سهم الارث زن از زمین ۱۳۹۱/۰۸/۰۱ - ۸۳۲۹ بازدید

چرا برخی فقها فتوا داده اند که زوجه از زمین ارث نمی برد ؟ آیا در قوانین جمهوری اسلامی ایران نیز بر اساس این فتوا عمل می شود؟

در پاسخ به این سوال عنایت به نکات زیر حایز اهمیت است:
الف) فتوای مشهورمشهور و معروف بین فقهای امامیه این است که زوجه از زمین، خواه خالی و بدون ساختمان کشت و زرع و یا زمین خانه، مسکن، باغ و مزرعه باشد، نه از عین و نه ازقیمت آن ارث نمی برد. از عین ساختمان،‌ آلات،‌ ادوات و مصالح به کار رفته در آن و از عین درخت نیز بهره ای نخواهد داشت ولی از قیمت آنها مطابق سهمش به او داده می شود؛ از سایر اموال منقول نیز سهم خود را می برد. مستند و دلیل این قول، روایاتی است حسن که فضلای پنچگانه: زراره، بکیر، فضیل، برید و محمدبن مسلم از امام باقر و امام صادق(ع) نقل کرده اند که در اکثر آن روایات این مضمون وجود دارد که زوجه از زمین مطلقا ارث نمی برد و از ساختمان و آن چه در زمین بنا شده و ثابت است،‌ قیمت آن را می برد. از باب نمونه زراره و محمدبن مسلم از امام صادق(ع) نقل می کنند که فرمود: « زن ها از زمین خانه ارث نمی برند بلکه ساختمان و آجرها(مصالح به کار رفته در ساختمان) قیمت شود و یک هشتم یا یک چهارم سهم زن از قیمت داده می شود و این بدان جهت است که مبادا زن ازدواج کند و میراث صاحبان ارث را بر آنها تباه سازد.»(وسایل الشیعه، ج۱۷، ابواب میراث زوجه، باب۶، ح۱۳).
ب) فلسفه و یا حکمت این حکمفلسفه یا حکمت این محرومیت زوجه از ارث بردن زمین و اعیانی ساختمان در اخبار منقوله و کلمات فقها، نیز ذکر شده است؛ به طوری که شهید ثانی در رساله میراث زوجه خود یک عنوان را به حکمت حرمان زوجه اختصاص داده است. علل و حکمتی که در بعضی از این اخبار و کلمات بزرگان آمده این است که زوجه از راه نسب، ارث نمی برد و از خارج خانواده شوهر وارد شده است و پس از فوت شوهر، چه بسا ممکن است با دیگری ازدواج و ارث بردن او از زمین و خانه باعث می شود که فرد بیگانه ای را بر خانه و ملک خانواده شوهر اولش مسلط نماید، و موجب نارضایتی خانواده شوهر و به زحمت افتادن آنها و گاه باعث فتنه و فساد گردد. بنابراین، حکمت الهی اقتضا کرده زوجه را از زمین و ساختمان ممنوع و برای جبران آن قیمت ساختمان را به او بدهند.(ر.ک: محقق حلی، شهید ثانی، ارث،‌ ترجمه ابوالحسن محمدی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی،‌ چاپ اول ۱۳۶۹، ص۱۴۵) همان گونه که ذکر شد این توجیه در چندین روایت آمده است از جمله روایت محمدبن مسلم است: امام صادق(ع) فرمود: « زن از آجر(مصالح ساختمانی) ارث می برد ولی از رباع(زمین) چیزی نمی برد. روای می گوید: گفتم چگونه از فرع ارث می برد ولی از زمین نمی برد؟ فرمود زن نسبت و خویشاوندی با خانواده مرد ندارد و بر آنها وارد شده، از فرع ارث می برد و از اصل ارث نمی برد تا به واسطه او کسی بر این خانواده وارد نشود.(وسایل الشیعه، پیشین حدیث۱۰)
ج) نظریه فقهای معاصردر این مورد بین فقهاء اختلاف است[توضیح المسائل (المحشى للإمام الخمینی)، ج ۲ ،ص ۸۹۸ ]، عده ای قائل اند که زن از عرصه (زمین) ارث نمی برد، اما نظر آیت الله خامنه ای این است که زن اگر چه از اصل زمین ارث نمی برد، ولی از قیمت آن ارث می برد. در این زمینه سؤال همراه با جواب آن از دفتر معظم له ارایه می شود.
س: در باب ارث زوجه از قیمت زمین دو فتوى بین فقهاى عظام وجود دارد و شنیده‌ایم که نظر مبارک حضرت عالى این است که زوجه از قیمت زمین ارث مى‌برد. خواهشمند است بفرمایید آیا در این مسأله بین این که زوجه از میّت، صاحب فرزند باشد یا خیر تفاوتى وجود دارد؟
جواب) زوجه خواه داراى فرزند از شوهرش باشد یا نباشد از قیمت زمین خواه زمین خانه یا مغازه یا زمین باغ یا مزرعه باشد ارث مى‌برد. امروزه این فتوا در محاکم قضایی مبنای عمل است.
د) قانون موضوعه
باتوجه به فتوای مقام معظم رهبری، طرح ارث برای زنان از اموال غیرمنقول شوهر که در ماه‌های آخری مجلس هفتم مطرح شده بود و تصویب نهایی آن بنا به دلایلی مسکوت مانده بود، سرانجام ، نمایندگان مجلس هشتم تصویب کردند زنان از یک هشتم از قیمت اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث ببرند. تا پیش از این و طبق قانون مدنی ایران زنان فقط به میزان یک هشتم و آن هم از اعیانی(درخت و منزل) ارث می‌بردند و هیچ سهمی از عرصه(زمین) نداشتند.
و این مسئله با موج مختلفی از اظهارنظرهای گوناگون روبه‌رو شد. در این زمینه، آیت‌الله سبحانی در نامه‌ای به لاریجانی درباره تصویب قانون ارث بردن زن از زمین، در مجلس شورای اسلامی تذکراتی را مطرح کردند که قسمتی از آن نامه به این شرح می‌باشد:
«حضور همه نمایندگان، مصدّع می‌شود در اخبار شنیدیم که درباره ارث زن از زمین، قانونی به تصویب نمایندگان رسیده است. اینجانب در مصوّبه و محتوای قانون، سخنی نمی‌گویم، ولی نظر شریف نمایندگان را به نکته‌ای دیگر جلب می‌کنم و آن این‌که قانون‌گذاری دو مرحله دارد: تبیین حکم شرع از کتاب و سنت، و این برعهده فقیهان اسلام است. تصویب قوانینی در مسائل اجتماعی و اقتصادی و سیاسی در حدود قوانین شرع، که این وظیفه نمایندگان است.
تحدید ارث زوجه از مسائل شرعی است که باید در آن، فقیهان اسلام نظر دهند، آنگاه مجلس برای اجرای این حکم، برنامه‌ریزی کند. همان‌طوری که تفکیک قوای سه‌گانه از اصول اساسی ما است، تفکیک این دو قلمرو نیز چنین است و آنچه که بر عهده مراجع تقلید گذارده شده، غیر از وظیفه‌ای است که بر عهده نمایندگان است.»
علی لاریجانی در پاسخ به نامه آیت‌الله سبحانی نوشت: مجلس درباره ارث بردن زن از زمین عین فتوای مقام معظم رهبری را تصویب کرد که متن نامه به این شرح است: حضور محترم حضرت آیت‌الله سبحانی (دام توفیقه) با عرض سلام و ارادت، آرزوی سلامت و توفیق خدمت به اسلام عزیز را از خداوند متعال برای آن وجود شریف مسألت دارم.
ضمن تشکر از توجه آن جناب به روند امور در مجلس شورای اسلامی به استحضار می‌رساند که شورای محترم نگهبان در مورد موضوع ارث زن از زمین از محضر مبارک مقام معظم رهبری استفتاء نموده و مجلس شورای اسلامی عین فتوای معظم‌له را به صورت قانون تصویب کرده است.
با اصلاح موارد ابهامی، این طرح در صحن علنی مجلس مطرح شد و نمایندگان مجلس در جلسه علنی تصویب کردند؛ «زوج از تمام اموال زوجه ارث ببرد و زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج، یک هشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث می‌برد. همچنین در صورتی که زوج، هیچ فرزندی نداشته باشد، سهم زوجه یک چهارم از کلیه اموال به ترتیب فوق است.» نمایندگان با اصلاح ماده ۹۴۸ مصوب کردند؛ « هرگاه ورثه از ادای قیمت امتناع کنند زن می‌تواند حق خود را از عین اموال استیفا کند» آنان همچنین ماده ۹۴۷ این قانون را حذف کردند. اصلاحیه قانون ارث برای زنان از اموال غیرمنقول شوهر با ۱۶۹ رأی موافق، دو رأی مخالف و هفت رأی ممتنع از ۲۲۱ نماینده حاضر و با استناد به فتاوی مقام رهبری و دیگر فقها و مراجع تقلید به تصویب رسید.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
ایا زن بعداز فوت شوهر پولی که دربانک هست ارث میبرد
پرسمان
سلام علیکم، اگر میت فرزند داشته باشد زن از کل ترکه میت حتی ان پولی که در بانک دارد فقط یک هشتم ان را ارث می برد و اگر هیچ فرزند ی حتی از زن دیگر نداشته باشد یک چهارم از کل مال شوهر به زن می رسد

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.