عوامل و آثار فتنه در قرآن کریم. ۱۳۹۱/۵/۱۱ - ۱۴ بازدید

عوامل و آثار فتنه در قرآن کریم.
عوامل و آثار فتنه در قرآن کریم.
فتنه در اصل به معناى قرار دادن طلا در آتش براى به دست آوردن خالصى آن است و در قرآن به معانى مختلفى همچون امتحان، عذاب، سوختن با آتش، بلیّه، سختى، اضلال،[۱] شرک، بازداشتن از دین،[۲] آشوب و اخلال در امور[۳] استعمال شده است. این در حالى است که برخى معتقدند، اصل در مادّه «فتن» چیزى است که موجب اختلال و هرج و مرج همراه با اضطراب مى شود و اموال، اولاد و کفر در قرآن از مصادیق آن است.[۴] معناى مورد نظر در این مدخل، همین معناى اخیر مى باشد که از واژه «فتنه» و سیاق بعضى آیات استفاده شده است.

آثار فتنه
۱. فتنه انگیزى دشمنان، به منظور جلوگیرى از گسترش اسلام:
واقتُلوهُم حَیثُ ثَقِفتُموهُم واَخرِجوهُم مِن حَیثُ اَخرَجوکُم والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ ولا تُقـتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّى یُقـتِلوکُم فیهِ فَاِن قـتَلوکُم فَاقتُلوهُم کَذلِکَ جَزاءُ الکـفِرین * وقـتِلوهُم حَتّى لاتَکونَ فِتنَةٌ ویَکونَ الدِّینُ لِلّهِ... .[۵]بقره (۲) ۱۹۱ و ۱۹۳
فرهنگ قرآن، جلد ۲۲، صفحه ۵۵
... والفِتنَةُ اَکبَرُ مِنَ القَتلِ ولا یَزالونَ یُقـتِلونَکُم حَتّى یَرُدّوکُم عَن دینِکُم... . بقره (۲) ۲۱۷
وقـتِلوهُم حَتّى لا تَکونَ فِتنَةٌ ویَکونَ الدِّینُ کُلُّهُ لِلّهِ فَاِنِ انتَهَوا فَاِنَّ اللّهَ بِما یَعمَلونَ بَصیر. انفال (۸) ۳۹
۲. فتنه انگیزى مشرکان، موجب صدور حکم جهاد، علیه آنان:
واقتُلوهُم حَیثُ ثَقِفتُموهُم واَخرِجوهُم مِن حَیثُ اَخرَجوکُم والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ ولا تُقـتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّى یُقـتِلوکُم فیهِ فَاِن قـتَلوکُم فَاقتُلوهُم کَذلِکَ جَزاءُ الکـفِرین * وقـتِلوهُم حَتّى لاتَکونَ فِتنَةٌ ویَکونَ الدِّینُ لِلّهِ فَاِنِ انتَهَوا فَلا عُدونَ اِلاّ عَلَى الظّــلِمین.بقره (۲) ۱۹۱ و ۱۹۳
یَسـَلونَکَ عَنِ الشَّهرِ الحَرامِ قِتال فیهِ قُل قِتالٌ فیهِ کَبیرٌ وصَدٌّ عَن سَبیلِ اللّهِ وکُفرٌ بِهِ والمَسجِدِ الحَرامِ واِخرَاجُ اَهلِهِ مِنهُ اَکبَرُ عِندَ اللّهِ والفِتنَةُ اَکبَرُ مِنَ القَتلِ ولا یَزالونَ یُقـتِلونَکُم حَتّى یَرُدّوکُم عَن دینِکُم اِنِ استَطـعوا ومَن یَرتَدِد مِنکُم عَن دینِهِ فَیَمُت وهُوَ کافِرٌ فَاُولئِکَ حَبِطَت اَعمــلُهُم فِى الدُّنیا والأخِرَةِ واُولئِکَ اَصحـبُ النّارِ هُم فیها خــلِدون.بقره (۲) ۲۱۷
وقـتِلوهُم حَتّى لا تَکونَ فِتنَةٌ ویَکونَ الدِّینُ کُلُّهُ لِلّهِ فَاِنِ انتَهَوا فَاِنَّ اللّهَ بِما یَعمَلونَ بَصیر. انفال (۸) ۳۹
۳. فتنه انگیزى مشرکان، موجب صدور حکم اخراج آنان:
واقتُلوهُم حَیثُ ثَقِفتُموهُم واَخرِجوهُم مِن حَیثُ اَخرَجوکُم والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ ولا تُقـتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّى یُقـتِلوکُم فیهِ فَاِن قـتَلوکُم فَاقتُلوهُم کَذلِکَ جَزاءُ الکـفِرین * وقـتِلوهُم حَتّى لاتَکونَ فِتنَةٌ ویَکونَ الدِّینُ لِلّهِ فَاِنِ انتَهَوا فَلا عُدونَ اِلاّ عَلَى الظّــلِمین.بقره (۲) ۱۹۱ و ۱۹۳

افشاى فتنه
۴. افشاگرى خداوند، از فتنه و آشوب گرى منافقان، در صورت شرکت در جنگ:
لَو خَرَجوا فیکُم ما زادوکُم اِلاّ خَبالاً ولاََوضَعوا خِلــلَکُم یَبغونَکُمُ الفِتنَةَ وفیکُم سَمّـعونَ لَهُم... * لَقَدِ ابتَغَوُا الفِتنَةَ مِن قَبلُ وقَلَّبوا لَکَ الاُمورَ... .[۶]توبه (۹) ۴۷ و ۴۸

عوامل فتنه

۱. انحراف قلبى
۵. انحراف قلبى، عامل ایجاد فتنه و فساد، در جامعه:
...فَاَمَّاالَّذینَ فى قُلوبِهِم زَیغٌ فَیَتَّبِعونَ ما تَشـبَهَ مِنهُ ابتِغاءَ الفِتنَةِ وابتِغاءَ تَأویلِهِ... .[۷]آل عمران (۳) ۷

۲. پذیرش ولایت کافران
۶. ایجاد رابطه ولایى با کافران، زمینه ساز ایجاد فتنه و فسادگرى، در زمین:
والَّذینَ کَفَروا بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض اِلاّ تَفعَلوهُ
فرهنگ قرآن، جلد ۲۲، صفحه ۵۶
تَکُن فِتنَةٌ فِى الاَرضِ وفَسادٌ کَبِیر.[۸]انفال (۸) ۷۳

۳. پیروى از آیات متشابه
۷. پیروى از آیات متشابه قرآن از سوى افراد منحرف، سبب افتادن در دامن فتنه و آشوب:
هُوَ الَّذِى اَنزَلَ عَلَیکَ الکِتـبَ مِنهُ ءایـتٌ مُحکَمـتٌ هُنَّ اُمُّ الکِتـبِ واُخَرُ مُتَشـبِهـتٌ فَاَمَّاالَّذینَ فى قُلوبِهِم زَیغٌ فَیَتَّبِعونَ ما تَشـبَهَ مِنهُ ابتِغاءَ الفِتنَةِ وابتِغاءَ تَأویلِهِ وما یَعلَمُ تَأویلَهُ اِلاَّ اللّهُ والرّ سِخونَ فِى العِلمِ یَقولونَ ءامَنّا بِهِ کُلٌّ مِن عِندِ رَبِّنا وما یَذَّکَّرُ اِلاّ اُولوا الاَلبـب. آل عمران (۳) ۷

۴. ترک امداد
۸. سرباز زدن مسلمانان از حمایت یکدیگر، موجب فتنه و فساد در زمین:
اِنَّ الَّذینَ ءامَنوا ... اُولئِکَ بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعض...واِنِ استَنصَروکُم فِى الدِّینِ فَعَلَیکُمُ النَّصرُ... * ...اِلاّ تَفعَلوهُ تَکُن فِتنَةٌ فِى الاَرضِ وفَسادٌ کَبِیر.[۹]انفال (۸) ۷۲ و ۷۳

۵. تخلّف از محمّد(صلى الله علیه وآله)
۹. تخلّف از دستورات حیاتبخش خدا و رسول(صلى الله علیه وآله)، عامل بروز اخلال و فتنه اى فراگیر در جامعه اسلامى:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا استَجیبوا لِلّهِ ولِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم... * واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً... .[۱۰]انفال (۸) ۲۴ و ۲۵

۶ . جاسوسى
۱۰. جاسوسى و خبرچینى، موجب اخلال و آشوب، در بین صفوف رزمندگان:
لَو خَرَجوا فیکُم ما زادوکُم اِلاّ خَبالاً ولاََوضَعوا خِلــلَکُم یَبغونَکُمُ الفِتنَةَ وفیکُم سَمّـعونَ لَهُم واللّهُ عَلیمٌ بِالظّــلِمین * لَقَدِ ابتَغَوُا الفِتنَةَ مِن قَبلُ وقَلَّبوا لَکَ الاُمورَ حَتّى جاءَ الحَقُّ وظَهَرَ اَمرُ اللّهِ وهُم کـرِهون.[۱۱]توبه (۹) ۴۷ و ۴۸

۷. خبر فاسق
۱۱. اعتماد به خبر فاسق، عامل ایجاد فتنه و آشوب در جامعه:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِن جاءَکُم فاسِقٌ بِنَبَإ فَتَبَیَّنوا اَن تُصیبوا قَومـًا بِجَهــلَة فَتُصبِحوا عَلى ما فَعَلتُم نـدِمین.[۱۲]حجرات (۴۹) ۶
فرهنگ قرآن، جلد ۲۲، صفحه ۵۷

۸ . ظلم
۱۲. ظلم و ستمگرى، عامل ایجاد فتنه در جامعه:
واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً واعلَموا اَنَّ اللّهَ شَدیدُ العِقاب.انفال (۸) ۲۵
۱۳. ظلم به على(علیه السلام) و مخالفت با خلافت او، پس از رسول خدا(صلى الله علیه وآله)، سبب فتنه اى دامنگیر، در جامعه ایمانى:
واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً واعلَموا اَنَّ اللّهَ شَدیدُ العِقاب.[۱۳]انفال (۸) ۲۵

۹. عصیان
۱۴. عصیان و تخلّف از فرمان خداوند، موجب بروز اختلال و فتنه در زمین:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا استَجیبوا لِلّهِ ولِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم واعلَموا اَنَّ اللّهَ یَحولُ بَینَ المَرءِ وقَلبِهِ واَنَّهُ اِلَیهِ تُحشَرون * واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً واعلَموا اَنَّ اللّهَ شَدیدُ العِقاب. انفال (۸) ۲۴ و ۲۵

فتنه انگیزان

کیفر فتنه انگیزان
۱۵. فتنه انگیزى کافران علیه مسلمانان در مسجدالحرام، موجب کیفر آنان با کشته شدن به وسیله جهاد مسلمانان علیه آنان:
واقتُلوهُم حَیثُ ثَقِفتُموهُم واَخرِجوهُم مِن حَیثُ اَخرَجوکُم والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ ولا تُقـتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّى یُقـتِلوکُم فیهِ فَاِن قـتَلوکُم فَاقتُلوهُم کَذلِکَ جَزاءُ الکـفِرین. بقره (۲) ۱۹۱
یَسـَلونَکَ عَنِ الشَّهرِ الحَرامِ قِتال فیهِ قُل قِتالٌ فیهِ کَبیرٌ وصَدٌّ عَن سَبیلِ اللّهِ وکُفرٌ بِهِ والمَسجِدِ الحَرامِ واِخرَاجُ اَهلِهِ مِنهُ اَکبَرُ عِندَ اللّهِ والفِتنَةُ اَکبَرُ مِنَ القَتلِ ولا یَزالونَ یُقـتِلونَکُم حَتّى یَرُدّوکُم عَن دینِکُم اِنِ استَطـعوا... .بقره (۲) ۲۱۷

مبارزه با فتنه انگیزان
۱۶. لزوم جهاد علیه فتنه انگیزان، تا برطرف شدن فتنه آنان:
...واَخرِجوهُم مِن حَیثُ اَخرَجوکُم والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ ولا تُقـتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّى یُقـتِلوکُم فیهِ فَاِن قـتَلوکُم فَاقتُلوهُم... * وقـتِلوهُم حَتّى لاتَکونَ فِتنَةٌ... فَاِنِ انتَهَوا فَلا عُدونَ اِلاّ عَلَى الظّــلِمین.بقره (۲) ۱۹۱ و ۱۹۳
وقـتِلوهُم حَتّى لا تَکونَ فِتنَةٌ...فَاِنِ انتَهَوا فَاِنَّ اللّهَ بِما یَعمَلونَ بَصیر. انفال (۸) ۳۹
۱۷. لزوم جهاد، علیه فتنه انگیزان، تا حاکمیّت دین خداوند در زمین:
وقـتِلوهُم حَتّى لا تَکونَ فِتنَةٌ ویَکونَ الدِّینُ کُلُّهُ لِلّهِ فَاِنِ انتَهَوا فَاِنَّ اللّهَ بِما یَعمَلونَ بَصیر. انفال (۸) ۳۹

مصادیق فتنه انگیزان

۱. اعتمادکنندگان به خبر فاسق
۱۸. اعتمادکنندگان به خبر فاسق، ایجادکننده فتنه در جامعه:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا اِن جاءَکُم فاسِقٌ بِنَبَإ فَتَبَیَّنوا
فرهنگ قرآن، جلد ۲۲، صفحه ۵۸
اَن تُصیبوا قَومـًا بِجَهــلَة فَتُصبِحوا عَلى ما فَعَلتُم نـدِمین. حجرات (۴۹) ۶

۲. جاسوسان
۱۹. جاسوسان، عامل فتنه انگیزى در میان صفوف مؤمنان:
لَو خَرَجوا فیکُم ما زادوکُم اِلاّ خَبالاً ولاََوضَعوا خِلــلَکُم یَبغونَکُمُ الفِتنَةَ وفیکُم سَمّـعونَ لَهُم واللّهُ عَلیمٌ بِالظّــلِمین * لَقَدِ ابتَغَوُا الفِتنَةَ مِن قَبلُ وقَلَّبوا لَکَ الاُمورَ حَتّى جاءَ الحَقُّ وظَهَرَ اَمرُ اللّهِ وهُم کـرِهون.توبه (۹) ۴۷ و ۴۸

۳. ظالمان
۲۰. فتنه انگیزى ظالمان، در جامعه:
واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً واعلَموا اَنَّ اللّهَ شَدیدُ العِقاب.انفال (۸) ۲۵

۴. کافران
۲۱. فتنه انگیزى کافران مکّه، علیه مسلمانان:
...والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ...کَذلِکَ جَزاءُ الکـفِرین.بقره (۲) ۱۹۱
...والمَسجِدِ الحَرامِ واِخرَاجُ اَهلِهِ مِنهُ اَکبَرُ عِندَ اللّهِ والفِتنَةُ اَکبَرُ مِنَ القَتلِ ولا یَزالونَ یُقـتِلونَکُم حَتّى یَرُدّوکُم عَن دینِکُم... . بقره (۲) ۲۱۷
۲۲. آواره ساختن مسلمانان از دیارشان، از مصادیق فتنه انگیزى کافران:
...واَخرِجوهُم مِن حَیثُ اَخرَجوکُم والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ... . بقره (۲) ۱۹۱
...واِخرَاجُ اَهلِهِ مِنهُ اَکبَرُ عِندَ اللّهِ والفِتنَةُ اَکبَرُ مِنَ القَتلِ... . بقره (۲) ۲۱۷
۲۳. عدم جواز قتل کافران در مسجدالحرام، در صورت فتنه انگیزى آنان:
...والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ ولا تُقـتِلوهُم عِندَ المَسجِدِ الحَرامِ حَتّى یُقـتِلوکُم... .[۱۴]بقره (۲) ۱۹۱
۲۴. عدم جواز قتل کافران، در صورت خوددارى آنان از فتنه انگیزى:
...والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ...فَاقتُلوهُم... * فَاِنِ انتَهَوا فَاِنَّ اللّهَ غَفورٌ رَحیم * وقـتِلوهُم...فَاِنِ انتَهَوا فَلا عُدونَ اِلاّ عَلَى الظّــلِمین.بقره (۲) ۱۹۱ - ۱۹۳

۵. متخلّفان
۲۵. متخلّفان از دستورات خدا و رسول(صلى الله علیه وآله)، ایجادکننده اخلال و فتنه فراگیر در جامعه:
یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا استَجیبوا لِلّهِ ولِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم واعلَموا اَنَّ اللّهَ یَحولُ بَینَ المَرءِ وقَلبِهِ واَنَّهُ اِلَیهِ تُحشَرون * واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً واعلَموا اَنَّ اللّهَ شَدیدُ العِقاب. انفال (۸) ۲۴ و ۲۵

۶ . مشرکان=> همین مدخل، فتنه انگیزان، مصداق فتنه انگیزان، کافران

۷. منافقان
۲۶. منافقان جاسوس، عامل اختلاف و آشوب، در میان صفوف رزمندگان:
لَو خَرَجوا فیکُم ما زادوکُم اِلاّ خَبالاً ولاََوضَعوا خِلــلَکُم یَبغونَکُمُ الفِتنَةَ وفیکُم سَمّـعونَ لَهُم
فرهنگ قرآن، جلد ۲۲، صفحه ۵۹
واللّهُ عَلیمٌ بِالظّــلِمین * لَقَدِ ابتَغَوُا الفِتنَةَ مِن قَبلُ وقَلَّبوا لَکَ الاُمورَ حَتّى جاءَ الحَقُّ وظَهَرَ اَمرُ اللّهِ وهُم کـرِهون.[۱۵]توبه (۹) ۴۷ و ۴۸

۸ . منحرفان
۲۷. ایجاد فتنه و فساد در جامعه، از سوى منحرفان و پیروى کنندگان آیات متشابه:
هُوَ الَّذِى اَنزَلَ عَلَیکَ الکِتـبَ مِنهُ ءایـتٌ مُحکَمـتٌ هُنَّ اُمُّ الکِتـبِ واُخَرُ مُتَشـبِهـتٌ فَاَمَّاالَّذینَ فى قُلوبِهِم زَیغٌ فَیَتَّبِعونَ ما تَشـبَهَ مِنهُ ابتِغاءَ الفِتنَةِ وابتِغاءَ تَأویلِهِ وما یَعلَمُ تَأویلَهُ اِلاَّ اللّهُ والرّ سِخونَ فِى العِلمِ یَقولونَ ءامَنّا بِهِ کُلٌّ مِن عِندِ رَبِّنا وما یَذَّکَّرُ اِلاّ اُولوا الاَلبـب. آل عمران (۳) ۷

فتنه و قتل
۸۲۸. فتنه انگیزى، بدتر از قتل:
...والفِتنَةُ اَشَدُّ مِنَ القَتلِ... . بقره (۲) ۱۹۱

موانع فتنه
۲۹. توجّه به عذاب شدید الهى، زمینه ساز پرهیز از فتنه گرى و اخلالگرى:
واتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَـلَموا مِنکُم خاصَّةً واعلَموا اَنَّ اللّهَ شَدیدُ العِقاب.انفال (۸) ۲۵

[۱]. مفردات، ص ۶۲۳ و ۶۲۴ ، «فتن»; التفسیر الکبیر، ج ۴، ص ۴۰۶.
[۲]. مجمع البیان، ج ۱ - ۲، ص ۵۱۱ و ۵۱۳ .
[۳]. تفسیر التحریروالتنویر، ج ۴، جزء ۶ ، ص ۲۷۶.
[۴]. التحقیق، ج ۹، ص ۲۳ - ۲۵، «فتن».
[۵]. «فتنه» در آیه، کفرى است که سبب ظلم و هرج و مرج مى شود. (التفسیر الکبیر، ج ۲، ص ۲۸۹ و ۲۹۱)
[۶]. «فتنه» در آیات یاد شده بنا به نظر ابن عاشور، به معناى اخلال در امور آشوب و بى نظمى است. (تفسیر التحریروالتنویر، ج ۶ ، جزء ۱۰، ص ۲۱۷)
[۷]. بنا بر قولى «فتنه» در آیه، طرح متشابهات در دین، به گونه اى است که موجب درگیرى و هرج و مرج شود. (التفسیر الکبیر، ج ۳، ص ۱۴۵)
[۸]. ضمیر در «إلاّ تفعلوه» به آنچه در آیات قبل امر شده برمى گردد که از جمله، تبرّى از کافران است. (مجمع البیان، ج ۳ - ۴، ص ۸۶۴)
[۹]. از جمله اوامر الهى، تعاون مسلمانان است و ضمیر در «إلاّ تفعلوه» به آن اوامر برمى گردد. (همان) گفتنى است که «فتنه» در این آیه با توجّه به سیاق آشوب و اخلال در احوال و امور مردم را در برمى گیرد و از عبارت ابن عاشور هم، چنین برداشتى قابل استفاده است. (تفسیر التحریر والتنویر، ج ۶ ، جزء ۱۰، ص ۸۸)
[۱۰]. بنا بر قولى، «فتنه» در آیه به معناى هرج و مرج است. (مجمع البیان، ج ۳ - ۴ ، ص ۸۲۱)
[۱۱]. «و فیکم سمّاعون لهم» یعنى آنها [مشرکان] در میان شما جاسوسانى داشتند که اخبارى را که از شما مى شنیدند به اطّلاع آنها مى رساندند. (التبیان، ج ۵، ص ۲۳۱; بیان المعانى، ج ۶ ، ص ۴۴۲)
[۱۲]. در شأن نزول آیه مذکور گفته شده: رسول خدا(صلى الله علیه وآله)ولیدبن عقبه را مأمور جمع آورى صدقات از بنى المصطلق کرد. وقتى به سوى آنان رفت آنان به استقبالش آمدند. او به علّت دشمنیهاى قبلى، فکر کرد براى قتل او آمدند، لذا برگشت و به رسول خدا(صلى الله علیه وآله)خبر داد که آنان قصد کشتن ما را داشتند. رسول خدا(صلى الله علیه وآله)براى جنگ با آنان آماده شد که آیه مزبور نازل شد. (مجمع البیان، ج ۹ - ۱۰، ص ۱۹۸; الکشاف، ج ۴، ص ۳۵۹)
[۱۳]. بر اساس روایتى از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) است. (مجمع البیان، ج ۳ - ۴، ص ۸۲۲ - ۸۲۳; جلاء الاذهان، ج ۳، ص ۳۳۱)
[۱۴]. جمله «والفتنة» بیان مى دارد که کافران فتنه انگیز، همانند کافران محارب اند، لذا باید با آنان نبرد کرد و جمله «و لاتقاتلوهم عند المسجدالحرام...» به منزله استثنا از این قانون است. صرف فتنه انگیزى کافران، مجوّز جنگ در مسجدالحرام نیست.
[۱۵]. آیه شریفه در باره منافقانى است که در میان مسلمانان جاسوسى مى کردند. (مجمع البیان، ج ۵ - ۶ ، ص ۵۵; تفسیر القرآن العظیم، ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۴۰)
[۱۶]. نساء (۴) ۱۷۶.
[۱۷]. صافّات (۳۷) ۱۴۹.
[۱۸]. نمل (۲۷) ۳۲.
[۱۹]. التحقیق، ج ۹، ص ۲۸ - ۲۹، «فتى».
[۲۰]. الاقطاب الفقهیه، ص ۱۶۳; قاعده لا ضرر و لا ضرار، ص ۱۸۷; المصطلحات، مرکز المعجم الفقهى، ص ۴۳۲ و ۱۹۳۵; دراسات فى ولایة الفقیه، ص ۶۰۹ .
[۲۱]. آیه شریفه بر حجّیّت فتواى فقیه دلالت دارد، زیرا اگر انذار فقیه حجّت شرعى نبود، مقتضى براى وجوب انذار نیز وجود نداشت، بدین جهت که قاعده قبح عقاب بلابیان، مقتضى عدم عقاب است، پس وجوب تحذّر از انذار فقیه، مستلزم حجّیّت است. (التنقیح فى شرح العروة الوثقى، الاجتهاد و التقلید، ص ۸۶)
[۲۲]. برخى فقها معتقدند که آیه مذکور بر وجوب پیروى و تقلید از مجتهد دلالت دارد، بدین جهت که بر وجوب حذر کردن افراد از انذارهاى فقیه دلالت دارد و این تحذّر، زمانى حاصل مى شود که انذار و فتواى فقیه عمل بشود. (التنقیح فى شرح العروة الوثقى، الاجتهاد و التقلید، ص ۸۶)
[۲۳]. آیه شریفه بر وجوب سؤال به هنگام جهل دلالت مى کند. روشن است که وجوب سؤال به تنهایى مقصود نیست، زیرا امرى لغو و بى اثر خواهد بود. پس سؤال براى عمل کردن است و این به معناى جواز رجوع جاهل به عالِم و حجّیّت فتواى عالِم است. (التنقیح فى شرح العروة الوثقى، الاجتهاد و التقلید، ص ۸۸ - ۸۹)
[۲۴]. بر این اساس که به هنگام استفتا و سؤال مردم خداوند متعال دستور مى دهد که پیامبر(صلى الله علیه وآله) پاسخ آن را براى مردم با استناد به کلام خداوند بیان دارد.
[۲۵]. برداشت بر این مبنا است که منظور از «ذکر»، قرآن باشد. (مجمع البیان، ج ۵ - ۶ ، ص ۵۵۸)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.