شیوه عزاداری -نخل عزاداری ۱۳۸۶/۱۰/۲۰ - ۴۵۰۴ بازدید

نخل هایی که در محرم در اکثر شهر ها بلند میکنند نماد چیست؟ و آیا سند تاریخی دارد؟

حادثه عظیم عاشورا یادآور شهامت و پایمردی، شکوه، ستیز دایمی حق با باطل و ... است، تمامی انسان های آزاده و ره پویان طریق حقیقت، همه ساله با برپایی مراسم عزاداری، نوحه خوانی، سینه زنی، برافراشتن علم و ... این روز تاریخی را گرامی داشته و آن را ارج می نهند، تا پیوند خود را با آرمان های بلند امام حسین (ع) حفظ کرده و در مسیر عاشورا در حرکت باشند.
مراسم نخل گردانی که از آن به (نخل ماتم) نیز یاد می شود، که در برخی از شهرهای ایران اسلامی چون یزد، کاشان، نایین و نطنز در ایام محرم اجرا می گردد، سابقه دیرینه و کهن دارد. لغت نامه دهخدا در توصیف آن چنین نوشته است: «نخل حجله مانندی است که از چوب می سازند و با انواع شال های ابریشمین رنگارنگ و پارچه های قیمتی و آئینه و چراغ و ... آرایش می دهند و به گل و سبزه می آرایند و در روز عاشورا آن را به محلی که مراسم روضه خوانی برپاست می برند. بزرگی و سنگینی این نخل ها گاهی چنان است که چند صد نفر مرد قوی باید آن را از زمین بردارند و بر دوش گیرند و حمل کنند» (علی اکبر، دهخدا، لغت نامه، تهران، بهمن، 1341 هـ.ش، ج 47، ص 397).
و فرهنگ نظام در بیان وجه تسمیه آن چنین گفته است: «تابوت بزرگ و بلندی که بر آن خنجر و شمشیر و پارچه های قیمتی و آینه ها بسته است و روز عاشورا به عنوان تابوت امام حسین (ع) حرکت داده می شود و چون شبیه به درخت خرما می شود، نخل گفته شده است» (همان).
سابقه پیدایش این مراسم:
با توجه به این که این برنامه، منبع روائی و حدیثی نداشته و دستور خاصی در کتب مقاتل موجود نیست، درباره پیدایش آن اظهار نظرهای مختلف ابراز شده است:
1. برخی از نویسندگان با اشاره به تابوتی که در زمان حضرت موسی (ع) موجود بود و به آن «صندوق عهد» می گفتند، و قوم حضرت موسی (ع) از آن نگهداری نموده و آن را وسیله پیروزی خود می دانستند، چنین نتیجه می گیرند: «احترام به تابوت و نخل در میان اقوام و پیروان آئین های دیگر بوده است و در بین شیعیان محتملا از قرن چهاردهم هجرت، سنت نخل و نخل بندی پدید آمد و رفته رفته وسیله مورد احترام مردم قرار گرفت و حرکت آن در اثر نواحی ایران، جزء رسومات ایام محرم شد» (غلامرضا، گلی زواره، تحقیقی درباره نخل ماتم، روزنامه اطلاعات، 7 شهریور، 1370).
2. سابقه پیدایش نخل به قبل از اسلام و زمان ساسانیان می رسد، زیرا هنگامی که خسرو پرویز به دست شیرویه کشته شد، تابوت بزرگ و زینت داده شده را برایش تدارک دیدند.
3. حرکت نخل ویژه آئین های مربوط به سوگ سیاوش است که در سنت های شیعیان راه یافته است (روزنامه اطلاعات، 4/2/81، نگاهی به پیشینه نخل گردانی در ایران).
4. نخل نوعی زینت شده عمادی است که در گذشته رسم بود برای بزرگان قوم حمل می نمودند.
5. مراسم مربوط به نخل در بین هندیان مرسوم بوده، که بعدا در میان شیعیان متداول شده است.
فلسفه نخل گردانی:
همان گونه که گذشت این عمل ریشه اسلامی ندارد و قدر مسلم این که از سایر فرهنگ ها اقتباس شده است، و لذا در خصوص فلسفه آن عقایدی مختلف مطرح شده است که به برخی از آنها اشاره می شود:
1. نخل به خیام امام حسین (ع) اشاره دارد و می خواهد خاطره خیمه های حرم آن امام (ع) را در کربلا تجسم سازد.
2. نخل یاد آور گهواره جوانان اهل بهشت، یعنی حضرت امام حسن (ع) و حضرت امام حسین (ع) می باشد و چون مقام صاحبان گهواره عظیم است نخل را بزرگ ساخته اند.
3. چون بدن مطهر سالار شهیدان کربلا را بدون تشییع به خاک سپرده اند، شیعیان همه ساله به جبران آن، این رسم را تکرار می کنند و به خاطر این که آن حضرت (ع) بزرگوار است، تابوتش را بزرگ در نظر گرفته اند و حجیم بودن نخل بیانگر عظمت صاحبش است (بیشتر مطالب از مقاله تحقیقی درباره نخل ماتم، از غلامرضا گلی زواره، منعکس در روزنامه اطالاعات 7 شهریور 1370 نقل شده است).
بنابراین مراسم نخل گردانی، که به عنوان سنت در برخی از شهرها متداول شده است، و مردم به عنوان سمبل عزاداری حسینی آن را مورد تجلیل و اکرام قرار داده و می گردانند، خواستگاه روائی ندارد، و لذا شایسته است که به جای انجام این گونه مراسم، بیشتر به فرهنگ عاشورا و اهداف والای امام حسین (ع) که برایند آن امر به معروف ونهی از منکر و پاسداری از ارزشها و آموزههای اسلامی است، توجه گردد.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.