عملیات آژاکس ۱۳۸۸/۰۵/۰۳ - ۵۵۷ بازدید

می خواستم در مورد عملیات آژاکس بدانم، لطفا هر چه در مورد آن می دانید توضیح دهید.

عملیات آژاکس {L= (T.P.AJAX) =L} اسم رمز عملیات سازمان سیا در کودتاى ۲۸ مرداد است . که براى سرنگونى نهضت مردمى ایران به رهبرى مصدق و روحانیت توسط آمریکا و انگلیس انجام گردید .
طرح کودتا که به نام رمز « آژاکس » خوانده شد ، پس از انتخاب چرچیل به نخست‌وزیرى انگلیس در مهر ۱۳۳۱ تهیه شد و انتخاب آیزنهاور به ریاست جمهورى امریکا در ماه آبان همان سال به پیشبرد این طرح در ایران کمک شایانى کرد . این طرح مشترک با کمک عواملى در داخل ایران از جمله برادران رشیدیان ، ذوالفقارى‌ها و دیگر جریان‌هاى وابسته به انگلیس و امریکا که از مرتبطین فعال دربار محمدرضا پهلوى بودند به اجرا گذارده شد . تا پیش از انتخابات آمریکا مقامات انگلیسى طرح آژاکس را به یارى دو تن از بلندپایگان سازمان « سیا » از جمله کرمیت ( کیم ) روزولت و آلن دالس به پیش برده بودند ، لیکن آن را تا آغاز دوران ریاست جمهورى آیزنهاور مسکوت گذارده بودند . طرح مزبور ، دو هفته پس از آغاز ریاست جمهورى آیزنهاور یعنى از روز ۱۴ بهمن ۱۳۳۱ که یک هیأت انگلیسى براى اجرائى کردن طرح به ملاقات جان فوستر دالس وزیر خارجه آمریکا و برادرش آلن دالس رئیس سازمان « سیا » به واشنگتن رفت لازم‌الاجرا شد .
در خرداد ۱۳۳۲ مصدق در نامه‌اى به آیزنهاور رئیس‌جمهور آمریکا از همراهى آن کشور با سیاستهاى خصمانه انگلستان گلایه کرد . غافل از آنکه این نامه ۴ روز پس از تشکیل جلسه‌اى در وزارت خارجه آمریکا براى تهیه مقدمات کودتا و براندازى حکومت مصدق به دست آیزنهاور رسید . آیزنهاور نیز پاسخ نامه را تعمداً یک ماه به تأخیر انداخت تا عملیات آژاکس ، روال برنامه‌ریزى شده خود را طى کند .
کودتا در فرداى صدور نامه هشدارگونه آیت‌الله کاشانى به مصدق به اجرا درآمد . این کودتا در شرائطى به وقوع پیوست که از آن همبستگى و حضور توده‌هاى مسلمان در صحنه که در ۳۰ تیر به ظهور رسیده بود ، خبرى نبود ، رهبران و بسیارى از اعضاى جنبش فدائیان اسلام نیز که در راه تحقق ملى شدن صنعت نفت مجاهدتهاى فراوانى داشتند ، در زندان بودند . به همین دلیل حکومت مصدق در عرض چند ساعت سرنگون شد و سرلشکر زاهدى به نخست‌وزیرى رسید . شاه دوباره بازگشت و آمریکائى‌ها چنان بر ایران خیمه زدند که تا ۲۵ سال ایران مهمترین و مطمئن‌ترین پایگاه سیاسى و نظامى آنان درجهان محسوب مى‌شد . منافع نفت که مدتى قطع شده بود ، دوباره به جیب کنسرسیوم کمپانى‌هاى نفتى آمریکائى و انگلیسى و سایر کشورهاى غربى سرازیر شد .
در جریان کودتاى ۲۸ مرداد حزب توده با آنکه شبکه گسترده‌اى از افسران ارتش را با خود داشت ، به توصیه رهبران شوروى کمترین عکس العملى در برابر کودتاچیان نشان نداد . پس از کودتا بسیارى از اعضاى فعال حزب توده که دستگیر شده بودند اظهار ندامت کردند و آزاد شدند و گروه زیادى از آنان به خدمت رژیم کودتا درآمدند و عده‌اى از افسران توده‌اى نیز اعدام شدند . سران حزب نیز طبق معمول گذشته به خارج از کشور گریختند .
دولت روسیه طلاهائى را که در نهایت مضیقه و احتیاج دولت مصدق ، به او برنگردانده بود ، پس از کودتا به دولت زاهدى تحویل داد ! مصدق دستگیر و در یک دادگاه فرمایشى به ۳ سال زندان محکوم گردید .
با پیروزى کودتا ، شعله‌هاى مقاومت البته یکباره خاموش نشد و روحانیون و اساتید دانشگاه و بعضى شخصیتها ، تشکلى به نام « نهضت مقاومت ملى » به وجود آوردند . با این همه عده‌اى از استادان دانشگاه به « مذاکرات نفت » که در حقیقت سرپوشى سیاسى براى بازگرداندن آمریکا و انگلیس به سر چاههاى نفت بود ، اعتراض کردند و از دانشگاه اخراج شدند . مصاحبه‌ها و اعلامیه‌هاى آیت‌الله کاشانى علیه انتخابات فرمایشى و قرارداد کنسرسیوم نیز مورد بى‌اعتنائى قرار گرفت . در ۱۶ آذر ۱۳۳۲ دانشجویان دانشگاه تهران در اعتراض به سفر نیکسون معاون رئیس‌جمهور آمریکا تظاهراتى کردند که پلیس سه نفر از آنان را به شهادت رساند . آیت‌الله کاشانى چون در داخل توسط دولت کودتا بایکوت شده بود در مخالفت با قرارداد نفت که دولت زاهدى با کنسرسیوم منعقد ساخت اعلامیه‌اى خطاب به دبیرکل سازمان ملل صادر کرد و اعتراض خود را اعلام نمود . اما هیچ یک از این اقدامات سودى نداشت و آمریکا که در ایران جانشین انگلیس شده بود ، تلاش کرد تا روز به روز زنجیر اسارت را بر دست و پاى ملت ما مستحکم‌تر سازد .
در حقیقت کودتاى ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ فقط علیه دولت مصدق یا شخص نخست‌وزیر نبود . بلکه مهمتر از آن ، علیه ملتى بودکه در راه کوتاه کردن دست اجانب و بازیابى استقلال سیاسى ، فرهنگى ، اقتصادى ، نظامى مجاهدت و مبارزه مى‌کرد و حتى به دنبال همبستگى با مبارزات ملل اسلامى ، در آسیا ، افریقا ، خاورمیانه بود .
پیروزى کودتاى ۲۸ مرداد در حقیقت به معناى به بن بست رسیدن جریانات « چپ » و « ملى » در ایران بود . این بار امریکا با تمام قوا به میدان آمده بود تا اقتدار و سلطه خود را در ایران کامل کند . از سوى دیگر سیاست‌هاى وابسته به شوروى نیز در این گیر ودار نه تنها نتوانست راهى براى خود بگشاید بلکه خود در پیله خویش گرفتار شد . جبهه ملى در یک تعارض میان « دفاع از سیاست و حضور امریکائیان در ایران » یا « نفى سلطه اجانب » در سرگشتگى و سرگردانى ماند .
با شروع اجراى برنامه‌هاى امریکائى دو جریان چپ و راست ، منفعل و بى‌برنامه بودند . در چنین شرائطى بود که نهضت اسلامى با مخالفت علیه « لایحه انجمن‌هاى ایالتى و ولایتى » آغاز شد و رویاروى برنامه‌هاى استعمار نو ایستاد . رهبرى نهضت را مرجعى بر عهده داشت که قیام را صرفاً با معیارهاى اسلام آغاز کرد . این نهضت در برابر تمامى طرحهائى که دولت کودتا از فرداى ۲۸ مرداد براى اجراى آنها برنامه‌ریزى دراز مدت کرده بود ، تا ایران را مستعمره بیگانگان سازد ، ایستادگى کرد و توانست در ۱۳۵۷ تمامى زنجیرهاى اسارت و وابستگى را بگسلد و ملت سربلند ایران اسلامى را بر دولتهاى زائیده اراده انگلیس و آمریکا فاتح گرداند .
بدین ترتیب کودتا به پیروزى رسید و سرلشگر زاهدى به نخست وزیرى رفت محمدرضا پهلوى به کشور بازگشت و به تعبیر امام خمینى « محمدرضا رفت و رضاشاه برگشت » و این در حالى بود که دین بزرگى از آمریکا و انگلیس بر گردن داشت . به همین دلیل محمدرضا پهلوى در کتاب « مأموریت براى وطنم » مى‌نویسد :
« گاهى این سوال طرح مى‌شود که آیا دولت‌هاى آمریکا و انگلیس در قیام تاریخى که در ۲۸ مرداد رخ داد ، در برانداختن مصدق کمک مالى کرده‌اند یا خیر ؟ هر چند من در حین انقلاب در خارج از ایران بودم ولى از جزئیات امور اطلاع داشتم ولى انکار نمى‌کنم که شاید به منظور پیشرفت هدف این انقلاب ملى ، وجوهى هم از طرف هموطنان من خرج شده باشد . »
بعد از تسلیم دکتر مصدق ، کرمیت روزولت با شاه ملاقات کرد و شاه ضمن تشکر از او گفت :
« من تاج و تختم را از برکت خداوند ، ملتم و ارتشم و شما دارم . . . و هرگاه فاطمى را به خاطر سرنگونى مجسمه‌هاى من و پدرم پیدا کنم ، بى‌درنگ اعدامش خواهم کرد » و بدینسان عصر جدیدى در سرنوشت ملت ایران رقم خورد که هزینه آن بیست و پنج سال سلطه مستقیم آمریکا و دهها هزار کشته و زخمى و زندانى بوده است . که نهایتاً با انقلاب اسلامى در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به آن خاتمه داده شد .
(کودتاى ۲۸ مرداد ، موسسه مطالعات و پژوهشهاى سیاسى )
جهت آگاهى بیشتر . ک :
. ۱ بازخوانى کودتاى آمریکائى - انگلیسى ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ ، مرکز اسناد انقلاب اسلامى .
۲ . عملیات آژاکس ، مسعود رضائى {L= http://www.cscih.ir/index.php?actionshow_newsnews_id. =L} ۳
۶۸ حدیث پیمانه ، حمید پارسا نیا نشر معارف .
. ۴ اقتصاد سیاسى ، کاتوزیان .
. ۵ مجله زمانه .

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.