زهد بدون علم ۱۴۰۰/۰۶/۰۷ - ۸۳۳ بازدید

سلام علیکم
ایا می توان برای کسب علم به جای درس خواندن عمل به دانسته‌های دینی زهد ورزیدن در دنیا را در پیش گرفت ؟ایا اگر کسی به این دو مورد برسد از درس خواندن بی نیاز می گردد و به علومی که از زریق خواندن به دست می اید می رسد؟

پرشگر گرامی ، در پاسخ به نکات زیر توجه نمایید :
نکته اول :
رسول اللَّه صلى اللَّه علیه و آله : مَن عَمِلَ بِما یَعلَمُ وَرَّثَهُ اللَّهُ عِلمَ ما لَم یَعلَم.[۱]
پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله : هر که به آنچه مى داند ، عمل کند ، خداوند ، دانش آنچه را نمى داند ، به او ارزانى مى دارد .
رسول الله صلى اللَّه علیه و آله : مَن عَلَّمَ عِلماً أتَمَّ اللَّهُ لَهُ أجرَهُ ، ومَن تَعَلَّمَ فَعَمِلَ عَلَّمَهُ اللَّهُ ما لَم یَعلَم.[۲]
پیامبر خدا صلى اللَّه علیه و آله : هر که دانشى را فرا گیرد ، خداوند ، پاداشش را تمام مى گرداند و آن که فرا گیرد و عمل کند ، خداوند ، آنچه را که ندانسته است ، به او مى آموزد .
الإمام علیّ علیه السلام : ما زَکا العِلمُ بِمِثلِ العَمَلِ بِهِ.[۳]
امام على علیه السلام : هیچ چیزى مانند عمل ، دانش را رشد نمى دهد .
بنابراین عمل کردن به علم موجب افزایش علم می شود . نکته دوم :
البته روایات ذکر شده به این معنا نیست که انسان به دنبال علم آموزی نباشد ، چه اینکه در دین تاکید شده تا انسان تا زمان مرگ باید به دنبال علم باشد ، بلکه تاکید بر این دارد که به دنبال علم باید عمل باشد و علم بدون عمل فایده ای ندارد در روایتى از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده: «کُلُّ عِلمٍ وَبَالٌ عَلَى صَاحِبِهِ اِلَّا مَن عَمِلَ بِهِ»[4]؛ هر علمى موجب وخامت و بدعاقبتى صاحبش می شود؛ مگر علمی که به آن عمل کند. نکته سوم :
در متون دینی جایگاه عالم بالاتر از عابد است، چنان که در قرآن کریم می خوانیم:
یَرْفَعِ اللّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ الَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ. [ مجادله: 11]
خداوند، آنهایی را که ایمان آوردند و همچنین صاحبان علم را (بر دیگران) برتری داده است.
از دیدگاه رسول خدا صلی الله علیه و آله، شخص عالم برتر از غیر عالمی است که شب و روز به عبادت خدا می پردازد. در میان سخنان پیامبر در این باره، چنین آمده است:
فَضْلُ الْعالِمِ عَلَی الْعابِدِ کَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلی سائِرِ النُّجُومِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ.[5]
برتری عالم بر عابد، مانند برتری ماه شب چهارده بر دیگر ستارگان است.
رَکْعَتانِ یُصَلّیهِمَا الْعالِمُ اَفْضَلُ مِنْ اَلْفِ رَکْعَةٍ یُصَلّیِهَا الْعابِدُ.[6]
دو رکعت نمازی که عالم می گزارد، برتر از هزار رکعت نمازی است که عابد می خواند.
عالِمٌ اَفْضَلُ مِنْ اَلْفِ عابِدٍ وَ اَلْفٍ زاهِد. [7]
یک عالم، برتر از هزار عابد و هزار زاهد است.
فَضْلُ الْعالِمِ عَلَی الْعابِدِ کَفَضْلی عَلی اُمَّتِی.[8]
برتری عالم بر عابد، همانند برتری من بر امت من است.
2- همچنین رمز برتری عالم بر عابد، افزون بر بهره مندی عالم از چراغ علم، آن است که عابد، سر در سودای خویش دارد و عالم، دل در هوای دیگران. عابد، بر آن اندیشه است که تنها، گلیم خویش را از موج به در برد، ولی عالم می کوشد دست غریق را بگیرد و نجاتش دهد.
رسول خاتم صلی الله علیه و آله، این نکته را به زیبایی، بدین گونه بیان می کند:
وَالَّذِی نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِیَدِهِ لَعالِمٌ واحِدٌ اَشَدُّ عَلی اِبْلِیسَ مِنْ اَلْفِ عابِدٍ لاَِنَّ الْعابِدَ لِنَفْسِهِ وَ الْعالِمَ لِغَیْرِهِ. [9]
سوگند به آن که جان محمد در دست اوست، هر آینه وجود یک عالم برای ابلیس، سخت تر از هزار عابد است؛ زیرا عابد در فکر خود است و عالم در اندیشه دیگران.
سعدی شیرازی در این باره می گوید:
صاحب دلی به مدرسه آمد ز خانقاه
بشکست عهد صحبت اهل طریق را
گفتم میان عابد و عالم چه فرق بود
تا اختیار نمودی از آن این فریق را
گفت آن گلیم خویش به در می برد ز موج
وین سعی می کند که بگیرد غریق را [10]
3- آن حضرت در حدیثی دیگر چنین می فرماید:
وَ ذلِکَ اَنَّ الشَّیْطانَ یَضَعُ الْبِدْعَةَ لِلنّاسِ فَیُبْصِرُهَا الْعالِمُ فَیَنْهی عَنْها وَ الْعابِدُ مُقْبِلٌ عَلی عِبادَتِهِ لا یَتَوَجَّهُ لَها وَ لا یَعْرِفُها. [11]
و علت این امر (برتری عالم بر عابد)، آن است که شیطان، در میان مردم بدعتی می گذارد و دانشمند به آن پی می برد و مردم را از آن نهی می کند، ولی عابد سرگرم عبادت خود است و نه به بدعت توجهی دارد و نه آن را می شناسد.
4- دیگر اینکه عالم در روز قیامت مقام شفاعت دارد بر خلاف عابد که دارای این مقام نمی باشد.
از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در این باره نقل است:
اِذَا اجْتَمَعَ الْعالِمُ وَ الْعابِدُ فَقِیلَ لِلْعابِدِ اُدْخُلِ الْجَنَّةَ وَ تَنَعَّمْ بِعِبادَتِکَ وَ قِیلَ لِلْعالِمِ قِفْ هُنا فَاشْفَعْ مَنْ اَحْبَبْتَ فَاِنَّکَ لاتَشْفَعُ اَحَداً اِلاّ شَفَعْتُ (اَیْ قَبِلْتُ) فَقامَ مَقامَ الاْنْبِیاءِ. [12]
آن گاه که عالم و عابد در روز رستاخیز محشور می شوند، به عابد گفته می شود: به بهشت درآی و به برکت عبادت خود، از نعمت های بهشت بهره مند شو، ولی به عالم می گویند: اینجا بایست و هر که را می خواهی، شفاعت کن و هیچ کس را شفاعت نخواهی کرد، مگر آنکه شفاعت تو پذیرفته می شود و بدین ترتیب، عالم در جایگاه پیامبران می ایستد.
پی نوشتها :
1 . الفصول المختارة : ص ۱۰۷ ، أعلام الدین : ص ۳۰۱ عن الإمام الباقر علیه السلام وفیه «علّمه» بدل «ورّثه» ، الصراط المستقیم : ج ۳ ص ۲۰۹ ، بحار الأنوار : ج ۴۰ ص ۱۲۸ ح ۲ ؛ حلیة الأولیاء : ج ۱۰ ص ۱۵ الرقم ۴۶۵ .
2 . الجامع الصغیر : ج ۲ ص ۱۹۲ ح ۵۷۱۱ ، الدرّ المنثور : ج ۲ ص ۱۲۴ وفیه «أنمى» بدل «أتم» و بزیادة «إلى یوم القیامة» بعد «أجره» ، کنز العمّال : ج ۱۰ ص ۱۳۲ ح ۲۸۶۶۱ نقلاً عن أبی الشیخ عن ابن عبّاس .
3 . غرر الحکم : ج ۶ ص ۷۳ ح ۹۵۶۹ ، عیون الحکم والمواعظ : ص ۴۷۷ ح ۸۷۵۴ .
4 . بحار الأنوار، همان، ج 2، ص 38، باب 9 (استعمال العلم و الإخلاص فی طلبه و تشدید الأمر على العالم)؛ میزان الحکمة، همان، ج 6، ص 508.
5 . میزان الحکمة، ج 8 ، ص 3942.
6 . من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 367.
7 . میزان الحکمة، ج 8 ، ص 3942.
8 . محمد خزائلى، شرح گلستان، تهران، فخر رازى، 1379، چ 10، ص 404.
9 . کنزالعمال، ح 28908.
10 . کلیات سعدى، تصحیح: محمدعلى فروغى، تهران، ناهید، 1375، چ 1، ص 75.
11. فتّال نیشابورى، روضة الواعظین، بیروت، مؤسسه اعلمى، 1406هـ . ق، چ 1، ص 17.
12. جامع الصغیر، ج 1، ص 57.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.