نسخه آزمایشی

سجده بر تربت عشق ۱۳۸۸/۱/۲ - ۵۸۶۱ بازدید

سجده بر تربت عشق
برداشت اول: سنت
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر خاک و زمین سجده می کرد و در سجده، چیزی را بین پیشانی و زمین، حائل قرار نمی داد و می فرمود: «زمین برای من، سجده گاه و پاک کننده قرار داده شده است».
بنابر روایات بسیاری – که شیعه و سنی نقل کرده اند – پیامبر(صلی الله علیه و آله)،‌ در تابستان که بر اثر هوای حجاز، خاک و ماسه های کف مسجد النبی بسیار گرم و سوزان می شدند، بر حصیر، سجده می کرد. بنابراین، بر غیر آن چه که پیامبر(صلی الله علیه و آله) بر آن سجده کرده، سجده جایز نیست.

برداشت دوم: بدعت
سجده بر هر چیزی، حتی فرش و پارچه، دوری از سجده بر زمین و تهاجم بر شیعیان به دلیل سجده بر زمین و یا قطعه ای از زمین (سنگ و مهر)، از بدعت هایی است که پس از رسول الله(صلی الله علیه و آله) میان مسلمانان شکل گرفت.

برداشت سوم: درنگ
درباره سجده در نماز واجب، می توان از سنت پیامبر(صلی الله علیه و آله) و شیوه اصحاب نیز یاد کرد:
۱ ـ‌ پیامبر(صلی الله علیه و آله)، مسلمانان را به سجده بر زمین امر می کرد. روزی پیامبر (صلی الله علیه و آله) با دست مبارکش، به او اشاره کرد و فرمود: عمامه ات را بردار و به پیشانی اش اشاره نمود. (ابوبکر بیهقی، السنن الکبری، ج ۲، ص ۱۰۵) همچنین وقتی دید که بلال حبشی بر گردی عمامه اش سجده می کند تا داغی زمین، آزارش ندهد. با دست خود، عمامه بلال را از زیر پیشانی او بیرون کشید و فرمود: «بلال! پیشانی ات را بر خاک گذار» (جعفر الهادی، الحقیقه کماهی، ص ۲۱) و به صهیب نیز فرمود: «پیشانی تان را برخاک گذار»(ر.ک: کنزالعمال، حدیث ۱۹۸۱۰) و به رباح نیز چنین فرمود. (همان، حدیث ۱۹۷۷۷)
۲ ـ سپرده یاران پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز سجده بر روی زمین بود. جابربن عبدالله انصاری می گوید: من نماز ظهر را با پیامبر(صلی الله علیه و آله) می گزاردم؛ مشتی از سنگ ریزه در دست گرفته، آنها را دست می کردم تا خنک شوند و به هنگام نماز بر آنها سجده کنم.(مسند احمد ج۳ ، ص ۳۲۷) بیهقی، یکی از دانشمندان اهل سنت، درباره تبیین این حدیث می نویسد: اگر سجده بر لباس متصل به بدن، جایز بود،‌ قطعاً این کار، آسان تر از خنک کردن سنگ ریزها در کف دست و قرار دادن آنها برای سجده بود.(السنن الکبری، ج۲ ص ۱۰۶) خباب بن الارت می گوید: «به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از شدت حرارت زمین که پیشانی و دست ها را آزار می دهد، شکایت کردیم و او به شکایت ما پاسخ نگفت». (همان، ج ۲، ص ۱۰۶)
۳ ـ عالمان برجسته و عارفان اهل سنت نیز بر سجده بر خاک، تأکید کرده اند؛ چنان که امام محمدغزالی در کتاب «احیا العلوم» بر این مسئله، از روی ناآگاهی و تعصبات جاهلانه است و از نظر منابع فقهی و عالمان برجسته اهل سنت نیز سجده بر خاک، افضل است و اگر اشکالی هست، در این است که چرا بر خلاف سنت پیامبر(صلی الله علیه و آله) اهل سنت بر هر چیزی حتی فرش و ... سجده می کنند.
۴ ـ خاک باید پاک باشد و از همین روست که شیعیان، تکه ای گل خشک شده را برای اطمینان از پاکی تهیه می کنند و چه بسا که برای تبرک، آن را از خاک مبارک کربلا که شهادت گاه امام حسین(صلی الله علیه و آله) است، بر می گیرند؛ همان گونه که بعضی از صحابه، از سنگ ریزه های مکه برمی داشتند تا در سفر بر آنها سجده کنند.
۵ ـ اساس سجده، بریدن از دنیا و متعلقات آن و خضوع و خشوغ کامل در پیشگاه خداست و در روایت آمده است که انسان به خوردنیها و پوشیدنی های خود، تعلق بسیاری دارد؛‌ پس بر این گونه امور، سجده روا نیست و پیشانی بر خاک ساییدن، بیشترین فروتنی و تواضع و دوری جستن از مادیات و تعلقات دنیوی را در پی دارد.
۶ ـ مُهر، خود موضوعیت ندارد و در زمان پیامبر(صلی الله علیه و آله) تمام زمین مهر بوده است و پیشانی را بر روی زمین می گذاشتند. از این رو، بر اساس روایات معصومان (علیه السلام) سجده باید بر زمین و روییدنیهای زمین، غیر از خوردنیها و پوشیدنیها باشد و از نظر علمای شیعه نیز بر خاک زمین یا سنگ و امثال آن سجده کردن، کافی است. شیعیان، بر خاک، زمین، سنگ ریزه، تخته سنگ و دیگر اجزای زمین و روییدنیهای آن مانند حصیر، سجده می کنند و نه بر فرش، پارچه، چیزهای خوردنی و زینتی و این، برگرفته از روایات بسیاری است که در کتاب های شیعه و سنی نقل شده اند.
۷ ـ سنگ و خاک، «مسجود علیه» است و نه «مسجود له» یعنی «بر» خاک و سنگ، سجده می شود و «به» آن سجده نمی شود. دقت در این نکته، پاسخ به کسانی است که شبهه پرستش مهر توسط شیعه را بر زبان جاری می سازند! (سبحانی، منشور عقاید امامیه، ص ۲۷۱؛‌الحقیقه کما هی ، ص ۳۸)
۸ ـ سجده، آخر خضوع و فروتنی است و این، با سجده کردن بر سجاده، فرش، پارچه و زینتی های گران قیمت، به دست نمی آید. سجده بر خاک و یا قطعه ای از زمین، نشان از سجده برای خداست و این بر خاک ساییدن پیشانی، نوعی خضوع در پیشگاه پروردگار تلقی می شو. نهادن پیشانی بر زمین و سجده کردن بر خاک، مناسب ترین حالت سجده در برابر خداست و بیشترین فروتنی و تواضع در پیشگاه معبود را در خود دارد و این کار، انسان را به یاد ریشه و اصل او، یعنی خاک می اندازد. خدای تعالی می فرماید: «منها خلقناکم و فیها نعیدکم و منها نخرجکم تاره اخری»؛ (طه، آیه ۵۵) از (خاک) شما را آفریدیم و بدان بازتان می گردانیم و بار دیگر از آن بیرون می آوریمتان». هشام از حضرت امام صادق(علیه السلام) پرسید: مرا آگاه ساز که بر چه سجده رواست و بر چه ناروا؟ امام(علیه السلام) فرمود: سجده،‌تنها بر زمین و آن چه از آن می روید، جایز است؛ جز آن چه که پوشیدنی و خوردنی است. باز پرسید: فدایت شوم؛‌ فلسفه آن چیست؟ امام(علیه السلام) فرمود: زیرا سجده خضوع در پیشگاه خداوند عزوجل است. پس نشاید که بر پوشیدنی و خوردنی، انجام گیرد؛ زیرا دنیاگرایان، بنده خوردنی ها و پوشیدنی هایند و سجده گر در سجده اش، خدا را پرستش می کند و نشاید که پیشانی خود را بر معبود دنیاگرایان ـ که فریفته فریبایی آنند ـ بساید. (وسایل الشیعه، ج ۵ ، ص ۳۴۳، ح ۶۷۴۰)

تاریخچه استفاده از مهر:
مهر در لغت به معنای، نشان، امضاء، اثر انگشت، ختم نمودن، وسیله‌ای فلز، سنگی، پلاستیکی و ... که برای گذاشتن اثر به کار می‌رود؛ آمده است. مهر نماز که برگرفته از معنای لغوی آن است، و به معنای علامت و نشانه و نموداری از زمین (خاک پاک به هم چسبیده، سنگ صاف، گل پاک و خشک شده) است که به شکل‌های مکعب مربع، مستطیل، دائره، چند ضلعی و اکثراً از تربت کربلای امام حسین ـ علیه السّلام ـ ساخته می‌شود)
دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، جلد (مو ـ موفق) ص ۱۸۹).
فرزند عمر، خلیفة دوم می‌گوید: در یک شب بارانی برای نماز صبح به مسجد رفتیم، یک نفر که در مسیرش سنگ ریزه بوده، سنگ مناسبی را برای نماز برداشت، پارچه‌ای را پهن کرده و سنگ را بر روی آن گذاشت و نماز می‌خواند، پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ ایشان را دیدند و فرمودند: چه کار قشنگ و خوبی است. (عطائی اصفهانی، ص ۳۸ و ۳۹) می‌گویند این اولین سجاده و مهر در اسلام است.
حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ با خاک تسبیح درست کرده و با آن ذکر می‌گفتند، تا اینکه در سال دوم هجری در جنگ احد، عموی پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ حضرت حمزه ـ سلام الله علیه ـ شهید شدند و ملقب به سید الشهداء گردیدند، پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ برای نشان دادن عظمت این شهید، از خاک قبرشان برداشته و با خود به مدینه آوردند؛ حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ نیز از خاک قبر حضرت حمزه ـ سلام الله علیه ـ برداشته و با آن تسبیح برای ذکر و مهر برای نماز خواندن ساخت، اهل مدینه به تبعیت از ایشان مهر ساخته و با آن نماز می‌خواندند. (عرفانیان، ص ۶۷ ـ ۶۴. ) این سنت بین مسلمانان وجود داشت، هنگامی که به مسافرتی می‌رفتند، از خاک مدینه برای خود مهری می‌ساختند و می‌بردند تا با آن نماز بخوانند. (عطائی اصفهانی، صص ۶۹ ـ ۶۷) تا اینکه در سال ۶۱ ق امام حسین ـ علیه السّلام ـ در کربلا به شهادت رسیدند. امام سجاد ـ علیه السّلام ـ از خاک کربلا تسبیح درست کردند و با آن ذکر می‌گفتند و مهر ساختند و با آن نماز می‌خواندند، ائمه بعد ـ علیهم السّلام ـ هم از ایشان تبعیت نمودند و شیعیان به تبعیت از ائمه خود از مهر کربلا استفاده می‌کردند که کم کم به شعار و سنت شیعیان تبدیل شد. (عرفانیان، ص ۶۶ ـ ۴۶)
امام صادق(ع) دستمال زردی داشت که در آن تربت حضرت سید الشهداء(ع) بود وقت نماز که می شد همان تربت را موضع سجودش می ریخت و بر آن سجده می کرد و می فرمودند سجده بر تربت امام حسین(ع) حجاب های هفتگانه را کنار می زند و ایشان جز به تربت سید الشهداء علیه السلام سجده نمی کرد. (منتخب التواریخ ص ۲۹۸، بحار الانوار، ج ۸۳، ص ۱۵۳ و ۳۳۴، بحار الانوار، ج ۸۲، ص ۱۵۸، حدیث ۲۵)
مهر خاک مدینه و کربلا در بین شیعیان رایج بود، ولی کم کم آن را به خاک قبر ائمه دیگر ـ علیهم السّلام ـ سرایت دادند تا برای نماز به خاک پاک به راحتی دسترسی داشته باشند. در نتیجه استفاده از مهر و خاک از زمان خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بوده است ولی متاسفانه به علت تعصبات و مخالف با اهل بیت (علیه السلام) این روش پیامبر هم مانند بسیاری دیگر از سنتهای او تحریف شده است و تنها شیعیان هستند که پایبند به این سنت ها باقی مانده اند.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.