فلسفه علم آموزی ۱۳۹۶/۰۲/۳۰ - ۳۵۷۷ بازدید

چرا ادم ها درس می خوانند؟

از آنجا که علم دو گونه است، طبیعی و ماورای طبیعی، هدف از کسب علوم طبیعی با هدف از تحصیل علوم ماورای طبیعی متفاوت است. هدف کلی از تحصیل علوم طبیعی و مادی، افزایش کمیت و کیفیت زندگی طبیعی و مادی انسان در این دنیا و عالم طبیعت است، زندگی فردی و اجتماعی انسان نیاز به دانش فراوان دارد. انسان باید برای مدیریت زندگی خود و داشتن روابط اجتماعی سازنده مهارت های زیادی داشته باشد تا از زندگی با کیفیت برخوردار باشد. این مهارت ها نیاز به دانش فراوانی دارد که با تحصیل علوم دانشگاهی و طبیعی بدست می آید.
اما هدف نهایی تحصیل علوم ماورای طبیعی و دینی، غفلت زدایی و تلاش برای پرورش روح و رسیدن به کمال انسانی و کسب آمادگی برای سفر آخرت می باشد.
این هدف از طریق پاسخ گویی به سوالات اساسی زندگی به سرانجام می رسد، بدین خاطر می توان گفت: ما در کسب علوم ماورای طبیعی و دینی اهداف چندگانه ای را دنبال می کنیم که به شرح زیر است.
1- مبدا شناسی:
یکی از سوالات اساسی انسان این است که من از کجا آمده ام و خالق و رب من کیست؟ در پاسخ به این سوال دو اندیشه مادی و الهی به صورت متفاوت پاسخ داده اند.
اندیشه الهی می گوید: جهان منحصر به عالم ناسوت و طبیعت نیست و از ماورای طبیعت و خدای یگانه خالقیت و ربوبیت می شود و انسان روح مسافری است که مقصدش آخرت و ماورای طبیعت است
ولی اندیشه مادی می گوید: جهان منحصر به همین طبیعت است و اعتقاد به خدا خرافه است و زندگی انسان در این دنیا پایان می پذیرد و عالم دیگری وجود ندارد. لذا به سوالات دیگر هم با اندیشه مادی خود پاسخ می گوید.

1- مقصد شناسی:
سوال دوم این است که سرانجام انسان چیست و به کجا می رود؟ بر اساس اندیشه الهی دنیا محل تکامل و آمادگی برای مرگ است و انسان بعد از مرگ به عالم آخرت منتقل می شود و حیات تازه ای را تجربه می کند. معاد شناسی پاسخ گوی این سوال است.


1- راهرو شناسی:
سوال سوم این است که من کیستم؟ انسان کنجکاوی فراوانی برای شناخت خود دارد که با طرح این سوال، وارد علم خودشناسی و انسان شناسی می شود و به شناخت خود و جایگاه خود در هستی و کمال و سعادت خود می پردازد.
4- راهبرد شناسی:
سوال چهارم از راهی است که او را به کمال و سعادت می رساند و آماده انتقال به آخرت می کند. در نتیجه سوال می کند که اکنون که من در این دنیا هستم چه باید بکنم تا رستگار شوم؟ راه چیست و چاه کدام است؟ نقشه راه برای رسیدن به اهداف و مقاصد زندگی چیست؟ دین توحیدی پاسخ گوی این سوال اساسی انسان است.
5- راهبر شناسی:
نگرش راهبردی به انسان و جهان و زندگی سوال دیگری را برای انسان مطرح می کند و آن سوال از راهبر راهی است که انسان باید در آن طی طریق نماید؟ زیرا می داند که هر راهی که قبلا آنرا تجربه نکرده است، به خصوص راه های معنوی و درونی، نیاز به راهبر دارد و بدون راهبری آگاه و امین، امکان گمگشتگی و انحراف فراوان است. علم ولایت و نبوت ورسالت شناسی پاسخ گوی این سوال انسان است.
اهمیت علم آموزی در روایات!

تحصیل علم از نظر اسلام یک ضرورت مطلق است و هیچ قید و شرطی ندارد، نه قید زمانی، نه قید مکانی و فردی و نه هیچ قید و محدودیت دیگری.
از حدیث معروف اطلبوا العلم و لو بالصین؛ علم را طلب کنید، اگر چه در چین باشد. در می‌یابیم که از نظر اسلام طلب علم فریضه‌ای است که جا و مکان خاصی نمی‌شناسد و محدودیت مکانی ندارد.
همچنین این حدیث معروف را بارها شنیده‌ایم که: اطلب العلم من المهد علی اللحد- ز گهواره تا گور دانش بجوی. که نشان می‌دهد علم آموزی محدودیت زمانی ندارد.
نیز حدیث بسیار معروف و مشهور پیامبر(ص) را که فرمودند: طلب العلم فریضه علی کل مسلم و مسلمه؛علم آموزی بر هر مرد و زن مسلمانی واجب است.
و احادیث معروف دیگری که هر کدام دلیل و نشانه محکمی است بر اثبات وجوب و ضرورت آموزش و تعلیم و تعلم در اسلام.
در روایتی رسول الله(ص) فرمود: اشدُّ الناسِ حسرهً یومَ القیامه رجلٌ امکَنَهُ طلبُ العلمِ فی الدنیا فَلَمْ یطْلبهُ و رجلٌ علّمَ علماً فانتفعَ به مَن سَمعهُ منهُ دونَهُ.
روز قیامت حسرت و پشیمانی کسی بیشتر است که در دنیا برایش امکان طلب علم بود، ولی آنرا طلب نکرد و کسی که علمی را بیاموزاند و شنوندگان او بهره بردند، اما خودش نفعی عایدش نگردد و به آن عمل نکند. (کنز الاعمال، ج۱۰، ص۱۳۸)
امام علی(ع) نقل می کند: شنیدم رسول خدا فرمودند: طلب علم بر هر مسلمانی واجب است تحصیل دانش کنید از هرکجا که گمان فراگیری در آن باشد و نور دانش را از کسانی که اهلیت آموزش دارند، استفاده کنید که آموختنش برای خدا، حسنه و طلب علم، عبادت و مذاکره و مباحثه ان، تسبیح و عمل به آن، جهاد و آموختنش به مردم نادان، صدقه و بذل کردنش به اهل علم، سبب نزدیکی به خدای متعال است.
زیرا با علم است که حلال از حرام شناخته شود و علم علامت راهنمایی به سوی بهشت و همدم در وحشت و ترس و رفیق در غربت و تنهایی و حدیث کننده در تنهایی است.(بحار ج۱ص۱۷۱)
سمعتُ رسول الله یقولُ :طلبُ العلم فریضهٌ علی کل مسلم فاطلبوا العلم من مظانّه و اقتبسوه من اهله فانّ تعلیمه حسنهٌ و طلبه عبادهٌ و المذاکره به تسبیحٌ و العمل به جهادٌ و تعلیمه من لا یعلمه صدقهٌ و بذله لاهله قربهٌ الی الله تعالی لانّه معالم الحلال و الحرام و منارُ سبُل الجنّه و المونسُ فی الوحشه و الصاحب فی الغربه و الوحده و المتحدّثُ فی الخلوه.
کسی که دنبال چنین علومی برود، فرشتگان برایش بال های شان را فرش می کنند.
مقداد بن اسود گفت: شنیدم پیامبر اکرم(ص) فرمودند: همانا فرشتگان بال و پر خود را برای طالب علم فرش می‌کنند تا او بر آن گام نهد. در حالیکه به این کار راضی و خوشنودند.
عن مقداد بن اسود، قال:سمعت رسول الله(ص) یقول: اِنَّ المَلائکهَ لَتَضَعُ اجنحَتَها لِطالِبِ العلمِ حتّی یطَاَ عَلَیها رِضاً به؛ (بحار الانوار-ج۱-ص۱۷۷)
 
و نیز ماهیان دریا برایش استغفار می کنند: پیامبر خدا(ص) فرمود: طلب دانش بر هر مسلمانی واجب است و همانا هر چیز حتی ماهیان دریا برایش استغفار می‌کنند. 
طلب العلم فریضهٌ علی کلِّ مسلمٍ و انَّ طالب العلمِ یستغفر لهُ کلُّ شیئٍ حتّی الحیتان فی البحار.(کنزالاعمال،ج۱۰، ص۱۳)
و رزق و روزی اش فراهم و تضمین شده است: قال رسول الله: من طلبَ العلمَ تکفّلَ اللهُ برزقهِ؛ کسی‌که طلب علم کند خدا کفیل روزی اوست. (کنز الاعمال، ج۱۰، ص۳۹)
 
و زندگی اش مبارک و روزی اش مشخص است: هرکس در مقام تحصیل علم باشد فرشتگان براو سایه افکنند و زندگی او مبارک گردد و از روزی او کاسته نشود
قال رسول الله(ص):مَن غدا فی طلب العلم اَظلَّت علیه الملائکه و بورکَ فی معیشته و لم ینقص من رزقه. (منیه المرید، ص۱۰۳)
 
رسول خدا(ص): «زندگى جز براى دو نفر فایده ندارد: دانشمندى که نظرات او اجرا گردد، و دانش طلبانى که گوش به سخن دانشمندى دهند. لَا خَیْرَ فِی الْعَیْشِ إِلَّا لِرَجُلَیْنِ عَالِمٍ مُطَاعٍ أَوْ مُسْتَمِعٍ وَاعٍ (کافی، ج 1، ص 33(
همچنین فرمود: با ارزش‌ترین مردم عالم‌ترین آنها و کم ارزش‌ترینشان کم علم‌ترین آنها است. اکْثَرُ النَّاسَ قیمَةً اکْثَرُهُمْ عِلْماً وَ اقَلُّ النَّاسِ قیمَةً اقَلُّهُمْ عِلْماً»؛ (من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 395.(
امام علی(ع): دانش تو را نجات می‌دهد و نادانى تو را پست می‌سازد . الْعِلْمُ یُنْجیکَ، الْجَهْلُ یُرْدیکَ»؛ (عیون الحکم و المواعظ، ص 34.(
امام صادق(ع): مطالعه و دقت زیاد در مسائل علمى عقل انسان را به کار می‌اندازد. کَثْرَةُ النَّظَرِ فِی الْعِلْمِ یَفْتَحُ الْعَقْل »؛ (الدعوات (سلوة الحزین)، ص 221.(
رسول خدا(ص): به وسیله علم، خداوند اطاعت و عبادت می‌شود و با علم خداوند شناخته می‌شود و به وسیله علم صله ارحام انجام می‌شود و حلال و حرام الهى شناخته می‌گردد.
بِالْعِلْمِ یُطَاعُ اللهُ وَ یُعْبَدُ وَ بِالْعِلْمِ یُعْرَفُ اللهُ وَ یُوَحَّدُ وَ بِهِ تُوصَلُ الْأَرْحَامُ وَ یُعْرَفُ الْحَلَالُ وَ الْحَرَامُ. (تحف العقول عن آل الرسول (ص)، ص 28(
رسول خدا(ص): «هر که تحصیل علم براى خدا کند و آن‌را براى خدا به دیگران بیاموزد در ملکوت آسمان‌ها بزرگ خوانده می‌شود. من تعلّم للَّه و علّم للَّه دُعى فى ملکوت السموات عظیماً»؛ (کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، ج 10، ص 164.(

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.