علی قسیم النار والجنه ۱۳۹۴/۱۱/۱۹ - ۱۰۰۱۶ بازدید

روایت «علی قسیم النار والجنه» در چه منابعی آمده و چرا حضرت علی(علیه السلام) به این نام ملقب شده است؟

درباره این روایت دو نکته قابل ذکر است:

1. سند روایت

این حدیث را علمای شیعه و سنی در منابع خود نقل کرده اند؛
شیخ صدوق این روایت را از امام رضا(علیه السلام) نقل می کند: «رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: ای علی! همانا تو تقسیم کننده بهشت و جهنم هستی».[ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج 1، ص 30.]
شیخ مفید نیز این حدیث را از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) روایت می کند که فرمود: «ای علی! تو قسمت کننده بهشت و دوزخی. وارد بهشت نمی شود مگر کسی که او تو را و تو او را بشناسی (جزء شیعیان واقعی تو باشد) و وارد دوزخ نمی شود مگر کسی که تو را انکار کند و تو او را انکار کنی».[ امالی شیخ مفید، ص 213.]
این روایت با نقل های مختلفی نیز در منابع شیعه نقل شده است[ الکافی کلینی، ج 4، ص 570؛ معانی الاخبار شیخ صدوق ص 206؛ تهذیب الاحکام شیخ طوسی، ج6، ص29؛ روضة الواعظین فتال نیشابوری ص 100و 118؛ امالی شیخ مفید ص 213؛ امالی شیخ طوسی، ص 305 و 629؛ احتجاج طبرسی، ج 1، ص 209و 341؛ مناقب ابن شهرآشوب، ج2، ص 8 و ج 3 ص 28؛ الطرائف سید بن طاووس، ص 76.].
محدثان و مورخان نام آور اهل سنت همچون: فسوی (متوفی 277ق) امام اهل‌حدیث در فارس[ فسوی، المعرفة و التاریخ، ج 2، ص 764.]، دارقطنی بغدادی(متوفی 385ق) صاحب اثر مشهور «کتاب السنن»[ دارقطنی، العلل، ج 6، ص 273، رقم 1132.]، ابن مغازلی (متوفی 438ق) فقیه مشهور شافعی[ ابن مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی طالب، ص 67.] و حموی جوینی شافعی(متوفی 730ق)[ جوینی، فرائد السمطین ج 1 ص 325.] نیز به این حدیث اشاره داشته اند.
زمخشری روایت حضرت علی(علیه السلام) را این گونه بیان می کند: «من تقسیم کننده دوزخ هستم»[ الفایق فی غریب الحدیث جارالله زمخشری ج 3 ص 97.].
همچنین این حدیث را بسیاری از منابع سنی از عبایه نقل کرده اند که گفت از علی(علیه السلام) شنیدم در حالی که می فرمود: «أنا قسیم النار، إذا کان یوم القیامه قلت هذا لک و هذا لی». از حضرت علی(علیه السلام) نقل شده است که فرمودند:
«من قسمت کننده دوزخم زمانی که روز قیامت فرا رسد می گویم (به آتش) این (شخص) برای تو و این (شخص) برای من»[ البدایة و النهایة، ج 7 ص 392؛ غریب الحدیث، ج 1، ص 377، النهایة فی غریب الحدیث، ج 4، ص 61 و المناقب، خوارزمی، ص 41 و کنزالعمال متقی هندی، ج 13، ص 152، تاریخ مدینه دمشق ج 42 ص298.].
از احمد بن حنبل در باره حدیث «قسیم النار» پرسیدند ابن حنبل آن را ضعیف ندانست، در آن خدشه نکرد، و راوی آن را جرح نکرد، بلکه ثابت دانست و معنای آن را توضیح داد[ ر.ک: ابوالیمن علیمی، المنهج الاحمد فی طبقات اصحاب احمد، ج 1، ص 130؛ گنجی، کفایة الطالب، ص22.].
این شعر نیز از شافعی یکی از پیشوایان مذاهب چهارگانه اهل سنت نقل است:
عـلـــی حــبّـــه جــنّــــــة قسیـم النـار و الجنّـة
وصی المصطفی حقّا إمام الإنس و الجنّة[ ینابیع المودّة، ج 1، ص254، ح 12.]

2. تبیین روایت

درباره علت شاخص شدن امیرمؤمنان(علیه السلام) برای بهشتی یا جهنمی شدن مردم، سه روایت ذیل بیان شده است:
الف. مفضل بن عمر از امام صادق(علیه السلام) پرسید: به چه علت امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب «قسیم الجنة و النار» نامیده شده است؟ حضرت فرمودند:
«به خاطر اینکه دوست داشتن او ایمان و دشمن داشتن او کفر است، و همانا بهشت برای اهل ایمان آفریده شده است و نار برای اهل کفر خلق شده است. بنابراین حضرت علی(علیه السلام) به این علت «قسیم الجنة و النار» است و در بهشت وارد نمی شود مگر اهل محبت و دوستی با او و وارد آتش نمی شود مگر اهل دشمنی با او»[ صدوق، علل الشرایع، ج 1، ص 162.].
ب. روزی مأمون به امام رضا(علیه السلام) گفت: یا اباالحسن ما را از پدرت امیرالمؤمنین آگاه ساز که به چه علت «قسیم الجنة و النار» خوانده شده است و این به چه معنا است که این مطلب فکر مرا مشغول ساخته است.
امام رضا(علیه السلام) به او فرمودند:
«ای مأمون! آیا تو از پدرت و او از پدرانش از ابن عباس از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) نقل نکردید که گفت از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) شنیدم می فرمایند: حبّ علی ایمان و دشمنی با علی کفر است؟ پس مأمون پاسخ داد: آری. پس حضرت فرمودند: پس تقسیم می کند بهشت و دوزخ را زمانی که ایمان و کفر بر اساس حبّ و بغض او باشد پس بنابراین او قسیم الجنه و النار است».[ عیون اخبار الرضا، ج 1، ص 92. ]
ج. محمد بن منصور طوسی گوید: نزد احمد بن حنبل بودیم. کسی به او گفت: ای اباعبدالله! چه می گویی درباره حدیثی که روایت شده که علی گفته: «انا قسیم النار»؟ گفت: چرا منکر آن می شوید؟ مگر برای ما روایت نشده که پیامبر فرمود: «لا یحبک الا مؤمن و لا یبغضک الا منافق»؟ گفتیم: آری. گفت: مؤمن کجاست؟ گفتیم: در بهشت. گفت: منافق کجاست؟ گفتیم: در دوزخ. گفت: پس علی «قسیم النار» است.[ ابن ابی یعلی، طبقات الحنابلة، ج1، ص 320.]

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.