سکوت مقابل ظلم -عفو و گذشت ۱۳۹۰/۱۱/۲۶ - ۱۷۴۱ بازدید

میشه توضیح بدهید که فرق گذشت که سفارش شده با سکوت در برابرظالم که نهی شده چیست؟

عفو و گذشت از نظر عقل و شریعت وحیانی , امری ارزشی و هنجار و رفتاری پسندیده ونیکو است . خداوند در آیات بسیاری بر ارزشمندی عفو و گذشت , تأکید کرده است و از صاحبان حق خواسته است که بر خلاف حق و حقوق خویش از باب انسانیت از خطا و اشتباه دیگری درگذرند و رفتار نا درست دیگران را نادیده بگیرند .خداوند در قرآن کریم می فرماید :« و لا تستوی الحسنة و لا السیئة ادفع بالتی هی احسن - هرگز نیکی و بدی در جهان , یکسان نیست ؛ همیشه بدی خلق را به بهترین عمل ( که نیکی است ) پاداش ده» (سوره فصلت :34)انسان در اثر عفو و گذشت به آرامش خاصی دست می یابد که نمی توان آن را از راهی دیگر کسب کرد . آسایش روانی انسان در این است که او به جز مواردی که حقی از دیگران ضایع می شود و یا به گستاخی بیشتر ظالمان می انجامد ، روش مسالمت و مدارا با دیگران را در پیش گیرد .
با توجه به نقش مهم عفو و گذشت در زندگی ، امام سجاد (ع) در رساله حقوق درباره حق کسی که به انسان بدی کرده ، می فرماید : « اما حق کسیکه به خاطر گفتار یا رفتارش ؛سبب نکبت و گرفتاری تو شده است، آن است که اگر از روی عمد و آگاهی به تو ضرر رسانیده است، بهتر آن است که او را ببخشی زیرا عفو موجب می شود که از این کار در آینده دست بر دارد و با خلق خدا مؤدبانه و بدون آزار برخورد نماید ... و خداوند عزوجل فرمود : اگر کیفر دادید، به همان اندازه باشد که زخم خوردید، و اگر صبر کنید و بگذرید ،)که گذشت) برای صابران بهتر است ...این در صورتی است که عمدی در کار باشد .اما اگر ضرری که به تو رسیده است غیر عمدی بوده باشد؛از ستم بر او به نیت انتقام پرهیز کن تا ضرر عمدی به کسی که از روی خطا مرتکب عملی شده است، نرسانی . بلکه با او به رفق و مدارا رفتار کن؛ و خطایش را با مهربانی و لطفی کـه در توان داری پاسخ بده ؛ و قوتی نیست، مگر به خداوند متعال »
از این رو بزرگان دین گفته اند که در عفو و گذشت لذتی است که در انتقام نیست .
کسی که از خطای دیگری می گذرد , رحمت و مهر الهی را به سوی خویش جلب می کند .خداوند متعال می فرماید:« و لیعفوا ولیصفحوا الا تحبون ان یغفر الله لکم - با خلق , عفو و صفح پیشه کنند و از بدیها در گذرند آیا دوست نمی دارید که خدا هم در حق شما مغفرت و احسان فرماید ؟»(نور:22)
موارد عفو و گذشت ممدوح:
1- گذشت در هنگام قدرت
کسی که کریم النفس است به هنگام قدرت , می بخشد .
امیر المؤمنین ( علیه السلام ) می فرمایند :« اولی الناس بالعفو اقدرهم علی العقوبه- سزاوارترین مردم به عفو کردن , تواناترین آنها به هنگام کیفر دادن است .»(نهج البلاغه ،ح،52)
هنر این است که انسان در هنگام کسب قدرت و توانایی غلبه بر خصم , عفو کند در غیر این صورت، کسی که نا توان است و قدرتی ندارد اگر از روی ترس و عجز انتقام نگیرد , هنر نکرده است .
2- در گذشتن از خطاهای همسر و فرزندان
خداوند در قرآن کریم می فرماید :« یا ایها الذین امنوا ان من ازواجکم و اولادکم عدوا ً لکم فاحذروهم و ان تعفوا و تصفحوا و تغفروا فان الله غفور رحیم - ای اهل ایمان ( بدانید که ) زنان و فرزندان شما برخی دشمن شما هستند از آنان حذر کنید و اگر از آنان عفو و آمرزش و چشم پوشی کنید خدا هم ( در حق شما ) بسیار آمرزنده و مهربانست» (تغابن:14) البته آیه، همسر و فرزندان را بعنوان مصداق بیان کرده و چه بسا این عفو می تواند عمومیت داشته باشد .
3- گذشت از وامداران تنگدست
کسی که مقروض است و توانایی پرداخت قرض خویش را ندارد باید به او مهلت پرداخت داد و اگر طلبکار , قرض او را ببخشد بهتر است . خداوند تعالی می فرمایند : «و ان کان ذو عسرة فنظرة الی میسرة و ان تصدقوا خیر لکم --- اگر ( از کسی طلبکار هستید ) تنگدست شود به او مهلت دهید تا توانگر گردد و اگر در هنگام تنگدستی صدقه ببخشید ( قرض او را ببخشید ) برای شما بهتر است .»( سوره بقره:280)
4- عفو از قصاص
دین اسلام دین عفو و بخشش و رحمت است ؛ لذا حتی در جایی که کسی مرتکب قتل شده نیز سفارش به عفو و گذشت می کند.خداوند می فرماید :« فمن عفی له من اخیه شی ء فاتباع بالمعروف و اداء الیه باحسان , ذلک تخفیف من ربکم و رحمة--- و چون صاحب خون از قاتل , که برادر دینی اوست بخواهد درگذرد , بدون دیه یا بگرفتن دیه کاریست نیکو , پس دیه را قاتل در کمال رضا و خشنودی ادا کند ؛ در این حکم تخفیف و آسانی امر قصاص و رحمت خداوندی است.»(بقره،178)
بطور حتم و مسلم این دستور به گذشت , مربوط به کسانی است که قتل و خونریزی عادت آنها نگشته بلکه از روی جهل و تغافل و عدم تسلط بر قوه ی غضب , مرتکب قتل شده و نادم و پشیمانند .
5- بازگشت دادن شخص به جبران خطا
گاه عده ای از روی نادانی از در دشمنی با انسان وارد می شوند و تنها کافی است مدتی با حسن رفتار با آنان برخورد شود , چه بسا دشمنی آنها تبدیل به دوستی صمیمانه گردد .
خداوند می فرماید:«ادفع بالتی هی احسن فاذا الذی بینک و بینه عداوة کانه ولی حمیم- بدی خلق را با بهترین عمل , پاداش ده تا همانکس که گویی با تو بر سر دشمنی است دوست صمیمی تو گردد .»( سوره ی فصلت: 34)
موارد ذکر شده از جمله مواردی است که عفو و گذشت در آن نیکوست و در اسلام به آن سفارش شده، اما در همه جاعفو وگذشت جایز نمی باشد، و در اسلام به مقابله با آن پرداخته شده، و از هر گونه سکوت در برابر آن ظلم ها نهی شده است .
موارد ی از عدم جواز گذشت:
1- صحنه ی جنگ
جبهه ی جنگ و مبارزه ی با دشمن , جایی برای عفو ودلسوزی نیست بلکه صحنه , صحنه ی مبارزه و دفاع از اسلام و حقوق ملت و حفظ اراضی مسلمین است و بخشش در چنین جایی جز جهل و خودکشی نیست.
2- ظلم کنندگان به حقوق ملتها
سردمداران کفر و استکبار و کسانی که خون ملتها را به ناحق می ریزند و حقوق حقه ی آنها را ضایع می کنند , هیچ جای گذشتی در حق آنها وجود ندارد بلکه باید با همه ی توان به مبارزه بر علیه آنها برخاست و ظلمشان را برچید .
3- حق الناس و حقوق اجتماعی
در جایی که به حقوق مردم تعدی می شود و حقی از جامعه ضایع می گردد , عفو و گذشت معنا ندارد ؛ تا جایی که حتی از کوچکترین خلاف هم نباید گذشت . تجاوز به عنف , احتکار مواد مورد نیاز مردم , گران فروشی ... حتی عبور از چراغ قرمز , از مصادیق این قسم می باشد .
4- جسور شدن ظالم
گاه بخشش مکرر کسی که در حق ما ظلم کرده , موجب جسارت و عدم تنبه او می شود . در این صورت نه تنها عفو و بخشش , مؤثر نیست بلکه اثری سوء بر روی ظالم می گذارد ؛ لذا به خاطر جلوگیری از هلاکت بیشتر ظلم کننده , نباید او را بخشید و باید او را به طریقی مناسب تنبیه کرد .
بطور کلی یکی از مهمترین دلایل عفو , بازسازی رفتاری و نوعی بازگشت دادن و بازپروری شخص , به پیش از خطاست . پس هر گاه این امر حاصل نشود یا در اثر عفو و بخشش , در حقوق افراد جامعه , خلل و تزلزلی پیش آید دیگر جایی برای گذشت نیست .
در نتیجه فرق گذشت با سکوت در برابر ظلم، در این است که ؛ عفوی که اسلام به آن سفارش کرده، موجب رشد و ترقی گذشت کننده و اصلاح ظالم می شود. ولی سکوتِ در برابر ظلم، که اسلام از آن نهی فرموده و تن دادن در برابر آن را برای مسلمان جایز ندانسته؛ این خصوصیتِ مثبتِ ذکر شده، را ندارد، بلکه موجب ذلت مظلوم و گستاخی ستمگر در ادامه دادن به ظلم خود می شود.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.