عملکرد مرکز رابطه العالم الاسلامی ۱۳۹۲/۳/۱۳ - ۴۸ بازدید

مرکز رابطه العالم الاسلامی چیست و در جهان چه می­‌کند؟

از آغاز قرن چهاردهم/ بیستم، تبلیغات اسلامی به یک هدف اصلیِ سازمان­‌ها و نهادهای اسلامی نوبنیاد تبدیل شد. در مصر، دو سازمان رقیب، یعنی اخوان المسلمین[۱] و جماعه الشّبان المسلمین،[۲] نه تنها یک کناره­‌گیریِ موقت از جامعه­ (هجرت) را تبلیغ می­‌کردند، بلکه بر پایۀ آیۀ ۱۰۴ سورۀ آل عمران،[۳] جوانان مسلمان را به پیوستن به گروه­‌های اسلامیِ جدید فرا می­‌خواندند. در هند به گونه­‌ای متفاوت، یکی از پرنفوذترین و فراگیرترین جنبش تبلیغ اسلامی، با نام جماعه التبلیغ و الدعوه ـ بیشتر با عنوان جماعت تبلیغی ـ شروع به کار کرد. این جنبش به رهبری مولوی محمد الیاس کاندهلوی م۱۳۶۳ق صورت گرفت که متوجه شبه قاره و کشورهای همسایه شد. در آفریقا نیز فرقه‌های تیجانیه، سنوسیه، احمدیه و اسماعیلیه اندیشۀ اسلام را برای نفوذ در میان نومذهبان به کار می­‌بردند. اما فعالیت­های تبلیغیِ سازمان­هایِ اسلامی هنوز محدود به فعالیت پراکندۀ چند مرکز آموزش اسلامی بود. تنها پس از جنگ جهانی دوم بود که تشکیلات اسلامیِ فراملی به یک ضرورت اساسی تبدیل شد.[۴]
رابطه العالم الاسلامی بزرگ­ترین مرکز تبلیغات اسلامی در جهان است که با بیش از ۵۰ سال فعالیت، نقش اساسی را در ترویج سلفیه در جهان ایفا کرده است. اکنون نیز وهابیت بر این سازمان ـ که دفتر مرکزی­اش در مکه است ـ سیطره دارد. شورایی که در ابتدا این سازمان را اداره می­‌کردند، متشکل از ابوالحسن ندوی(از هند)، سعید رمضان(از مصر)، ابوالاعلی مودودی(از پاکستان) و علّال الفاسی(از مراکش) از جمله حامیان جریان­‌های گوناگون سلفیۀ نوین بودند[۵] و ریاست شورا برعهدۀ مفتی اعظم عربستان سعودی، محمد بن ابراهیم آل شیخ، قرار داشت و محمد سرور الصبّان، تاجر مکی و نخستین دبیر کل سازمان، به شدت از نگرش وهابی دفاع می‌­کرد و بدین طریق، نفوذ وهابی­‌ها در این سازمان اسلامی تأمین شده بود.[۶] سران عربستان همیشه در تبرئۀ خویش برای استفادۀ ابزاری از این سازمان کوشیده‌­اند، اما شکی نیست که رابطه العالم منادی تفکرات وهابیت بوده است.[۷] پس از مرگ محمد بن ابراهیم آل الشیخ، عالم وهابی دیگر، عبدالعزیز بن باز، ریاست شورای مؤسسان را بر عهده گرفت و در حال حاضر، عبدالعزیز بن عبدالله آل شیخ ریاست آن را عهده­دار است که هر سه رئیس هیئه کبار العلماء عربستان هستند.[۸] اهمیت این سازمان به حدی است که عضو ناظر در سازمان ملل متحد برای شرکت در سازمان­های اقتصادی و اجتماعی دارد و به عنوان عضو مراقب در سازمان کنفرانس اسلامی، یونسکو و یونیسف حضور دارد.[۹] گرچه در اساسنامۀ آن ذکر شده که این سازمان بین المللی اسلامی برای ترویج پیام اسلام و تعلیم اصول و مبانی آن و مبارزه با توطئه­‌های ضد اسلامی است و به هیچ کشوری تعلق ندارد،[۱۰] به دلیل این­که ۹۰درصد بودجۀ آن را عربستان تأمین می­کند،[۱۱] سیاست­های آن را نیز عربستان مشخص می­‌کند.
«رابطه» در دهۀ ۱۹۷۰م، به تدریج فعالیت­های خود را در زمینه­‌های هماهنگی بین مراکز اسلامی و تبلیغ در سراسر جهان گسترش داد و کوشید شوراهای قاره­ا­ی (پنچ شورا در ۱۹۸۵م) و شوراهای اسلامی محلی در ۲۸ جامعه اقلیت مسلمان به وجود آورد. رابطه یک مجمع جهانی مساجد (المجلس العالَمی للمساجد) به وجود آورد که کارش هماهنگ کردنِ فعالیت­هایِ تبلیغی در جهان بود. از آغاز تأسیس «رابطه»، عالمان وهابی خواستار تأسیس یک شورای فقهی شده بود که وظیفۀ شرح و بسط احکام و قوانین فقهی را، که مورد پذیرش جهانی‌­اند، برعهده گیرد. این مجمع در ۱۹۷۶م بوجود آمد که به عنوان نمایندۀ رسمی مسلمانان، با دیگر آکادمی­‌های اروپا و دیگر نقاط جهان همکاری داشت.
یکی از زیر مجموعه های رابطه العالم الاسلامی ، سازمان بین المللی امداد اسلامی (هیئة الإغاثة الإسلامیة العالمیة) است که موظف به کمک رسانی به کشورهای اسلامی است. عربستان از طریق بانک توسعۀ اسلامی ۷۷میلیارد ریال به ۳۵ کشور اسلامی و عربی کمک کرد که بعد از آمریکا، دومین رتبه را درکمک­‌رسانی به کشورهای عربی اسلامی دارد. این کشور بین ۱۴۱۴ تا ۱۴۱۶ق بیش از دو میلیارد و هفتصد میلیون ریال سعودی در بوسنی و هرزگوین هزینه کرده است. ۸۷۷ مدرسه تحت کفالت آن­هاست و ۱۵۰ مسجد ترمیم و تجهیز شده است. سه میلیون ریال سعودی کتاب به آن جا فرستاده و۶۴ دورۀ آموزش زبان عربی برگزارشده است.[۱۲]
در کنفرانس جهانی که برای بررسی تلاش­‌های عربستان در ترویج اسلام در۱۴۳۲ق برگزار شد، گفته شد که در طول سه دهۀ اخیر، عربستان ۳۷۵ میلیارد ریال سعودی برابر با ۱۰۰میلیارد دلار به ۹۵ کشور درحال توسعه کمک کرده است. این پول برابر چهار درصد سود ناخالص ملیِ این کشور است.[۱۳]
رابطه العالم برای تربیت مبلغان در پیش­برد اهداف خود به صدها دانشجو از سراسر جهان نیاز داشت. از بین دانشگاه‌های هفت­‌گانۀ عربستان، سه دانشگاه بزرگ برای آموزش و پژوهش در علوم اسلامی و عربی به وجود آمد: الجامعة الاسلامیة در مدینۀ منوره، جامعة الامام محمد بن سعود الاسلامیة در ریاض، جامعه ام القری در مکه مکرمه.[۱۴]
دانشگاه الامام محمد بن سعود الاسلامیه: تا به حال انشعاب­‌هایی از این دانشگاه، به صورت دانشکده­‌های فقه و مطالعات اسلامی، درکشورهای آمریکا، ژاپن، اندونزی، امارت، موریتانی، جیبوتی تأسیس شده است. حدود نود هزار دانشجو دراین مراکز تحصیل کرده­‌اند که تا ۱۴۱۹ق بیش از بیست و یک هزار نفر از این افراد از دانشکده‌­های خارج از عربستان در رشته های علوم اسلامی و زبان عربی فارغ التحصیل شده‌­اند. هم­چنین مسئولان دانشگاه در پیِ توافق با بسیاری از دانشگاه­‌های کشورهای اسلامی و غربی، استادان این دانشگاه را به صورت مهمان برای تدریس مباحث اسلام‌­شناسی با گرایش سلفی گری اعزام می‌­کنند، که تاکنون ۲۰۰حلقۀ علمی برگزار شده است.[۱۵]
الجامعه الاسلامیه: این دانشگاه به دستور ملک سعود در۱۳۸۱ق در شهر مدینه تأسیس شد.[۱۶] او دریافته بود که به منظور نشر وهابیت، باید مراکز بزرگ و مجهز برای تحصیل تا سطح عالی تأسیس کند تا پس از جذب دانشجو از سراسر دنیا، به خصوص آسیا و آفریقا و آموزش آنان، به کشور خود باز گردانده شوند و درآن­جا، با حمایت‌‌های مادی و معنویِ عربستان، وهابیت را گسترش دهند. به همین منظور، یکی از دانشگاه‌­های مهم دینی در مدینه منوره در سال ۱۳۸۱ق با نام الجامعه الاسلامیه تأسیس شد. این مرکز با بودجۀ سنگین و خصوصی سه میلیون ریال سعودی کارش را آغاز کرد.[۱۷]
در همان ابتدای حرکت این دانشگاه، گروهی از استادان آن، مانند استاد فاسی و استاد عبدالسلام هاشم تأکید کردند که این دانشگاه باید به سرعت مانند دانشگاه الازهر مصر شود، با این تفاوت که هدف این دانشگاه، دعوت به عقیده سلفیه در سطح جهان است و دانشجویان آن هریک نماینده این کشور در شهرهای دوردست خواهند بود.[۱۸]
در این دانشگاه، فراگیری اسلام بر اساس کتاب­‌های سلفیه مورد تأکید است و هرگونه تفکر خارج از آن تخطئه می­‌شود. برخی اسلوب دانشگاه را در نقد آرای دیگران بدون حضور صاحب­نظر، ازضعف هایِ دانشگاه برشمرده­‌اند.[۱۹] ۸۵ درصد دانشجویان این دانشگاه از خارج از عربستان بورسیه می­‌شوند و پانزده درصد نیز سهمیه تحصیل مردم عربستان است[۲۰].
این دانشگاه پنج دانشکده دارد: دانشکده شریعت، دانشکده دعوت و اصول دین، دانشکده قرآن کریم و مطالعات اسلامی، دانشکده ادبیات عرب و دانشکده حدیث که تا سال ۱۴۲۸ق، تعداد فارغ­‌التحصیلان این دانشکده‌­ها بیش از ۱۰۰۰۰ نفر بوده است.[۲۱] علاوه بر این دانشکده­‌ها، پنج مرکز مطالعات اسلامی زیر نظر این دانشگاه مشغول آموزش هستند. در آماری که در سال ۱۴۱۹ق منتشر شد، گفته شد که تعداد ۲۵۰۶۲ نفر از ۱۷۹ کشور جهان برای تحصیل به این دانشگاه آمده‌­اند.[۲۲] این افراد در پیِ بازگشت به کشورهای خویش، برای امام جماعت، تدریس وتربیت، مورد حمایت عربستان قرار می گیرند و با ایجاد مراکز علمی و فرهنگی و ترجمه کتاب­‌های سلفیه از عربی به زبان بومی سهم بسیاری درگسترش سلفیت دارا می باشند.[۲۳] حدود ۲۴۰۰ نفر از فارغ­‌التحصیلان تا ۱۴۱۸ق از این دانشگاه، برای تدریس به مراکز مختلف جهان فرستاده شده­‌اند[۲۴].
یکی از دانشکده‌­های اساسی در دانشگاه­‌هایِ علوم اسلامی عربستان، دانشکده تبلیغات اسلامی (کلیه الدعوه) است که به امور محتوایی و روش­های تبلیغات می‌پردازد. بیش از ده هزار طلبه دینی ازاین دانشکده­‌ها در سطح کارشناسی ارشد و دکترا فارغ‌­التحصیل و در این امر متمرکز شده‌­اند. سران این تفکر بر این امر پافشاری می­‌کنند و تصمیم دارند از این راه ندای سلفیت را به گوش جهانیان برسانند. برای این منظور، با تأسیس وزارت «الشؤن الاسلامیه و الاوقاف و الدعوه و الارشاد»، سیاست­گذاریِ تبلیغ سلفیت در سراسر جهان و داخل عربستان به صورت جدی پی­گیری می‌­شود.
پی نوشت ها:
[۱] ـ حسن البنّا آن را در ۱۹۲۸م تأسیس کرد.
[۲] ـ عبدالحمید بای سعید و دیگران آن را در ۱۹۲۷م تأسیس کردند و افرادی چون حسن البنّا نیز در آن نقش داشتند.
[۳] . ولتکن منکم امه یدعون الى الخیر و یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر و اولئک هم المفلحون؛ و باید از میان شما گروهى باشد که دعوت به خیر و امر به معروف و نهى از منکر کنند و آن­ها رستگاران‌­اند”.
[۴] . سازمان­های دولتی مانند «المجلس الاعلی للشؤون الاسلامیة » در ۱۹۶۰م در قاهره و سازمان­‌های نیمه دولتی و تحت نظارت دولت تأسیس شد؛ مانند «رابطة العالم الاسلامی» که مرکز اصلی آن عربستان بود (تأسیس در ۱۹۶۲م) و «جمعیة الدعوة الاسلامیة» که با حمایت دولت لیبی در ۱۹۷۲م تأسیس شد. ر.ک: دایره المعارف جهان نوین اسلام، ج۲، ص۶۰۱.
[۵] . شورای مؤسسان از ۲۷ نفر تشکیل شده بود که پیروان مکاتب اشعری، ماتریدی، صوفی و ...در آنها دیده می­‌شد اما در عین حال گرایش به اهل حدیث، تفکرات ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب در این افراد مشهود است.(علماء الاسلام، ص۲۰۶).
[۶] . دائره المعارف جهان نوین اسلام، ج۲، ص۶۵۷.
[۷] . مصاحبه با اولیوویه دالاژ (نویسنده کتاب ژئوپلتیک عربستان سعودی)، روزنامه ایران، ۱۷/۷/۱۳۸۶.
[۸] . رابطه العالم الاسلامی حقایق وارقام، ص۵.
[۹]. سایت رابطه العالم اسلامی، http://www.themwl.org/Profile/default.aspx?l=AR
[۱۰] . انظر رابطة العالم الإسلامی فی ۲۵ عاماً، ص۲۵.
[۱۱]. تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، مجموعه مقالات.
[۱۲] . جهودخادم الحرمین الشرفین الملک فهد، ص۱۲۵.
[۱۳] .http://www.sayidaty.net/article.view.php?aid=۷۶۵۲
[۱۴] . المکانه الدینیه للمملکه العربیه السعودیه، مجموعه مقالات.
[۱۵] . تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، مجموعه مقالات و سایت دانشگاه امام محمدبن سعود: http://www.imamu.edu.sa/support_deanery/pnircs/aslam/Pages/Role%۲۰of%۲۰the%۲۰university.aspx
[۱۶] . تاریخ الملک سعود، ج۳، ص۱۳۶.
[۱۷] . همان، ج۳، ص۱۵۹.
[۱۸] . جهود المملکه العربیه السعودیه فی الدعوه الی الله، ج۱، ص۲۳۸.
[۱۹] .بنگرید به اعتراض عبدالله الشمری درکنفرانسی در جامعة الاسلامیه: http://saudiyoun.com/index.php?option=com_content&view=article&id=۴۴۸
[۲۰] .جهودخادم الحرمین الشرفین الملک فهد، ص۹۷.
[۲۱] .برای اطلاع ازآمار به سایت دانشگاه مراجعه شود: http://iu.edu.sa/web/content.aspx?id=۱۱۵
[۲۲] . برای اطلاع از آمار دقیق تعداد دانشجویان هر کشور،تعداد فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد ودکتری هرکشور، ر.ک: تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، همان.
[۲۳] . تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، همان.
[۲۴] . جهودخادم الحرمین الشرفین الملک فهد، ص۱۰۴.

منابع
- تعلیم ابناء المسلمین من خلال منح الدارسه، المغامسی، سعید، مجموعه مقالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، ۱۴۲۸ق. برای دیدن این منبع بنگرید به: http://www.darah.org.sa/bohos/۰.htm
- جهود خادم الحرمین الشریفین الملک فهد بن عبد العزیز فی دعم الأقلیات المسلمة، وزارة الشئون الإسلامیة و الأوقاف و الدعوة و الإرشاد، ریاض، ۱۴۲۳ق.
- جهود المملکه العربیه السعودیه فی الدعوه الی الله، بی نام، وزاره الشؤون الاسلامیه و الاوقاف و الدعوه و الارشاد، ریاض، ۱۴۱۹ق.
- دائره المعارف جهان نوین اسلام، زیر نظر جان ل. اسپوزیتو سرپرست، ترجمه حسن طارمی و دیگران، نشر کتاب مرجع و نشر کنگره، تهران، ۱۳۸۸ش.
- رابطة العالم الإسلامی فی ۲۵ عاماً إنجازات وتطلعات، دبیرخانه رابطه، چاپ رابطه، ۱۴۰۷ق؛ ۱۹۸۷م.
- رابطه العالم الاسلامی حقایق و ارقام، تحریریه رابطه، انتشارات رابطه، مکه، ۱۴۲۲ق.
- السعودیون النموذج والرساله، سعود بن سلمان آل سعود، مجموعه مقالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، ۱۴۲۸ق. برای دیدن این منبع بنگرید به: http://www.darah.org.sa/bohos/۰.htm
- مساهمات المملکه العربیه السعودیه لقضایا المسلمین فی الصین، چونگ چین، مجموعه مقالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، ۱۴۲۸ق. برای دیدن این منبع دیجیتالی بنگرید به: http://www.darah.org.sa/bohos/۰.htm
- المکانه الدینیه للمملکه العربیه السعودیه، السدلان، صالح، ، مجموعه مفالات المملکه العربیه السعودیه فی ماه عام بحوث ودارسات، داره الملک عبدالعزیز، ریاض، ۱۴۲۸ق؛ برای دیدن منبع دیجیتالی بنگرید: http://www.darah.org.sa/bohos/۰.htm
- الملک فهد مسیره التنمیه، المسلم، ابراهیم، الدار الثقافیه للنشر، قاهره، ۱۴۲۳ق.
- ملک فیصل و التضامن الاسلامی، سندی، عبدالله محمد، مجله الداره، شماره ۲، سال پنجم، ۱۴۰۰ق.
- المملکه العربیه السعودیه وخدمتها للاسلام والمسلمین فی الغرب، الترکی، عبدالله بن عبدالمحسن، وزارة الشئون الإسلامیة و الأوقاف و الدعوة و الإرشاد، عربستان، ۱۴۱۷ق.
- علماء الاسلام تاریخ و بنیه الموسسه الدینیه فی السعودیه بین القرنین الثامن عشر و الحادی عشر، ملین، محمدنبیل، ترجمه محمد الحاج سالم و عادل بن عبدالله، الشبکة العربیة للابحاث و النشر، بیروت، ۲۰۱۱م.


مأخذ:پایگاه پژوهشی تخصصی وهابیت شناسی

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.