عشق در عرفان -عشق به غیر خدا -عشق به همسر -عشق به والدین ۱۳۹۰/۰۸/۱۴ - ۵۷۵ بازدید

در عرفان اسلامی گاهی اوقات ترویج می شود که انسان از هر چه غیر خداست دست بکشد و تنها عشق به خداوند را در دل نگه دارد. آیا این درست است؟ (این موضوع در ماجرای قربانی کردن حضرت اسماعیل دیده می شود) اگر این گونه باشد پس انسان باید از دوست داشتن همسر، فرزندان، والدین و غیره که از لحاظ اخلاقی ارزشمندند دست بکشد و تنها به خدا دل ببندد در حالی که این امر ناممکن نیز هست؟

پرسشگر گرامی در پاسخ شما محتاج به بیان اقسام عشق در عرفان اسلامی هستیم؛ عارفان حقیقی در عرفان اسلامی برای عشق سه مرحله قائل هستند؛ عشق حقیقی، عشق مجازی و عشق دروغین؛ که دو عشق آخر اصلی و اصیل نیستند و مهمتر این که نامگذاری عشق بر عشق دروغین نیز خیانت به محتوا و عمق این واژه پاک می‌باشد. عشق حقیقی عشق به خداوند و خالق جهان هستی می‌باشد. و با توجه به این که عرفا قائل به یک وجود حقیقی در جهان هستند و آن هم خداوند است به عشق این تنها وجود حقیقی، عشق حقیقی گفته می‌شود.
از آنجا که جهان هستی و از جمله انسان ها، در عرفان اسلامی دارای وجود حقیقی نبوده و به عنوان مظهر و تجلی صفات تنها وجود حقیقی و آیات و نشانه آن به شمار می‌آیند؛ عرفا عشق به مظاهر و آفریده‌های او را «عشق مجازی» و در طول عشق به پروردگار که «عشق حقیقی» هستند می‌دانند. عشق مجازی به مانند پل و مسیری برای رسیدن به عشق حقیقی می‌باشد. عشق مجازی ریشه در عشق حقیقی دارد؛ زیرا عشق ما بر معشوق راستین متمرکز است و به هر آن چه که از او است و بوی او را می‌دهد آیت او است، عشق می‌ورزیم. عشق مجازی عشق به نمودهای آن وجود حقیقی می‌باشد؛ از این رو توقف و ماندگاری در این عشق، هر چند بهتر از نداشتن عشق است؛ ولی نتایج عشق حقیقی و راستین را ندارد.
به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست.(سعدی)
در روایتی آمده است که نوجوانی که هنوز به سن بلوغ نرسیده بود، به پیامبر (ص) سلام کرد و از خوشحالی دیدن ایشان، چهره است گشاده شد و لبخند زد. حضرت به او فرمود: ای جوان مرا دوست داری؟ گفت: ای رسول خدا به خدا قسم آری. فرمود: همچون خودت؟ گفت: ای رسول خدا به خدا قسم بیشتر. فرمود: همچون پروردگارت؟ گفت: خدا را خدا را، ای رسول خدا این مقام نه برای تو است و نه دیگری. در حقیقت تو را برای دوستی خدا دوست می‌دارم. در این هنگام رسول خدا به همراهان خویش روی کرد و فرمود: این گونه باشید؛ خدا را به سبب احسان و نیکی اش به شما دوست بداریدو مرا برای دوستی خدا دوست بدارید.(ارشاد القلوب دیلمی،ص۱۶۱، ح۸۹۸)
در حسن رخ خوبان، پیدا همه او دیدم
در چشم نکورویان، زیبا همه او دیدم
در دیده هر عاشق، او بود همه لایق
ور نه زنظر وامق، عذرا همه او دیدم
دیدم همه پیش و پس، جز دوست ندیدم کس
او بود همه او بس، تنها همه او دیدم(عراقی)
گاهی از عشق مجازی به عشق اصغر نیز تعبیر می‌شود که همان عشق به انسان است؛ زیرا انسان مجموعه ای از لطایف عالم هستی و آیینه ای از صفات حق و راهنمای قلوب و معرفت باری تعالی است. بالاترین مصداق این عشق، عشق به امامان معصوم و انبیاء الهی می‌باشد که تجلی کامل صفات الهی در زمین هستند. گاه از این عشق به عشق اوسط هم تعبیر می‌شود که همان اشتیاق و محبت نسبت به همه اجزای عالم می‌باشند.
اما عشق دروغین و کاذب، دارای منشا جنسی و شهوانی بوده و در این عشق، عاشق به صورت ظاهری معشوق و رنگ و روی او متوجه است. این نوع عشق تنها موجب تسلط نفس اماره و تقویت آن و حکومت شهوت بر قوه عاقله و در نتیجه خاموش شدن نور عقل می‌شود.
عشق هایی کز پی رنگی بود
عشق نبود عاقبت ننگی بود
عشق دروغین جز طغیان و شهوت نیست، و افزایش و کاهش آن بیشتر به فعالیت های فیزیولوژیکی دستگاه تناسلی بستگی دارد که قهرا در سنین جوانی بیشتر بروز می‌نماید و با ازدیاد سن، کاهش می‌یابد.
عشق چون آینه ای است که در آن حالات و درجات استعداد هر عاشقی، نمودار می‌گردد. دوام عشق به دوام و پایداری معشوق وابسته است. عشق آب و رنگ و حس صوری چون ثبات ندارد، پایدار نیز نمی‌ماند.
حال اگر ملاک عرفانی عشق را در نظر بگیریم، عشق‌هایی که جنبه شهوانی و غیر شرعی ندارد و در آیات و روایات به آن تاکید شده مانند عشق به والدین، عالمان راستین، علم آموزی، دوستان صالح و ... در شمار عشق‌های مجازی قرار می‌گیرد و به منزله پلی برای رسیدن به عشق حقیقی می‌باشند. در نتیجه نه تنها عرفان اسلامی و حتی دستورات اسلامی چنین محبتی را منکوب و مذموم نمیداند بلکه به دلیل وجود چنین عشق هایی در طول عشق حقیقی، بر آن ها تاکید داشته و حمایت می‌کند به شرطی که عاشق در این عشق ها نمانده و عشق به این مصادیق را با هدف رسیدن به عشق حق انجام دهد. و از آن جا که بندگی شرط اول سیر وسلوک بوده و عاشق همواره گوش به فرمان فرامین معشوق خود می‌باشد و شریعت نیز به عنوان فرامین آن به شمار می‌رود بر هر عاشقی لازم است که عشق های مجازی خود را همساز با شریعت شکل دهد.
مثالی را که ذکر کرده اید در داستان حضرت اسماعیل (ع) نیز از جمله همین مصادیق است. و شاید بتوان گفت خداوند حضرت ابراهیم را در این عشق امتحان نمود که بر حضرت آشکار شود آیا عشق به اسماعیل پلی برای رسیدن به عشق حقیقی پروردگار بوده که در این صورت همانگونه که حضرت ابراهیم عمل کرد باید به امر خداوند که عشق حقیقی محسوب می‌شد دست به قربانی عشق مجازی بزند و حضرت نیز همین کار را کردند. در نتیجه چنین قضیه ای منافات با مساله بالا ندارد و ترتیب عشق حقیقی و مجازی را بر هم نمیزند.
عشق به همسر و والدین اگر مانع عشق خداوند نباشد, منافاتی با عشق خداوند ندارد و گاهی می تواند کمک کار باشد، زیرا آنها نیز بندگان خداوند هستند و خدای متعال در ایشان ظهور و بروز دارد و امر به مهربانی و دوستی دوستان خدا نموده است. عاشقم بر همه عالم که همه عالم از او است. عشق به مظاهر خدای متعال نیز به عشق به خود او باز می گردد و مستقل نیست.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.