ شسته باشیم؛ آیا شستن دست ها از آرنج تا مچ کافى است؟··· ۳۱

 پرسش ۱۱ . آیا در
وضو جریان آب بر اعضا واجب است، یا اینکه کشیدن دست تر بر آن کافى است؟··· ۳۲

 پرسش ۱۲ . آیا در
وضو، ملاک شستن، تنها آب ریختن است، یا باید علاوه بر آن، بر روى اعضاى وضو نیز
دست کشید؟··· ۳۲

 پرسش ۱۳ . در
وضو، شستن صورت و دست ها تا چند مرتبه جایز است؟··· ۳۳

 پرسش ۱۴ . آیا
شستن سه بار صورت و دست ها، وضو را باطل مى کند؟··· ۳۳

 پرسش ۱۵ . منظور
از یک بار شستن در وضو چیست؟··· ۳۴

 پرسش ۱۶ . آیا
اسراف آب در وضو باعث بطلان مى شود؟··· ۳۴

 پرسش ۱۷ . لطفا
جاى مسح سر و مقدار مسح را مشخص کنید؟··· ۳۵

 پرسش ۱۸ . آیا
مسح سر لازم است با دست راست باشد؟··· ۳۵

 پرسش ۱۹ . اگر به
جهت گرمى هوا یا جهات دیگر، براى مسح سر و پا رطوبتى در کف دست نمانده باشد،
تکلیف چیست؟··· ۳۵

 پرسش ۲۰ .
خانم ها و یا کسى که موهاى جلوى سرش بلند است و آن را بالاى سر جمع مى کند،
چگونه در هنگام وضو مسح کند؟··· ۳۶

 پرسش ۲۱ . مقدار
مسح پا از درازا چقدر است؟··· ۳۶

 پرسش ۲۲ . آیا در
هنگام مسح، اگر سر یا پا تکان بخورد، وضو باطل مى شود؟··· ۳۷

 پرسش ۲۳ . آیا
لازم است مسح پا بر روى شصت پا انجام گیرد؟··· ۳۷

 پرسش ۲۴ . اگر در
مسح پا سر انگشتان پا مسح نشود و کمى از بالاتر کشیده شود، آیا این وضو صحیح
است؟··· ۳۷

 پرسش ۲۵ . آیا
مسح بر روى جوراب نازک صحیح است؟··· ۳۸

 پرسش ۲۶ . اگر
بعد از وضو شک کند که پاها را مسح کرده یا نه، چه تکلیفى دارد؟··· ۳۸

 پرسش ۲۷ . آیا در
وضو، مى توان مسح پا را دوبار پشت سر هم (بعد از خشک کردن آن) تکرار کرد؟··· ۳۸

 پرسش ۲۸ . بستن
شیر آب در حال وضو چه حکمى دارد؟··· ۳۸

 پرسش ۲۹ . اگر
رطوبت مسح سر به رطوبت صورت متصل شود؛ آیا وضو باطل مى شود؟··· ۳۹

 پرسش ۳۰ . اگر در
اثناى وضو، آبى خارج از آب وضو به دست و صورت بریزد؛ آیا وضو باطل است؟··· ۳۹

 پرسش ۳۱ . اگر
هنگام مسح، رطوبتى از صورت به کف دست یا روى پا بچکد، آیا مسح صحیح است؟··· ۴۰

 پرسش ۳۲ . آیا
بانوان مى توانند همه انگشتان پاى خود را لاک بزنند و در هنگام وضو تنها یک
انگشت کوچک پا را براى مسح بدون لاک نزده، نگه دارند؟··· ۴۰

شرایط وضو

 پرسش ۳۳ . شرایط
وضو چیست؟··· ۴۱

 پرسش ۳۴ . در وضو
اگر کف پاى انسان نجس باشد (ولى جاى مسح نجس نباشد) و مسح کند؛ آیا وضو صحیح
است؟··· ۴۲

 پرسش ۳۵ . اگر
عضوى از اعضاى وضو بعد از شستن آن و پیش از تمام شدن وضو نجس شود، تکلیف
چیست؟··· ۴۲

 پرسش ۳۶ . یکى از
اعضاى وضو نجس بود، تطهیر آن را فراموش کردم و وضو گرفتم، تکلیف چیست؟ آیا وضو
صحیح است؟··· ۴۲

 پرسش ۳۷ . وضو
گرفتن در خانه اى که صاحب آن خمس نمى دهد، چگونه است؟ آیا این وضو صحیح است؟···
۴۳

 پرسش ۳۸ . اگر
کفش هم اتاقى خود را بدون رضایت او بپوشد و با آن وضو بگیرد؛ چه حکمى دارد؟···
۴۳

 پرسش ۳۹ . آیا
جایز است در دانشگاه وضو بگیریم و بیرون از دانشگاه با آن نماز بخوانیم؟··· ۴۴

 پرسش ۴۰ . آیا
خشک بودن اعضاى وضو، قبل از وضو لازم است؟··· ۴۴

 پرسش ۴۱ . آیا در
صورت مجبور بودن مى توان به روش اهل سنت وضو گرفت و تکلیف چنین نمازهایى چه
مى شود؟··· ۴۴

 پرسش ۴۲ . آیا
وضو گرفتن در ایام عادت صحیح است و همان ارزش وضوى در زمان عادى را دارد؟··· ۴۵

 پرسش ۴۳ . با یک
وضو تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟··· ۴۵

 پرسش ۴۴ . آیا
قبل از اذان، مى توان براى نماز وضو گرفت؟··· ۴۵

 پرسش ۴۵ . کسى که
شک دارد وضو گرفته یا نه، آیا باید براى نماز وضو بگیرد؟··· ۴۵

 پرسش ۴۶ . کسى که
بعد از نماز شک مى کند که در هنگام نماز وضو داشته یا نه، چه تکلیفى دارد؟···
۴۶

 پرسش ۴۷ . کسى که
شک دارد وضویش باطل شده است یا نه، چه حکمى دارد؟··· ۴۶

 پرسش ۴۸ . اگر در
بین نماز در صحّت وضو شک کنیم، وظیفه مان چیست؟··· ۴۶

 پرسش ۴۹ . اگر
بعد از وضو یقین کنیم، یکى از اعمال وضو را انجام نداده ایم، وظیفه چیست؟··· ۴۷

 پرسش ۵۰ . آیا
وضوى وسواس صحیح است؟··· ۴۷

 پرسش ۵۱ . در
کارهاى وضو بسیار شک مى کنم، وظیفه ام چیست؟··· ۴۷

 پرسش ۵۲ . آیا
وضوى زن و مرد تفاوت دارد؟··· ۴۸

 پرسش ۵۳ . آیا
انسان مى تواند دیگرى را در انجام دادن وضو، یارى دهد؟··· ۴۸

 پرسش ۵۴ . اگر
کسى با آفتابه یا هر وسیله دیگرى، به کف دست او آب بریزد ولى خودش صورت و
دست ها را بشوید، آیا این وضو صحیح است؟··· ۴۸

 پرسش ۵۵ . چگونه
فردى که داراى یک دست است، وضو بگیرد؟··· ۴۹

 پرسش ۵۶ .
انگشتان دست راست من قطع شده است، حال چگونه وضو بگیرم؟ آیا مى توانم با دست چپ
به جاى دست راست وضو بگیرم؟··· ۴۹

 پرسش ۵۷ . کسى که
یک دستش شکسته و داخل گچ است؛ چگونه وضو بگیرد؟··· ۴۹

 پرسش ۵۸ . اگر در
حین وضو چیزى بخوریم، وضویمان درست است؟··· ۵۰

 پرسش ۵۹ . وضو
گرفتن در دستشویىهایى که فاضلاب آن به چاه توالت ریخته مى شود، چه حکمى
دارد؟··· ۵۱

 پرسش ۶۰ . اگر
هنگام مسح کشیدن راه برویم، وضو باطل مى شود؟··· ۵۱

موانع وضو

 پرسش ۶۱ . آیا
لازم است شخص هنگام وضو، اعضاى وضو را بررسى کند؟··· ۵۲

 پرسش ۶۲ . اگر
بعد از وضو، در اعضا مانعى ببینیم، چه کنیم؟··· ۵۲

 پرسش ۶۳ . اگر در
هنگام وضو شک داشته باشیم که چیزى مانع رسیدن آب به بدن است، تکلیف چیست؟··· ۵۳

 پرسش ۶۴ . آیا
لاک ناخن، مانع از انجام وضو است؟··· ۵۳

 پرسش ۶۵ . بلند
گذاشتن ناخن در وضو چه حکمى دارد؟··· ۵۴

 پرسش ۶۶ . اگر
چرکى زیر ناخن باشد که مانع رسیدن آب مى شود، آیا وضو صحیح است؟··· ۵۴

 پرسش ۶۷ . مداد
چشم و ریمل در هنگام وضو چه حکمى دارد؟··· ۵۴

 پرسش ۶۸ . آیا
مالیدن کرم به دست و صورت، مانع وضو مى شود؟··· ۵۵

 پرسش ۶۹ . مسح سر
بر موهاى روغن زده شده، چگونه است؟··· ۵۵

 پرسش ۷۰ . آیا
رنگ مو و حنا و رنگ پوست میوه ها، مانع وضو است؟··· ۵۵

 پرسش ۷۱ . آیا
رنگ خودکار مانع از صحّت وضو است؟··· ۵۶

 پرسش ۷۲ . آیا
مسح سر بر کلاه گیس جایز است؟··· ۵۶

 پرسش ۷۳ . آیا
ترمیم یا کاشتن موى مصنوعى در سر و یا ابرو ـ که مانع وضو یا غسل است ـ اشکال
دارد؟··· ۵۶

 پرسش ۷۴ . چنانچه
شخصى موى مصنوعى در سر کاشته باشد، تکلیف وضوى او چه مى شود؟··· ۵۷

 پرسش ۷۵ . اگر
موى مصنوعى در سر و یا ابرو به گونه اى کاشته شده باشد که قابل رشد و نمو باشد،
آیا براى وضو اشکال دارد؟··· ۵۷

 پرسش ۷۶ . اگر
شخص در سر و یا ابروى خود مو ترمیم کرده باشد، به گونه اى که مانع رسیدن آب به
بدن و یا صدق مسح سر گردد، تکلیف چیست؟··· ۵۷

 پرسش ۷۷ . شخصى
به خاطر نداشتن ابرو، در محل آن مو کاشته است، تکلیف وضو او چیست؟··· ۵۸

 پرسش ۷۸ . آیا
خال کوبى در اعضا، مانع وضو و غسل است؟··· ۵۸

مبطلات وضو

 پرسش ۷۹ . خواب
در چه حدى وضو را باطل مى کند؟··· ۵۹

 پرسش ۸۰ . وضوى
کسى که از خروج باد معده خوددارى مى کند، چه حکمى دارد؟··· ۵۹

 پرسش ۸۱ . اگر در
حین وضو یا نماز، شک در خروج باد معده کند، وظیفه اش چیست؟··· ۵۹

 پرسش ۸۲ . آیا
ترشحات معمولى خانم ها، وضو را باطل مى کند؟··· ۶۰

 پرسش ۸۳ . نگاه
به نامحرم در حال وضو، باعث بطلان وضو مى شود؟··· ۶۰

 پرسش ۸۴ . وضو
گرفتن زن در جایى که مرد نامحرم او را مى بیند، چگونه است؟··· ۶۰

احکام غسل

اهمیت و کیفیت غسل

 پرسش ۸۵ . معناى
غسل و کیفیت گرفتن آن را بیان کنید؟··· ۶۱

 پرسش ۸۶ . فلسفه
و فواید غسل جنابت را بیان کنید؟··· ۶۲

 پرسش ۸۷ . تعداد
غسل هاى واجب براى مرد و زن چند تا هست؟··· ۶۲

 پرسش ۸۸ .
غسل هاى مستحبى کدام است؟··· ۶۳

 پرسش ۸۹ . تفاوت
غسل و وضو چیست؟··· ۶۴

 پرسش ۹۰ . آیا در
غسل لازم است بدن از بالا به پایین شسته شود؟··· ۶۴

 پرسش ۹۱ . هنگام
غسل و شستن طرف راست و چپ، سر و گردن را نیز مى شستم، آیا این کار صحیح بوده
است؟··· ۶۵

 پرسش ۹۲ . آیا در
غسل، شستن داخل بینى و گوش نیز واجب است؟··· ۶۵

 پرسش ۹۳ . آیا در
غسل دست کشیدن به بدن واجب است؛ یا تنها جارى کردن آب بر بدن کافى است؟··· ۶۵

 پرسش ۹۴ . آیا در
غسل شستن موهاى بلند بدن واجب است؟··· ۶۶

 پرسش ۹۵ . آیا
انجام غسل ارتماسى، با لباس زیر در استخر جایز است؟··· ۶۶

 پرسش ۹۶ . کسى که
تمام بدنش زیر آب است، آیا مى تواند نیت غسل ارتماسى کند یا اینکه باید از آب
بیرون آید و بعد در آب فرو رود؟··· ۶۶

 پرسش ۹۷ . کسى
که بدنش تا گردن زیر آب است، آیا با فرو بردن سر، غسل ارتماسى صحیح است؟··· ۶۷

 پرسش ۹۸ . آیا
مى توان با دوش حمام غسل ارتماسى گرفت؟··· ۶۷

 پرسش ۹۹ . آیا
انجام غسل هم شرایطى دارد؟··· ۶۸

 پرسش ۱۰۰ . یک
قسمت از بدنم نجس بود و فراموش کردم آن را تطهیر کنم، آیا با انجام غسل (زیر
دوش حمام)، نجاست نیز از بین رفته است؟ آیا غسل نیز صحیح است؟··· ۶۹

 پرسش ۱۰۱ . آیا
در غسل پى در پى شستن لازم است؟··· ۶۹

 پرسش ۱۰۲ . آیا
زن و شوهر مى توانند یکدیگر را در انجام غسل یارى دهند؟··· ۷۰

 پرسش ۱۰۳ . آیا
در حال غسل، باید رو به قبله باشیم؟··· ۷۰

 پرسش ۱۰۴ . آیا
غسل جنابت، فورى بر انسان واجب مى شود؟··· ۷۰

 پرسش ۱۰۵ . با
غسل جنابت تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟··· ۷۱

 پرسش ۱۰۶ . آیا
مى شود غسل جنابت را قبل از وقت نماز انجام داد؟··· ۷۱

 پرسش ۱۰۷ . اگر
پس از غسل، شخص بفهمد جایى از بدن را نشسته، تکلیف چیست؟··· ۷۱

 پرسش ۱۰۸ . اگر
کسى بعد از غسل، شک کند که غسل را درست به جا آورده یا نه، تکلیفش چیست؟··· ۷۲

 پرسش ۱۰۹ . کسى
که جنب بوده، اگر بعد از نمازى که خوانده، شک کند غسل کرده یا نه، تکلیفش
چیست؟··· ۷۳

 پرسش ۱۱۰ . به
قصد غسل جنابت به حمام رفتم؛ ولى وقتى که بیرون آمدم شک کردم غسل را انجام
داده ام یا نه، تکلیف چیست؟··· ۷۳

 پرسش ۱۱۱ . منظور
از غسل «مافى الذمه» چیست؟··· ۷۴

 پرسش ۱۱۲ . آیا
کسى که چند غسل بر ذمه او هست، مى تواند به نیت همه یک غسل انجام دهد؟··· ۷۴

 پرسش ۱۱۳ . اگر
کسى براى انجام غسل خاصى (مانند غسل جنابت) نیت کند و آن را به جا آورد، آیا از
سایر غسل ها کفایت مى کند؟··· ۷۴

 پرسش ۱۱۴ . با چه
غسلهایى مى توان نماز خواند؟··· ۷۵

 پرسش ۱۱۵ . اگر
کسى بعد از غسل جنابت براى نماز وضو بگیرد، کار حرامى انجام داده است؟··· ۷۶

  پرسش ۱۱۶ . اگر
پس از غسل بفهمد، مانعى در بدنش مثل لاک وجود داشته، وضعیت نمازش چه مى شود؟···
۷۶

 پرسش ۱۱۷ . در
صورتى که قبل از غسل جنابت، یکى از مبطلات وضو از انسان سر زند، آیا باید بعد
از غسل، وضو نیز بگیرد؟··· ۷۶

 پرسش ۱۱۸ . آیا
بعد از غسل، خارج شدن بول و باد معده آن را باطل مى کند؟··· ۷۶

 پرسش ۱۱۹ . اگر
در اثناى غسل جنابت، حدث اصغر (بول، باد معده و...) خارج شود، آیا غسل صحیح
است؟··· ۷۷

 پرسش ۱۲۰ . وقت
غسل جمعه تا چه زمانى است؟··· ۷۸

 پرسش ۱۲۱ . آیا
جایز است قضاى غسل جمعه را وسط هفته انجام داد؟··· ۷۸

 پرسش ۱۲۲ . آیا
کسى که حائض است، مى تواند غسل جمعه به جا آورد؟··· ۷۸

 پرسش ۱۲۳ . آیا
مى توان غسل جنابت را در حال حیض انجام داد؟··· ۷۹

 پرسش ۱۲۴ . خانمى
که از حیض پاک شده و مى خواهد نماز بخواند؛ آیا پیش از غسل وضو بگیرد یا بعد از
آن؟··· ۷۹

 پرسش ۱۲۵ . آیا
بدون جنابت، انجام دادن غسل جنابت صحیح است؟··· ۷۹

 پرسش ۱۲۶ . آیا
غسل جنابت مستحبى نیز داریم؟··· ۸۰

 پرسش ۱۲۷ . آیا
با غسل جنابت احتیاطى مى شود، نماز خواند؟··· ۸۰

 پرسش ۱۲۸ . گفته
شده: اگر زن به صورت معطر و خوشبو از منزل بیرون رود، باید براى این کار غسل
کند؛ آیا این سخن درست است؟··· ۸۰

 پرسش ۱۲۹ . آیا
اسراف در آب، غسل را باطل مى کند؟··· ۸۱

غسل مس میت

 پرسش ۱۳۰ . در
هنگام تشریح، اگر دست ما به مرده اى بخورد که نمى دانیم مسلمان است یا کافر؛
آیا غسل مس میت لازم است؟··· ۸۲

 پرسش ۱۳۱ . حکم
دست زدن دانشجویان پرستارى به استخوانهاى (بدون گوشت) میت چیست؟··· ۸۲

 پرسش ۱۳۲ . کسى
که به بدن میت قبل از غسل دست بزند، آیا بدن و لباسش هم نجس مى شود و باید آب
بکشد، یا فقط غسل کند؟··· ۸۳

 پرسش ۱۳۳ . اگر
مس میت با دستکش صورت گیرد، باز غسل مس میت لازم است؟··· ۸۳

 پرسش ۱۳۴ . آیا
ماساژ فردى که نمى دانیم زنده است یا مرده، غسل مس میت دارد؟··· ۸۴

 پرسش ۱۳۵ . آیا
دست زدن به بیمارى که در کما بوده و یا دچار مرگ مغزى شده و چند لحظه دیگر
مى میرد، غسل مس میت دارد؟··· ۸۴

 پرسش ۱۳۶ . آیا
براى دست زدن به جنین سقط شده غسل واجب مى شود؟··· ۸۴

 پرسش ۱۳۷ .
مادرانى که بچه شان مرده به دنیا مى آید؛ آیا باید غسل مس میت به جا آورند؟···
۸۵

احکام جنابت

 پرسش ۱۳۸ . چه
کارهایى بر جنب حرام است؟··· ۸۷

 پرسش ۱۳۹ .
کارهایى که براى شخص جنب مکروه است، کدامند؟··· ۸۷

 پرسش ۱۴۰ . مذى،
وذى و ودى را توضیح دهید؟··· ۸۸

 پرسش ۱۴۱ . آبى
که هنگام خواندن مطالب مهیج و یا دیدن تصاویر محرک از انسان خارج مى شود چه
حکمى دارد؟··· ۸۹

 پرسش ۱۴۲ . آیا
آمدن منى همراه ادرار، نیاز به غسل دارد؟··· ۸۹

 پرسش ۱۴۳ . اگر
انسان از خروج منى جلوگیرى نموده و پس از مدتى بول کند؛ آیا غسل جنابت بر او
واجب مى شود؟··· ۸۹

 پرسش ۱۴۴ . اگر
در خواب، مایعى از انسان خارج شود که نمى داند منى است یا نه، حکمش چیست؟··· ۹۰

 پرسش ۱۴۵ . صبح
بعد از بیدارى، متوجه مى شوم که محتلم شده ام؛ در حالى که اصلاً هیچ گونه لذتى
در خود حس نکرده ام، آیا غسل واجب است؟··· ۹۰

 پرسش ۱۴۶ . اگر
انسان شک کند مایعى که از او خارج شده منى است یا نه ـ در حالى که بعضى از
شرایط را دارا است ـ وظیفه اش چیست؟··· ۹۰

 پرسش ۱۴۷ . چندین
سال با حال جنابت، روزه گرفتم و نماز خواندم؛ در حالى که نمى دانستم جنب باید
غسل کند، تکلیف چیست؟··· ۹۱

 پرسش ۱۴۸ . کسى
که مدتى نماز خوانده و روزه گرفته است و بعد بفهمد جنب بوده، تکلیف او چیست؟···
۹۱

 پرسش ۱۴۹ . مدتى
غسل هاى خود را نادرست انجام مى دادم و با آن روزه مى گرفتم و نماز مى خواندم،
آیا باید روزه ها و نمازها را قضا کنم؟··· ۹۲

 پرسش ۱۵۰ . کسى
که نمى دانسته شستن کف پا در غسل لازم است، مدتى به این ترتیب غسل مى نموده،
نسبت به نماز و روزه هاى گذشته چه تکلیفى دارد؟··· ۹۲

 پرسش ۱۵۱ . کسى
که بعد از اذان صبح با حالت احتلام از خواب بیدار مى شود، آیا مى تواند نماز
خود را تا نزدیک طلوع آفتاب به تأخیر اندازد و با تیمم نماز بخواند؟··· ۹۲

 پرسش ۱۵۲ . اگر
کسى در شب ماه رمضان، جُنُب شود و تا نزدیک اذان صبح، غسل را به تأخیر اندازد و
سپس تیمم کند، آیا روزه او صحیح است؟··· ۹۳

 پرسش ۱۵۳ . کسى
که در تنگى وقت، قبل از اذان صبح در شب هاى ماه رمضان، به جهت جنابت تیمم کند؛
آیا مى تواند با آن نماز بخواند، یا باید غسل به جا آورد؟··· ۹۳

 پرسش ۱۵۴ . اگر
در ماه رمضان، با اعتقاد به اینکه براى غسل جنابت وقت دارد، مشغول به غسل شود و
وسط غسل بفهمد مقدارى از غسل با اذان صبح همراه شده است، حکم روزه او چیست؟···
۹۳

احکام استمنا

 پرسش ۱۵۵ . فلسفه
حرمت استمناء در اسلام چیست؟ آیا آیه و حدیثى در این زمینه وجود دارد؟··· ۹۵

 پرسش ۱۵۶ . آیا
در حرمت استمنا حتماً تحریک به وسیله دست ملاک است؟ اگر شخص کارى کند که از راه
نگاه و یا وسایل دیگر از او منى خارج شود، آیا استمنا محسوب مى شود؟··· ۹۶

 پرسش ۱۵۷ . گاهى
با نگاه به عکس و فیلمهاى مبتذل بدون اینکه قصد استمنا داشته باشم؛ رطوبتى از
من خارج مى شود؛ آیا استمناء محسوب مى شود؟··· ۹۷

 پرسش ۱۵۸ . آیا
استمنا براى بانوان هم هست؟··· ۹۷

 پرسش ۱۵۹ . آیا
خودارضایى در صورتى که به حد خروج منى نرسد، باز هم حرام است؟··· ۹۸

 پرسش ۱۶۰ .
جلوگیرى از بیرون آمدن منى چه حکمى دارد؟··· ۹۸

 پرسش ۱۶۱ . آیا
فکر ملاعبه، معاشقه و نزدیکى با جنس مخالف گناه محسوب مى شود؟··· ۹۹

 پرسش ۱۶۲ . شخصى
که به حرمت استمنا آگاهى نداشته و بدون غسل، نماز و روزه مى گرفته، چه حکمى
دارد؟··· ۹۹

 پرسش ۱۶۳ . آیا
استمنا کفاره دارد؟ کفاره آن چیست؟··· ۱۰۰

 پرسش ۱۶۴ . آیا
استمنا حد و تعزیر دارد؟··· ۱۰۰

احکام تیمم

اهمیت و کیفیت
تیمم

 پرسش ۱۶۵ . معناى
تیمم و کیفیت آن را بیان کنید؟··· ۱۰۱

 پرسش ۱۶۶ . فلسفه
و فواید تیمم چیست؟··· ۱۰۲

 پرسش ۱۶۷ . در چه
مواردى باید تیمم کرد؟··· ۱۰۳

 پرسش ۱۶۸ . آیا
زدن دست بر روى زمین در تیمّم لازم است یا صرف تماس و گذاشتن کفایت مى کند؟···
۱۰۴

 پرسش ۱۶۹ . آیا
در تیمم، روى خود بینى هم باید دست کشیده شود؟··· ۱۰۴

 پرسش ۱۷۰ . کسى
که وظیفه اش تیمم است، اگر به علت شکستگى یک دست نتواند آن را به پیشانى
برساند، تکلیف او چیست؟··· ۱۰۴

 پرسش ۱۷۱ . آیا
براى تیمم نیز باید موانع وضو برطرف شود؟··· ۱۰۵

 پرسش ۱۷۲ . آیا
فرقى بین تیمّم بدل از وضو و غسل است؟ کیفیت هر دو را بیان کنید؟··· ۱۰۵

 پرسش ۱۷۳ . آیا
بعد از تیمم بدل از غسل، تیمم بدل از وضو نیز لازم است؟··· ۱۰۶

 پرسش ۱۷۴ . حکم
تیمم بر روى انواع سنگ مرمر چگونه است؟ آیا با وجود خاک، تیمم بر آنها در حال
اختیار صحیح است؟··· ۱۰۷

 پرسش ۱۷۵ . آیا
تیمم بر چوب و تخته صحیح است؟··· ۱۰۷

 پرسش ۱۷۶ . آیا
تیمم بر گچ پخته (مثل گچ روى دیوار) صحیح است؟··· ۱۰۷

 پرسش ۱۷۷ . تیمم
بر خاک نمناک و خیس چگونه است؟··· ۱۰۸

 پرسش ۱۷۸ . آیا
تیمّم بر آجر صحیح است؟··· ۱۰۸

 پرسش ۱۷۹ . آیا
لازم است محل تیمم گرد و غبار هم داشته باشد؟··· ۱۰۸

 پرسش ۱۸۰ . کسى
که شک دارد اگر غسل کند، وقت براى نماز او مى ماند یا نه؛ تکلیفش چیست؟··· ۱۰۹

 پرسش ۱۸۱ . شخص
با حالت احتلام از خواب بیدار مى شود و به خیال این که وقت تنگ است، تیمم
مى کند و نماز مى خواند، بعد متوجه مى شود که وقت براى غسل داشته است. تکلیف
غسل و نمازش چه مى شود؟··· ۱۰۹

 پرسش ۱۸۲ . اگر
وقت براى غسل و نماز باقى است، آیا مى توان تیمم کرد؟ در این صورت آیا تیممش
صحیح است؟··· ۱۱۰

 پرسش ۱۸۳ . کسى
که مى داند آب برایش ضرر دارد، چنانچه وضو یا غسل انجام دهد، آیا وضو و غسلش
صحیح است؟··· ۱۱۰

 پرسش ۱۸۴ . آیا
انسان مى تواند به صرف احتمال ضرر داشتن آب براى بدنش، تیمم کند؟··· ۱۱۱

 پرسش ۱۸۵ .
بیمارى که آب براى او ضرر ندارد؛ ولى انجام غسل برایش دشوار است، آیا مى تواند
تیمم کند؟··· ۱۱۱

 پرسش ۱۸۶ . کسى
که احتمال مى دهد اگر غسل کند، بیماریش دیرتر بهبود مى یابد؛ آیا مى تواند به
جاى غسل تیمم کند؟··· ۱۱۱

 پرسش ۱۸۷ . اگر
انسان جنب باشد؛ ولى آب گرم و مکان مناسب در دسترس نباشد، چه تکلیفى دارد؟···
۱۱۲

 پرسش ۱۸۸ . آیا
به علت دور بودن حمام، مى توانیم به جاى غسل تیمم کنیم؟··· ۱۱۲

 پرسش ۱۸۹ .
خانم هایى که براى مجلس عروسى و مانند آن آرایش مى کنند؛ آیا جایز است به جاى
وضو تیمم کنند؟··· ۱۱۲

 پرسش ۱۹۰ . اگر
شخص در جایى که مهمان است جنب شود، آیا به جهت خجالت مى تواند به جاى غسل، تیمم
کند؟··· ۱۱۳

 پرسش ۱۹۱ . آیا
کسى که وظیفه اش به جاى غسل تیمم بوده، مى تواند دست به قرآن بزند و یا به مسجد
برود؟··· ۱۱۳

 پرسش ۱۹۲ . اگر
باندى که بر روى زخم دست یا صورت بسته شده، بیشتر از معمول اطراف آن را گرفته
باشد، تکلیف وضو یا غسل او چیست؟··· ۱۱۴

 پرسش ۱۹۳ . پس از
برطرف شدن عذر، آیا نمازهایى را که با تیمم خوانده ایم، باید دوباره قضا
کنیم؟··· ۱۱۵

 پرسش ۱۹۴ . آیا
کسى که براى جنابت، تیمم بدل از غسل کرده است، مى تواند نمازهاى بعدى را نیز با
آن تیمم بخواند؟··· ۱۱۶

 پرسش ۱۹۵ . کسى
که به جهت عذر به جاى غسل، تیمم کند و کارى که وضو را باطل مى کند برایش پیش
بیاید؛ تکلیف او براى نمازهاى بعدى چیست؟··· ۱۱۶

اسامى متبرکه

 پرسش ۱۹۶ . حکم
تماس بدن با اسماى جلاله، بدون وضو چگونه است؟··· ۱۱۹

 پرسش ۱۹۷ .
چنانچه در چت اینترنتى، اسامى متبرکه مانند نام خدا، آیات قرآن و اسامى معصومین
به زبان فارسى ولى با حروف لاتین (فینگلیش) تایپ شود؛ آیا پس از پرینت مى توان
بدون وضو به آنها دست زد؟··· ۱۲۰

 پرسش ۱۹۸ . آیا
شخص جنب یا حائض، مى تواند بدون غسل به اسماى جلاله، دست بزند؟··· ۱۲۰

 پرسش ۱۹۹ . بدون
وضو لمس کردن کلمه «بسمه تعالى» و یا «ا...» ـ که به جاى کلمه «اللّه »
مى نویسند ـ چه حکمى دارد؟··· ۱۲۰

 پرسش ۲۰۰ .
افرادى که اسمشان «عبداللّه » و «حبیب اللّه » و... است، اگر بدون وضو آن را
بنویسند و مس کنند، چه حکمى دارد؟··· ۱۲۱

 پرسش ۲۰۱ . آیا
مس کردن نقش «آرم جمهورى اسلامى» ایران ـ که روى نامه ها و بلیت هاى اتوبوس
و... وجود دارد ـ حرام است؟··· ۱۲۲

 پرسش ۲۰۲ .
استفاده از گردنبند منقّش به نام خدا، چه حکمى دارد؟··· ۱۲۲

 پرسش ۲۰۳ . حکم
تماس بدن با خط قرآن بدون طهارت چه حکمى دارد؟··· ۱۲۳

 پرسش ۲۰۴ . آیا
گذاشتن قرآن باز بر روى سر، بدون طهارت جایز است؟··· ۱۲۳

 پرسش ۲۰۵ .
چنانچه آیات قرآن از پشت کاغذ پیدا باشد، دست زدن به آن بدون طهارت چه حکمى
دارد؟··· ۱۲۴

 پرسش ۲۰۶ . کسى
که آیات قرآن را تایپ مى کند؛ آیا باید با وضو باشد؟··· ۱۲۴

 پرسش ۲۰۷ . کسى
که قرآن مى نویسد؛ آیا باید با وضو باشد؟··· ۱۲۵

 پرسش ۲۰۸ . دست
زدن به ترجمه قرآن، بدون طهارت چه حکمى دارد؟··· ۱۲۵

 پرسش ۲۰۹ .
آویختن گردن بندى که روى آن، آیه قرآن نوشته شده است، در ایام عادت چه حکمى
دارد؟··· ۱۲۵

 پرسش ۲۱۰ . دست
زدن به جلد و حاشیه قرآن براى شخص جنب چه حکمى دارد؟··· ۱۲۶

 پرسش ۲۱۱ . تلاوت
قرآن بدون وضو چه حکمى دارد؟··· ۱۲۶

 پرسش ۲۱۲ . به
همراه داشتن قرآن براى شخص جنب چه حکمى دارد؟··· ۱۲۶

 پرسش ۲۱۳ . همراه
داشتن قرآن در دستشویى چه حکمى دارد؟··· ۱۲۶

 پرسش ۲۱۴ . خال
کوبى آیات قرآن بر روى بدن و مس آن چگونه است؟··· ۱۲۷

 پرسش ۲۱۵ . آیا
سوزاندن آیات قرآن ـ که بر روى کاغذ نوشته شده ـ جایز است؟··· ۱۲۷

 پرسش ۲۱۶ . راه
محو کردن برگه هایى که آیات قرآن بر روى آن نوشته شده، چیست؟··· ۱۲۷

 پرسش ۲۱۷ . قرآن
آموزانى که وضوى درستى ندارند و قرآن را لمس مى کنند، چه حکمى دارد؟ تکلیف مربى
در اینجا چیست؟··· ۱۲۸

 پرسش ۲۱۸ . لمس
کردن نام نبى اکرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا
(علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟··· ۱۲۸

 پرسش ۲۱۹ . آیا
جنب و حائض مى توانند به نام نبى اکرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان
(علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون طهارت دست بزنند؟··· ۱۲۹

 پرسش ۲۲۰ . لمس
کردن القاب نبى اکرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهراء
(علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟··· ۱۲۹

 پرسش ۲۲۱ . دست
زدن به اسم اشخاصى که هم نام امامان (علیهمالسلام) هستند، بدون طهارت چه حکمى
دارد؟··· ۱۳۰

 پرسش ۲۲۲ . آیا
واژه هاى «رضوى»، «علوى» و مانند آن که منسوب به امام (علیه السلام)  است؛ ولى در
حال حاضر نام برخى مؤسسات فرهنگى یا شرکت ها شده است؛ حکم اسم امام
(علیه السلام)  را دارد و رعایت احترام آن واجب است؟··· ۱۳۰

 پرسش ۲۲۳ . آیا
مى توان عقیقى که روى آن اسماى متبرکه نوشته شده، به گردن انداخت و با آن به
دستشویى رفت؟··· ۱۳۰

 پرسش ۲۲۴ . اگر
اسماى متبرکه از روى حائل شفافى مانند شیشه، بدون طهارت مس شود، چه حکمى
دارد؟··· ۱۳۱

 پرسش ۲۲۵ . هنگام
استفاده از روزنامه و مجلات؛ آیا تفحص اسامى متبرکه ضرورت دارد؟··· ۱۳۱

 پرسش ۲۲۶ . آیا
استفاده از اسماى متبرکه، در روزنامه و مجلات کشور به تعداد زیاد ـ با توجه به
مصارف عمومى آن مانند بسته بندى و... ـ صحیح است؟··· ۱۳۱

کلیدواژه ها···
۱۳۳

کتابنامه··· ۱۳۹

 

 

مقدمه

«پرسش گرى» از
آغاز آفرینش انسان، رخ نمایى کرده ؛ بر بال سبز خود، فرشتگان را فرانشانده، بر
برگ زرد خود، شیطان را فرونشانده و در این میان، مقام آدمیت را نشان داده است.
آفتاب کوفه چه زیبا فرموده است:

«مَن اَحسَنَ
السؤال عَلِمَ» و «من عَلِمَ اَحسَنَ السؤال».


هم سؤال از علم
خیزد هم جواب

همچنانکه خار و
گُل از خاک و آب


آرى! هر که
سؤال هایش آسمانى است، دانش و بینش پاسخش خواهد بود. پویایى و پایایى «جامعه» و
«فرهنگ»، در گرو پرسش هاى حقیقت طلبانه و پاسخ هاى خِردورزانه است. بدون تردید
سؤال و پرسش گرى، وسیله اى براى رسیدن به آگاهى ها و باورها است، ولى توجه به
چند نکته، داراى اهمیت است.

نخست اینکه
پرسش گر به دنبال حقیقت و یادگیرى باشد و پاسخ گو در آن موضوع داراى تخصص و
صاحب ایده و فکر باشد. دیگر اینکه گمان نرود این پاسخ، کامل ترین و آخرین است،
بلکه براى یک پرسش، ممکن است چندین پاسخ درست وجود داشته باشد. چه بسا تحقیق ها
و پاسخ هاى قوى دیگرى نیز وجود داشته باشد که با همفکرى اساتید، دانشجویان و
پژوهشگران گران قدر، نیل به آنها ممکن خواهد بود.

اداره مشاوره و
پاسخ معاونت مطالعات راهبردى نهاد، محفل انسى فراهم آورده است، تا «ابر رحمتِ»
پرسش ها را بر «زمین اجابت» پاسخ گو باشد و نهال سبز دانش را بارور سازد. ما
اگر بتوانیم سنگ صبور جوانان اندیشمند و بالنده ایران اسلامى باشیم، به خود
خواهیم بالید.

شایان ذکر
است در راستاى ترویج فرهنگ دینى، اداره مشاوره و پاسخ نهاد نمایندگى مقام معظم
رهبرى در دانشگاه ها، تاکنون بیش از دویست هزار پرسش دانشجویى را در موضوعات
مختلف اندیشه دینى، مشاوره، احکام و... پاسخ داده است.

این اداره
داراى گروه هاى علمى و تخصصى، به شرح زیر است:


ـ قرآن و حدیث؛

ـ احکام؛

ـ فلسفه، کلام
و دین پژوهى؛

ـ حقوق و فلسفه
احکام؛

ـ اخلاق و
عرفان؛

ـ تربیتى و روان
شناسى؛

ـ اندیشه
سیاسى؛

ـ فرهنگى و
اجتماعى؛

ـ تاریخ و
سیره.


آنچه پیش رو
دارید، بخشى از پرسش هاى احکامِ وضو، غسل و تیمم داراى فراوانى در میان قشر 
جوان و دانشگاهیان است که از سوى محقق ارجمند حجه الاسلام سیدمجتبى
حسینى(زیدعزّه ) پاسخ داده شده است.

ویژگى هاى این
مجموعه و شیوه تنظیم آن در چند نکته ذیل بیان مى شود:

الف. پاسخ پرسش ها
همراه با مآخذ و مستندات آن آورده شده است.

ب. پاسخ هاى
هم مضمون، با عبارت یکسان و روان تحریر شده است ؛ از این رو بیشتر پاسخ ها
اقتباسى است.

ج. جهت اتقان و
اطمینان بیشتر علاوه بر مستندسازى پاسخ ها، از دفاتر مراجع بزرگوار نیز استفتا
شده است.

د. جهت دست یابى
آسان به پاسخ ها، در انتهاى کتاب فهرست کلیدواژه ها و اصطلاحات براساس «حروف
الفبا» تنظیم شده است.

ه . در تنظیم
کتاب، نظر حضرت امام خمینى قدس سره به عنوان اولین فتوا آمده و فتاواى دیگر
مراجع بزرگوار ـ که نامشان به ترتیب حروف الفبایى در ذیل مى آید ـ پس از آن ذکر
گردیده است:

۱. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ محمدتقى بهجت (دام ظله العالى )

۲. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ میرزا جواد تبریزى (قدس سرّه الشریف )

۳. حضرت
آیه اللّه  حاج سید على حسینى خامنه اى (دام ظله العالى )

۴. حضرت
آیه اللّه  حاج سید على حسینى سیستانى (دام ظله العالى )

۵. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ لطف اللّه  صافى گلپایگانى (دام ظله العالى )

۶. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ محمد فاضل لنکرانى (قدس سرّه الشریف )

۷. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ حسین نورى همدانى (دام ظله العالى )

۸. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ ناصر مکارم شیرازى (دام ظله العالى )

۹. حضرت
آیه اللّه  حاج شیخ حسین وحید خراسانى (دام ظله العالى )

گفتنى است که در
متن کتاب تنها به ذکر اسامى مراجع بزرگوار به اختصار اکتفا شده است، لذا از
ساحت آن بزرگواران پوزش مى طلبیم و از درگاه خداوند متعال براى ایشان، دوام عزت
و سلامتى مسألت داریم.

برآنیم با توفیق
خداوند، به تدریج ادامه این مجموعه را تقدیم شما خوبان کنیم. پیشنهادها و
انتقادهاى سازنده شما، راهنماى ما در ارائه شایسته و پربارِ مجموعه هایى از این
دست خواهد بود.

در پایان از
تلاش هاى مخلصانه مؤلف محترم و مجموعه همکاران اداره مشاوره و پاسخ، به خصوص
حجج اسلام سید محمدتقى علوى و صالح قنادى(زیدعزّهما) که در بازخوانى و
آماده سازى این اثر تلاش کرده اند، تشکر و قدردانى مى شود و دوام توفیقات این
عزیزان را در جهت خدمت بیشتر به مکتب اهل بیت (علیهمالسلام) و ارتقاى فرهنگ دینى
جامعه ـ به ویژه دانشگاهیان ـ از خداوند متعال مسألت داریم.

 

 

احکام وضو:

اهمیت و کیفیت وضو

 

معناى وضو

پرسش ۱ . معناى
وضو و کیفیت وضو گرفتن را بیان کنید؟

«وضو» در لغت به
معناى نظافت و پاکیزه کردن است[۱]
و در اصطلاح فقه عبارت است از: شستن مخصوص؛ که مى توان آن را به دو صورت انجام
داد: ترتیبى و ارتماسى.

وضوى ترتیبى بدین
صورت است که به قصد قربت و اطاعت از فرمان خدا، ابتدا صورت و سپس دست راست و
بعد دست چپ رابشوید. آن گاه با رطوبتى که از شستن دست بر کف آن باقى مانده، سر
را مسح کرده و سپس پاى راست و در پایان پاى چپ را مسح نماید.

وضوى ارتماسى
عبارت است از فرو بردن صورت و دست ها در آب، به قصد وضو با مراعات شستن از بالا
به پایین. گاهى ممکن است  بین این دو شیوه تلفیق شود؛ به این معنا که صورت را
ارتماسى و دست ها را ترتیبى بشوید. این شکل از وضو نیز صحیح است.[۲]

 

فلسفه وضو

پرسش ۲ . اهمیت و
فواید وضو را بیان کنید؟

به طور حتم وضو
حکمت و علل متعددى دارد که از دید ما مخفى مانده است؛ ولى آنچه به ذهن مى رسدف
این است که: «وضو» داراى دو فایده روشن است: ۱. فایده بهداشتى، ۲. فایده معنوى.

از نظر بهداشتى
شستن صورت و دست ها ـ آن هم چند بار در شبانه روز ـ اثر قابل ملاحظه اى در
نظافت بدن دارد. مسح بر سر و روى پاها ـ که شرط آن رسیدن آب به موها یا پوست
بدن است ـ سبب مى شود این اعضا پاکیزه بمانند. ضمن اینکه تماس آب با پوست بدن،
اثر خاصى در تعادل اعصاب (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) دارد.

از نظر معنوى چون
با قصد قربت و براى رضاى خدا انجام مى گیرد، اثر تربیتى و اخلاقى دارد؛ زیرا
مفهوم کنایى وضو این است که «از فرق تا قدم در راه اطاعت تو گام بر مى دارم».[۳]
در این زمینه قرآن مجید مى فرماید:«إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ التَّوّابِینَ وَ
یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ»
؛ «خداوند توبه کنندگان را دوست دارد و پاکیزگان را
[نیز ]دوست دارد».[۴]

«طهارت» در آیه
معناى گسترده اى دارد که هر گونه پاکیزگى مادى و معنوى را شامل مى شود.

گرفتن وضو براى
برخى کارها (مانند نماز)، واجب مى باشد و براى دسته اى دیگر مستحب است.

 

موارد وجوب وضو

پرسش ۳ . براى چه
کارهایى باید وضو گرفت؟

همه مراجع:
مهم ترین موارد وضو عبارت است از:

۱. طواف واجب
کعبه؛

۲. سجده و
تشهد فراموش شده؛

۳. نمازهاى
واجب (غیر از نماز میت)؛

۴. تماس بدن
با نوشته قرآن و اسم خداوند؛

۵. اگر نذر
یا عهد کرده و یا قسم خورده باشد که وضو بگیرد.[۵]

 

نیت وضو

پرسش ۴ . براى
وضو چگونه باید نیت کرد و چه چیزى باید گفت؟

همه مراجع: شرط
وضو آن است که به قصد قربت؛ یعنى، براى خدا انجام دهد و لازم نیست آن را به
زبان بگوید یا از قلب خود بگذراند؛  بلکه همین اندازه کافى است که اگر از او
بپرسند «چه مى کنى» بداند وضو مى گیرد.[۶]

 

شستن صورت

پرسش ۵ . آیا در
وضو لازم است آب به همه صورت برسد، یا فقط به همان مقدار که پهناى دست آن را
فرا مى گیرد، کافى است؟

همه مراجع: در وضو
لازم است پهناى صورت به مقدارى که بین انگشت میانى و شست قرار مى گیرد، شسته
شود و براى آنکه اطمینان کند این مقدار به طور کامل شسته شده، باید کمى اطراف
آن را نیز بشوید.[۷]

 

پرسش ۶ . آیا
هنگام شستن صورت در وضو، حتماً باید آب را از رستنگاه بریزیم و دست ها را از
آرنج بشوییم یا اینکه مى شود از پایین تر مثلاً بالاى ابروها ریخت و بعد دست
کشید؟

همه مراجع: در
شستن صورت، باید رستنگاه (جایى که موى سر بیرون مى آید) نیز شسته شود ولى لازم
نیست آب از رستنگاه ریخته شود؛ بلکه همین اندازه که عرفاً از بالا به پایین
شسته شود، کافى است.[۸]

 


شستن دست ها

پرسش ۷ . اگر
هنگام وضو، به طور سهوى دست از پایین به بالا کشیده شود، آیا وضو صحیح است؟

همه مراجع: اگر
عرفاً از بالا به پایین شسته شود، وضو صحیح است؛ هر چند به طور سهوى دست به طرف
بالا کشیده شود.[۹]

 

پرسش ۸ . آیا
مى توان براى وضو دست را از بالا به پایین (بدون دست کشیدن) زیر آب گرفت؟

همه مراجع: آرى،
رساندن آب به جاهایى که باید شسته شود، کافى است؛ هر چند با گرفتن زیر شیر آب
باشد و دست کشیدن لازم نیست.[۱۰]

 

پرسش ۹ . هنگام
وضو اگر چند مرتبه دست بکشیم تا اطمینان پیدا کنیم که آب رسیده است، آیا اشکالى
دارد؟

همه مراجع: چنانچه
به حد وسواس نرسد، اشکال ندارد.[۱۱]

 

پرسش ۱۰ . اگر
دست ها را تا مچ شسته باشیم؛ آیا شستن دست ها از آرنج تا مچ کافى است؟

همه مراجع: خیر،
باید بعد از شستن صورت ـ هنگامى که دست راست و دست چپ را مى شوییم ـ تمام دست
تا سر انگشت ها شسته شود و اگر تنها تا مچ را بشوییم، وضو باطل است.[۱۲]

 

دست کشیدن

پرسش ۱۱ . آیا در
وضو جریان آب بر اعضا واجب است، یا اینکه کشیدن دست تر بر آن کافى است؟

همه مراجع (به جز
بهجت): باید ترى دست به اندازه اى باشد که یا به واسطه کشیدن دست، کمى آب بر
صورت و دست ها جارى شود و یا اینکه آب، این دو عضو را طورى فرا گیرد؛ که به آن
شستن گفته شود.[۱۳]

آیة اللّه  بهجت:
بنابر احتیاط باید ترى دست به اندازه اى باشد که به واسطه کشیدن دست، کمى آب بر
صورت و دست ها جارى شود.[۱۴]

 

پرسش ۱۲ . آیا در
وضو، ملاک شستن، تنها آب ریختن است، یا باید علاوه بر آن، بر روى اعضاى وضو نیز
دست کشید؟

همه مراجع: ملاک
شستن در وضو، رساندن آب به جاهایى است که باید شسته شود و دست کشیدن لازم نیست.[۱۵]

تبصره. دست
کشیدن ـ که در میان مردم رایج است ـ براى کسب اطمینان است که آب به جاهایى که
باید شسته شود، رسیده و تمام عضو را فرا گرفته است و چنانچه براى کسى از راه
دیگرى ـ مانند گرفتن دست زیر شیرآب ـ اطمینان حاصل شود، کافى است.

 

کیفیت شستن

 پرسش ۱۳ . در
وضو، شستن صورت و دست ها تا چند مرتبه جایز است؟

آیات عظام امام،
خامنه اى، فاضل و نورى: براى مرتبه اول واجب و مرتبه دوم جایز و مرتبه سوم و
بیشتر از آن حرام است.[۱۶]

آیات عظام بهجت،
سیستانى، صافى و وحید: براى مرتبه اول واجب و مرتبه دوم مستحب و مرتبه سوم و
بیشتر از آن حرام است.[۱۷]

آیة اللّه 
تبریزى: براى مرتبه اول واجب و مرتبه دوم بنا بر نظر مشهور مستحب است؛ ولى
احتیاط واجب در دست چپ ترک مرتبه دوم است و براى مرتبه سوم و بیشتر از آن حرام
است.[۱۸]

آیة اللّه  مکارم:
براى مرتبه اول واجب و بنا بر احتیاط واجب ترک مرتبه دوم است و براى مرتبه سوم
و بیشتر از آن، حرام است.[۱۹]

 

پرسش ۱۴ . آیا
شستن سه بار صورت و دست ها، وضو را باطل مى کند؟

همه مراجع: شستن
سه مرتبه صورت و دست راست، به قصد وضو حرام است؛ ولى وضو را باطل نمى کند و اگر
دست چپ را سه مرتبه بشوید، مسح او اشکال پیدا کرده و وضو را باطل مى سازد.[۲۰]

 

پرسش ۱۵ . منظور
از یک بار شستن در وضو چیست؟

آیات عظام امام،
بهجت، تبریزى، فاضل و مکارم: منظور از یک بار شستن، آن است که تمام عضو را
بشوید؛ خواه با یک مشت آب باشد یا چندین مشت. پس وقتى عضو به طور کامل شسته شد،
یک مرتبه محسوب مى شود.[۲۱]

آیات عظام
خامنه اى، سیستانى، صافى، نورى و وحید: ملاک براى تعیین یک بار شستن، قصد انسان
است. پس اگر به قصد شستن مرتبه اول مثلاً ده مرتبه آب بریزد اشکال ندارد و همه
آنها شستن اول محسوب مى شود.[۲۲]

 

اسراف در وضو

پرسش ۱۶ . آیا
اسراف آب در وضو باعث بطلان مى شود؟

همه مراجع: خیر
موجب بطلان نمى شود؛ ولى اگر دست چپ را بیش از اندازه آب بریزد که براى مسح، آب
وضو صدق نکند و آب جدید و خارج  محسوب شود، وضو باطل مى شود.[۲۳]

 


مسح سر

پرسش ۱۷ . لطفا
جاى مسح سر و مقدار مسح را مشخص کنید؟

همه مراجع: جاى
مسح سر جلوى سر (بالاى پیشانى) است و کشیدن مسح از پشت سر یا دو طرف آن جایز
نیست.[۲۴]

تبصره. به هر
اندازه جلوى سر را مسح کند، کافى است؛ ولى احتیاط مستحب است که از درازا به
اندازه یک انگشت و از پهنا به اندازه پهناى سه انگشت، مسح کند.

 

پرسش ۱۸ . آیا
مسح سر لازم است با دست راست باشد؟

همه مراجع (به جز
خامنه اى، صافى و وحید): مسح سر با دست راست واجب نیست؛ ولى بهتر است.[۲۵]

آیات عظام صافى،
خامنه اى و وحید: احتیاط واجب آن است که مسح سر با دست راست باشد.[۲۶]

 

پرسش ۱۹ . اگر به
جهت گرمى هوا یا جهات دیگر، براى مسح سر و پا  رطوبتى در کف دست نمانده باشد،
تکلیف چیست؟

آیات عظام امام،
صافى، فاضل، مکارم و نورى: از اعضاى وضو رطوبت بگیرد و با آن مسح کند.[۲۷]

آیة اللّه  بهجت:
بنابر احتیاط واجب، باید نخست از رطوبت محاسن و ابرو بگیرد و اگر در آنها ترى
نبود، از دست ها رطوبت بگیرد.[۲۸]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و وحید: باید از محاسن خود رطوبت بگیرد و با آن مسح کند.[۲۹]

آیة اللّه 
خامنه اى: باید از رطوبت محاسن و ابرو رطوبت بگیرد و با آن مسح کند.[۳۰]

 

موهاى بلند

پرسش ۲۰ .
خانم ها و یا کسى که موهاى جلوى سرش بلند است و آن را بالاى سر جمع مى کند،
چگونه در هنگام وضو مسح کند؟

همه مراجع: یا
باید بیخ موها را مسح کند و یا فرق سر را باز کرده، پوست سر را مسح نماید.[۳۱]

 

مسح پا

پرسش ۲۱ . مقدار
مسح پا از درازا چقدر است؟

آیات عظام امام،
بهجت، فاضل، مکارم، نورى و وحید: باید پا را از سر یکى از انگشت ها تا برآمدگى
روى پا، مسح کند و بنا بر احتیاط مستحب تا مفصل پا مسح نماید.[۳۲]

آیات عظام تبریزى
و صافى: باید پا را از سر یکى از انگشت ها تا برآمدگى روى پا، مسح کند و بنابر
احتیاط واجب، تا مفصل پا مسح نماید.[۳۳]

آیات عظام
خامنه اى و سیستانى: باید پا را از سر یکى از انگشت ها تا مفصل، مسح کند.[۳۴]

 

پرسش ۲۲ . آیا در
هنگام مسح، اگر سر یا پا تکان بخورد، وضو باطل مى شود؟

همه مراجع: چنانچه
دست را روى سر یا پا بکشد، وضو صحیح است؛ هر چند هنگام مسح، سر یا پا مختصرى
تکان بخورد.[۳۵]

 

پرسش ۲۳ . آیا
لازم است مسح پا بر روى شصت پا انجام گیرد؟

همه مراجع: لازم
نیست مسح حتما به روى شصت پا انجام شود و مسح از سر یکى از انگشتان دیگر نیز
کافى است.[۳۶]

 

پرسش ۲۴ . اگر در
مسح پا سر انگشتان پا مسح نشود و کمى از بالاتر کشیده شود، آیا این وضو صحیح
است؟

همه مراجع: اگر
مسح پا شامل سر انگشتان پا نباشد، وضو باطل است.[۳۷]

 


مسح بر جوراب

پرسش ۲۵ . آیا
مسح بر روى جوراب نازک صحیح است؟

همه مراجع: مسح بر
روى جوراب نازک باطل است (هر چند نازک باشد).[۳۸]

 

شک در مسح پا

پرسش ۲۶ . اگر
بعد از وضو شک کند که پاها را مسح کرده یا نه، چه تکلیفى دارد؟

همه مراجع: نسبت
به مسح پاى راست به شک خود اعتنا نکند؛ ولى باید پاى چپ را ـ چنانچه به کار
دیگرى نپرداخته و یا از محل وضو نگذشته است ـ مسح کند. در غیر این صورت، به شک
خود اعتنا نکند.[۳۹]

 

تکرار مسح

پرسش ۲۷ . آیا در
وضو، مى توان مسح پا را دوبار پشت سر هم (بعد از خشک کردن آن) تکرار کرد؟

همه مراجع: اشکال
ندارد؛ ولى باید از وسوسه اجتناب کرد.[۴۰]

 

شیر آب

پرسش ۲۸ . بستن
شیر آب در حال وضو چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اشکال
ندارد.[۴۱]

تبصره. بعد از
آنکه شستن دست چپ تمام شد، اگر به شیر آب دست زده شود و آب وضو به رطوبت شیر
غلبه نکند و با آن مسح انجام گیرد، وضو باطل مى شود، لذا بهتر است همیشه بعد از
آب ریختن روى صورت یا دست ها و قبل از دست کشیدن، نخست شیر آب بسته شود و سپس
روى صورت یا دست ها، دست کشیده شود.[۴۲]

 

آب خارج وضو

پرسش ۲۹ . اگر
رطوبت مسح سر به رطوبت صورت متصل شود؛ آیا وضو باطل مى شود؟

همه مراجع: خیر،
مسح و وضو صحیح است، ولى نباید با آن قسمت از دست که به آب صورت برخورد نموده،
پاها را مسح کند.[۴۳]

 

پرسش ۳۰ . اگر
در اثناى وضو، آبى خارج از آب وضو به دست و صورت بریزد؛ آیا وضو باطل است؟

همه مراجع: خیر
باطل نمى شود؛ ولى اگر بعد از پایان شستن دست چپ، آبى خارج از وضو به کف دست
راست یا چپ برسد و با آن مسح کند وضویش باطل مى شود.[۴۴]

 

پرسش ۳۱ . اگر
هنگام مسح، رطوبتى از صورت به کف دست یا روى پا بچکد، آیا مسح صحیح است؟

همه مراجع: اگر
رطوبت به روى پا بچکد آن را خشک کند و سپس مسح نماید و اگر به کف دست بچکد،
مى تواند با قسمت دیگر کف دست، سر و پا را مسح کند.[۴۵]

 

لاک ناخن پا

پرسش ۳۲ . آیا
بانوان مى توانند همه انگشتان پاى خود را لاک بزنند و در هنگام وضو تنها یک
انگشت کوچک پا را براى مسح بدون لاک نزده، نگه دارند؟

همه مراجع: آرى،
مقدار واجب مسح، تنها از سر یکى از انگشتان پا (هرچند انگشت کوچک پا) است.[۴۶]

 

شرایط وضو

پرسش ۳۳ . شرایط
وضو چیست؟

۱. آب وضو پاک
باشد.

۲. آب وضو مطلق
باشد (مضاف نباشد).

۳. آب وضو مباح
باشد (غصبى نباشد).

۴. ظرف آب وضو
مباح باشد.

۵. ظرف آب وضو طلا
و نقره نباشد.

۶. اعضاى وضو پاک
باشد.

۷. براى وضو گرفتن
وقت باشد.

۸. با قصد قربت
باشد.

۹. ترتیب را رعایت
کند.

۱۰. پى در پى
باشد.

۱۱. در کارهاى وضو
از دیگرى کمک نگیرد.

۱۲. استعمال آب
براى او مانعى نداشته باشد.

۱۳. مانعى از
رسیدن آب بر اعضاى وضو نباشد.[۴۷]

 


طهارت اعضا

پرسش ۳۴ . در وضو
اگر کف پاى انسان نجس باشد (ولى جاى مسح نجس نباشد) و مسح کند؛ آیا وضو صحیح
است؟

همه مراجع: آرى،
وضو صحیح است و نجاست کف پا ارتباطى با روى پا که جاى مسح است، ندارد.[۴۸]

تبصره. نماز با
لباس و یا بدن نجس صحیح نیست، لذا باید قبل از نماز هر جایى از لباس و بدن را
که نجس است، تطهیر کرد.

 

پرسش ۳۵ . اگر
عضوى از اعضاى وضو بعد از شستن آن و پیش از تمام شدن وضو نجس شود، تکلیف چیست؟

همه مراجع: اگر
پیش از تمام شدن وضو، جایى را که شسته و یا مسح کرده، نجس شود، وضویش صحیح است؛
ولى تطهیر آن به جهت نماز واجب است.[۴۹]

 

پرسش ۳۶ . یکى از
اعضاى وضو نجس بود، تطهیر آن را فراموش کردم و وضو گرفتم، تکلیف چیست؟ آیا وضو
صحیح است؟

همه مراجع (به جز
بهجت و صافى): وضو باطل است و باید براى نماز و مانند آن، عضوى را که نجس بوده،
آب بکشید و دوباره وضو بگیرید.[۵۰]

آیات عظام بهجت و
صافى: وضو باطل است و باید براى نماز و مانند آن، عضوى را که نجس بوده، آب
بکشید؛ مگر آن که بدانید با وضو گرفتن، پاک شده است.[۵۱]

 

خانه غیر مخمس

پرسش ۳۷ . وضو
گرفتن در خانه اى که صاحب آن خمس نمى دهد، چگونه است؟ آیا این وضو صحیح است؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و سیستانى): اگر نمى دانید که خانه از پول غیرمخمس تهیه شده، وضو صحیح
است.[۵۲]

آیات عظام تبریزى
و سیستانى: گرفتن وضو در این خانه، صحیح است.[۵۳]

 

کفش هم اتاقى

پرسش ۳۸ . اگر
کفش هم اتاقى خود را بدون رضایت او بپوشد و با آن وضو بگیرد؛ چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اگر
اطمینان به رضایت دارد، اشکال ندارد و اگر بدون رضایت  او این کار را انجام
دهد، گناه کرده؛ ولى وضویش صحیح است.[۵۴]

 


وضو در دانشگاه

پرسش ۳۹ . آیا
جایز است در دانشگاه وضو بگیریم و بیرون از دانشگاه با آن نماز بخوانیم؟

همه مراجع: اگر آب
دانشگاه براى خصوص وضو گرفتن در دانشگاه و نماز خواندن در آن وقف نشده، اشکال
ندارد.[۵۵]

 

خشک بودن اعضا

پرسش ۴۰ . آیا
خشک بودن اعضاى وضو، قبل از وضو لازم است؟

همه مراجع: خیر،
لازم نیست؛ مگر جاى مسح که باید خشک باشد.[۵۶]

تبصره. اگر
رطوبت جاى مسح به گونه اى کم باشد که رطوبت کف دست به آن غلبه کند، اشکال
ندارد.

 

وضو در حال تقیه

پرسش ۴۱ . آیا در
صورت مجبور بودن مى توان به روش اهل سنت وضو گرفت و تکلیف چنین نمازهایى چه
مى شود؟

همه مراجع: آرى؛
در موارد تقیه و اضطرار، مى توان به روش غیر شیعه  وضو گرفت. در این صورت نماز
هم صحیح است.[۵۷]

 


وضو در ایام عادت

پرسش ۴۲ . آیا
وضو گرفتن در ایام عادت صحیح است و همان ارزش وضوى در زمان عادى را دارد؟

همه مراجع: آرى،
وضوى زن حائض صحیح است؛ ولى طاهر نمى شود و نمى تواند با آن نماز بخواند و یا
دست به خط قرآن بزند.[۵۸]

 

زمان وضو

پرسش ۴۳ . با یک
وضو تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟

همه مراجع: تا
زمانى که یکى از مبطلات وضو پیش نیامده باشد.[۵۹]

 

پرسش ۴۴ . آیا
قبل از اذان، مى توان براى نماز وضو گرفت؟

همه مراجع: اگر
وقت نماز نزدیک باشد و به قصد آمادگى براى نماز وضو بگیرد، اشکال ندارد و نیز
مى تواند پیش از وقت، به قصد داشتن طهارت وضو بگیرد و با آن نماز نیز بخواند.[۶۰]

 

شک در وضو

پرسش ۴۵ . کسى که
شک دارد وضو گرفته یا نه، آیا باید براى نماز  وضو بگیرد؟

همه مراجع: آرى،
باید وضو بگیرد.[۶۱]

 

پرسش ۴۶ . کسى که
بعد از نماز شک مى کند که قبل از نماز وضو گرفته یا نه، چه تکلیفى دارد؟

همه مراجع (به جز
تبریزى، صافى و وحید): نمازى که خوانده، صحیح است؛ ولى باید براى نمازهاى بعدى،
وضو بگیرد.[۶۲]

آیات عظام تبریزى،
صافى و وحید: چنانچه احتمال مى دهد، پیش از نماز به گرفتن وضو توجّه داشته،
نمازى که خوانده صحیح است؛ ولى باید براى نمازهاى بعدى، وضو بگیرد.[۶۳]

 

پرسش ۴۷ . کسى که
شک دارد وضویش باطل شده است یا نه، چه حکمى دارد؟

همه مراجع: بنا
مى گذارد که وضویش باقى است.[۶۴]

 

پرسش ۴۸ . اگر در
بین نماز در صحّت وضو شک کنیم، وظیفه مان چیست؟

همه مراجع: نباید
به شک خود اعتنا کند.[۶۵]

 

فراموشى در وضو

پرسش ۴۹ . اگر
بعد از وضو یقین کنیم، یکى از اعمال وضو را انجام نداده ایم، وظیفه چیست؟

همه مراجع: اگر
موالات وضو از بین نرفته است، محل فراموش شده و بعد از آن را باید بشویید یا
مسح کنید و اگر موالات از بین رفته، باید از نو وضو بگیرید.[۶۶]

 

وضوى وسواس

پرسش ۵۰ . آیا
وضوى وسواس صحیح است؟

همه مراجع: اگر
وضو را طول بدهد به اندازه اى که رطوبت اعضاى قبلى به طور کامل خشک شود و یا
اینکه در شستن دست چپ زیاده روى کند، وضویش اشکال پیدا مى کند.[۶۷]

 

پرسش ۵۱ . در
کارهاى وضو بسیار شک مى کنم، وظیفه ام چیست؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و وحید): نباید به شک خود اعتنا کنید (و مطابق متعارف مردم انجام دهید).[۶۸]

آیات عظام تبریزى
و وحید: اگر به حد وسواس برسید، نباید به شک خود اعتنا کنید (و مطابق متعارف
مردم انجام دهید).[۶۹]

 


وضوى زن و مرد

پرسش ۵۲ . آیا
وضوى زن و مرد تفاوت دارد؟

همه مراجع: خیر،
تفاوتى ندارد؛ تنها هنگام شستن دست، براى مرد مستحب است در شستن اول از قسمت
ظاهر دست شروع کند و در شستن دوم از قسمت باطن و داخلى آن. اما براى زن مستحب
است برخلاف آن عمل کند.[۷۰]

 

کمک در وضو

پرسش ۵۳ . آیا
انسان مى تواند دیگرى را در انجام دادن وضو، یارى دهد؟

همه مراجع: اگر در
رساندن آب به اعضا و در شستن او کمک کند، وضویش باطل است.[۷۱]

 

پرسش ۵۴ . اگر
کسى با آفتابه یا هر وسیله دیگرى، به کف دست او آب بریزد ولى خودش صورت و
دست ها را بشوید،  آیا این وضو صحیح است؟

همه مراجع: آرى،
وضویش صحیح است؛ ولى این کار کراهت دارد.[۷۲]

 

وضوى معلول

پرسش ۵۵ . چگونه
فردى که داراى یک دست است، وضو بگیرد؟

همه مراجع: اگر
دستش از آرنج قطع شده، نسبت به آن تکلیفى ندارد و تنها صورت و یک دست دیگر را
بشوید، آن گاه سر و پا را با همان دست مسح کند.[۷۳]

 

پرسش ۵۶ .
انگشتان دست راست من قطع شده است، حال چگونه وضو بگیرم؟ آیا مى توانم با دست چپ
به جاى دست راست وضو بگیرم؟

همه مراجع: شستن
صورت با دست راست یا چپ مانعى ندارد و مسح را با کف دست راست و یا با دست چپ
انجام دهید. هر مقدار که از دست راست (آرنج به پایین) باقى است، باید شسته شود
و نسبت به انگشت هاى بریده شده، تکلیفى ندارید.[۷۴]

 

وضوى جبیره اى

پرسش ۵۷ . کسى
که یک دستش شکسته و داخل گچ است؛ چگونه وضو بگیرد؟

آیات عظام امام،
خامنه اى، سیستانى، صافى، فاضل و نورى: باید وضوى جبیره اى بگیرد.[۷۵]

آیة اللّه  بهجت:
باید وضوى جبیره اى بگیرد و بنا بر احتیاط واجب تیمم هم بکند.[۷۶]

آیات عظام تبریزى،
مکارم و وحید: بنا بر احتیاط واجب، باید هم وضوى جبیره اى بگیرد و هم تیمم کند.[۷۷]

تبصره. جبیره؛
یعنى، پارچه و پمادى که روى محل زخم یا شکستگى گذاشته مى شود. شخص یاد شده،
مى تواند وضوى جبیره اى را به این شکل انجام دهد: ابتدا صورت را (با دست چپ یا
با گرفتن زیر شیر و یا فرو بردن در آب) بشوید و سپس دست راست را وضوى جبیره اى
دهد (با دست مرطوب بر روى آن بکشد) و بعد دست چپ را مانند صورت بشوید، آن گاه
با رطوبت دست چپ، سر و روى پاها را مسح کند.

 

خوردن هنگام وضو

پرسش ۵۸ . اگر در
حین وضو چیزى بخوریم، وضویمان درست  است؟

همه مراجع: خوردن
چیزى در حال وضو اشکال ندارد؛ ولى بهتر است از کارهایى که حضور قلب را هنگام
وضو از بین مى برد، پرهیز شود.[۷۸]

 


وضو در دستشویى

پرسش ۵۹ . وضو
گرفتن در دستشویى هایى که فاضلاب آن به چاه توالت ریخته مى شود، چه حکمى دارد؟

همه مراجع: وضو
گرفتن اشکال ندارد؛ ولى مکروه است.[۷۹]

 

راه رفتن در وضو

پرسش ۶۰ . اگر
هنگام کشیدن مسح سر راه برویم، وضو باطل مى شود؟

همه مراجع: راه
رفتن در حال مسح، اشکال ندارد.[۸۰]

 

 

موانع  وضو:


بررسى اعضاى وضو

پرسش ۶۱ . آیا
لازم است شخص هنگام وضو، اعضاى وضو را بررسى کند؟

همه مراجع: خیر
لازم نیست؛ مگر آنکه احتمال دهد به اعضاى وضو، چیزى چسبیده و احتمالش نیز نزد
مردم به جا باشد (مانند رنگ کار و خطاط).[۸۱]

 

مانع وضو

پرسش ۶۲ . اگر
بعد از وضو، در اعضا مانعى ببینیم، چه کنیم؟

همه مراجع (به جز
سیستانى، مکارم و وحید): اگر ندانید موقع وضو بوده یا بعد پیدا شده، وضویتان
صحیح است؛ ولى اگر در وقت وضو، به مانع توجه نداشته اید، بنابر احتیاط واجب،
دوباره وضو بگیرید.[۸۲]

آیة اللّه 
سیستانى: اگر ندانید موقع وضو بوده یا بعد پیدا شده، وضویتان صحیح است؛ ولى اگر
در وقت وضو، به مانع توجه نداشته اید، بنابر احتیاط مستحب، دوباره وضو بگیرید.[۸۳]

آیات عظام مکارم و
وحید: اگر ندانید موقع وضو بوده یا بعد پیدا شده، وضویتان صحیح است؛ ولى اگر در
هنگام وضو به آن توجه نداشته اید، باید دوباره وضو بگیرید.[۸۴]

 

شک در مانع

پرسش ۶۳ . اگر در
هنگام وضو شک داشته باشیم که چیزى مانع رسیدن آب به بدن است، تکلیف چیست؟

همه مراجع: باید
آن را برطرف کند، یا به گونه اى آب را به زیر آن برساند.[۸۵]

 

لاک ناخن

پرسش ۶۴ . آیا
لاک ناخن، مانع از انجام وضو است؟

همه مراجع: آرى،
لاک ناخن، مانع وضو است.[۸۶]

 

چرک ناخن

پرسش ۶۵ . بلند
گذاشتن ناخن در وضو چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اگر
ناخن بیشتر از معمول بلند باشد، باید چرک زیر مقدارى که از معمول بلندتر است،
برطرف و شسته شود.[۸۷]

تبصره. چرک
زیرآن مقدارى از ناخن که بلندتر از معمول بلندتر است، جزء ظاهر محسوب مى شود؛
از این رو باید برطرف شود.

 

پرسش ۶۶ . اگر
چرکى زیر ناخن باشد که مانع رسیدن آب مى شود، آیا وضو صحیح است؟

همه مراجع: اگر
چرک در قسمت ظاهر ناخن نباشد، وضو صحیح است.[۸۸]

 

مواد آرایشى

پرسش ۶۷ . مداد
چشم و ریمل در هنگام وضو چه حکمى دارد؟

همه مراجع: براى
وضو، ریمل و مداد بیرون چشم ـ اگر جرم داشته باشد ـ باید برطرف شود؛ ولى برطرف
کردن مقدارى که داخل چشم است، لازم نیست.[۸۹]

تبصره. بعد از
برطرف کردن جرم مواد آرایشى، باقى ماندن رنگ آن  مانع وضو نیست.

 


کرم پوست

پرسش ۶۸ . آیا
مالیدن کرم به دست و صورت، مانع وضو مى شود؟

همه مراجع: اگر به
حدى باشد که مانع رسیدن آب به پوست نباشد، اشکال ندارد.[۹۰]

 تبصره. تشخیص
این امر به عهده عرف است.

 

ژل مو

پرسش ۶۹ . مسح سر
بر موهاى روغن زده شده، چگونه است؟

همه مراجع: اگر
روغن و ژل به قدرى زیاد نباشد که مانع از رسیدن آب وضو (در حال مسح) به پوست یا
بیخ موهاى جلوى سر یا موها باشد، اشکال ندارد.[۹۱]

 

رنگ مو

پرسش ۷۰ . آیا
رنگ مو و حنا و رنگ پوست میوه ها، مانع وضو است؟

همه مراجع: رنگ
بدون جرم مانع نیست.[۹۲]

 


رنگ خودکار

پرسش ۷۱ . آیا
رنگ خودکار مانع از صحّت وضو است؟

همه مراجع: اگر
جرم داشته باشد، مانع است و باید براى وضو، برطرف شود.[۹۳]

تبصره.
آیه اللّه  مکارم مى گوید: در مورد جوهر خودکار به این نتیجه رسیده اند که جرم
ضعیفى دارد و مانع از رسیدن آب به پوست نیست.[۹۴]

 

موى مصنوعى

پرسش ۷۲ . آیا
مسح سر بر کلاه گیس جایز است؟

همه مراجع: خیر،
باید کلاه گیس را براى مسح بردارد.[۹۵]

 

پرسش ۷۳ . آیا
ترمیم یا کاشتن موى مصنوعى در سر و یا ابرو ـ که مانع وضو یا غسل است ـ اشکال
دارد؟

همه مراجع: اگر
مانع رسیدن آب به بدن باشد، کاشتن مو اشکال دارد.[۹۶]

تبصره. کاشت مو
به دو صورت انجام مى گیرد:

۱. با چسب و مانند آن به گونه اى که مو در سر و ابرو ترمیم مى شود.

۲.
بدون چسب و مانند آن در سر و ابرو کاشته مى شود. در این روش مو شبیه سوزن نازک
از زیر پوست بیرون مى آید.

در
روش اول آب به طور متعارف به بدن نمى رسد ولى در روش دوم مو جزو بدن گردیده و
به طور طبیعى مانع رسیدن آب به بدن نمى شود.

 

پرسش ۷۴ . چنانچه
شخصى موى مصنوعى در سر کاشته باشد، تکلیف وضوى او چه مى شود؟

همه مراجع: اگر
موى مصنوعى به گونه اى کاشته شده؛ که از پوست جلوى سر یا موى طبیعى کوتاه جلوى
سر، به اندازه صدق مسح باقى گذاشته، همان را مسح کند، کافى است.

 

پرسش ۷۵ . اگر
موى مصنوعى در سر و یا ابرو به گونه اى کاشته شده باشد که قابل رشد و نمو باشد،
آیا براى وضو اشکال دارد؟

همه مراجع: اگر
جزء بدن گردد و رشد و نمو کند، اشکال ندارد و وضو صحیح است[۹۷].

 

پرسش ۷۶ . اگر
شخص در سر و یا ابروى خود مو ترمیم کرده باشد، به گونه اى که مانع رسیدن آب به
بدن و یا صدق مسح سر گردد، تکلیف چیست؟

آیات عظام امام،
خامنه اى و نورى: اگر برداشتن آن باعث عسر و حرجى  شود که به طور معمول قابل
تحمل نیست، مسح بر روى آن کفایت مى کند.[۹۸]

آیات عظام بهجت و
تبریزى: باید آن را براى وضو برطرف سازد و اگر ممکن نباشد، باید وضوى جبیره اى
بگیرد.[۹۹]

آیة اللّه 
سیستانى: بنا بر احتیاط واجب باید آن را برطرف سازد و اگر ممکن نباشد، باید
تیمم کند.[۱۰۰]

آیة اللّه  صافى:
باید آن را براى وضو برطرف سازد و اگر ممکن نباشد، افزون بر وضوى جبیره اى تیمم
هم بکند.[۱۰۱]

آیة اللّه  فاضل،
مکارم و وحید: باید آن را براى وضو برطرف سازد و اگر ممکن نباشد، وضوى جبیره اى
بگیرد و بنا بر احتیاط تیمم هم بکند.[۱۰۲]

 

پرسش ۷۷ . شخصى
به خاطر نداشتن ابرو، در محل آن مو کاشته است، تکلیف وضو او چیست؟

همه مراجع: اگر به
گونه اى کاشته شده که مانع رسیدن آب به بدن نگردد، اشکال ندارد[۱۰۳].

 

خال کوبى

پرسش ۷۸ . آیا
خال کوبى در اعضا، یا تاتوى ابرو مانع وضو و غسل است؟

همه مراجع: خیر،
مانع وضو نیست.[۱۰۴]

 

 

مبطلات وضو
:

 


خواب

پرسش ۷۹ . خواب
در چه حدى وضو را باطل مى کند؟

همه مراجع: اینکه
چشم نبیند و گوش نشنود و اگر فاقد یکى از این دو مشخصه باشد، وضو باطل نمى شود.[۱۰۵]

 

باد معده

پرسش ۸۰ . وضوى
کسى که از خروج باد معده خوددارى مى کند، چه حکمى دارد؟

همه مراجع: وضوى
او باطل نیست.[۱۰۶]

 

پرسش ۸۱ . اگر در
حین وضو یا نماز، شک در خروج باد معده کند، وظیفه اش چیست؟

همه مراجع: نباید
به شک خود اعتنا کند.[۱۰۷]

 


ترشحات بانوان

پرسش ۸۲ . آیا
ترشحات معمولى خانم ها، وضو را باطل مى کند؟

همه مراجع: خیر،
مگر آنکه به منى یا بول بودن آن یقین پیدا کند.[۱۰۸]

 

نگاه به نامحرم

پرسش ۸۳ . نگاه
به نامحرم در حال وضو، باعث بطلان وضو مى شود؟

همه مراجع: نگاه
عمدى به نامحرم حرام است؛ ولى باعث بطلان وضو نمى شود.[۱۰۹]

 

پرسش ۸۴ . وضو
گرفتن زن در جایى که مرد نامحرم او را مى بیند، چگونه است؟

همه مراجع: گناه
کرده؛ ولى وضویش صحیح است.[۱۱۰]

 

 

احکام غسل
:

 

اهمیت و کیفیت غسل

 


معناى غسل

پرسش ۸۵ . معناى
غسل و کیفیت گرفتن آن را بیان کنید؟

«غسل» در لغت به
معناى شستن چیزى براى از بین بردن چرک آن است و در اصطلاح فقه عبارت است از:
«شستن تمام بدن، به قصد قربت و اطاعت از فرمان الهى».[۱۱۱]

غسل را به دو صورت
مى توان انجام داد:

۱. ترتیبى،

۲. ارتماسى.

در غسل ترتیبى،
ابتدا سر و گردن، سپس نیمه راست تا کف پا و بعد از آن نیمه چپ تا کف پا شسته
مى شود.

اما در غسل
ارتماسى، بدن یکباره در آب قرار مى گیرد.

 


فلسفه غسل

پرسش ۸۶ . فلسفه
و فواید غسل جنابت را بیان کنید؟

غسل جنابت یک
دستور اسلامى براى پاک نگه داشتن بدن و رعایت بهداشت در طول زندگى است؛ زیرا
کسانى هستند که از نظافت خود غافل مى شوند! اما این حکم اسلامى، آنها را وادار
مى کند که در فواصل مختلف خود را شست و شو دهند و بدن را پاک نگه دارند. این
امر یکى از حکمت و فلسفه هاى غسل به شمار مى آید و به هیچ وجه علت اصلى وجوب
غسل نیست. لذا کسى که تازه بدن خود را شسته، ولى از او منى خارج شده است، باز
باید غسل را انجام دهد.[۱۱۲]

 

غسل هاى واجب و
مستحبى

پرسش ۸۷ . تعداد
غسل هاى واجب براى مرد و زن چند تا هست؟

همه مراجع:
غسل هاى واجب بر مردان عبارت است از:

غسل جنابت، غسل
مسّ میت و غسلى که با نذر و مانند آن واجب شده است.

غسل هاى واجب بر
زنان عبارت است از:

غسل حیض، نفاس،
استحاضه و نیز همه غسل هایى که بر مردان واجب است.[۱۱۳]

 

پرسش ۸۸ .
غسل هاى مستحبى کدام است؟

تعداد غسل هاى
مستحبى فراوان است. برخى تعداد آنها را تا صد مورد شمرده اند. پاره اى از آنها
عبارت است از:

۱. غسل جمعه؛

۲. غسل روز عید
فطر و قربان؛

۳. غسل عید نوروز؛

۴. غسل بچه اى که
تازه به دنیا آمده است؛

۵. غسل کسى که
جایى از بدنش را به میت غسل داده شده رسانده است؛

۶. غسل کسى که
براى تماشاى دارآویخته رفته و آن را دیده است؛

۷. غسل نماز حاجت؛

۸. غسل استخاره؛

۹. غسل توبه؛

۱۰. غسل سفر؛

۱۱. غسل تظلم و
داد خواهى؛

۱۲. غسل نشاط در
عبادت؛

۱۳. غسل کسى که
شراب خورده و خوابیده است؛

۱۴. غسل زمان هاى
خاص مانند شب اول ماه رمضان، اول رجب،  پانزدهم رجب و شعبان و... که تفصیل آن
در رساله هاى عملیه آمده است؛

۱۵. غسل مکان هاى
خاص مانند داخل شدن به حرم مکه، مسجدالحرام، مرقد امامان (علیهمالسلام) و... که
تفصیل آن در رساله هاى عملیه آمده است.[۱۱۴]

 تبصره. عده اى
از مراجع تقلید انجام برخى غسل هاى یاد شده را به قصد رجا بیان کرده اند.

 

تفاوت غسل و وضو

 پرسش ۸۹ . تفاوت
غسل و وضو چیست؟

۱. در غسل موالات
شرط نیست.

۲. در غسل شستن از
بالا به پایین لازم نیست.[۱۱۵]

۳. در غسل باید آب
به پوست بدن برسد؛ ولى در وضو اگر پوست صورت از لاى موها پیدا نباشد، لازم نیست
آب به آن برسد.

گفتنى است کیفیت
انجام غسل براى تمام انواع آن به یک شکل است و هیچ تفاوتى با هم ندارند.

 

شستن اعضا

پرسش ۹۰ . آیا در
غسل لازم است بدن از بالا به پایین شسته شود؟

همه مراجع (به جز
بهجت): خیر، لازم نیست.[۱۱۶]

آیة اللّه  بهجت:
بنابر احتیاط واجب، باید از بالا به پایین بشوید.[۱۱۷]

 

پرسش ۹۱ . هنگام
غسل و شستن طرف راست و چپ، سر و گردن را نیز مى شستم، آیا این کار صحیح بوده
است؟

همه مراجع: چنانچه
ابتدا، سرو گردن را بشویید و در هنگام شستن سمت راست و چپ بدن، دوباره به سر و
گردن آب برسانید، اشکال ندارد و غسل صحیح است.[۱۱۸]

 

پرسش ۹۲ . آیا در
غسل، شستن داخل بینى و گوش نیز واجب است؟

همه مراجع: خیر،
شستن داخل بینى و گوش و هر چه از باطن شمرده مى شود، واجب نیست.[۱۱۹]

 

دست کشیدن

پرسش ۹۳ . آیا در
غسل دست کشیدن به بدن واجب است؛ یا تنها جارى کردن آب بر بدن کافى است؟

همه مراجع: اگر
بدون دست کشیدن آب به پوست مى رسد، دست کشیدن به  بدن لازم نیست.[۱۲۰]

 

موهاى بلند

پرسش ۹۴ . آیا در
غسل شستن موهاى بلند بدن واجب است؟

همه مراجع (به جز
امام، مکارم و نورى): خیر، شستن موهاى بلند واجب نیست.[۱۲۱]

آیات عظام امام،
مکارم و نورى: بنا بر احتیاط واجب، شستن موهاى بلند هم واجب است.[۱۲۲]

 

غسل ارتماسى

پرسش ۹۵ . آیا
انجام غسل ارتماسى، با لباس زیر در استخر جایز است؟

همه مراجع: اگر آب
یکباره تمام بدن را فرا بگیرد، غسل صحیح است.[۱۲۳]

 

پرسش ۹۶ . کسى که
تمام بدنش زیر آب است، آیا مى تواند نیت غسل ارتماسى کند یا اینکه باید از آب
بیرون آید و بعد  در آب فرو رود؟

آیات عظام امام،
بهجت، فاضل و نورى: آرى، ولى باید بعد از نیت، بدن را زیر آب حرکت دهد.[۱۲۴]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، صافى و مکارم: بنا بر احتیاط واجب باید در غسل ارتماسى، مقدارى از بدن
بیرون آب باشد.[۱۲۵]

آیة اللّه  وحید:
بنا بر احتیاط واجب، باید در غسل ارتماسى تمام بدن بیرون آب باشد.[۱۲۶]

 

پرسش ۹۷ . کسى که
بدنش تا گردن زیر آب است، آیا با فرو بردن سر، غسل ارتماسى صحیح است؟

همه مراجع (به جز
وحید): آرى، غسل او صحیح است و لازم نیست تمام بدن بیرون آب باشد.[۱۲۷]

آیة اللّه  وحید:
بنا بر احتیاط واجب، باید تمام بدنش بیرون آب باشد.[۱۲۸]

 

غسل زیر دوش

 پرسش ۹۸ . آیا
مى توان با دوش حمام غسل ارتماسى گرفت؟

همه مراجع: خیر،
غسل ارتماسى زیر دوش حمام صحیح نیست و باید غسل ترتیبى انجام داد.[۱۲۹]

 


شرایط غسل

پرسش ۹۹ . آیا
انجام غسل هم شرایطى دارد؟

همه مراجع: آرى،
تمام شرایطى که براى وضو بیان شد، در غسل نیز شرط است.[۱۳۰]

 تبصره ۱. شرایط
غسل عبارتند از:

۱. آب
غسل پاک باشد.

۲. آب
غسل مطلق باشد (مضاف نباشد).

۳. آب
غسل مباح باشد (غصبى نباشد).

۴. ظرف
آب غسل مباح باشد.

۵. ظرف
آب غسل طلا و نقره نباشد.

۶.
اعضاى غسل پاک باشد.

۷. براى
غسل گرفتن وقت باشد.

۸. با
قصد قربت باشد.

۹. در
کارهاى غسل از دیگرى کمک نگیرد.

۱۰.
استعمال آب براى او مانعى نداشته باشد.

۱۱.
مانعى از رسیدن آب بر اعضاى غسل نباشد.[۱۳۱]

تبصره ۲. بین
وضو و غسل تفاوت هایى وجود دارد که در عنوان «تفاوت غسل و وضو» بیان شده است.

 

نجاست بدن در غسل

پرسش ۱۰۰ . یک
قسمت از بدنم نجس بود و فراموش کردم آن را تطهیر کنم، آیا با انجام غسل (زیر
دوش حمام)، نجاست نیز از بین رفته است؟ آیا غسل نیز صحیح است؟

همه مراجع (به جز
بهجت و صافى): غسل باطل است و اگر با آب دوش حمام نجاست برطرف شده باشد باید
براى نماز و مانند آن، دوباره غسل کنید.[۱۳۲]

آیات عظام بهجت و
صافى: غسل باطل است و باید براى نماز و مانند آن، عضوى را که نجس بوده، آب
بکشید؛ مگر آن که بدانید با غسل گرفتن، پاک شده است در این صورت اعاده غسل لازم
نیست.[۱۳۳]

 

موالات در غسل

پرسش ۱۰۱ . آیا
در غسل پى در پى شستن لازم است؟

همه مراجع: خیر،
مى تواند بعد از شستن هر قسمت از بدن، صبر کند و پس از مدتى قسمت دیگر را
بشوید.[۱۳۴]

 

کمک در غسل

پرسش ۱۰۲ . آیا
زن و شوهر و محارم مى توانند یکدیگر را در انجام غسل یارى دهند؟

همه مراجع: اگر در
رساندن آب به بدن و شستن آن کمک کنند، غسل باطل است.[۱۳۵]

تبصره. اگر زن و
شوهر به خاطر بیمارى یا شکستگى اعضاى بدن و مانند آن نتوانند به تنهایى غسل
کنند مى توانند در این کار از یکدیگر کمک بگیرند.[۱۳۶]

 

غسل رو به قبله

پرسش ۱۰۳ . آیا
در حال غسل، باید رو به قبله باشیم؟

همه مراجع: خیر،
لازم نیست.[۱۳۷]

 

زمان غسل

پرسش ۱۰۴ . آیا
غسل جنابت، فورى بر انسان واجب مى شود؟

همه مراجع: خیر،
غسل جنابت تنها براى نماز و کارهایى که در آن، طهارت شرط است، واجب مى شود.[۱۳۸]

 

پرسش ۱۰۵ . با
غسل جنابت تا چه زمانى مى توان نماز خواند؟

همه مراجع: تا
زمانى که یکى از مبطلات وضو رخ ندهد، مى توان با آن نماز خواند.[۱۳۹]

 

پرسش ۱۰۶ . آیا
مى شود غسل جنابت را قبل از وقت نماز انجام داد؟

همه مراجع: آرى،
غسل جنابت پیش از وقت نماز جایز و صحیح است ولى به قصد خواندن نماز واجب نباشد؛
بلکه هدف پاک شدن از جنابت و انجام کارهاى مستحبى مانند خواندن قرآن و مانند آن
باشد.[۱۴۰]

 

فراموشى غسل

پرسش ۱۰۷ . اگر
پس از غسل، شخص بفهمد جایى از بدن را نشسته، تکلیف چیست؟

آیات عظام امام،
بهجت، صافى، فاضل و نورى: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافى است و
اگر از سمت راست باشد، باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و
اگر از سرو گردن باشد، باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره سمت راست و سپس سمت
چپ بدن را بشوید.[۱۴۱]

آیة اللّه 
تبریزى: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافى است و اگر از سمت راست
باشد، احتیاط مستحب آن است که بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و
اگر سر و گردن باشد، باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف راست و چپ را
بشوید.[۱۴۲]

آیات عظام
خامنه اى، مکارم و وحید: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافى است و
اگر از سمت راست باشد، احتیاط [واجب ]آن است که باید بعد از شستن آن مقدار،
دوباره طرف چپ را بشوید و اگر از سر و گردن باشد، باید بعد از شستن آن، دوباره
طرف راست و چپ را بشوید.[۱۴۳]

آیة اللّه 
سیستانى: اگر از طرف چپ بدن باشد، شستن همان مقدار کافى است و اگر از سمت راست
باشد، احتیاط مستحب آن است که بعد از شستن آن مقدار، دوباره طرف چپ را بشوید و
اگر از سرو گردن باشد، بنابر احتیاط واجب باید بعد از شستن آن مقدار، دوباره
بدن را بشوید.[۱۴۴]

 

شک در غسل

پرسش ۱۰۸ . اگر
کسى بعد از غسل، شک کند که غسل را درست به جا آورده یا نه، تکلیفش چیست؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و وحید): به شک خود اعتنا نکند و لازم نیست دوباره غسل به جا آورد.[۱۴۵]

آیات عظام تبریزى
و وحید: اگر احتمال بدهد هنگام غسل، توجه (به شرایط صحت آن) داشته و صحیح به جا
آورده، لازم نیست دوباره غسل کند.[۱۴۶]

 

پرسش ۱۰۹ . کسى
که جنب بوده، اگر بعد از نمازى که خوانده، شک کند غسل کرده یا نه، تکلیفش چیست؟

همه مراجع (به جز
تبریزى و وحید): نمازى را که خوانده، صحیح است؛ ولى براى نمازهاى بعد باید غسل
کند.[۱۴۷]

آیات عظام تبریزى
و وحید: اگر احتمال بدهد که هنگام شروع به نماز متوجه بوده، نمازى را که
خوانده، صحیح است، ولى براى نمازهاى بعد باید غسل کند.[۱۴۸]

 

پرسش ۱۱۰ . به
قصد غسل جنابت به حمام رفتم؛ ولى وقتى که بیرون آمدم شک کردم غسل را انجام
داده ام یا نه، تکلیف چیست؟

همه مراجع: باید
بنا را بر انجام ندادن بگذارید و غسل تان را به جا آورید.[۱۴۹]

 


غسل مافى الذمه

پرسش ۱۱۱ . منظور
از غسل «مافى الذمه» چیست؟

غسل «مافى الذمه»
آن است که بر انسان غسلى واجب شده؛ ولى نوع آن را نمى داند. در این صورت گفته
مى شود به نیت آنچه که بر عهده اش آمده، یک غسل انجام دهد[۱۵۰].

 

غسل چند منظوره

پرسش ۱۱۲ . آیا
کسى که چند غسل بر ذمه او هست، مى تواند به نیت همه یک غسل انجام دهد؟

همه مراجع: آرى،
مى تواند[۱۵۱].

 

پرسش ۱۱۳ . اگر
کسى براى انجام غسل خاصى (مانند غسل جنابت) نیت کند و آن را به جا آورد، آیا از
سایر غسل ها کفایت مى کند؟

آیات عظام امام،
خامنه اى، صافى و مکارم: اگر غسل جنابت باشد و به قصد آن غسل کند، از سایر
غسل ها کفایت مى کند؛ ولى اگر غیر غسل جنابت باشد بنا بر احتیاط واجب از سایر
غسل ها کفایت نمى کند.[۱۵۲]

آیة اللّه  بهجت:
اگر غسل واجب باشد و به قصد آن غسل کند، از سایر غسل ها کفایت مى کند؛ ولى اگر
غسل مستحبى را قصد کند، تنها از غسل هاى مستحبى کفایت مى کند.[۱۵۳]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، فاضل و وحید: به قصد هر کدام انجام دهد از سایر غسل ها کفایت مى کند.

 

غسل جایگزین وضو

پرسش ۱۱۴ . با چه
غسل هایى مى توان نماز خواند؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى و فاضل: تنها با غسل جنابت مى توان  نماز خواند؛ ولى با
غسل هاى دیگر باید وضو هم گرفت.[۱۵۴]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، مکارم، نورى و وحید: با همه غسل هاى واجب و مستحب معتبر و مأثور ـ غیر
از غسل استحاضه متوسطه ـ مى توان نماز خواند؛ اگر چه احتیاط مستحب آن است که
[در غیر غسل جنابت] وضو هم بگیرد.[۱۵۵]

تبصره.
آیه اللّه  مکارم در اقسام استحاضه، استحاضه متوسطه را قبول ندارند. بنابراین
غسل استحاضه متوسطه معنا ندارد.

 

پرسش ۱۱۵ . اگر
کسى بعد از غسل جنابت براى نماز وضو بگیرد، کار حرامى انجام داده است؟

همه مراجع: آرى،
وضو بدعت و حرام است؛ ولى غسل او باطل نمى شود.[۱۵۶]

 

موانع غسل

پرسش ۱۱۶ . اگر
پس از غسل بفهمد، مانعى در بدنش مثل لاک وجود داشته، وضعیت نمازش چه مى شود؟

همه مراجع: اگر از
موانعى باشد (مانند لاک) که آب به بدن نمى رسد، باید دوباره غسل کند و نمازهایش
را قضا نماید.[۱۵۷]

 

مبطلات غسل

پرسش ۱۱۷ . در
صورتى که قبل از غسل جنابت، یکى از مبطلات وضو از انسان سر زند، آیا باید بعد
از غسل، وضو نیز بگیرد؟

همه مراجع: خیر،
بعد از غسل جنابت، نباید براى نماز وضو بگیرد.[۱۵۸]

 

پرسش ۱۱۸ . آیا
بعد از غسل، خارج شدن بول و باد معده آن را باطل مى کند؟

همه مراجع: خیر،
غسل باطل نمى شود؛ ولى باید براى نماز وضو بگیرد.[۱۵۹]

 

پرسش ۱۱۹ . اگر
در اثناى غسل جنابت، حدث اصغر (بول، باد معده و...) خارج شود، آیا غسل صحیح
است؟

آیات عظام امام،
خامنه اى، صافى، فاضل و نورى: غسل باطل نمى شود و آن را تمام کند؛ ولى بهتر
(احتیاط مستحب) است آن را به قصد آنچه بر ذمه او است (از اتمام یا اعاده) از سر
گیرد. در هر صورت باید براى نماز و هر کارى که در آن طهارت لازم است، وضو نیز
بگیرد.[۱۶۰]

آیة اللّه  بهجت:
لازم نیست غسل را تمام کند و بنابر احتیاط واجب باید آن را به قصد آنچه بر ذمه
او است (از اتمام یا اعاده)، از سر گیرد و براى نماز  و هر کارى که در آن طهارت
لازم است، وضو نیز بگیرد.[۱۶۱]

آیة اللّه 
تبریزى: باید غسل را از سر گیرد و بنابر احتیاط واجب، باید براى نماز و هر کارى
که در آن طهارت لازم است، وضو نیز بگیرد.[۱۶۲]

آیة اللّه 
سیستانى: غسل باطل نمى شود؛ ولى بنابر احتیاط واجب باید براى نماز و هر کارى که
در آن طهارت لازم است، وضو بگیرد.[۱۶۳]

آیة اللّه  مکارم:
اگر در اثناء غسل، حَدَث اصغر از او سر زند (مثلاً بول کند) ضررى به غسل او نمى زند ولى براى نماز و مانند آن، باید وضو بگیرد.[۱۶۴]

آیة اللّه  وحید:
بنابر احتیاط واجب باید غسل را تمام کند و دوباره از سر گیرد و براى نماز و هر
کارى که در آن طهارت لازم است، وضو نیز بگیرد.[۱۶۵]

 

غسل جمعه

پرسش ۱۲۰ . وقت
غسل جمعه تا چه زمانى است؟

همه مراجع: وقت
غسل جمعه از اذان صبح است تا اذان ظهر (هر چند نزدیک ظهر بهتر است) و اگر تا
این موقع انجام نداد، مى تواند آن را بدون قصد ادا و قضا بعد از ظهر به جا
آورد.[۱۶۶]

 

پرسش ۱۲۱ . آیا
جایز است قضاى غسل جمعه را وسط هفته انجام داد؟

همه مراجع:
مى تواند قضاى غسل جمعه را صبح شنبه تا غروب به جا آورد ولى قضاى آن در روزهاى
دیگر وارد نشده است.[۱۶۷]

 

پرسش ۱۲۲ . آیا
کسى که حائض است، مى تواند غسل جمعه به جا آورد؟

همه مراجع (به جز
سیستانى): آرى، غسل جمعه از زن حائض صحیح است.[۱۶۸]

آیه اللّه 
سیستانى: بنابراحتیاط واجب، غسل جمعه از زن حائض صحیح نیست.[۱۶۹]

 


غسل حیض

پرسش ۱۲۳ . آیا
مى توان غسل جنابت را در حال حیض انجام داد؟

همه مراجع (به جز
امام و خامنه اى): آرى، غسل جنابت در حال حیض، صحیح است و از جنابت پاک مى شود.[۱۷۰]

آیات عظام امام و
خامنه اى: بنابر احتیاط واجب غسل جنابت در حال حیض صحیح نیست.[۱۷۱]

 

پرسش ۱۲۴ .
خانمى که از حیض پاک شده و مى خواهد نماز بخواند؛ آیا پیش از غسل وضو بگیرد یا
بعد از آن؟

همه مراجع: فرقى
ندارد؛ ولى اگر پیش از غسل وضو بگیرد، بهتر است.[۱۷۲]

تبصره. طبق
فتواى عده اى از مراجع تقلید، غسل حیض نیاز به وضو ندارد؛ ولى اگر حائض بخواهد
وضو بگیرد و به استحباب عمل کند فتواى یاد شده در متن راهگشاى اوست.

 

غسل بدون جنابت

پرسش ۱۲۵ . آیا
بدون جنابت، انجام دادن غسل جنابت صحیح است؟

همه مراجع: خیر،
چنین غسلى مشروع نیست (و باید براى نماز وضو گرفت).[۱۷۳]

 


غسل جنابت مستحبى

پرسش ۱۲۶ . آیا
غسل جنابت مستحبى نیز داریم؟

همه مراجع: اگر
انسان جنب شود و هنوز وقت نماز داخل نشده باشد، در این صورت انجام غسل جنابت
مستحب است؛ ولى پس از داخل شدن وقت یا براى کارهایى که شرط آن طهارت است غسل
واجب مى شود.[۱۷۴]

 

غسل احتیاطى

پرسش ۱۲۷ . آیا
با غسل جنابت احتیاطى مى شود، نماز خواند؟

همه مراجع: خیر،
با غسل احتیاطى نمى شود نماز خواند از این رو بعد از غسل باید وضو هم گرفت.[۱۷۵]

 

غسل خوشبویى زن

پرسش ۱۲۸ . گفته
شده: اگر زن به صورت معطر و خوشبو از منزل بیرون رود، باید براى این کار غسل
کند؛ آیا این سخن درست است؟

همه مراجع: آرى،
زنى که براى غیر شوهرش بوى خوش استعمال کرده است، مستحب است براى این کار غسل
انجام دهد.[۱۷۶]

 


اسراف در غسل

پرسش ۱۲۹ . آیا
اسراف در آب، غسل را باطل مى کند؟

همه مراجع: اسراف
در آب جایز نیست؛ ولى غسل را باطل نمى کند.[۱۷۷]

 

غسل مس میت
:

 

تشریح بدن میّت

پرسش ۱۳۰ . در
هنگام تشریح، اگر دست ما به مرده اى بخورد که نمى دانیم مسلمان است یا کافر؛
آیا غسل مس میت لازم است؟

همه مراجع: غسل مس
میت واجب است، خواه میت مسلمان باشد یا کافر؛ مگر آنکه بدانید میت مسلمانى است
که او را غسل داده اند.[۱۷۸]

 


غسل مس میّت ـ
تشریح مرده ـ

پرسش ۱۳۱ . حکم
دست زدن دانشجویان پرستارى به استخوان هاى (بدون گوشت) میت چیست؟

آیات عظام امام،
خامنه اى و نورى: اگر میت را غسل نداده اند، باید براى مس استخوان او، غسل کرد.[۱۷۹]

آیات عظام بهجت،
صافى و فاضل: اگر میت را غسل نداده اند، بنابر احتیاط واجب باید براى مس
استخوان او، غسل کرد.[۱۸۰]

آیات عظام
تبریزى، سیستانى، مکارم و وحید: اگر استخوانى باشد که گوشت ندارد، براى مس آن،
غسل واجب نیست.[۱۸۱]

 

پرسش ۱۳۲ . کسى
که به بدن میت قبل از غسل دست بزند، آیا بدن و لباسش هم نجس مى شود و باید آب
بکشد، یا فقط غسل کند؟

همه مراجع (به جز
مکارم): اگر دست یا لباس خودش و یا بدن میت، مرطوب باشد، نجس مى شود و باید محل
تماس را تطهیر کند. اگر خشک باشد، بهتر (احتیاط مستحب) است، محل تماس را بشوید.[۱۸۲]

آیة اللّه  مکارم:
اگر دست یا لباس خودش و یا بدن میت مرطوب باشد، نجس مى شود و باید محل تماس را
تطهیر کند. اگر خشک باشد، بنابر احتیاط واجب باید محل تماس را بشوید.[۱۸۳]

 

مس میت با دستکش

پرسش ۱۳۳ . اگر
مس میت با دستکش صورت گیرد، باز غسل مس میت لازم است؟

همه مراجع: خیر،
غسل واجب نمى شود.[۱۸۴]

 


تماس با بیمار
مرگ مغزى

پرسش ۱۳۴ . آیا
ماساژ فردى که نمى دانیم زنده است یا مرده، غسل مس میت دارد؟

همه مراجع: تا
وقتى که روح از بدن او جدا نشده و یا بدنش گرم است، دست زدن به بدن او موجب غسل
نمى شود.[۱۸۵]

 


ـ مس میت ـ مرگ
مغزى ـ

پرسش ۱۳۵ . آیا
دست زدن به بیمارى که در کما بوده و یا دچار مرگ مغزى شده و چند لحظه دیگر
مى میرد، غسل مس میت دارد؟

همه مراجع: تا
وقتى که روح از بدن او جدا نشده و یا بدنش گرم است، دست زدن به بدن او موجب غسل
نمى شود.[۱۸۶]

 

مس جنین

پرسش ۱۳۶ . آیا
براى دست زدن به جنین سقط شده غسل واجب مى شود؟

همه مراجع: اگر
چهار ماه او تمام شده (و روح در بدنش دمیده شده) است، غسل مس میت واجب مى شود.[۱۸۷]

 

پرسش ۱۳۷ .
مادرانى که بچه شان مرده به دنیا مى آید؛ آیا باید غسل مس میت به جا آورند؟

همه مراجع: اگر
چهار ماه او تمام شده و با بدن مادر تماس پیدا کند، بر مادر غسل مس میت واجب
مى شود.[۱۸۸]

تبصره. طبق
فتواى آیة اللّه سیستانى اگر بچه با بدن مادر تماس هم پیدا نکند، بنابر احتیاط
واجب بر مادر غسل مس میت واجب مى شود.

 

 

 احکام جنابت
:

 

محرمات جنابت

پرسش ۱۳۸ . چه
کارهایى بر جنب حرام است؟

۱. گذاشتن
چیزى در مسجد؛

۲. خواندن
آیه هاى سجده واجب؛[۱۸۹]

۳. رفتن به
مسجد الحرام و مسجد النبى؛[۱۹۰]

۴. رساندن
جایى از بدن به خط قرآن و اسم خداوند؛

۵. توقف در
سایر مساجد و حرم امامان (بنابر احتیاط واجب).[۱۹۱]

 

مکروهات جنابت

پرسش ۱۳۹ .
کارهایى که براى شخص جنب مکروه است، کدامند؟

چند چیز بر شخص
جنب مکروه است:

۱. خوردن و
آشامیدن،[۱۹۲]

۲. خوابیدن بدون
وضو،[۱۹۳]

۳. همراه داشتن
قرآن،

۴. مالیدن روغن به
بدن،

۵. آمیزش بعد از
احتلام،

۶. خضاب با حنا و
مانند آن،

۷. تماس بدن با
جلد یا حاشیه قرآن،

۸. خواندن بیشتر
از هفت آیه از سوره هایى که سجده واجب ندارد.

 

انواع ترشحات

پرسش ۱۴۰ . مذى،
وذى و ودى را توضیح دهید؟

همه مراجع: «مذى»
به آبى گویند که گاهى بعد از ملاعبه و شوخى کردن با همسر بیرون مى آید.

«وذى» آبى است که
گاهى بعد از منى بیرون مى آید.

«ودى» به آبى
گویند که گاه بعد از بول بیرون مى آید و کمى سفید و چسبنده است.

تمامى این آب ها
در صورتى که مجرا، آلوده به بول و منى نباشد، پاک است.[۱۹۴]

 

رطوبت مشکوک

پرسش ۱۴۱ . آبى
که هنگام خواندن مطالب مهیج، دیدن تصاویر محرک و یا تکلم با جنس مخالف از انسان
خارج مى شود چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اگر
نشانه هاى منى را نداشته باشد، مذى است و غسل واجب نمى شود.[۱۹۵]

 

بول همراه منى

پرسش ۱۴۲ . آیا
آمدن منى همراه ادرار، نیاز به غسل دارد؟

همه مراجع: اگر
یقین به منى بودن آن دارد، غسل واجب مى شود.[۱۹۶]

تبصره. یکى از
چیزهایى که باعث جنابت انسان مى شود، بیرون آمدن منى است؛ خواه به تنهایى خارج
شود و یا همراه ادرار باشد.

 

پرسش ۱۴۳ . اگر
انسان از خروج منى جلوگیرى نموده و پس از مدتى بول کند؛ آیا غسل جنابت بر او
واجب مى شود؟

همه مراجع: اگر
یقین ندارد که همراه بول منى خارج شده، غسل واجب  نمى شود.[۱۹۷]

 


شک در جنابت

پرسش ۱۴۴ . اگر
در خواب، مایعى از انسان خارج شود که نمى داند منى است یا نه، حکمش چیست؟

همه مراجع: اگر
نشانه هاى منى را داشته باشد، غسل واجب مى شود و در صورت شک غسل واجب نیست.[۱۹۸]

 

پرسش ۱۴۵ . صبح
بعد از بیدارى، متوجه مى شوم که محتلم شده ام؛ در حالى که اصلاً هیچ گونه لذتى
در خود حس نکرده ام، آیا غسل واجب است؟

همه مراجع: اگر
نشانه هاى منى یا یکى از آنها را نداشته باشد و یا در آنها شک کند، غسل واجب
نمى شود؛ مگر آنکه از راه دیگرى یقین کند که منى است.[۱۹۹]

 

پرسش ۱۴۶ . اگر
انسان شک کند مایعى که از او خارج شده منى است یا نه ـ در حالى که بعضى از
شرایط را دارا است ـ وظیفه اش چیست؟

همه مراجع: اگر
نشانه هاى منى را نداشته باشد، رطوبت مزبور پاک است و  غسل واجب نمى شود.[۲۰۰]

 


جنابت و نماز و
روزه

پرسش ۱۴۷ . چندین
سال با حال جنابت، روزه گرفتم و نماز خواندم؛ در حالى که نمى دانستم جنب باید
غسل کند، تکلیف چیست؟

آیات عظام امام،
بهجت، تبریزى، خامنه اى، مکارم و وحید: نماز و روزه هایى را که در حال جنابت
انجام داده اید، باید قضا کنید.[۲۰۱]

آیات عظام
سیستانى، صافى و فاضل: اگر در یاد گرفتن مسائل کوتاهى نکرده اید، روزه ها صحیح
است و قضا ندارد؛ ولى نمازهایى را که در حال جنابت خوانده اید، در هر حال باید
قضا کنید.[۲۰۲]

آیة اللّه  نورى:
روزه ها صحیح است و قضا ندارد؛ ولى نمازهایى را که در حال جنابت خوانده اید،
باید قضا کنید.[۲۰۳]

تبصره. طهارت
نسبت به نماز شرط واقعى است؛ از این رو اگر از روى ناآگاهى نیز بدون طهارت نماز
بخواند، نمازش باطل است.

 

پرسش ۱۴۸ . کسى
که مدتى نماز خوانده و روزه گرفته است و بعد بفهمد جنب بوده، تکلیف او چیست؟

همه مراجع: اگر
متوجه اصل جنابت نبوده، روزه هاى او صحیح است؛ ولى نمازهاى او قضا دارد.[۲۰۴]

 

پرسش ۱۴۹ . مدتى
غسل هاى خود را نادرست انجام مى دادم و با آن روزه مى گرفتم و نماز مى خواندم،
آیا باید روزه ها و نمازها را قضا کنم؟

همه مراجع:
روزه ها قضا ندارد؛ ولى نمازها را باید قضا کنید.[۲۰۵]

 

پرسش ۱۵۰ . کسى
که نمى دانسته شستن کف پا در غسل لازم است، مدتى به این ترتیب غسل مى نموده،
نسبت به نماز و روزه هاى گذشته چه تکلیفى دارد؟

همه مراجع: اگر
مى داند که آب به کف پا نمى رسیده، باید نمازهایى را که خوانده، قضا کند؛ ولى
روزه ها قضا ندارد.[۲۰۶]

 

تأخیر غسل جنابت

پرسش ۱۵۱ . کسى
که بعد از اذان صبح با حالت احتلام از خواب بیدار مى شود، آیا مى تواند نماز
خود را تا نزدیک طلوع آفتاب به تأخیر اندازد و با تیمم نماز بخواند؟

همه مراجع: اگر
نماز خود را به تأخیر اندازد، تا جایى که وقت تنگ شود، گناه کرده است. در این
صورت باید تیمم کند و لباس و بدن خود را تطهیر کند و نماز خود را بخواند و نماز
او صحیح است.[۲۰۷]

 

پرسش ۱۵۲ . اگر
کسى در شب ماه رمضان، جُنُب شود و تا نزدیک اذان صبح، غسل را به تأخیر اندازد و
سپس تیمم کند، آیا روزه او صحیح است؟

همه مراجع (به جز
صافى و وحید): در این فرض (هر چند تأخیر غسل، گناه است)؛ ولى چنانچه قبل از
اذان صبح تیمم کند، روزه او صحیح است.[۲۰۸]

آیات عظام صافى و
وحید: در این فرض (هر چند تأخیر غسل، گناه است)؛ بنابر احتیاط واجب تیمم کند و
روزه بگیرد و قضاى آن را نیز به جا آورد.[۲۰۹]

 

تنگى وقت

پرسش ۱۵۳ . کسى
که در تنگى وقت، قبل از اذان صبح در شب هاى ماه رمضان، به جهت جنابت تیمم کند؛
آیا مى تواند با آن نماز بخواند، یا باید غسل به جا آورد؟

همه مراجع: خیر،
باید براى نماز صبح غسل کند.[۲۱۰]

 

پرسش ۱۵۴ . اگر
در ماه رمضان، با اعتقاد به اینکه براى غسل جنابت وقت دارد، مشغول به غسل شود و
وسط غسل بفهمد مقدارى از غسل با اذان صبح همراه شده است، حکم روزه او چیست؟

همه مراجع: روزه
او صحیح است.[۲۱۱]

 

 

احکام استمنا
:

 

فلسفه حرمت استمنا

پرسش ۱۵۵ . فلسفه
حرمت استمناء در اسلام چیست؟ آیا آیه و حدیثى در این زمینه وجود دارد؟

درباره حرمت
استمنا و خودارضایى از امام صادق (علیه السلام)  پرسش شد. حضرت فرمود: گناهى بزرگ
است، خداوند در کتاب خود از این عمل نهى فرموده است. کسى که به چنین عملى دست
مى زند، گویى با خود ازدواج کرده است! و اگر از کار وى آگاه شوم با وى غذا
نمى خورم.

سؤال کننده پرسید:
منبع این سخن از کتاب خدا کجاست؟

حضرت فرمود: در
آیه «فَمَنِ ابْتَغى وَراءَ ذلِکَ فَأُولئِکَ هُمُ العادُونَ»[۲۱۲]
مراد از «وَراءَ ذلِکَ»استمناء مى باشد.[۲۱۳]

گفتنى است؛ که
حرمت استمنا تنها به خاطر آثار و زیان جسمانى آن  نیست، بلکه حکمت هاى دیگرى
نیز دارد که بر ما مخفى است.

پاره اى از
زیان هاى جسمانى، روانى و اجتماعى استمنا عبارتند از:

۱. خستگى و
کوفتگى،

۲. عدم تمرکز
حواس،

۳. ضعف حافظه،

۴. استرس و
اضطراب،

۵. حساسیت بیش از
حد و زودرنجى،

۶. کمر درد،

۷. ریزش موها،

۸. ناتوانى جنسى
زودرس در جوانى،

۹. بى خوابى یا
بدخوابى و مشکلات مشابه،

۱۰. انزال زودرس و
غیرارادى یا خروج منى به صورت قطره قطره،

۱۱. بى میل شدن به
همسر و ازدواج، ناتوانى در ارتباط با جنس مخالف و همسر، احساس طرد شدن، دیر
ازدواج کردن و لذت نبردن از زندگى مشترک.[۲۱۴]

 

انواع استمنا

پرسش ۱۵۶ . آیا
در حرمت استمنا حتماً تحریک به وسیله دست ملاک است؟ اگر شخص کارى کند که از راه
نگاه و یا وسایل دیگر از او منى  خارج شود، آیا استمنا محسوب مى شود؟

همه مراجع: اگر به
قصد بیرون آمدن منى آن کار را انجام دهد، استمنا محسوب مى شود؛ هر چند با
وسیله اى انجام نگیرد[۲۱۵].

به عنوان مثال:

اگر با نگاه به
تصویر مبتذل و مهیج و یا خیال شهوانى کارى کند که از او منى خارج شود استمنا
صدق مى کند و حرام است.

 

پرسش ۱۵۷ . گاهى
با نگاه به عکس و فیلم هاى مبتذل بدون اینکه قصد استمنا داشته باشم؛ رطوبتى از
من خارج مى شود؛ آیا استمناء محسوب مى شود؟

همه مراجع: خیر،
استمنا نیست و رطوبت مزبور پاک است؛ ولى نگاه به عکس و فیلم هاى مبتذل و
تحریک آمیز جایز نیست. البته اگر رطوبت، نشانه هاى منى را داشته باشد غسل جنابت
واجب مى شود.[۲۱۶]

 

استمناى بانوان

پرسش ۱۵۸ . آیا
استمنا براى بانوان هم هست؟

همه مراجع: آرى،
استمنا براى بانوان نیز حرام است.[۲۱۷]

 

حرمت خودارضایى

پرسش ۱۵۹ . آیا
خودارضایى در صورتى که به حد خروج منى نرسد، باز هم حرام است؟

همه مراجع (به جز
تبریزى، سیستانى و وحید): آرى، حرام است؛ ولى غسل بر او واجب نمى شود.[۲۱۸]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و وحید: بنا بر احتیاط واجب حرام است؛ ولى غسل بر او واجب نمى شود.[۲۱۹]

 

جلوگیرى منى

پرسش ۱۶۰ .
جلوگیرى از بیرون آمدن منى چه حکمى دارد؟

همه مراجع: در
صورتى که براى شخص ضرر نداشته باشد، اشکال ندارد.[۲۲۰]

 

فکر شهوانى

پرسش ۱۶۱ . آیا
فکر ملاعبه، معاشقه و نزدیکى با جنس مخالف گناه محسوب مى شود؟

همه مراجع (به جز
خامنه اى): خیر، فکر و تخیلات شهوانى به تنهایى حرام نیست؛ مگر آنکه به کار
حرامى منجر شود.[۲۲۱]

آیة اللّه 
خامنه اى: بنابر احتیاط (واجب) از این کار خوددارى کند.[۲۲۲]

 

استمنا و نماز و
روزه

پرسش ۱۶۲ . شخصى
که به حرمت استمنا آگاهى نداشته و بدون غسل، نماز و روزه مى گرفته، چه حکمى
دارد؟

آیات عظام امام و
نورى: روزه ها صحیح است و قضا ندارد؛ ولى نمازهایى را که در حال جنابت خوانده
است، باید قضا کند.[۲۲۳]

آیة اللّه  بهجت:
نمازهایى را که در حال جنابت انجام داده، باید قضا کند و روزه ها را نیز بنا بر
احتیاط واجب به جا آورد.[۲۲۴]

آیات عظام تبریزى،
خامنه اى، مکارم و وحید: نماز و روزه هایى را که در حال جنابت انجام داده، باید
قضا کند.[۲۲۵]

 آیات عظام
سیستانى، صافى و فاضل: اگر در یاد گرفتن مسائل کوتاهى نکرده است، روزه ها صحیح
است و قضا ندارد؛ ولى نمازهایى را که در حال جنابت خوانده است، در هر حال باید
قضا کند.[۲۲۶]

 


کفاره استمنا

پرسش ۱۶۳ . آیا
استمنا کفاره دارد؟ کفاره آن چیست؟

همه مراجع: خیر،
کفاره ندارد؛ ولى باید توبه کند و از این کار دست بردارد.[۲۲۷]

 

مجازات استمنا

پرسش ۱۶۴ . آیا
استمنا حد و تعزیر دارد؟

استمنا حد ندارد؛
ولى تعزیر دارد. اگر شخصى که استمنا کرده نزد قاضى اقرار کند یا دو نفر عادل
نزد قاضى شهادت بدهند، قاضى او را تعزیر مى کند، یعنى مقدارى که مصلحت مى داند
به او تازیانه مى زند. البته در این گونه موارد لازم نیست شخص به گناه خود
اقرار کند و یا دیگران آبروى گناه کار را نزد قاضى از بین ببرد.[۲۲۸]

 

 

احکام تیمم
:

اهمیت و کیفیت
تیمم

 

معناى تیمم

پرسش ۱۶۵ . معناى
تیمم و کیفیت آن را بیان کنید؟

«تیمم» در لغت به
معناى قصد و اراده کردن است و در اصطلاح فقه؛ «عملى است که در شرایط خاص،
جایگزین وضو و غسل مى شود»[۲۲۹].

تیمم به این صورت
انجام مى گیرد:

-  ابتدا کف دو
دست را بر چیزى که تیمم بر آن جایز است، مى زنیم.

-  سپس هر دو دست
را بر تمام پیشانى و دو طرف آن ـ از جایى که موى سر مى روید ـ تا روى ابروها و
بالاى بینى مى کشیم.

-  بعد با کف دست
چپ، بر تمام پشت دست راست ـ از مچ تا  سر انگشتان ـ و در آخر کف دست راست را بر
تمام پشت دست چپ مى کشیم (انگشتان هم جزو کف دست است).[۲۳۰]

تبصره ۱. برخى
از مراجع تقلید (مانند آیة اللّه  سیستانى) با هم زدن کف هر دو دست را احتیاط
واجب مى دانند.

تبصره ۲. آیة
اللّه  سیستانى و آیة اللّه  نورى، کشیدن دست ها روى ابروها را احتیاط مستحب
مى دانند.

 

فلسفه تیمم

پرسش ۱۶۶ . فلسفه
و فواید تیمم چیست؟

تیمم دو فایده و
فلسفه مهم دارد:

۱. فایده بهداشتى

خاک به جهت داشتن
باکترى هاى فراوان، مى تواند آلودگى ها را از بین ببرد. این باکترى ها معمولاً
در سطح زمین ـ که از هوا و نور آفتاب بهتر مى توانند استفاده کنند فراوان هستند
و از این نظر مى تواند تا حدودى جانشین آب شود. با این تفاوت که آب حلاّل است؛
یعنى، میکروب ها را حل کرده و با خود مى برد؛ ولى خاک میکروب کش است و خاکى این
اثر بخشى را دارد که کاملاً پاک باشد. از این رو قرآن از آن به «صعیداً طیباً» 
(زمین پاک) تعبیر کرده است.

۲. فایده اخلاقى

تیمم یکى از
عبادات است؛ زیرا انسان پیشانى خود را ـ که شریف ترین عضو بدن او است ـ  با
دستى که بر خاک زده، لمس مى کند تا فروتنى و تواضع خود را در پیشگاه او آشکار
سازد و به دنبال این کار، متوجه نماز و یا سایر عباداتى مى شود که در آن وضو و
غسل شرط است. به این ترتیب تیمم در پرورش روح تواضع و عبودیت و شکر گزارى در
بندگان اثر مى گذارد.[۲۳۱]

 

جایگاه تیمم

پرسش ۱۶۷ . در چه
مواردى باید تیمم کرد؟

مهم ترین موارد
تیمم عبارتند از:

۱. وقت تنگ
باشد؛

۲. دسترسى به
آب نداشته باشد؛

۳. آب براى
انسان ضرر داشته باشد؛

۴. بدن یا
لباس او نجس است و آب بیش از تطهیر آن ندارد و لباس دیگرى نیز ندارد؛

۵. اگر آب را
به مصرف وضو یا غسل برساند، افراد مرتبط با او از تشنگى، هلاک، یا بیمار و یا
به سختى مى افتند.

 

روش تیمم

پرسش ۱۶۸ . آیا
زدن دست بر روى زمین در تیمّم لازم است یا صرف تماس و گذاشتن کفایت مى کند؟

آیات عظام امام،
سیستانى و نورى: زدن دست به محل تیمم لازم نیست و صرف گذاشتن و تماس کافى است؛
هر چند زدن بهتر (احتیاط مستحب) است.[۲۳۲]

آیات عظام بهجت،
تبریزى، صافى، مکارم و وحید: بنابر احتیاط (واجب) زدن دست به محل تیمم لازم است
و صرف گذاشتن و تماس با آن کافى نیست.[۲۳۳]

آیة اللّه  فاضل:
آرى، زدن دست به محل تیمم لازم است و صرف گذاشتن و تماس با آن کافى نیست.[۲۳۴]

 

پرسش ۱۶۹ . آیا
در تیمم، روى خود بینى هم باید دست کشیده شود؟

همه مراجع: خیر،
مسح روى بینى لازم نیست.[۲۳۵]

 

پرسش ۱۷۰ . کسى
که وظیفه اش تیمم است، اگر به علت شکستگى یک دست نتواند آن را به پیشانى
برساند، تکلیف او چیست؟

همه مراجع: با
دست سالم تیمم کند[۲۳۶]

 


موانع تیمم

پرسش ۱۷۱ . آیا
براى تیمم نیز باید موانع وضو برطرف شود؟

همه مراجع: آرى،
اگر در پیشانى، پشت و کف دست ها مانعى باشد، باید براى تیمم برطرف سازد و اگر
انگشترى در دست دارد آن را بیرون آورد.[۲۳۷]

 

تیمم بدل از غسل

پرسش ۱۷۲ . آیا
فرقى بین تیمّم بدل از وضو و غسل است؟ کیفیت هر دو را بیان کنید؟

آیات عظام امام،
مکارم و نورى: کیفیت تیمم در هر دو به یک شکل است؛ ولى بهتر است در تیمم بدل از
غسل، بعد از مسح صورت و دست ها یک بار دیگر دست ها را بر زمین زند و با آن پشت
دست راست و سپس پشت دست چپ را مسح کند.[۲۳۸]

آیات عظام بهجت،
تبریزى، سیستانى، صافى و وحید: کیفیت تیمم در هر دو به یک شکل است؛ ولى بهتر
است در هر دو، بعد از مسح صورت و دست ها یک بار دیگر دست ها را بر زمین زند و
با آن پشت دست راست و سپس  پشت دست چپ را مسح کند.[۲۳۹]

آیه اللّه 
خامنه اى: کیفیت تیمم در هر دو به یک شکل است و احتیاط واجب آن است در هر دو،
بعد از مسح صورت و دست ها یک بار دیگر دست ها را بر زمین زند و با آن پشت دست
راست و سپس پشت دست چپ را مسح کند.[۲۴۰]

آیه اللّه  فاضل:
کیفیت تیمم در هر دو به یک شکل است؛ ولى بهتر است در هر دو، زدن دست ها بر زمین
سه بار انجام گیرد، به این ترتیب که دو مرتبه پشت سر هم دست ها را بر زمین زند
و بر پیشانى بکشد و یک مرتبه دیگر بر زمین زند و بر پشت دست ها بکشد.[۲۴۱]

 

پرسش ۱۷۳ . آیا
بعد از تیمم بدل از غسل، تیمم بدل از وضو نیز لازم است؟

همه مراجع (به جز
سیستانى، مکارم و نورى): در تیمّم بدل از غسل جنابت، براى نماز، وضو یا تیمم
بدل از وضو لازم نیست؛ ولى در تیمّم بدل از سایر غسل ها، براى نماز، وضو یا
تیمّم بدل از وضو نیز لازم است.[۲۴۲]

آیات عظام
سیستانى، مکارم و نورى: خیر، لازم نیست براى نماز، وضو یا تیمّم بدل از وضو
بگیرد (خواه غسل جنابت باشد، یا غسل هاى دیگر واجب  یا مستحب، به جز غسل
استحاضه متوسطه)؛ ولى اگر به جا آورد، بهتر (احتیاط مستحب) است.[۲۴۳]

 

پرسش ۱۷۴ . حکم
تیمم بر روى انواع سنگ مرمر چگونه است؟ آیا با وجود خاک، تیمم بر آنها در حال
اختیار صحیح است؟

همه مراجع: تیمم
بر انواع سنگ مرمر با وجود خاک نیز صحیح مى باشد.[۲۴۴]

 

تیمم بر چوب

پرسش ۱۷۵ . آیا
تیمم بر چوب و تخته صحیح است؟

همه مراجع: خیر
صحیح نیست.[۲۴۵]

 

تیمم بر گچ دیوار

پرسش ۱۷۶ . آیا
تیمم بر گچ پخته (مثل گچ روى دیوار) صحیح است؟

آیات عظام امام،
تبریزى، صافى، فاضل و مکارم: بنابر احتیاط واجب، با وجود خاک، تیمم بر گچ دیوار
صحیح نیست.[۲۴۶]

آیات عظام بهجت و
نورى: با وجود خاک، تیمم بر گچ دیوار صحیح نیست.[۲۴۷]

آیات عظام
خامنه اى، سیستانى و وحید: تیمم بر گچ دیوار صحیح است؛  ولى احتیاط مستحب آن
است که با وجود خاک (و مانند آن) بر آن تیمم نکند.[۲۴۸]

 


تیمم بر خاک نمناک

پرسش ۱۷۷ . تیمم
بر خاک نمناک و خیس چگونه است؟

همه مراجع: صحیح
است؛ ولى بهتر (احتیاط مستحب) است که با وجود زمین یا خاک خشک، به خاک نمناک
تیمم نکند.[۲۴۹]

 

تیمم بر آجر

پرسش ۱۷۸ . آیا
تیمّم بر آجر صحیح است؟

آیات عظام امام،
خامنه اى، سیستانى، فاضل و وحید: آرى، تیمم بر آجر صحیح است؛ ولى بهتر (احتیاط
مستحب) است با آن تیمم نکنند.[۲۵۰]

آیات عظام بهجت،
صافى و نورى: خیر، تیمم بر آجر صحیح نیست.[۲۵۱]

آیات عظام تبریزى
و مکارم: بنابر احتیاط واجب، تیمّم بر آجر صحیح نیست.[۲۵۲]

 

گرد و غبار تیمم

پرسش ۱۷۹ . آیا
لازم است محل تیمم گرد و غبار هم داشته باشد؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى، فاضل و نورى: خیر؛ ولى مستحب است گردى هم داشته باشد.[۲۵۳]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و وحید: تا آنجا که امکان دارد، بنابر احتیاط واجب باید گردى هم داشته
باشد.[۲۵۴]

آیة اللّه  مکارم:
تا آنجا که امکان دارد، باید گردى هم داشته باشد.[۲۵۵]

 

شک وقت تیمم

پرسش ۱۸۰ . کسى
که شک دارد اگر غسل کند، وقت براى نماز او مى ماند یا نه؛ تکلیفش چیست؟

همه مراجع: در این
صورت، باید تیمم کند.[۲۵۶]

 

تیمم و وسعت وقت

پرسش ۱۸۱ .  شخص
با حالت احتلام از خواب بیدار مى شود و به خیال این که وقت تنگ است، تیمم
مى کند و نماز مى خواند، بعد متوجه مى شود وقت براى غسل داشته است. تکلیف غسل و
نمازش چه مى شود؟

 همه مراجع: تیمم
و نمازش اشکال دارد و باید غسل کند و نمازى که خوانده قضا کند.[۲۵۷]

 


تیمم و غسل

پرسش ۱۸۲ . اگر
وقت براى غسل و نماز باقى است، آیا مى توان تیمم کرد؟ در این صورت آیا تیممش
صحیح است؟

همه مراجع: خیر،
باید غسل کند و اگر تیمم کند، تیممش باطل است.[۲۵۸]

 

ضرر غسل

پرسش ۱۸۳ . کسى
که مى داند آب برایش ضرر دارد، چنانچه وضو یا غسل انجام دهد، آیا وضو و غسلش
صحیح است؟

آیات عظام امام و
نورى: بنابر احتیاط واجب در این فرض، وضو و غسلش باطل است.[۲۵۹]

آیات عظام بهجت،
تبریزى، سیستانى، صافى، مکارم و وحید: وضو و غسلش در این فرض باطل است.[۲۶۰]

آیة اللّه  فاضل:
آرى، وضو و غسلش صحیح است؛ مگر آنکه باعث مشقّت و حرج براى او شود. در این صورت
باطل خواهد شد.[۲۶۱]

 


احتمال ضرر غسل

پرسش ۱۸۴ . آیا
انسان مى تواند به صرف احتمال ضرر داشتن آب براى بدنش، تیمم کند؟

همه مراجع: اگر
احتمال او در نظر متعارف مردم به جا باشد، باید تیمم کند.[۲۶۲]

 

تیمم بیمار

پرسش ۱۸۵ .
بیمارى که آب براى او ضرر ندارد؛ ولى انجام غسل برایش دشوار است، آیا مى تواند
تیمم کند؟

همه مراجع: اگر
انجام دادن غسل براى او حرج و مشقت داشته باشد، مى تواند تیمم کند.[۲۶۳]

 

پرسش ۱۸۶ . کسى
که احتمال مى دهد اگر غسل کند، بیماریش دیرتر بهبود مى یابد؛ آیا مى تواند به
جاى غسل تیمم کند؟

همه مراجع: اگر
انجام دادن غسل ـ هر چند با آب گرم ـ باعث شود بیماریش دیرتر خوب شود، مى تواند
تیمم کند.[۲۶۴]

غسل با آب سرد

 

پرسش ۱۸۷ . اگر
انسان جنب باشد؛ ولى آب گرم و مکان مناسب در دسترس نباشد، چه تکلیفى دارد؟

همه مراجع: اگر
نتواند آب گرم کند و آب سرد نیز براى او ضرر داشته باشد و یا آنکه به طور کلى
انجام دادن غسل براى او حرجى و دشوار است، مى تواند تیمم کند.[۲۶۵]

 

جنابت و دورى حمام

پرسش ۱۸۸ . آیا
به علت دور بودن حمام، مى توانیم به جاى غسل تیمم کنیم؟

همه مراجع: خیر،
باید غسل کنید.[۲۶۶]

 

تیمم و عروسى

پرسش ۱۸۹ .
خانم هایى که براى مجلس عروسى و مانند آن آرایش مى کنند؛ آیا جایز است به جاى
وضو تیمم کنند؟

 همه مراجع: خیر،
باید موانع وضو را برطرف کنند و وضو بگیرند.[۲۶۷]

 

کم رویى در غسل

پرسش ۱۹۰ . اگر
شخص در جایى که مهمان است جنب شود، آیا به جهت خجالت مى تواند به جاى غسل، تیمم
کند؟

همه مراجع: خجالت
مجوز تیمم نیست و باید غسل کند.[۲۶۸]

تبصره. چنانچه
صبر کند تا وقت نماز تنگ شود ـ اگر چه گناه کرده ـ تیمم او در آن هنگام صحیح
است و مى تواند پس از تطهیر بدن و لباس، با آن نماز بخواند.

 

تیمم و مسجد

پرسش ۱۹۱ . آیا
کسى که وظیفه اش به جاى غسل تیمم بوده، مى تواند دست به قرآن بزند و یا به مسجد
برود؟

آیات عظام امام و
نورى: اگر به جهت ضرر داشتن آب و مانند آن، تیمم کرده ـ در صورتى که تیمم و
عذرش باقى است ـ مى تواند کارهاى یاد شده را انجام دهد. اما اگر به جهت تنگى
وقت، به جاى غسل تیمم کرده است، بنابر احتیاط واجب نمى تواند.[۲۶۹]

آیات عظام بهجت،
تبریزى، سیستانى، خامنه اى، صافى، فاضل و وحید: اگر به جهت ضرر داشتن آب و
مانند آن، تیمم کرده ـ در صورتى که تیمم و عذرش باقى است ـ مى تواند کارهاى یاد
شده را انجام دهد. اما اگر به جهت تنگى وقت، به جاى غسل تیمم کرده است،
نمى تواند.[۲۷۰]

آیة اللّه  مکارم:
اگر تیمم و عذرش باقى است، مى تواند کارهاى یاد شده را انجام دهد.[۲۷۱]

 

تیمم و جبیره

پرسش ۱۹۲ . اگر
باندى که بر روى زخم دست یا صورت بسته شده، بیشتر از معمول اطراف آن را گرفته
باشد، تکلیف وضو یا غسل او چیست؟

آیات عظام امام،
بهجت، صافى، فاضل و نورى: اگر برداشتن باند اضافى ممکن است، باید آن را بردارد
و اطراف زخم را (هنگام وضو و غسل) بشوید و براى جاى زخم به دستور جبیره عمل کند
و اگر ممکن نیست، باید وضو یا غسل جبیره اى بگیرد و بنابر احتیاط واجب تیمم هم
بکند.[۲۷۲]

آیة اللّه 
تبریزى: اگر برداشتن باند اضافى ممکن است، باید آن را بردارد و  اطراف زخم را
(هنگام وضو و غسل ) بشوید و براى جاى زخم به دستور جبیره عمل کند و اگر ممکن
نیست، باید تیمم نماید؛ مگر اینکه باند در مواضع تیمم باشد که در این صورت،
باید وضو یا غسل جبیره اى نماید.[۲۷۳]

آیة اللّه 
سیستانى: اگر برداشتن باند اضافى بدون مشقّت ممکن است، باید آن را بردارد و
اطراف زخم را (هنگام وضو یا غسل) بشوید و براى جاى زخم به دستور جبیره عمل کند
و اگر بدون مشقت ممکن نیست، باید تیمم کند، مگر اینکه جبیره در مواضع تیمم باشد
که در این صورت باید هم [وضو یا غسل ]کند و هم تیمم نماید.

آیة اللّه  مکارم:
اگر برداشتن باند اضافى ممکن است، باید آن را بردارد و اطراف زخم را (هنگام وضو
و غسل) بشوید و براى جاى زخم به دستور جبیره عمل کند و اگر ممکن نیست، باید وضو
یا غسل جبیره اى بگیرد و بنابر احتیاط مستحب تیمم هم بکند.[۲۷۴]

آیة اللّه  وحید:
اگر برداشتن باند اضافى بدون مشقّت ممکن است، باید آن را بردارد و اطراف زخم را
(هنگام وضو یا غسل) بشوید و براى جاى زخم به دستور جبیره عمل کند و اگر بدون
مشقّت ممکن نیست، بنابر احتیاط واجب [وضو یا غسل] جبیره بگیرد و تیمم هم بکند.[۲۷۵]

 

نماز با تیمم

پرسش ۱۹۳ . پس
از بر طرف شدن عذر، آیا نمازهایى را که با تیمم خوانده ایم، باید دوباره قضا
کنیم؟

همه مراجع: خیر،
قضا لازم نیست.[۲۷۶]

 

پرسش ۱۹۴ . آیا
کسى که براى جنابت، تیمم بدل از غسل کرده است، مى تواند نمازهاى بعدى را نیز با
آن تیمم بخواند؟

همه مراجع: آرى،
تا هنگامى که تیمم و عذرش باقى است، مى تواند با همان تیمم نمازهاى بعدى را
بخواند.[۲۷۷]

 

مبطل تیمم

پرسش ۱۹۵ . کسى
که به جهت عذر به جاى غسل، تیمم کند و کارى که وضو را باطل مى کند برایش پیش
بیاید؛ تکلیف او براى نمازهاى بعدى چیست؟

آیات عظام امام،
خامنه اى، فاضل، مکارم و نورى: اگر نتواند براى نمازهاى بعد غسل کند، باید وضو
بگیرد و اگر نمى تواند وضو بگیرد، باید بدل از وضو تیمم کند.[۲۷۸]

آیة اللّه  بهجت:
اگر بدل از غسل جنابت، تیمم کرده و نمى تواند براى  نمازهاى بعد غسل کند،
مى تواند همراه تیمم، بدل از غسل وضو هم بگیرد. بنابر احتیاط واجب باید این کار
را انجام دهد و اگر قدرت ندارد، چنانچه یک تیمم کند ـ به قصد اینکه آنچه تکلیف
او است انجام داده باشد ـ کافى است و اگر بدل از غسل غیر جنابت تیمم کرده، باید
همراه تیمم بدل از غسل وضو هم بگیرد و اگر نمى تواند وضو بگیرد، به جاى آن،
تیمم بدل از وضو بکند.[۲۷۹]

آیات عظام تبریزى
و وحید: اگر بدل از غسل جنابت، تیمم کرده و نمى تواند براى نمازهاى بعد غسل
کند، باید تیمم بدل از غسل نماید و بهتر است (احتیاط مستحب)، وضو هم بگیرد و
اگر بدل غسل غیر جنابت، تیمم کرده، باید همراه تیمم بدل از غسل، وضو هم بگیرد و
اگر نمى تواند وضو بگیرد، به جاى آن تیمم بدل از وضو بکند.[۲۸۰]

آیة اللّه  صافى:
اگر بدل از غسل جنابت، تیمم کرده و نمى تواند براى نمازهاى بعد غسل کند، چنانچه
یک تیمم کند ـ به قصد اینکه آنچه تکلیف او است انجام داده باشد ـ کافى است و
اگر بدل غسل غیر جنابت تیمم کرده، باید وضو بگیرد و بنابر احتیاط واجب یک تیمم
بدل از غسل هم به جا آورد و اگر نمى تواند وضو بگیرد، دو تیمم کند: یکى بدل از
غسل و دیگرى بدل از وضو.[۲۸۱]

 


اسامی متبرکه :

 


اسماى جلاله

 پرسش ۱۹۶ . حکم
تماس بدن با اسماى جلاله، بدون وضو چگونه است؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى و نورى: مس اسماى بارى تعالى ـ به هر زبان و کیفیتى که
نوشته شده باشد ـ بدون وضو جایز نیست.[۲۸۲]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، مکارم و وحید: مس اسماى بارى تعالى ـ به هر زبان و کیفیتى که نوشته
شده باشد ـ بنابر احتیاط واجب، بدون وضو جایز نیست.[۲۸۳]

آیة اللّه  فاضل:
کسى که وضو ندارد، بهتر است اسماى بارى تعالى را ـ به هر زبان و کیفیتى که
نوشته شده باشد ـ مس نکند.[۲۸۴]

 


اسماى جلاله
لاتین

پرسش ۱۹۷ .
چنانچه اسامى متبرکه مانند نام خدا، آیات قرآن و اسامى معصومین به زبان فارسى
ولى با حروف لاتین(فینگلیش) تایپ شود؛ آیا پس از پرینت مى توان بدون وضو به
آنها دست زد؟ آیا این نوشته ها حکم اسامى متبرکه را دارند؟

همه مراجع: احکام
اسامى متبرکه بر مورد یاد شده و بر هر خطى که نوشته شود، جارى است.[۲۸۵]

 

پرسش ۱۹۸ . آیا
شخص جنب یا حائض، مى تواند بدون غسل به اسماى جلاله، دست بزند؟

همه مراجع: خیر،
جایز نیست.[۲۸۶]

 

مس بسمه تعالى

پرسش ۱۹۹ . بدون
وضو لمس کردن کلمه «بسمه تعالى» و یا «ا...» ـ که به جاى کلمه «اللّه »
مى نویسند ـ چه حکمى دارد؟

امام: مس اسماى
بارى تعالى یا جزئى از آنها ـ به هر زبان و کیفیتى که نوشته شده باشد ـ بدون
وضو جایز نیست.[۲۸۷]

آیات عظام
تبریزى، خامنه اى، سیستانى، فاضل، مکارم و نورى: اشکال ندارد (هر چند بهتر است
که مس نکنند).[۲۸۸]

آیات عظام بهجت و
صافى: بنابر احتیاط واجب بدون وضو مس نکنند.[۲۸۹]

آیة اللّه  وحید:
مس «ا...» اشکال ندارد؛ ولى مس «بسمه تعالى» بنابر احتیاط واجب، جایز نیست.[۲۹۰]

 

اسم عبداللّه 

پرسش ۲۰۰ .
افرادى که اسمشان «عبداللّه » و «حبیب اللّه » و... است، اگر بدون وضو آن را
بنویسند و مس کنند، چه حکمى دارد؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى و نورى: مس اسم «اللّه » بدون وضو جایز نیست؛ هر چند جزئى
از اسم مرکب باشد.[۲۹۱]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و فاضل: اشکال ندارد؛ (هر چند بهتر است مس نکنند).[۲۹۲]

آیات عظام مکارم و
وحید: بنابر احتیاط واجب، مس اسم «اللّه » بدون وضو جایز نیست؛ هر چند جزئى از
اسم مرکب باشد.[۲۹۳]

 


آرم جمهورى
اسلامى

پرسش ۲۰۱ . آیا
مس کردن نقش «آرم جمهورى اسلامى» ایران ـ که روى نامه ها و بلیت هاى اتوبوس
و... وجود دارد ـ حرام است؟

همه مراجع (به جز
خامنه اى، فاضل و مکارم): بنابر احتیاط واجب بدون وضو مس نکنند.[۲۹۴]

آیة اللّه 
خامنه اى: چنانچه در نظر عرف، اسم جلاله محسوب و خوانده شود، مسّ آن بدون وضو
حرام است.[۲۹۵]

آیات عظام مکارم و
فاضل: اشکال ندارد؛ ولى بهتر است آن را بدون وضو مسّ نکنند.[۲۹۶]

 

گردن بند اسماى
جلاله

پرسش ۲۰۲ .
استفاده از گردنبند منقّش به نام خدا، چه حکمى دارد؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى و نورى: استفاده از آن مانع ندارد؛ ولى بدون طهارت، آن را
مس نکنند.[۲۹۷]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى، مکارم و وحید: استفاده از آن مانع ندارد؛  ولى بنابر احتیاط واجب، مس
اسم «اللّه » بدون وضو جایز نیست.[۲۹۸]

آیة اللّه  فاضل:
استفاده از آن مانع ندارد؛ ولى بهتر است بدون وضو، آن را مس نکنند.[۲۹۹]

تبصره. مسئله
استفاده از گردنبند یاد شده، غیر از تماس بدن با آن است. آنچه ممنوع است تنها
تماس است، نه استفاده از آن. بنابراین اگر کسى آن را روى لباس خود بیندازد و
بدون طهارت هم باشد، اشکال ندارد (چون تماس با بدن صورت نگرفته است).

 

تماس با قرآن

پرسش ۲۰۳ . حکم
تماس بدن با خط قرآن بدون طهارت چه حکمى دارد؟

همه مراجع: تماس
بدن با خط قرآن بدون طهارت حرام است.[۳۰۰]

 

قرآن روى سر

پرسش ۲۰۴ . آیا
گذاشتن قرآن باز بر روى سر، بدون طهارت جایز است؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى و فاضل: آرى، جایز است؛ ولى بهتر آن است که قرآن باز را
بدون طهارت بر سر نگذارند.[۳۰۱]

آیات عظام
تبریزى، سیستانى و وحید: اگر موهاى سر تابع و جزء سر شمرده نشود (یعنى کوتاه
نباشد)، جایز است.[۳۰۲]

آیات عظام مکارم و
نورى: بنابر احتیاط واجب، بدون طهارت جایز نیست.[۳۰۳]

تبصره. فرض
مسئله، جایى است که سر شخص مو داشته باشد و بخواهد خط قرآن را بدون طهارت به آن
برساند. در غیر این صورت حکم تماس بدن با خط قرآن را پیدا مى کند.

 

کاغذ آیات قرآن

پرسش ۲۰۵ .
چنانچه آیات قرآن از پشت کاغذ پیدا باشد، دست زدن به آن بدون طهارت چه حکمى
دارد؟

همه مراجع: اگر
جوهر به گونه اى در کاغذ نفوذ کرده که از پشت کاغذ به طور کامل آشکار گردیده
دست زدن بدون طهارت جایز نیست؛ ولى اگر به این حد نرسد، اشکال ندارد.[۳۰۴]

 

تایپ آیات

پرسش ۲۰۶ . کسى
که آیات قرآن را تایپ مى کند؛ آیا باید با وضو  باشد؟

همه مراجع: خیر،
لازم نیست.[۳۰۵]

 


خوشنویسى قرآن

پرسش ۲۰۷ . کسى
که قرآن مى نویسد؛ آیا باید با وضو باشد؟

همه مراجع: اگر
مطمئن است دستش به نوشته (آیات) برخورد نمى کند، لازم نیست با وضو باشد؛ هر چند
داشتن وضو بهتر است.[۳۰۶]

 

مس ترجمه قرآن

پرسش ۲۰۸ . دست
زدن به ترجمه قرآن، بدون طهارت چه حکمى دارد؟

همه مراجع: مس
ترجمه قرآن ـ به هر زبانى که باشد ـ اشکال ندارد.[۳۰۷]

تبصره. اگر در
ترجمه قرآن، خود کلمات قرآن و یا نام خدا (به هر زبانى که باشد) به کار رفته
باشد، نباید به آن کلمات بدون طهارت دست زد. البته در مورد نام خدا برخى احتیاط
واجب و عده اى احتیاط مستحب کرده اند.

 

گردن بند قرآن

پرسش ۲۰۹ .
آویختن گردن بندى که روى آن، آیه قرآن نوشته شده است،  در ایام عادت چه حکمى
دارد؟

همه مراجع:
استفاده از آن مانع ندارد؛ ولى بدون طهارت آن را مس نکنند.[۳۰۸]

 


حاشیه قرآن

پرسش ۲۱۰ . دست
زدن به جلد و حاشیه قرآن براى شخص جنب چه حکمى دارد؟

همه مراجع: دست
گذاشتن روى خط قرآن، براى هر کسى که طهارت (وضو، غسل و تیمم) ندارد، حرام است.
اما مس جلد یا حاشیه قرآن اشکال ندارد و تنها مکروه است.

 

تلاوت قرآن

پرسش ۲۱۱ . تلاوت
قرآن بدون وضو چه حکمى دارد؟

همه مراجع: اگر خط
قرآن مس نشود، اشکال ندارد.[۳۰۹]

 

همراه داشتن قرآن

پرسش ۲۱۲ . به
همراه داشتن قرآن براى شخص جنب چه حکمى دارد؟

همه مراجع: همراه
داشتن قرآن براى جنب اشکال ندارد ولى مکروه است.[۳۱۰]

 

پرسش ۲۱۳ .
همراه داشتن قرآن در دستشویى چه حکمى دارد؟

همه مراجع: همراه
داشتن قرآن در دستشویى، اشکال ندارد؛ ولى بهتر است از این کار اجتناب شود.[۳۱۱]

 


خال کوبى قرآن

پرسش ۲۱۴ . خال
کوبى آیات قرآن بر روى بدن و مس آن چگونه است؟

همه مراجع: اگر
ماده اى که با آن خالکوبى شده زیر پوست باشد، مس آن بدون طهارت اشکال ندارد و
بعد از حدث و جنابت، لازم نیست فورا وضو و یا غسل انجام دهند.[۳۱۲]

 

سوزاندن برگه هاى
قرآنى

پرسش ۲۱۵ . آیا
سوزاندن آیات قرآن ـ که بر روى کاغذ نوشته شده ـ جایز است؟

همه مراجع: خیر،
سوزاندن ورق هاى قرآن جایز نیست.[۳۱۳]

 

محو برگه هاى
قرآنى

پرسش ۲۱۶ . راه
محو کردن برگه هایى که آیات قرآن بر روى آن نوشته شده، چیست؟

همه مراجع: یکى از
سه راه ذیل پیشنهاد مى شود:

۱. آنها را در
مکانى پاک دفن کنید.

۲. در آب جارى
(مانند رودخانه) بریزید.

۳. به مراکزى
تحویل دهید که از آنها براى ساختن کارتن و مانند آن استفاده مى کنند.[۳۱۴]

 


دانش آموزان و
قرآن

پرسش ۲۱۷ . قرآن
آموزانى که وضوى درستى ندارند و قرآن را لمس مى کنند، چه حکمى دارد؟ تکلیف مربى
در اینجا چیست؟

همه مراجع: مس
قرآن براى افراد نابالغ اشکال ندارد و اگر بدون طهارت به قرآن دست زدند، بر
مربى واجب نیست جلوگیرى کند؛ اما اگر کارى کردند که هتک و بى احترامى به قرآن
شود، باید جلوگیرى کند.[۳۱۵]

 


اسماى معصومین (علیهمالسلام)

پرسش ۲۱۸ . لمس
کردن نام نبى اکرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا
(علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى، صافى، مکارم و نورى: بنابر احتیاط واجب اسماى آنان را بدون وضو
مس نکند.[۳۱۶]

آیات عظام
تبریزى، سیستانى، فاضل و وحید: بهتر (احتیاط مستحب) است اسماى آنان را بدون وضو
مس نکند.[۳۱۷]

 

پرسش ۲۱۹ . آیا
جنب و حائض مى توانند به نام نبى اکرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان
(علیهمالسلام) و حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون طهارت دست بزنند؟

همه مراجع (به جز
تبریزى، سیستانى و وحید): بنابر احتیاط واجب اسماى آنان را بدون وضو مس نکند.[۳۱۸]

آیات عظام تبریزى،
سیستانى و وحید: بهتر (احتیاط مستحب) است اسماى آنان را بدون وضو مس نکند.[۳۱۹]

 


القاب معصومین (علیهمالسلام)

پرسش ۲۲۰ . لمس
کردن القاب نبى اکرم (صلی الله علیه وآله) ، امامان (علیهمالسلام) و حضرت زهرا
(علیهاالسلام) بدون وضو چگونه است؟

همه مراجع (به جز
امام، بهجت و خامنه اى): اشکال ندارد؛ ولى بهتر است القاب آنان را بدون وضو مس
نکند و چنانچه هتک حرمت و بى احترامى باشد، حرام است.[۳۲۰]

آیات عظام امام،
بهجت، خامنه اى و مکارم: بنابر احتیاط واجب بدون وضو القاب آنان را مس نکند.[۳۲۱]

 

اسم هم نام امام

پرسش ۲۲۱ . دست
زدن به اسم اشخاصى که هم نام امامان (علیهمالسلام) هستند، بدون طهارت چه حکمى
دارد؟

همه مراجع: در فرض
یاد شده، اشکال ندارد.[۳۲۲]

 

پرسش ۲۲۲ . آیا
واژه هاى «رضوى»، «علوى» و مانند آن که منسوب به امام (علیه السلام)  است؛ ولى در
حال حاضر نام برخى مؤسسات فرهنگى یا شرکت ها شده است؛ حکم اسم امام
(علیه السلام)  را دارد و رعایت احترام آن واجب است؟

همه مراجع: اگر به
قصد اسم مؤسسه یا شرکت باشد، مس آن بدون طهارت اشکال ندارد.[۳۲۳]

 


عقیق اسماى
متبرکه

پرسش ۲۲۳ . آیا
مى توان عقیقى که روى آن اسماى متبرکه نوشته شده، به گردن انداخت و با آن به
دستشویى رفت؟

همه مراجع: اگر
باعث هتک و بى حرمتى نشود، اشکال ندارد.[۳۲۴]

 

اسماى متبرکه
شیشه اى

پرسش ۲۲۴ . اگر
اسماى متبرکه از روى حائل شفافى مانند شیشه، بدون طهارت مس شود، چه حکمى دارد؟

همه مراجع: در فرض
یاد شده اشکال ندارد؛ چون مس اسم، صدق نمى کند.[۳۲۵]

 

اسماى متبرکه در
روزنامه

پرسش ۲۲۵ . هنگام
استفاده از روزنامه و مجلات؛ آیا تفحص اسامى متبرکه ضرورت دارد؟

همه مراجع: خیر،
تفحص لازم نیست.[۳۲۶]

 

پرسش ۲۲۶ . آیا
استفاده از اسماى متبرکه، در روزنامه و مجلات کشور به تعداد  زیاد ـ با توجه به
مصارف عمومى آن مانند بسته بندى و... ـ صحیح است؟

همه مراجع: چاپ و
نشر آنها ممنوع نیست؛ ولى از استفاده یا انداختن آنها در جاهایى که موجب هتک
مى شود، باید خوددارى گردد.[۳۲۷]

 


 

 

کتابنامه

۱. قرآن کریم.

۲. سید على حسینى
خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، تهران: الهدى، اول، ۱۳۸۱.

۳. سید روح اللّه 
موسوى خمینى، استفتائات، قم: انتشارات اسلامى، اول، ۱۳۷۲.

۴. حسین نورى همدانى،
استفتائات، قم: مهدى موعود، ۱۳۸۳.

۵. میرزا جواد تبریزى،
استفتائات جدید، قم: سرور، اول، ۱۳۷۸.

۶. ناصر مکارم شیرازى،
استفتائات جدید، قم: مدرسه على بن ابیطالب، اول، ۱۳۷۹.

۷. الشهید الثانى،
الروضة البهیه فى شرح اللمعة الدمشقیة، قم: داورى .

۸. سیدمحمدکاظم
طباطبایى یزدى، العروه الوثقى، قم: اسماعیلیان، ۱۳۷۷.

۹. حسین وحید خراسانى،
العروة الوثقى، قم: مدرسه امام باقرالعلوم.

۱۰. سید روح اللّه
موسوى خمینى، تحریرالوسیله، ترجمه على اسلامى، قم: انتشارات اسلامى.

۱۱. ناصر مکارم
شیرازى، تعلیقات على العروة الوثقى، قم: مدرسه على بن ابیطالب، ۱۴۱۳ ق.

۱۲. سید روح اللّه 
موسوى خمینى، تعلیقات على العروة الوثقى، قم: انتشارات اسلامى.

۱۳. فاضل لنکرانى،
تعلیقات على العروة الوثقى، قم: امیرالعلم.

۱۴. حسین نورى همدانى،
تعلیقات على العروة الوثقى، قم: مهدى موعود.

۱۵. سید على سیستانى،
تعلیقات على العروة الوثقى، قم: مکتبة فدک.

۱۶. ناصر مکارم شیرازى
و...، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیة، ۱۳۷۴.

۱۷. حسین وحید
خراسانى، تکملة منهاج الصالحین، قم: مدرسه امام باقر.

۱۸. محمدتقى بهجت،
توضیح المسائل، قم: شفق، ۱۳۷۹.

۱۹. لطف اللّه  صافى
گلپایگانى، توضیح المسائل، قم: انتشارات حضرت معصومه(س).

۲۰. ناصر مکارم
شیرازى، توضیح المسائل، مشهد: هاتف، هفدهم، ۱۳۷۶.

۲۱. حسین نورى همدانى،
توضیح المسائل، قم: مهدى موعود، ۱۳۸۰.

۲۲. حسین وحید
خراسانى، توضیح المسائل، قم: مدرسة الامام باقر العلوم، ۱۴۱۹ق.

۲۳. میرزا جواد
تبریزى، توضیح المسائل.

۲۴. سید محمدحسن
بنى هاشمى خمینى، توضیح المسائل مراجع، دفتر انتشارات اسلامى، قم، ۱۳۷۷.

۲۵. لطف اللّه صافى
گلپایگانى، جامع الاحکام، قم: مؤسسه انتشاراتى حضرت معصومه(س).

۲۶. فاضل لنکرانى،
جامع المسائل، قم: امیرالعلم.

۲۷. میرزا جواد
تبریزى، صراط النجاة، قم: سلمان فارسى.

۲۸. ابى فضل جمال
الدین ابن منظور الافریقى مصرى، لسان العرب، بیروت: دار الاحیاء التراث العربى.

۲۹. فخرالدین طریحى،
مجمع البحرین، تحقیق سید احمد حسینى، الثقافة الاسلامیه، ۱۴۰۸.

۳۰. میرزا جواد
تبریزى، منهاج الصالحین، قم: سلمان فارسى.

۳۱. سید على سیستانى،
منهاج الصالحین، قم: مکتبة فدک، ۱۳۸۰.

۳۲. حسین وحید
خراسانى، منهاج الصالحین، قم: مدرسه امام باقر.

۳۳. محمدبن حسن حر
العاملى، وسائل الشیعة، قم: مؤسسه آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴.

۳۴. محمد تقى بهجت،
وسیلة النجاه، قم: شفق، ۱۳۸۱.

۳۵. لطف اللّه  صافى
گلپایگانى، هدایه العباد، قم: مؤسسه انتشاراتى حضرت معصومه(س).

۳۶. سیستانى،
sistani.org

 

 







پی نوشت ها:



[۱]
. لسان
العرب، واژه وضأ.





[۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۶۰ـ۲۳۶.





[۳]
. تفسیر
نمونه، ج ۴، ص ۲۹۱.





[۴]
. بقره۲،
آیه ۲۲۲.





[۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۶؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۱۷؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۳۲۲ و دفتر: خامنه اى.





[۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۸۲؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۸۸؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۲۸۳ و دفتر: خامنه اى.





[۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۳۷؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۴۳؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۲۳۸ و دفتر: خامنه اى.





[۸]
. امام،
سیستانى، فاضل، مکارم ونورى، تعلیقات على العروة، افعال الوضو، الاول؛
وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، کیفیة الوضو، الاول؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ج
۱، کیفیة الوضو، الاول؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۸۰ صافى، هدایة العباد،
ج ۱، م ۹۱.





[۹]
. امام،
استفتائات، ج ۱، س ۱۶؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۹۷؛ فاضل، جامع المسائل،
ج ۲، س ۱۱۰؛ دفتر: مکارم، سیستانى، تبریزى، نورى و خامنه اى.





[۱۰]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، الاول.





[۱۱]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، الاول و مسأله ۴۷.





[۱۲]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، م ۱۳؛ توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۷؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۲۵۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۴۸؛ دفتر: خامنه اى.





[۱۳]
.
العروه الوثقى، ج ۱، افعال الوضو؛ توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۴؛ خامنه ایى،
اجوبه، س ۱۲۴؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۰.





[۱۴]
. بهجت،
توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۴.





[۱۵]
.
العروه الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، الاول.





[۱۶]
. امام،
فاضل و نورى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۸ و خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۲.





[۱۷]
. بهجت،
صافى و سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۸ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۴.





[۱۸]
.
تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۸.





[۱۹]
.
مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۸.





[۲۰]
. امام،
استفتائات، ج ۱، س ۳۵؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱ س ۹۰؛ فاضل، جامع المسائل،
ج ۱، س ۱۱۳؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۶۱ و ۶۴؛ نورى، استفتائات، ج ۲ س ۳۹
؛ دفتر: سیستانى، بهجت، خامنه اى و وحید.





[۲۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۸.





[۲۲]
. نورى،
توضیح المسائل، م ۲۴۹ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۴؛ توضیح المسائل مراجع،
م ۲۴۸ و خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۲.





[۲۳]
.
العروة الوثقى، افعال الوضو، م ۴۵ و ۴۷؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۶۳ و
تعلیقات على العروة، افعال الوضو، م ۴۵ و فاضل، جامع المسائل، ج ۲ س ۱۳۲ ؛
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۶۳ و تعلیقات على العروة، افعال الوضو، م ۴۵.





[۲۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۵۱؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۲۵۶ و دفتر: خامنه اى.





[۲۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۹.





[۲۶]
. صافى،
توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۹؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۵؛ خامنه اى، اجوبه،
س ۱۱۳.





[۲۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۷.





[۲۸]
. بهجت،
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۷.





[۲۹]
. وحید،
توضیح المسائل، م ۲۶۳؛ تبریزى و سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۷.





[۳۰]
.
خامنه اى، اجوبه، س ۱۱۳.





[۳۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۷؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۲۵۲ و دفتر: خامنه اى.





[۳۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۵۳ و وحید، توضیح
المسائل، م ۲۵۸.





[۳۳]
.
توضیح المسائل مراجع، ۲۵۲.





[۳۴]
. همان؛
خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۱۱.





[۳۵]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، م ۳۰.





[۳۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۸؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۲۵۴؛ دفتر: خامنه اى.





[۳۷]
.
خامنه اى، س ۱۰۵؛ توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۲ ؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۵۳
و وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۸.





[۳۸]
.
خامنه اى، اجوبه، س ۱۱۴؛ توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۹؛ وحید، توضیح المسائل،
م ۲۶۵.





[۳۹]
.
العروة الوثقى، ج ۱، شرایط الوضو، مسئله ۴۵.





[۴۰]
.
مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۶۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۲، س ۱۱۶، دفتر: همه
مراجع.





[۴۱]
. امام،
استفتائات، ج ۱، س ۳۴؛ العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، م ۴۳؛ نورى،
استفتائات، ج ۲، س ۴۳؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۱۲.





[۴۲]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، م ۵.





[۴۳]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۸۱؛ خامنه اى، اجوبه، س ۱۴۲؛ امام، استفتاآت، ج ۱، س
۵۱؛ سیستانى، مکارم، فاضل و نورى، تعلیقات على العروه، ج ۱، احکام الوضو، م
۲۵؛ وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۹۲؛ صافى، هدایه العباد، ج ۱، م ۱۰۶





[۴۴]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو م ۵.





[۴۵]
. دفتر:
همه مراجع.





[۴۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۲؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۵۸؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۲۵۳ و خامنه اى، س ۱۱۱.





[۴۷]
.
توضیح المسائل مراجع، شرایط وضو





[۴۸]
.
العروة الوثقى، ج ۱، شرائط الوضو، مسئله ۲.





[۴۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۷۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۸۲؛ خامنه اى، اجوبه،
س ۱۳۲.




[۵۰]
. امام،
نورى، فاضل، مکارم و سیستانى، تعلیقات على العروه، ج ۱، شرائط الوضو،
الثانى؛ وحید و تبریزى،توضیح المسائل، شرائط وضو، شرط ششم؛ دفتر: خامنه اى.





[۵۱]
. بهجت
و صافى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۷۸.





[۵۲]
.
توضیح المسائل مراجع، شرائط وضو، شرط سوم و چهارم و م ۱۷۹۵ و بهجت، توضیح
المسائل، شرائط وضو، شرط سوم و چهارم و م ۱۴۰۸؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۷۳و ۱۷۹۱ و دفتر: وحید.





[۵۳]
.
توضیح المسائل مراجع، شرائط وضو، شرط سوم و م ۱۷۹۵.





[۵۴]
. امام،
سیستانى، فاضل، توضیح المسائل مراجع، م ۲۶۶ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۵۹ و
دفتر: همه مراجع.





[۵۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۶۷ و ۲۶۸؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۷۳ و ۲۷۴؛
دفتر: خامنه اى.





[۵۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۵۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۶۲؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۲۵۷؛ دفتر: خامنه اى.





[۵۷]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، م ۳۵.





[۵۸]
.
العروة الوثقى، ج ۱، باب الوضوء ات المستحبه، م ۲.





[۵۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م۳۲۳؛ وحید، توضیح المسائل، م۳۲۸؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۳۲۴ و دفتر: خامنه اى.





[۶۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۲۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۲۶؛ نورى،
استفتائات،
ج ۱، س ۴۲.





[۶۱]
.
توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۳۰۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۰۷؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۰۲؛ دفتر: خامنه اى.





[۶۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۰۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۰۴؛ دفتر: خامنه اى.





[۶۳]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۰۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۱۰.





[۶۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۰۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۰۶؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۰۱ و دفتر: خامنه اى.





[۶۵]
.
العروة الوثقى، ج ۱، شرائط الوضو، م ۴۵.





[۶۶]
.
العروة الوثقى، ج ۱، شرایط الوضو، م ۴۵.





[۶۷]
.
العروة الوثقى، م ۴۷.





[۶۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۹؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۰۰؛ دفتر: خامنه اى.





[۶۹]
. وحید،
توضیح المسائل، م ۳۰۵ و تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۹.





[۷۰]
.
العروة الوثقى، ج ۱، بعض مستحبات الوضو، العاشر؛ خامنه اى، اجوبه، س ۱۴۶.





[۷۱]
.
العروة الوثقى، شرائط الوضو، التاسع.





[۷۲]
.
العروة الوثقى، شرائط الوضو، التاسع.





[۷۳]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، الثانى.





[۷۴]
.
العروة الوثقى، ج ۱، افعال الوضو، الثانى.





[۷۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۳۱ ودفتر: خامنه اى.





[۷۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۰.





[۷۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۰؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۲۶.





[۷۸]
.
العروة الوثقى، ج ۱، شرایط الوضو و مستحبات الوضو، الرابع عشر.





[۷۹]
.
العروة الوثقى، ج ۱، مکروهات الوضو، الثالث.





[۸۰]
. همان،
ج ۱، م ۲۵، شرایط الوضو، الحادى عشر.





[۸۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۳ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۹۹ و نورى،
توضیح المسائل، م ۲۹۴.





[۸۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۷ ؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۹۸؛ دفتر: خامنه اى.





[۸۳]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۷.





[۸۴]
. وحید،
توضیح المسائل، م ۳۰۳ و مکارم، توضیح المسائل، م ۳۲۱.





[۸۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۰ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۹۶ و نورى،
توضیح المسائل، م ۲۹۱.





[۸۶]
.
تبریزى، استفتائات، س ۲۰۸ و دفتر: همه مراجع.





[۸۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۹۷؛ نورى، توضیح
المسائل م، ۲۹۲ و دفتر: خامنه اى.





[۸۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۹۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۲۹۷؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۲۹۲؛ دفتر: خامنه اى.





[۸۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۲۴۲؛ نورى، توضیح المسائل، م ۲۴۳؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۲۴۸؛ دفتر: خامنه اى.





[۹۰]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۵۲؛ سیستانى، سایت، وضو؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۴؛
فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۲۵؛ امام، استفتائات، ج ۱، وضو، س ۴۰؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۱، س۹۱ و ۱۰۶؛ دفتر: نورى، وحید، مکارم و بهجت.





[۹۱]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۵۴؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۰۶؛ فاضل،
جامع المسائل، ج ۱، س ۱۲۵ و ۱۲۷؛ امام، استفتائات، ج ۱ وضو، س ۴۲ و ۴۳؛
خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۴ و ۱۱۴ و ۱۴۰؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۶۹؛
سیستانى، سایت، وضو: دفتر: نورى، بهجت و وحید.





[۹۲]
. امام،
استفتائات، ج ۱، س ۴۲؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۲۷؛ خامنه اى، اجوبة
الاستفتائات، س ۱۴۰؛تبریزى، استفتائات، س ۱۷۶ و دفتر: وحید، سیستانى، بهجت،
صافى و نورى.





[۹۳]
. امام،
استفتائات، ج ۱، س ۴۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۹۳؛ فاضل، جامع المسائل،
ج ۱، س ۱۲۴؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۴۱؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۷۶؛ مکارم،
استفتائات، ج ۲، س ۵۵؛ دفتر: بهجت، وحید، سیستانى و نورى.





[۹۴]
.
استفتائات، ج ۲، س ۵۵.





[۹۵]
.
خامنه اى، اجوبة، س ۱۰۱؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۰۵ ؛ تبریزى،
استفتائات، س ۱۶۵ و دفتر: همه مراجع.





[۹۶]
. دفتر:
همه مراجع.





[۹۷]
. دفتر:
همه مراجع ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۰۵.





[۹۸]
. امام
و نورى، توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۸ ؛ خامنه اى، اجوبه، س ۱۰۱.





[۹۹]
.
استفتا از دفتر معظم له.





[۱۰۰]
.
استفتا از دفتر معظم له.





[۱۰۱]
.
جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۰۵.





[۱۰۲]
.
استفتا از دفتر معظم له.





[۱۰۳]
.
دفتر: همه مراجع.





[۱۰۴]
.
امام، استفتائات، ج ۱، س ۴۴؛ تبریزى، استفتائات، س ۲۰۴؛ خامنه اى، اجوبة
الاستفتائات، س ۱۴۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۶۶؛ دفتر: وحید، بهجت،
سیستانى، صافى و خامنه اى.





[۱۰۵]
.
توضیح المسائل مراجع، ج ۱، م ۳۲۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۲۴ و دفتر:
خامنه اى.





[۱۰۶]
.
العروة الوثقى، ج ۱، موجبات الوضو، الثالث.





[۱۰۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۰۰؛ وحید، توضیح المسائل،م ۳۰۶؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۰۱؛ دفتر: خامنه اى.





[۱۰۸]
.
العروة الوثقى، ج ۱، باب الاستبراء؛ توضیح المسائل مراجع، م ۷۳.





[۱۰۹]
.
امام، استفتائات، ج ۱، س ۷۱ و دفتر: همه مراجع.





[۱۱۰]
.
امام، سیستانى، نورى، مکارم و فاضل، تعلیقات على العروة، ج ۱، شرایط الوضو،
م ۳۰ و تبریزى، استفتائات، س ۱۵۸ و دفتر: خامنه اى، بهجت، صافى و وحید.





[۱۱۱]
.
مجمع البحرین، ماده غسل.





[۱۱۲]
.
تفسیر نمونه، ج ۴، ص ۲۹۴.





[۱۱۳]
.
العروة الوثقى، ج ۱، فصل فى الاغسال.





[۱۱۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۴۴ و العروة الوثقى، ج ۱، الاغسال المندوبه.





[۱۱۵]
.
البته برخى مراجع آیة اللّه بهجت شستن از بالا به پایین را احتیاط واجب
مى دانند.





[۱۱۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م۳۸۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۸۱؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۳۸۶ و دفتر: خامنه اى.





[۱۱۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۶۱ و ۳۸۰.





[۱۱۸]
.
دفتر: همه مراجع.





[۱۱۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۷۴؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۸۰.





[۱۲۰]
.
العروة الوثقى، ج ۱، الاولى، کیفیة الغسل.





[۱۲۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۷۹ و وحید، توضیح المسائل، م ۳۸۵.





[۱۲۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۷۹ و نورى، توضیح المسائل، م ۳۸۰.





[۱۲۳]
.
العروة الوثقى، فصل فى غسل الجنابه.





[۱۲۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۶۸.





[۱۲۵]
.
همان و سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۸۵.





[۱۲۶]
.
وحید، توضیح المسائل، م ۳۷۳.





[۱۲۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۶۷.





[۱۲۸]
.
وحید، توضیح المسائل، م ۳۷۳.





[۱۲۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۶۱؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۶۲؛ دفتر: خامنه اى.





[۱۳۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۰.





[۱۳۱]
.
توضیح المسائل مراجع، شرایط وضو و غسل.





[۱۳۲]
.
امام، نورى، فاضل، مکارم و سیستانى، تعلیقات على العروه، ج ۱، شرائط الوضو،
الثانى؛ وحید و تبریزى، توضیح المسائل، شرائط وضو، شرط ششم؛ دفتر:
خامنه اى.





[۱۳۳]
.
بهجت و صافى، توضیح المسائل مراجع، م ۲۷۸.





[۱۳۴]
.
توضیح المسائل، مراجع، م ۳۸۰؛ توضیح المسائل، نورى، م ۳۸۱.





[۱۳۵]
.
العروة الوثقى، شرائط الوضو، التاسع و غسل الجنابه، م ۱۲.





[۱۳۶]
.
العروة الوثقى، شرایط الوضوء التاسع، م ۲۳ و غسل الجنابة، م ۱۲.





[۱۳۷]
.
دفتر: همه مراجع.





[۱۳۸]
.
العروة الوثقى، ج ۱، احکام الغسل.





[۱۳۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۲۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۲۴.





[۱۴۰]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غسل الجنابة.





[۱۴۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م۳۶۵ و نورى، توضیح المسائل، م ۳۶۶.





[۱۴۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۶۵.





[۱۴۳]
.
خامنه اى، اجوبة، س ۱۹۱؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۷۰؛ مکارم، توضیح المسائل
مراجع، م ۳۶۵.





[۱۴۴]
.
سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۳۶۵.





[۱۴۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۵؛ بهجت، وسیله النجاه، ج ۱، م ۱۹۹ و دفتر:
خامنه اى.





[۱۴۶]
.
تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۵ و وحید، توضیح المسائل، م ۳۹۱.





[۱۴۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۸؛ بهجت، وسیله النجاه، ج ۱، م ۲۲۰ و دفتر:
خامنه اى.





[۱۴۸]
.
وحید، توضیح المسائل، م ۳۹۴ و تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۸.





[۱۴۹]
.
بهجت، وسیله النجاة، ج ۱، م ۶۷۵؛ صافى، هدایة العباد، ج ۱، م ۱۷۸؛ وحید،
منهاج الصالحین، ج ۲، م ۱۹۳؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۹۳؛ امام،
فاضل، نورى و مکارم، تعلیقات على العروة، احکام الغسل، م ۱۴ و دفتر:
خامنه اى.





[۱۵۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۹؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۹۰؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۳۹۵ و خامنه اى، اجوبة، س ۱۸۷.





[۱۵۱]
.
امام، تحریرالوسیلة، ج ۱، واجبات الغسل، م ۲۲ ؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۸۷ ؛
مکارم، تعلیقات على العروة، ج۱، مستحبات غسل الجنابة، م ۱۵ ؛ صافى،
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۹؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۹۰.





[۱۵۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۹؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۹۵ ؛ فاضل، تعلیقات
على العروة، ج ۱، مستحبات غسل الجنابة، م ۱۵.





[۱۵۳]
.
بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۲۲۱.





[۱۵۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۹۱ و ۶۴۶.





[۱۵۵]
.
همان، م ۳۹۱ و ۶۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۹۷ و نورى، توضیح المسائل، م
۳۹۲ و ۶۴۷.





[۱۵۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۹۱؛ نورى، توضیح المسائل، ۳۹۲ و دفتر: همه مراجع.





[۱۵۷]
.
همان، شرایط وضو، شرط سیزدهم.





[۱۵۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۹۱؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۹۲ و خامنه اى،
اجوبة، س ۱۸۸.





[۱۵۹]
.
العروة الوثقى، فصل فى مستحبات غسل الجنابه، م ۱۰.





[۱۶۰]
.
امام، تحریر الوسیلة، ج ۱، واجبات الغسل، م ۱۹؛ توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۶
؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۸۵ و نورى، توضیح المسائل، م ۳۸۷ و تعلیقات على
العروة، فصل فى مستحبات الغسل، م ۸.





[۱۶۱]
.
وسیله النجاة، ج ۱، م ۲۱۸.





[۱۶۲]
.
منهاج الصالحین، ج ۱، م ۲۰۴.





[۱۶۳]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۶





[۱۶۴]
.
همان، م ۳۹۸.





[۱۶۵]
.
توضیح المسائل، م ۳۹۲.





[۱۶۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۴۴ و وحید، توضیح المسائل، م ۶۵۰.





[۱۶۷]
.
العروة الوثقى، ج ۱، الاغسال المندوبه، م ۱؛ توضیح المسائل مراجع، م ۶۴۴ و
وحید، توضیح المسائل، م ۶۵۰.





[۱۶۸]
.
امام، نورى، مکارم، فاضل، تعلیقات على العروة الوثقى، ج ۱، احکام الحائض، م
۴۳ ؛ وحید، تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۲۳۳ و دفتر: بهجت و صافى.





[۱۶۹]
.
سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۲۳۳.





[۱۷۰]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۸۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج۱، س ۱۶۳ و تبریزى،
منهاج الصالحین، ج ۱، م ۲۳۳، احکام الحائض.





[۱۷۱]
.
خامنه اى، اجوبة، س ۱۷۵ وامام، تعلیقات على العروة، ج ۱، م ۴۳، احکام
الحائض.





[۱۷۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۴۶۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۴۷۲  و العروة الوثقى،
ج ۱، احکام الحائض، م ۲۵.





[۱۷۳]
.
نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۸؛ مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۷۲؛ امام،
استفتائات، ج ۱، س ۱۴۸؛ سیستانى و فاضل، تعلیقات على العروة، فصل فى کیفیة
الغسل و دفتر: خامنه اى، وحید، صافى، تبریزى و وحید.





[۱۷۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۵۷؛ توضیح المسائل، م ۳۶۳.





[۱۷۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۸۶؛ وحید،  توضیح المسائل، م ۳۹۲ و خامنه اى،
اجوبة، س ۱۸۵.





[۱۷۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۴۴ و وحید، توضیح المسائل، م ۶۵۱.





[۱۷۷]
.
دفتر: همه مراجع.





[۱۷۸]
.
العروة الوثقى، فصل فى غسل المیت و فصل فى تغسیل المیت.





[۱۷۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۵۲۹؛ نورى، توضیح المسائل، م ۵۳۰؛ خامنه اى، اجوبة،
س ۲۲۹ و ۲۵۲.





[۱۸۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۵۲۹.





[۱۸۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۵۲۹ و وحید، توضیح المسائل، م ۵۳۵.





[۱۸۲]
.
امام، فاضل، نورى، تعلیقات على العروة، فى غسل المیت، م ۲۰؛ بهجت،
وسیله النجاة، ج ۱، م ۳۲۵؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۳۳۳؛ وحید،
منهاج الصالحین، ج ۲، م ۳۳۳؛ دفتر: خامنه اى.





[۱۸۳]
.
مکارم، تعلیقات على العروة، فى غسل المیت، م ۲۰.





[۱۸۴]
.
العروة الوثقى، فصل فى غسل المیت.





[۱۸۵]
.
همان، فصل فى غسل المیت.





[۱۸۶]
.
همان، فصل فى غسل المیت.





[۱۸۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۵۲۴ و  وحید، توضیح المسائل، م ۵۳۰





[۱۸۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۵۲۴ و وحید، توضیح المسائل، م ۵۳۰.





[۱۸۹]
.
این آیه ها در چهار سوره قرآن آمده است: سجده آیه ۱۵، فصلت (آیه ۳۷)، نجم
آیه ۶۲، علق (آیه ۱۹).

برخى مراجع
تقلید، افزون بر آیه هاى سجده واجب، خواندن سوره هاى یاد شده را حرام
مى دانند.





[۱۹۰]
. هر
چند از یک در وارد شود و از در دیگر بیرون رود.





[۱۹۱]
.
ولى اگر از یک در برود و از در دیگر خارج شود مانعى ندارد.





[۱۹۲]
.
ولى اگر وضو بگیرد و یا براساس فتواى عده اى دست و صورت را بشوید کراهت
برطرف مى شود.





[۱۹۳]
.
ولى اگر وضو بگیرد یا به واسطه نداشتن آب بدل از غسل تیمم کند، مکروه نیست.





[۱۹۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۳ و ۳۴۸؛ العروة الوثقى، ج ۱، مستحبات غسل
الجنابه، م ۲ و ۳؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۴۹ و ۷۳؛ وحید، توضیح المسائل،
م ۷۴ و ۳۵۴  دفتر: خامنه اى.



[۱۹۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۴۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۸۰ ؛ صافى، توضیح المسائل، م ۳۵۲.




[۱۹۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۵؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۴۶؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، احکام غسل جنابت.





[۱۹۷]
.
العروة الوثقى، غسل الجنابه.





[۱۹۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۳۴۷؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۸۰.





[۱۹۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۳۴۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۸۰.





[۲۰۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۴۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۵۲؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۴۷؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۸۰؛ صافى، توضیح المسائل، م ۳۵۲.





[۲۰۱]
.
تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۱۰۷ و منهاج الصالحین، ج ۱، بعد از م ۱۰۰۴؛
وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، بعد از م ۱۰۰۴؛ امام، استفتائات، ج ۱ روزه، س
۳۱ ؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۹۴ و دفتر: مکارم و بهجت.





[۲۰۲]
.
سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، بعد از م ۱۰۰۴؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س
۵۵۸؛ دفتر: صافى و وحید.





[۲۰۳]
.
نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۹.





[۲۰۴]
.
امام، استفتائات، ج ۱، روزه، س ۳۱ ؛ خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۹۵؛
نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۹؛ تبریزى، صراط النجاة، ج۱، س۱۰۷ ؛ فاضل،
جامع المسائل، ج۱، س۵۵۸؛ بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م۱۰۸۹؛ سیستانى، تبریزى،
منهاج الصالحین، م ۹۸۵ ؛ صافى، هدایة العباد، ج ۱، م ۱۲۸۲ و دفتر: وحید و
مکارم.





[۲۰۵]
.
امام، استفتائات، ج ۱، روزه، س ۱۰۱؛ تبریزى، استفتائات، س ۶۸۲؛ خامنه اى،
اجوبة الاستفتائات، س ۱۹۸؛ دفتر: همه مراجع.





[۲۰۶]
.
امام، استفتائات، ج ۱، س ۱۰۱، روزه؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۵۶۰؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۰۸؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۶۹؛ تبریزى، استفتائات،
س ۶۸۲ و دفتر: سیستانى، بهجت، مکارم، وحید.





[۲۰۷]
.
العروة الوثقى، فصل فى التیمم، م ۲۶.





[۲۰۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۱۶۲۱؛ مکارم، توضیح المسائل، م ۱۳۷۱؛ نورى،
توضیح المسائل، م ۱۶۱۸.





[۲۰۹]
.
وحید، توضیح المسائل، م ۱۶۲۹ و صافى، توضیح المسائل مراجع، م ۱۶۲۱.





[۲۱۰]
.
العروه الوثقى، ج ۱، احکام التیمم، م ۳۰.





[۲۱۱]
.
دفتر: همه مراجع.





[۲۱۲]
.
مؤمنون ۲۳، آیه ۷.





[۲۱۳]
.
وسایل الشیعه، ج ۲۸، ص ۳۶۴.





[۲۱۴]
.
ر.ک: پرسش ها و پاسخ ها، شماره ۷، ص ۲۸۵.





[۲۱۵]
.
تبریزى، استفتائات، س ۲۱۱؛ دفتر: همه مراجع.





[۲۱۶]
.
سیستانى، سایت، تصویر، ش ۱۷؛ تبریزى، استفتائات، س ۲۱۱؛ دفتر: همه مراجع.





[۲۱۷]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غسل الجنابه.





[۲۱۸]
.
صافى، جامع الاحکام، ج ۲، س ۱۳۳۰ ؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۹۸۴ ؛
تبریزى، استفتائات س ۲۱۱ ؛ دفتر: بهجت، مکارم، امام، نورى و خامنه اى.





[۲۱۹]
.
تبریزى، استفتائات، س ۸۳ و دفتر: سیستانى و وحید.





[۲۲۰]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غسل الجنابه م ۷.





[۲۲۱]
.
تبریزى، صراط النجاه، ج ۱، س ۸۸۱؛ دفتر: همه مراجع.





[۲۲۲]
.
خامنه اى، اجوبه، س ۷۹۱.





[۲۲۳]
.
امام، استفتائات، ج ۱ روزه، س ۳۱؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۹۴ و نورى،
استفتائات، ج ۲، س ۶۹.





[۲۲۴]
.
دفتر: بهجت.





[۲۲۵]
.
تبریزى، صراط النجاة، ج ۱، س ۱۰۷ و منهاج الصالحین، ج ۱، بعد از م ۱۰۰۴؛
وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، بعد از م ۱۰۰۴ و دفتر: مکارم و بهجت.





[۲۲۶]
.
سیستانى، منهاج الصالحین، ج ۱، بعد از م ۱۰۰۴؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س
۵۵۸ و دفتر: صافى و وحید.





[۲۲۷]
.
سیستانى، sistani.org، استمنا و دفتر: همه مراجع.





[۲۲۸]
.
اللمعة الدمشقیه، ج ۹، ص ۳۳۰ و وحید، تکملة منهاج الصالحین، ج ۳، م ۲۹۲





[۲۲۹]
.
لسان العرب، ماده اَمّ.





[۲۳۰]
.
بنا بر نظر آیة اللّه  خامنه اى، احتیاط واجب آن است که بار دیگر دست ها را
به زمین بزند و سپس کف دست چپ را بر پشت دست راست و کف دست راست را به پشت
دست چپ بکشد: خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۲۰۹.





[۲۳۱]
.
تفسیر نمونه، ج ۳، ص ۴۴۳.





[۲۳۲]
.
امام و نورى، تعلیقات على العروة، کیفیه التیمم ؛ سیستانى، منهاج الصالحین،
ج ۱، التیمم، الفصل الثالث.





[۲۳۳]
.
تبریزى، استفتائات، س ۲۸۴ ؛ وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، التیمم، الفصل
الثالث ؛ بهجت، توضیح المسائل مراجع، م، ۷۰۰ ؛ مکارم، تعلیقات على العروة،
کیفیه التیمم، صافى، هدایة العباد، ج ۱، م ۵۰۴.





[۲۳۴]
.
فاضل، تعلیقات على العروة، کیفیه التیمم.





[۲۳۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۰۰ ؛ نورى، توضیح المسائل، م ۷۰۱ ؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۷۰۷.





[۲۳۶]
.
امام، استفتائات، ج ۱، تیمم، س ۲۴۳ ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۱۳۶؛
دفتر: همه مراجع.





[۲۳۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۰۷ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۷۱۴ ؛ دفتر:
خامنه اى.





[۲۳۸]
.
امام و نورى، تعلیقة على العروة، ج ۱، شرایط التیمم، م ۱۸ ؛ توضیح المسائل
مراجع، م ۷۰۱.





[۲۳۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۰۱ ؛ وحید، توضیح المسائل، م ۷۰۸.





[۲۴۰]
.
خامنه اى، اجوبة، س ۲۰۹.





[۲۴۱]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۰۱.





[۲۴۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۳؛ وحید، توضیح المسائل، م ۷۳۰ و دفتر: خامنه اى.





[۲۴۳]
.
مکارم و سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۳ و نورى، توضیح المسائل، م
۷۲۴.





[۲۴۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۸۵ و دفتر: آیة اللّه  خامنه اى.





[۲۴۵]
.
تبریزى، استفتائات، س ۲۸۸ ؛ العروة الوثقى، ج ۱، فیما یصح التیمم به.





[۲۴۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۸۵.





[۲۴۷]
.
بهجت، وسیله النجاة، ج ۱، م ۴۸۵ و نورى، توضیح المسائل، م ۶۸۵.





[۲۴۸]
.
سیستانى، توضیح المسائل مراجع، م ۶۸۵ و وحید، توضیح المسائل، م ۶۹۲ و
خامنه اى، اجوبة، س ۲۱۰.





[۲۴۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۹۱ ؛ نورى، توضیح المسائل، م ۶۹۲، وحید،
توضیح المسائل، م ۶۹۸.





[۲۵۰]
.
امام، سیستانى و فاضل، تعلیقات على العروة، فصل فیما یصح التیمم به؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۶۹۲ و خامنه اى، اجوبة، س ۲۱۰.





[۲۵۱]
.
نورى، تعلیقات على العروة، فصل فیما یصح التیمم به ؛ صافى، هدایة العباد، ج
۱، م ۴۹۴ ؛ بهجت، وسیلة النجاه، ج ۱، م ۴۸۵.





[۲۵۲]
.
مکارم، تعلیقات على العروة، فصل فیما یصح التیمم به و تبریزى،
منهاج الصالحین، ج ۱، م ۳۵۷.





[۲۵۳]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۹۸؛ نورى، توضیح المسائل، م ۶۹۹؛ دفتر: خامنه اى.





[۲۵۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۹۸ و وحید، توضیح المسائل، م ۷۰۵.





[۲۵۵]
.
مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۶۹۸.





[۲۵۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۸۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۶۸۱؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۶۸۷؛ دفتر: خامنه اى.





[۲۵۷]
.
امام، فاضل، نورى، مکارم و سیستانى، تعلیقات على العروه، ج ۱، احکام الغسل،
م ۱۵ و دفتر: خامنه اى، بهجت، وحید، تبریزى و صافى.





[۲۵۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۱۹ ؛ نورى، توضیح المسائل، م ۷۲۰ ؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۷۲۶ ؛ دفتر: خامنه اى.





[۲۵۹]
.
امام، تعلیقات على العروة، احکام التیمم، م ۱۸.





[۲۶۰]
.
وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۳۵۴ ؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۳۵۴؛
بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۴۸۱؛ صافى، هدایة العباد، ج ۱، م ۴۸۹؛ تعلیقات
على العروة، احکام التیمم، م ۱۸.





[۲۶۱]
.
فاضل، تعلیقات على العروة، التیمم، م ۱۸.





[۲۶۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۷۰؛ نورى، توضیح المسائل، م ۶۷۱؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۶۷۷ و دفتر: خامنه اى.





[۲۶۳]
.
العروة الوثقى، فصل فى التیمم، الرابع.





[۲۶۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۶۶۹ ؛ نورى، توضیح المسائل، م ۶۷۰ ؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۶۷۶.





[۲۶۵]
.
العروة الوثقى، فصل فى التیمم، الثالث والرابع.





[۲۶۶]
.
امام، استفتائات، ج ۱، تیمم، س ۲۳۶؛ دفتر: همه مراجع.





[۲۶۷]
.
توضیح المسائل مراجع، موارد تیمم.





[۲۶۸]
.
امام، استفتائات، ج ۱، تیمم، س ۲۳۶؛ خامنه اى، اجوبة، س ۲۱۵؛ فاضل،
جامع المسائل، ج ۲، س ۱۸۴ و دفتر: همه مراجع.





[۲۶۹]
.
امام، توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۶ و نورى، توضیح المسائل، م ۷۲۷.





[۲۷۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۶؛ وحید، توضیح المسائل، م ۷۳۳ و خامنه اى،
اجوبة، س ۲۰۲.





[۲۷۱]
.
مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۶.





[۲۷۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۵ و نورى، توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۶.





[۲۷۳]
.
تبریزى، توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۵.





[۲۷۴]
.
مکارم، توضیح المسائل مراجع، م ۳۳۵.





[۲۷۵]
.
وحید، توضیح المسائل، م ۳۴۱.





[۲۷۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۷؛ نورى، توضیح المسائل، م ۷۲۸؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۷۳۴ و دفتر: خامنه اى.





[۲۷۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۶؛ نورى، توضیح المسائل، م ۷۲۶؛ وحید،
توضیح المسائل، م ۷۳۳۳ و خامنه اى، اجوبة، س ۲۰۲ و ۲۰۴.





[۲۷۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۷۲۴ و دفتر: خامنه اى.





[۲۷۹]
.
بهجت، وسیلة النجاة، ج ۱، م ۵۱۰.





[۲۸۰]
.
وحید، منهاج الصالحین، ج ۲، م ۳۸۱ ؛ تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۳۸۱.





[۲۸۱]
.
صافى، توضیح المسائل، م ۷۳۲.





[۲۸۲]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و خامنه اى، اجوبه، س۱۵۷.





[۲۸۳]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و وحید، توضیح المسائل م ۳۱۵.





[۲۸۴]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹.





[۲۸۵]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غایات الوضو، م ۶.





[۲۸۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۵۵ و ۴۵۰ و وحید، توضیح المسائل م ۳۶۱ و ۴۵۶.





[۲۸۷]
.
امام، استفتائات، ج ۱، وضو، س ۷۹.





[۲۸۸]
.
تبریزى، صراط النجاة، ج ۵، س ۹۹۰؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۴۷ و ۱۴۸ و نورى،
استفتائات، ج ۱ س ۵۲. فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۸۴ و دفتر: سیستانى و
سایت، متفرقات و مکارم.





[۲۸۹]
.
جامع الاحکام، ج ۱، س ۵۳ و ۵۴ و دفتر: بهجت.





[۲۹۰]
.
دفتر: وحید.





[۲۹۱]
.
امام، استفتائات، ج ۱، وضو، س ۸۲؛ نورى، استفتائات، ج ۱، س ۵۳؛ خامنه اى،
اجوبة الاستفتائات، س ۱۵۲؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۵۴ و دفتر: بهجت.





[۲۹۲]
.
فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۸۴؛ تبریزى، صراط النجاة، ج ۵، س ۹۹۰ و دفتر:
سیستانى.





[۲۹۳]
.
دفتر: مکارم و وحید.





[۲۹۴]
.
تبریزى، صراط النجاة، ج ۵، س ۹۸۷؛ امام، استفتائات، ج ۱، وضو، س ۸۰؛ صافى،
جامع الاحکام، ج ۱، س ۵۳ و ۵۴ و دفتر: بهجت، سیستانى، وحید و نورى.





[۲۹۵]
.
خامنه اى، اجوبة، س ۱۵۷.





[۲۹۶]
.
فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۱۸۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۷۵.





[۲۹۷]
.
خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۵۲ و ۱۵۳؛ توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹.





[۲۹۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و وحید، توضیح المسائل، م ۳۲۵.





[۲۹۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹.





[۳۰۰]
.
توضیح المسائل، م ۳۱۷؛ وحید، توضیح المسائل، ۳۲۳ و خامنه اى، اجوبه، س ۱۵۴





[۳۰۱]
.
صافى و بهجت، توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۷؛ امام و فاضل، تعلیقات على
العروة، ج ۱، غایات الوضو، م ۳ و دفتر: خامنه اى.





[۳۰۲]
.
سیستانى و تبریزى، منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۶۴ و وحید، منهاج الصالحین، ج
۲، م ۱۶۴.





[۳۰۳]
.
تعلیقات على العروة الوثقى، غایات الوضو، م ۳.





[۳۰۴]
.
العروه الوثقى، ج ۱، غایات الوضو، م ۱۲.





[۳۰۵]
.
العروه الوثقى، ج ۱، غایات الوضو، م ۱۱.





[۳۰۶]
.
العروه الوثقى، ج ۱، غایات الوضو، م ۷.





[۳۰۷]
.
همان، م ۳۱۷.





[۳۰۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹؛ وحید، توضیح المسائل، م ۳۲۳؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۱۸ و خامنه اى، اجوبة الاستفتائات، س ۱۵۳ و ۱۵۴.





[۳۰۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۶ و ۳۱۷.





[۳۱۰]
.
همان، م ۳۵۶.





[۳۱۱]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۹۲۷ و دفتر: همه مراجع.





[۳۱۲]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۹۲۰ و دفتر: همه مراجع.





[۳۱۳]
.
تبریزى، استفتائات، س ۱۹۵۳ ؛ خامنه اى، اجوبة، س ۱۶۵ ؛ مکارم،
استفتائات، ج
۱، س ۸۱ ؛ صافى، جامع الاحکام، ج ۱، س ۵۷ و دفتر: همه مراجع.





[۳۱۴]
.
مکارم، استفتائات، ج ۱، س ۷۶ ؛ تبریزى، استفتائات، س ۱۹۵۳ ؛ خامنه اى،
اجوبة، س ۱۶۳ و ۱۶۲ و ۱۶۵ و دفتر: همه مراجع.





[۳۱۵]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۸.





[۳۱۶]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹؛ مکارم، استفتائات، ج ۳، س ۱۲۶؛ نورى، توضیح
المسائل، م ۳۲۰ خامنه اى،اجوبة، س ۱۶۴.





[۳۱۷]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و وحید، توضیح المسائل، م ۳۲۵.





[۳۱۸]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و ۳۵۵؛ نورى، توضیح المسائل، م ۳۲۰ خامنه اى،
اجوبة، س ۱۶۴.





[۳۱۹]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و ۳۵۵ و وحید، توضیح المسائل، م ۳۲۵ و۳۶۱.





[۳۲۰]
.
توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹؛ نورى، استفتائات، ج ۲، س ۳۸ و ۴۰؛ وحید، توضیح
المسائل، م ۳۲۵؛ تبریزى،توضیح المسائل مراجع، م ۳۱۹ و صراط النجاة، ج ۵، س
۹۸۲ و دفتر: صافى.





[۳۲۱]
.
مکارم، استفتائات، ج ۳، س ۱۲۶ و دفتر: امام، بهجت و خامنه اى.





[۳۲۲]
.
العروه الوثقى، ج ۱، غایات الوضوء، م ۹.





[۳۲۳]
.
العروه الوثقى، ج ۱، غایات الوضوء، م ۹ و مکارم، استفتائات، ج ۳، س ۱۲۸ و
۱۲۹.





[۳۲۴]
.
دفتر: همه مراجع.





[۳۲۵]
.
العروة الوثقى، ج ۱، غایات الوضو، م ۱۲





[۳۲۶]
.
امام، استفتائات، ج ۱ ۴۵۴؛ مکارم، استفتائات، ج ۳، س ۱۲۶؛ خامنه اى، اجوبه،
س ۱۶۳ و دفتر: همه مراجع.





[۳۲۷]
.
استفتائات، امام، ج ۱ س ۳۰۸ و مکارم، استفتائات، ج ۲، س ۶۸.



ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.