رجعت از دیدگاه احسایی ۱۳۹۸/۱۱/۰۶ - ۱۷۷ بازدید

در کتاب جوامع الکلم از شیخ احمد احسایی در مورد رجعت چه گفته است

احسائی همانند دیگر عالمان شیعه، وجود و ظهور امام زمان را از اصول مسلم و ضروری دین می‌داند ؛ اما بر خلاف آنان، معتقد است که زندگی و بقای امام نه در این جهان، بلکه در عالم هورقلیا تحقق دارد. (جوامع الکلم: شیخ احمد اَحسائی، تهران، ۱۲۷۲ق؛ ج۲، ص ۱۰۳). به نظر می‌رسد‌، اصطلاح هورقلیا یکی از مفاهیم کلیدی حل بسیاری از نکات بغرنج و نامفهوم ‌اند‌یشه‌ها و آرای شیخ احمد احسایی است؛ زیراکه وی در موارد متعددی همچون حیات دنیایی امام عصر(عج)، معراج جسمانی رسول خدا(ص) و معاد جسمانی پیوسته کوشیده تا همة آنها را با همین حیات و جسم هورقلیایی توجیه و تفسیر کند. شیخ احمد معتقد است کلمة هورقلیا، سریانی است. وی در جوامع الکلم، رسالة قطیفیه می‌گوید: «و هی کلمة بعبارة سریانیه.»(احمد احسایی، جوامع الکلم، ج۱، ص ۱۲۴). اما در مورد معنی و مفهوم آن، احسایی آن را به معنی «ملک آخر» گرفته است. ( احمد احسایی، رساله فی جواب ملا حسین اناری، ص ۳) در طول قرن‎های متمادی تنازعی بین برخی از متکلمان و فلاسفه دربارة معاد جسمانی پدید آمده بود که ملّاصدرا با طرح نظریة حرکت جوهری در فلسفة اسلامی، بابی جدید در جهت اثبات نوعی از معاد جسمانی گشود و زمینه‌های رفع این اختلافات را فراهم آورد. اما شیخ احمد احسایی به ناکارآمد بودن این نظریة ملّاصدرا اعتقاد داشت و خود فرضیة جدید هورقلیا را مطرح ساخت، که نه تنها مشکلی را حل نکرد، بلکه باعث تکفیر خودش و ایجاد فرقه‎ای جدید در میان شیعه امامیه شد، و این تنها به این دلیل بود که به جای استفاده از احادیث اهل‌بیت‌(ع) و اصطلاحات مکتب ایشان به دامن اصطلاحات صابئین افتاد و کوشید با روش و اصطلاح آنها مسائل کلامی اسلام را تبیین کند،(احمد احسایی، جوامع الکلم، قسمت سیم، رساله نهم، ص۱) و بدون دلیل عقلی یا نقلی مستحکم، برای انسان دو جسد و دو جسم اثبات می‌کند که یکی جسم عنصری و دیگری جسد هورقلیایی بود. این در حالی است که این سخن ادعایی بیش نیست و دلیل عقلی و دلیل نقلی بر آن اقامه نگشته است. قرآن به صراحت در بیان معاد جسمانی می‎فرماید: «آیا انسان گمان می‎کند استخوان‎های او را جمع نخواهیم کرد؟ بلکه ما قادریم [حتی] سر انگشتان او را به حال نخستین برگردانیم» (قیامت:۳ و ۴). شیخ احمد احسایی در تألیفات خود بارها کلمة هورقلیا را به کار برده است. نمونه‌هایی از عین عبارت شیخ احمد را برای روشن شدن مقصود وی، در‌‌ اینجا می‌آوریم: در جوامع الکلم، رسالة خاقانیه می‌نویسد: «همانا می‌گویم که ظاهر جسد انسان فانی می‌شود، ولی باطنش که همان جسم دومی ‌است باقی می‌ماند و آن از عناصر چهارگانة هورقلیایی است، که از عناصر دنیایی هفتاد مرتبه شرافتش بیشتر است.» ( احمد، احسایی، جوامع الکلم، ج۱، رسالة پنجم، ص ۱۲۲) در جوامع الکلم، رسالة قطیفیه می‌نویسد: «جسم کلی است که به عالم مثال قرار گرفته و محل آن به شمار می‌رود، و آن مجموع عالم اجسام و شکل کل است. و آن همان عالم مثال بلکه بالاتر از آن می‌باشد و همان است که حایل بین نفوس و اجسام می‌شود...»( همان، ج۱، رسالة سوم، ص۸۳) در همان رساله در جای دیگر می‌نویسد: «و هی البلاد التی اذا نام الانسان رآها، و هی هورقلیا بعبارة السریانیه، و معناه ملک آخر... .»( همان، ص ۱۲۴) در نهایت وی می‌گوید: امام عصر(عج) در عالم هورقلیا می‌باشد و همانا ظهور و رجعت ایشان نیز در همان عالم هورقلیایی خواهد بود... معتقدم که هورقلیا در اقلیم هشتم واقع شده است و معنی آن ملک آخر می‌باشد که دارای دو شهر می‌باشد: یکی در غرب با نام جابرسا و یکی در شرق به نام جابلقا.( احمداحسایی، جوامع الکلم، ج۱، رسالة رشتیه، ص۱۰۳.). شیخیه هورقلیا را مرتبه ای از عوالم وجود دانسته که نسبت به عالم ماده از لطافت بیشتری برخوردار است. از نظر شیخیه، در عالم هورقلیا هر چند که اجسام وجود دارند، شفافیت و لطافت آن اجسام نسبت به اجسام عالم ماده بیشتر است. آنها این عالم را همان عالم مثال منفصل دانسته اند. به دلیل عدم هماهنگی در اندیشه شیخیه، جایگاه عالم هورقلیا گاه بین عالم ملک و عالم ملکوت و گاه بین عالم ملک و عالم جبروت معرفی شده است. شیخیه باتفکیک جسم از جسد برای انسان چهار بدن لحاظ کرده اند که برخی مربوط به عالم ملک و برخی مربوط به عالم هورقلیا هستند. جسد دوم انسان، از اقسام چهارگانه بدن او، که مربوط به عالم هورقلیاست همان چیزی است که در احادیث تحت عنوان «عجب الذنب» و در فلسفه ملاصدرا تحت عنوان «قوه خیال» از آن یاد شده است.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
بسمه تعالی با عرض سلام آیا این حدیث از قول نبی مکرم اسلام درست است که از ایشان در مورد وضعیت اموال موقع ظهور سوال می کنند ایشان می فرمایند که به طور مساوی تقسیم می شوند
پرسمان
بله به همین مضمون روایات زیادی داریم که براي قيام موعود آخرالزمان برشمرده شده است [1] 1. ثروت ها به طور مساوي تقسيم مي شود. هنگامي كه به واسطه ظهور امام زمان (ع) دنيا پر از عدالت شود، ثروت هاي جهان به طور مساوي تقسيم خواهند شد؛ چنانچه امام محمد باقر (ع) فرمودند: وقتي قائم ما اهل بيت قيام كند، ثروت را به طور مساوي تقسيم مي كند و عدالت را در ميان مردم پياده مي نمايد. [2] 2. رضايت و خشنودي همگاني است. رسول اكرم (ص) مي فرمايند: ساكنان آسمان، مردم زمين، پرندگان هوا، درندگان صحراها و ماهيان درياها – همه و همه – از او خشنود خواهند شد. [3] 3. فقر و بينوايي ريشه كن خواهد شد. در پرتو عدالت حضرت بقيه الله (ع)، عموم مردم بي نياز خواهند شد. چنانچه در حديث آمده است: زماني براي مردم پيش مي آيد كه انسان صدقات از طلا را با خود بر مي دارد؛ تا آن ها را در راه خدا انفاق كند، ولي نيازمندي را پيدا نمي كند كه اين صدقه را قبول نمايد. [4] 4. همه مردم در امنيت به سر خواهند برد؛ چنانچه اميرالمؤمنين (ع) مي فرمايند: دشمني از دل ها زدوده مي شود؛ درندگان و چهارپايان با يكديگر سازش مي كنند، يك زن طبقي بر سر گذارده از عراق تا شام (از شرق تا غرب) تنها سفر مي كند، همه جا قدم بر سرزمين سبز و خرم مي گذارد، در حالي كه درنده اي او را نمي آزارد و دچار ترس و وحشت نمي شود. [5] 5. بركات آسماني نازل مي شود. چنان چه در حديث آمده است: زمين چيزي از بذرهاي خود را نگه نمي دارد، جز اين كه آن را بيرون مي فرستد و آسمان چيزي از باران رحمتش را نگه نمي دارد جز اين كه سيل آسا بر بندگان خود فرو مي ريزد. [6] 6. همگي در رفاه به سر مي برند. رسول خدا (ص) فرمودند: امت من در زمان حضرت مهدي (ع) آنچنان متنعم مي شوند كه هرگز چنين بهره مند نشده اند. [7] 7. زمين گنج هاي پنهان خود را آشكار مي كند. پيامبر اكرم (ص) در اين زمينه مي فرمايد: در آن زمان چهارپايان در امان هستند و درندگان با هم سازش مي كنند. زمين پاره هاي جگرش (گنج هاي پنهان و با ارزش خود) را بيرون مي ريزد.... پاره هاي جگر زمين ستون هايي از طلا و نقره است. [8] 8. دام ها و چهارپايان زياد مي شوند. چنان كه در روايتي از پيامبر گرامي اسلام (ص) آمده است: مهدي (ع) خارج مي شود، خداوند باران رحمتش را مي فرستد، زمين گياهش را مي روياند، و دام در جهان زياد مي شود او ثروت را به طور مساوي تقسيم مي كند و امت اسلام بزرگ و شكوهمند مي گردد. [9] 9. رفع مزاحمت ها و ايجاد آسايش براي عموم مردم است. چنانچه امام محمد باقر (ع) مي فرمايند: مهدي (ع) راه هاي اصلي را توسعه مي دهد، بالكن هايي را كه به خارج جاده ها آمده و از ديگران سلب آزادي كرده است و ناودان هايي را كه به كوچه ها مي ريزد، از بين مي برد. [10] 10. پرده هاي ظلمت كنار مي رود. امام صادق (ع) در اين باره مي فرمايند: وقتي قائم ما قيام كند، زمين به نور پروردگارش نوراني مي شود، و مردم از نور خورشيد بي نياز مي شوند و شب و روز يكي مي شوند و تاريكي از بين مي رود. [11] 11. ايجاد برادري و مواسات ميان انسان ها است. چنانچه امام محمد باقر (ع) مي فرمايند: هنگامي كه قائم ما قيام كند، دوران برابري و برادري فرا مي رسد. در آن زمان يك مسلمان آنچه نياز داشته باشد، از جيب برادر مسلمانش بر مي دارد و او مانع نمي شود. [12] پی نوشتها: [1] برگرفته از نشريه موعود، شماره 12، ص 78 [2] عقد الدرر، ص 40 [3] الحاوي للفتاوي، ج 2، ص 82 [4] صحيح البخاري، ج 2، ص 136 [5] بشاره الاسلام، ص 236 [6] المستدرك علي الصحيحين، ج 4، ص 514 [7] اعلام الوري، ص 433 [8] المستدرك علي الصحيحين، ج 4، ص 541 [9] تاريخ ما بعد الظهور، ص 774 [10] ارشاد مفيد، ص 365 [11] المحجه فيما نزل في القائم الحجه، ص 185 [12] بحارالانوار، ج 52، ص 372

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.