علل اختلاف در تاریخ ولادت و وفات ائمه(ع) ۱۴۰۰/۰۴/۱۲ - ۱۳۱ بازدید

سلام علیکم، در تقویم شیعه خوانده بودم که تولد امام محمدتقی علیه السلام به قولی آخر ذیقعده و شهادت امام علی النقی علیه السلام به قولی سوم ماه رجب است، در عین حال که این دو روز روز شهادت این دو امام بزرگ وار است و تولد امام کاظم علیه السلام رو هم شنیده بودم که در جمادی الثانی بوده است حالا میخواستم ببینم این سه مطلبی که گفتم صحت داره یا نه؟

جواب اجمالی: در باره تاریخ ولادت و وفات و شهادت اختلاف است . در باره تاریخ ولادت و وفات و شهادت ائمه ع در منابع تاریخی اختلاف است و انتخاب قول صحیح سخت است و لذا تاریخ ولادت و وفات و شهادت بنا بر قول و اقوال و قول مشهور و غیر مشهور بیان می شود . ملاک قرار گرفتن نقل مشهور به معنی کنار گذاشته شدن سایر نقل‌ها و روایات نیست.
ذکر این تذکر ضروری است که :
در باره تاریخ ولادت یا شهادت ائمه(ع) آن چه که بیش از هر چیزی اهمیت دارد الگو گرفتن و توجه به سیره و روش زندگی ائمه است که می تواند ما را به سعادت برساند . نه دانستن تاریخ دقیق ولادت و یا شهادت ائمه ع .
اگرچه تولد ائمه(ع) هر روز که باشد مهم است، اما دور نبودن از سیره و روش زندگی ائمه(ع) و اکتفا نکردن صرف به برخی شعارها و برخی بزرگداشت ها مهم‌ترست، آن چیزی که ما را نجات می‌دهد معرفت امام(ع) و سرمشق و الگو قرار دادن آنها در زندگی روزمره است که متاسفانه امروزه بسیار کم رنگ شده است.
توضیح بیشتر :
برای تاریخ ولادت و وفات و شهادت این سه امام اختلاف وجود دارد .
امام محمد تقی ع ( امام جواد ع )
در ۱۹ماه رمضان و یا ۱۵ این ماه، در سال ۱۹۵ هجری قمری در مدینه متولد شد.
برخی ولادت آن حضرت را در دهم ماه رجب ذکر کرده اند و در آخر ماه ذی قعده سال ۲۲۰ به شهادت رسید همان و محل شهادت آن حضرت بغداد است.
امام علی النقی ع ( امام هادی(ع))
در ۱۵ ذی حجه سال ۲۱۲ در اطراف مدینه در محلی به نام صریا متولد شد.
در سال ۲۵۴ سوم رجب در سامرا به شهادت رسید.
امام موسی بن جعفر ع ( امام کاظم( ع))
در روز یکشنبه هفتم ماه صفر سال ۱۲۸ هجری قمری در محلی به نام ابواء در بین مکه و مدینه متولد شد.
در ۲۵ رجب سال ۱۸۳ در بغداد به شهادت رسید.
قول مشهور تاریخ ولادت و وفات و شهادت معصومین(ع)
1. حضرت محمدبن عبداله صلی اله علیه و آله در هفدهم ربیع الاول عام الفیل در مکه متولد شدند، منتهی الامال ج 1 چاپ هجرت ص43 و در بیست و هشتم صفر سال دهم هجری در مدینه وفات یافت همان ص195 در برخی روایات وفات آن حضرت در دوم ربیع الاول گزارش شده است همان و مجموعه نفیس چاپ اول بصیرتی ص4 و بر اساس برخی روایات آن حضرت در 28 صفر سال یازدهم هجری وفات یافته است مجموعه نفیس ص83.
2. حضرت علی علیه السلام روز جمعه سیزدهم ماه رجب سی‌ام عام الفیل در مکه در داخل کعبه متولد شد منتهی الامال ج1 ص273 مجموعه نفیسه ص88 و روز بیست و یکم ماه رمضان سال چهلم هجرت در کوفه در داخل مسجد به شهادت رسید منتهی الامال ج1 ص320 و مجموعه نفیسه ص92
3. حضرت فاطمه زهرا سلام اله‌علیها روز بیستم جمادی الاخره پنجم بعثت حضرت محمد صلی اله علیه و اله در مکه متولد شد منتهی الامال ج1 ص247 و مجموعه نفیسه ص97 و در سوم جمادی الاخره در مدینه به شهادت رسید همانها، ص259 و ص98 فاطمه زهرا سلام اله علیها در سال یازدهم هجری به شهادت رسیدند مجموعه نفیسه ص98
4. امام حسن علیه السلام در پانزدهم ماه رمضان سال سوم هجرت در مدینه متولد شد منتهی الامال ج1 ص411 و مجموعه نفیسه ص100 و در سال پنجاهم هجری 28 صفر در مدینه به شهادت رسید و در بقیع دفن شد منتهی الامال ج1 ص433 مجموعه نفیسه ص102
5. امام حسین علیه السلام در سوم شعبان سال چهارم هجری در مدینه متولد شد منتهی الامال ج1 ص522 و به نظر برخی در پنجم شعبان سال چهارم هجری متولد شده اند مجموعه نفیسه ص104 و در روز عاشورا سال 61 هجری قمری به شهادت رسید قاتلش عمربن سعد است و در کربلا مدفون گردید.
6. امام زین العابدین در پانزدهم جمادی الاولی سال 38 هجری قمری در مدینه متولد شد. منتهی الآمال، ج 2، ص 29 و مجموعه نفیسه، ص 112. و در سال 95 هجری قمری در مدینه به شهادت رسید و روز شهادت 12 محرم یا 18 محرم و یا 25 محرم و یا 25 محرم بود و در قبرستان بقیع دفن شد. منتهی الآمال، ج 2، ص 92.
7. امام محمد باقر (ع) روز دوشنبه سوم صفر یا اول رجب سال 57 هجری قمری در مدینه متولد شد منتهی الآمال، ج 2، ص 173. و روز دوشنبه هفتم ذی حجه سال 114 در مدینه به شهادت رسید. منتهی الآمال، ج 2، ص 226.
8. امام جعفر صادق (ع) روز دوشنبه هفدهم ربیع الاول سال هشتاد و سوم هیجری قمری در مدینه متولد شد منتهی الآمال، ج 2، ص 233 و مجموعه نفیسه، ص 119. و در 25 شوال سال 148 در مدینه به شهادت رسید و در بقیع دفن شد. منتهی الآمال، ج 233 و مجموعه نفیسه، ص 120
9. امام موسی بن جعفر علیه السلام در روز یکشنبه هفتم ماه صفر سال 128 هجری قمری در محلی به نام ابواء در بین مکه و مدینه متولد شد منتهی الآمال، ج 2، ص 335 و مجموعه نفیسه، ص 122 و در 25 رجب سال 183 در بغداد به شهادت رسید. منتهی الآمال، ج 3، ص 385
10. امام رضا(ع) در یازدهم ذی قعده سال 148 هجری قمری در مدینه متولد شد منتهی الآمال، ج 2، ص 455 و مجموعه نفیسه، ص 124. و در ماه صفر سال 203 در خراسان به شهادت رسید و در روز شهادت اخلاف هست. برخی 29 صفر، برخی 14 صفر، برخی 17 صفر و برخی 23 ذی قعده گفته اند. متنهی الآمال، ج 2، ص 547.
11. امام جواد(ع) در 19ماه رمضان و یا 15 این ماه، در سال 195 هجری قمری در مدینه متولد شد منتهی الآمال، ج 2، ص 571 و برخی ولادت آن حضرت را در دهم ماه رجب ذکر کرده اند همان و در آخر ماه ذی قعده سال 220 به شهادت رسید همان و محل شهادت آن حضرت بغداد است. مجموعه نفیسه، ص 129.
12. امام هادی(ع) در 15 ذی حجه سال 212 در اطراف مدینه در محلی به نام صریا متولد شد منتهی الآمال، ج 2، ص 641 و در سال 254 سوم رجب در سامرا به شهادت رسید. مجموعه نفیسه، ص 132 و منتهی الآمال، ج 2، ص 681.
13. امام حسن عسگری (ع) در سال 232 هجری قمری در ماه ربیع الثانی متولد شد و مشهور آن است که در هشتم ربیع الثانی به دنیا آمد. منتهی الآمال، ج 2، ص 701 و مجموعه نفیسه، ص 132. تولد آن حضرت در مدینه صورت گرفت مجموعه نفیسه، ص 132. و هشتم ربیع الاول سال 260 هجری قمری در سامرا به شهادت رسید مجموعه نفیسه، ص 134 و منتهی الآمال، ج 2، ص 732.
14. حضرت صاحب الامر در سال 255 هجری قمری در 15 شعبان در سامرا قبل از طلوع فجر متولد شد مجموعه نفیسه، ص 137 و منتهی الآمال، ج 2، ص 745.
آنچه که در اینجا آورده شده، مشهور بین علمای شیعه است و در مواردی از اینها، اختلاف هست و چنین نیست که همه این تاریخ ها مورد اتفاق علما باشد.
برای آگاهی بیشتر در باره تاریخ ولادت و وفات و شهادت ائمه ع به کتاب منتهی الآمال - شیخ عباس قمی مراجعه کنید
علت اختلاف در تاریخ ولادت و وفات و شهادت ائمه ع
اختلاف در تاریخ تولد و شهادت ائمه (ع) و وجود این اختلاف نظرها تنها درباره اهل بیت (ع) نیست بلکه در باره همگان اینچنین بوده است، چراکه آن زمان ثبت و ضبط تاریخ مربوط به ولادت و شهادت ائمه طبق کتابت و ثبت مکتوب نبوده، بلکه بیشتر به شکل شفاهی صورت می گرفت .
تعدد تاریخ ولادت و شهادت درباره برخی امامان بیشتر و برخی دیگر کمتر است، مثلا برای امام هادی (ع) 4 یا 5 نقل درباره سال شهادت ایشان وجود دارد.
در بحث اختلاف و تفاوت شهادت ها و ولادت های اهل بیت علیهم السلام دلایلی را می توان ذکر کرد:
- مکتوب نبودن وقایع و تاریخ ها و عدم وجود تاریخ مکتوب و وجود تاریخ شفاهی و اختلاف در نقل تاریخ شفاهی
- مظلومیت اهل بیت و عدم اهتمام جامعه و حاکمان و حکومت های اموی و عباسی در بیان تاریخ ولادت و وفات و شهادت اهل بیت ع
دولت بنی امیه،دولت بنی عباس اهل‌بیت را مقابل خودشان می‌دیدند و نمی خواستند به هیچ نحوی نشانه‌ای از اهل‌بیت باقی بماند. به همین جهت به هر شکلی در تلاش بودند که نام و نشان این‌ها در تاریخ گم شود.
- تحریف نیز عامل ایجاد تعدد در تاریخ ولادت و شهادت ائمه است.
- فقدان معرفت لازم در مورد اهل بیت و جایگان آن ها است. چرا که عدم معرفت لازم نسبت به اهل بیت، منجر می شود که برخوردی که در باب تاریخ ولادت و شهادت آن ها داشته اند همچون بقیه انسان ها بوده و خیلی بر این موضوع دقتی نداشتند.
- تصحیف و تفاوت قرائت املایی و تفاوت در استنساخ و نگارش.
آن زمان چون در زبان عربی بحث نقطه گذاری مطرح نبود، یکی از دلایل وجود تاریخ های متعدد درباره زمان ولادت و شهادت اهل بیت به عدم نقطه گذاری در این زبان بر می گردد
مثلاً در مورد حضرت زهرا سلام الله علیها مشهور و معروف است چون خط ها به شکلی بوده که منقوط نبوده و نقطه نداشته لذا مثلاً سبعین با تسعین اشتباه خوانده شده و همین باعث اختلاف این میشده که در بیان تاریخ ها اختلاف نظرهایی بوجود بیاید.
در بحث تصحیف باید گفت که در اعدادی ماند سبع و تسع یا سبعین و تسعین یا سابع و تاسع به دلیل نبودن نقطه اشتباهات بسیاری صورت می گرفت از این رو یکی از عوامل اختلاف در تاریخ شهادت حضرت زهرا(س) همین است. این موضوع باعث شده است که ما درباره تاریخ شهادت این معصوم دو روایت داشته باشیم که در یکی زمان شهادت حضرت زهرا (س) (خمس و سبعین) یعنی 75 روز بعد از وفات پیامبر و در دیگری (خمس و تسعین) 95 روز ذکر شده است.
در تاریخ و کتب فقهی بسیار می بینیم که مطلبی در نسخه های مختلف به گونه های مختلف ذکر شده و دلیل این امر هم آن بوده که آن موقع دستگاه کپی نبوده و افراد می نوشتند. به عبارتی کپی در آن زمان که استنساخ به زبان عربی می شود به صورت دستی انجام می شده لذا وقتی آن ها در حال نوشتن بودند بعضاً خسته بودند، نور نبوده، شب بوده ، یک سری بی توجهی هایی صورت گرفته است که این رایج نیز بوده است.



ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
این تواریخ وفات چ اهمیتی میتواند داشته باشد !؟
پرسمان
سلام علیکم، مطالعه تاریخ امامت بخشی از مطالعه تاریخ و تحولات تاریخ است . بر اساس آموزه های دینی شناخت امام زمان هر دوره جزو بدیهیات اعتقادی است.
تاکید دین بر شناخت و معرفت نسبت به امام از وظایف اولیه شخص مومن است تا نگرش او به زندگی و جهان اصلاح شود و راه حق و باطل را تشخیص دهد.
تاریخ مجموعه بهم پیوسته ایی است که از گذشته و حال و آینده تشکیل شده است . این تحولات زنجیره های بهم پیوسته ایی است که اگر از هر بخشی غفلت شود این زنجیره دچار گسست می شود .
تاریخ و مطالعه تاریخ و بخصوص تاریخ امامت و تاریخ اهل بیت ده‌ها فایده را پیش روی ما می نهد، دانستن تاریخ ولادت و شهادت مقدمه کسب معرفت و آشنایی با تاریخ آن زمان و آن اجتماع است که امام معصوم در آن حضور دارند. تاریخ ولادت و وفات بزرگان و اولیا و ائمه س صرفا بحث تاریخی نیست بلکه شروع آشنایی با تحولات تاریخی و نقش ائمه ع و خلفا و بزرگان و حکام وسلاطین در تاریخ و تحولات تاریخی در اجتماع و جامعه است .
به عبارت دیگر دانستن تاریخ ولادت و وفات اولیا و بزرگان و حکام وسلاطین و خلفا و زمامداران به بحث فایده تاریخ و فلسفه تاریخ و عبرت‌گیری از تاریخ و الگو گرفتن از تاریخ و تحولات تاریخی بر می گردد.
قرآن کریم فواید زیادی را برای تاریخ و مطالعه تاریخ بیان می کند .
اگرچه در باره تاریخ ولادت و وفات و شهادت ائمه ع در منابع تاریخی اختلاف است و انتخاب قول صحیح سخت است، تاریخ ولادت و وفات و شهادت بنا بر قول و اقوال و قول مشهور و غیر مشهور بیان می شود . ملاک قرار گرفتن نقل مشهور به معنی کنار گذاشته شدن سایر نقل‌ها و روایات نیست.
ذکر این تذکر ضروری است که :
در باره تاریخ ولادت یا شهادت ائمه(ع) آن چه که بیش از هر چیزی اهمیت دارد الگو گرفتن و توجه به سیره و روش زندگی ائمه است که می تواند ما را به سعادت برساند . نه دانستن تاریخ دقیق ولادت و یا شهادت ائمه ع .
اگرچه تولد ائمه(ع) هر روز که باشد مهم است، اما دور نبودن از سیره و روش زندگی ائمه(ع) و اکتفا نکردن صرف به برخی شعارها و برخی بزرگداشت ها مهم‌ترست، آن چیزی که ما را نجات می‌دهد معرفت امام(ع) و سرمشق و الگو قرار دادن آنها در زندگی روزمره است که متاسفانه امروزه بسیار کم رنگ شده است. توضیح بیشتر :
اهمیت و فایده تاریخ:
انسان تاریخ را آیینه ای می بیند که تصویر هزاران سال سرگذشت پرکشاکش حیات، اندیشه و تحول را به او نشان می دهد. او می کوشد از تاریخ، حال، یا جامعه و فرهنگ و سیاست دیروز، معیارهایی بجوید برای احوال و اعمال امروز. همین معنی یعنی پند و عبرت از تاریخ گذشته مشهورترین هدف و فایده ای است که مورخان اسلامی به تبع آیات قرآنی برای تاریخ برشمرده اند. زیرا از مضمون تعدادی از آیات قرآنی پیداست که مراد اشاره به بعثت انبیاء (ع) و سرگذشت آدمیان و اعمال امتها و علل سقوط آنها، تشویق انسان به تحصیل تجربه و عبرت آموزی برای تهذیب اخلاق و جستن راه هدایت است. آیاتی چون آل عمران/۱۴۰، هود/۱۰۰ و ۱۲۰ از آن جمله اند . فلسفه تاریخ
فلسفه تاریخ در حقیقت آشنایی با قواعد حاکم بر جامعه انسانی و تاریخ است. شهید مطهری ـ رحمه الله علیه ـ در تعریف فلسفه تاریخ می‌نویسد: «علم به قوانینِ شدن، و صیرورت و تحول جامعه‌ها «فلسفه تاریخ» نام دارد».(مرتضی مطهری، فلسفه تاریخ، ج۴، چاپ اول، تهران، صدرا، ۱۳۸۳، ص۱۰۶.) آیت الله سبحانی می‌نویسد: «آشنایی با قوانین کلی حاکم بر تاریخ و جامعه «فلسفه تاریخ» است».(جعفر سبحانی، فلسفه تاریخ، چاپ اول قم، مؤسسه مکتب اسلام، ۱۳۷۶، ص ۵) «به عبارت دیگر فلسفه تاریخ علت و معلول‌ها را در وقایع تاریخی کشف کرده و ارتباط و پیوند وقایع را جستجو می‌نماید. و سرانجام، هر نوع کاوش و جستجویی که دست اندرکار یافتن قوانین عمومی تکامل جامعه‌های انسانی هست فلسفه تاریخ نامیده می‌شود.»( همان، ص ۷ و ۶.) بنابراین فلسفه تاریخ در حقیقت علم به تحولات جوامع و قوانین حاکم بر مسیر تحولات و تکامل‌ها است. شهید مطهری می‌نویسد: «فلسفه تاریخ در اسلام، فلسفه مجاهدت و فلسفه مبارزه میان حقیقت و بطلان است».(مرتضی مطهری، پیشین ص ۱۰۶.)
پایه‌گذاری این علم توسط یکی از علمای اسلامی در قرن هشتم بوده است. «کسی که این علم را پایه‌گذاری نمود دانشمند معروف اسلامی عبدالرحمن بن خلدون (متوفای ۸۰۸ ه‍.) است. پس از وی این علم از طرف دانشمندان مغرب زمین پیگیری شده و به صورت علم خاص مدون گردیده است».( جعفر سبحانی، پیشین، ص ۵.) انواع روشهای تاریخ نگاری اسلامی:
روش روایی
در روش روایی روایات مختلف درباره یک حادثه و واقعه تاریخی با درج اسناد در کتاب تاریخ آورده می‌شود. روش روایی تاریخ نگاری از همان اوایل تاریخ اسلام آغاز گردید. زمانی که می‌خواستند سیره و احکام پیامبر را بنویسند تاریخ نگاران روایات مختلف را ضبط کردند بدون آنکه در آن دخل و تصرفی داشته باشند. بنابر این روایان و اخباران اولین مورخان عصر اسلامی محسوب می‌شوند که روایاتی متناسب با موضوع مورد بحث گرد آورند.
از اولین گروه محدثانی که به سیره پیامبر پرداختند، روایات آنرا گرد آوردند و نوشتند و آثارشان طیعه تاریخ نگاری روایی به شمار می‌رود می‌توان به «ابان‌بن‌عثمان ، عروﺓ‌بن‌زبیر، شرحبیل‌بن‌سعد و محمد‌بن‌مسلم زهری» اشاره کرد که بنیان گذاران مکتب تاریخ نگاری مدینه و هم آغاز کنندگان روش روایی به شمار می‌روند. اما برجسته‌ترین نماینده روش تاریخ نگاری روایی ، محمد بن ‌جریرطبری است. روش تاریخ نگاری روایی بیشتر در آثار مورخان دوره اسلامی به چشم می‌خورد در واقع آنها باور نداشتند که یکی از وظایف آنها در تاریخ نگاری علاوه بر روایت بررسی و تحلیل عقلانی انها نیز هست. روش ترکیبی
مراد از روش ترکیبی آن است که مورخ به جای ذکر روایات مختلف از راه مقایسه و ترکیب و ایجاد سازگاری میان آنها واقعه مذکور را طی یک روایت توضیح دهد. در حقیقت روش ترکیبی مربوط به دوره تالیف تاریخی است. البته کار مورخ در روش ترکیبی بسیار مشکل است و مورخ باید بر مسائل تاریخی احاطه داشته باشد تا بتواند از ترکیب روایات به حقیقت و واقعیت نزدیک گردد. و این باعث می‌شود تا بعضی روایات حذف گردند.
آغاز این روش تاریخ نگاری مشخص نیست اما در سال ۲۷۹ هجری کتاب فتوح البلدان بلاذری به این روش نگاشته شده است. از دیگر کتابهایی که به روش ترکیبی نگاشته شده می‌توان به «اخبار الطوال دینوری ( ۲۸۲ هجری )، تاریخ یعقوبی ، تاریخ دمشق ابن قلانسی ، المنتظم ابن جوزی ، تاریخ الکامل ابن اثیر و تاریخ طبرستان ابن اسفندیار» اشاره کرد. روش تحلیلی
در این روش مورخ در کنار نقل روایات غالباً ترکیبی ، به تحلیل ، تبیین و بررسی علل و نتایج آن می‌پردازد. اگر چه در تاریخ نگاری اسلامی نمی‌توان تاریخی تحلیلی که کاملا مصداق این تعریف باشد پیدا کرد اما بعضی تواریخ را می‌توان یافت که دیدگاه‌های تحلیلی در آنها دیده می‌شود. از جمله آثاری که می‌توان در زمره آثار تحلیلی قرار داد می‌توان به «تجارب الامم ابو علی مسکویه»اشاره کرد. آنچه کتاب تجارب الامم را ممتاز کرده دیدگاه مسکویه نسبت به تاریخ و هدف از آن و نیز روش استدلال و نگرش فلسفی اوست.(برای مطالعه بیشتر رک: تاریخ نگاری در ایران : جمعی از نویسندگان ، ترجمه یعقوب آژند، نشر گستره؛ تاریخ نگاری در اسلام : سید صادق سجادی ، انتشارات سمت) مکاتب تاریخ نگاری اسلام
اصلی ترین و معتبر ترین منبع قرآن کریم می باشد؛پس از قرآن دومین منبع روایات می باشد، مکاتب تاریخ نگاری ابتدا از مدینه شروع شد و در ادامه مکتب عراق(کوفه)، شام، خراسان و .. به وجود آمد. اما در مورد قسمت دوم سوال شما
باید زیر نظر کسی که آشنایی با تاریخ و مورخان دارد و در زمینه دلخواه خودتان یک سیر مطالعاتی را طی نموده و آگاهی هایتان را بلا ببرید. در ادامه با توجه به آن اطلاعاتی که در مطالعات خود کسب نموده اید، اصول و مبنای صحیح را انتخاب کرده و در زندگی به کار ببندید. بزرگ ترین درس تاریخ عبرت از آن می باشد. که در سایه اهتمام و مواظبت نسبت به اعمال و رفتار و گفتار انسان درست می شود.
در اینکه چه نوع تاریخی خوب است مطالعه شود به نظر در اولویت ما مسلمانان می توان این اولویتها را برشمرد:
۱. تاریخ پیامبر(ص)
۲. تاریخ امامان
۳. تاریخ تشیع
۴. تاریخ تسنن
۵. تاریخ ایران باستان
۶. تاریخ ایران اسلامی
۷. تاریخ دولتها و حکومت ها

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.