سوره های مدنی و مکی ۱۳۹۱/۷/۱۹ - ۶۱ بازدید

اصولا آیات نورانی قرآن در طول ۲۳ سال نبوت حضرت محمد(ص ) و متناسب با نیازها و اوضاع مختلف فرهنکی و اجتماعی و سیاسی و... نازل شده است. وقوع رخدادهای مختلف و پدیده های متفاوت، نزول آیه ای مخصوص خود را می طلبید.
اصولا آیات نورانی قرآن در طول ۲۳ سال نبوت حضرت محمد(ص ) و متناسب با نیازها و اوضاع مختلف فرهنکی و اجتماعی و سیاسی و... نازل شده است. وقوع رخدادهای مختلف و پدیده های متفاوت، نزول آیه ای مخصوص خود را می طلبید. به همین دلیل برخی ایات در مکه معظمه و برخی در مدینه منوره نازل شده است.
علت این که بعضی از آیات سوره های قرآن مکی و بعضی از آن مدنی است این است که تعدادی از آیات آن سوره در مکه بر پیامبر اسلام(ص) نازل شده و تعدادی از آیات همان سوره زمانی که پیامبر(ص) در شهر مدینه بودند بر ایشان نازل شده است به همین خاطر بعضی از سوره های قرآن هم مدنی است و هم مکی.
به طور کلی آیات مربوط به اصول دین مثل توحید و معاد و نبوت در مکه نازل شده اند چون لازم بود تازه مسلمانان به خوبی با این اصول آشنا شوند و آنها را به خوبی درک کنند و آیات مربوط به حکومت و فروع دین و امور ریز و جزئی در مدینه منوره نازل شده اند.
برای آگاهی بیشتر ر.ک:
- ترجمه تلخیص التمهید، آیت الله معرفت
- درسنامه علوم قرآنی، حسین جوان آراسته
معیار و ملاک تشخیص سوره های مکی و مدنی
طبق آماری که از روایات ترتیب نزول به دست می آید، ۸۶ سوره مکی و ۲۸سوره مدنی است که در این گروه بندی سه معیار وجود دارد:.
۱ معیار زمان: بیش تر مفسرین معتقدند که معیار مکی یا مدنی بودن هجرت پیامبر اکرم (ص) از مکه به مدینه است هر سوره ای که پیش از هجرت نازل شده مکی و هر سوره ای که پس از هجرت نازل شده است مدنی به شمار می رود، خواه درمدینه نازل شده باشد خواه در سفرها و حتی در مکه در سفر حج یا عمره یا پس ازفتح، چون پس از هجرت بوده است، مدنی محسوب می شود ملاک هجرت نیزداخل شدن به مدینه است بنابراین آیاتی که پس از هجرت از مکه و پیش از ورود به مدینه، در راه بر پیامبر نازل شده است، مکی محسوب می شود مثلا آیه «ان الذی فرض علیک القرآن لرادک الی معاد»[۱۳] بر اساس این تعریف و ملاک که پس ازخروج از مکه در راه بر پیامبر نازل شده، مکی است.
۲. معیار مکان: هرچه در شهر مکه و پیرامون آن نازل شده مکی است و هرچه درمدینه و پیرامون آن نازل گردیده مدنی است، خواه پیش از هجرت یا پس از آن نازل شده باشد پس آن چه در غیر این دو منطقه نازل شده باشد نه مکی است و نه مدنی در این زمینه جلال الدین سیوطی روایتی آورده است که پیامبر(ص) فرمودند: «انزل فی ثلاثة امکنة: مکة و المدینة والشام» که طبق گفته ابن کثیر، مقصود از شام تبوک است.[۱۴]
۳. معیار خطاب: هر سوره ای که در آن، خطاب به مشرکان می باشد مکی و هرسوره ای که در آن خطاب به مؤمنان می باشد، مدنی است در این زمینه ازعبداللّه بن مسعود حدیثی آورده اند که گفته است: «هر سوره که (یا ایها الناس) در آن به کار رفته باشد، مکی است و هر سوره که (یا ایها الذین آمنوا) در آن به کار رفته باشدمدنی است».[۱۵] زیرا در مدینه غلبه با مؤمنان بوده و در مکه با مشرکان البته درسوره های مدنی مانند سوره بقره، «یا ایها الناس» به کار رفته که کلیت این معیار راخدشه دار می کند. برای تشخیص سوره های مکی و مدنی، ملاک هایی را مشخص کرده اند که هریک به تنهایی نمی تواند ملاک جامع و مانعی باشد بلکه این ملاک ها روی هم رفته تاحدودی تعیین کننده است به طور کلی ملاک ها و علایم برای تشخیص، عبارت است از: ۱) نص و خبر، ۲) علایم صوری و ظاهری، ۳) علایم محتوایی و معنوی علامه برهان الدین ابراهیم بن عمربن ابراهیم جعبری (متوفای ۷۳۲) می گوید: «برای شناخت مکی و مدنی دو راه وجود دارد: سماعی، که از راه نقل و روایت به دست می آید قیاسی، که از روی ضابطه تشخیص داده می شود» آن گونه که علقمة بن قیس (متوفای ۶۲) از عبداللّه بن مسعود روایت کرده است: «هر سوره ای که در آن (یا ایها الناس) آمده باشد یا لفظ (کلا) استعمال شده باشد یا در ابتدای آن حروف مقطع باشد ـ جز زهراوین (بقره و آل عمران) و نیز سوره رعد که بنا بر قولی مدنی است ـ یا در آن قصه آدم و ابلیس آمده باشد ـ جز سوره های طولانی ـ یاسوره ای که در آن سرگذشت انبیای سلف و امت های گذشته آمده باشد مکی است، و هر سوره ای که در آن از فریضه و تکالیف و حدود شرعی سخن گفته شده باشد، مدنی است».[۱۶] برخی خصوصیات دیگری برای شناخت سوره های مکی و مدنی ذکر کرده اندکه عبارت است از:
کوتاهی آیات درون یک سوره و نیز کوتاهی سوره، نوعا مکی بودن آن رامی رساند و بلندی آیه های یک سوره علاوه بر بلندی سوره نوعا مدنی بودن آن راثابت می کند.
[۱۳]. قصص ۲۸: ۸۵.
[۱۴]. الاتقان، ج۱، ص ۲۳.
[۱۵]. المستدرک، ج۳، ص ۱۸ ـ ۱۹.
[۱۶]. البرهان، ج۱، ص ۱۸۹.
سایت اندیشه قم (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، کد: ۱/۱۰۰۱۰۶۰۵۹)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.