فلسفه نبوت ۱۳۸۹/۰۳/۱۲ - ۱۶۷۳ بازدید

اهداف و فواید نبوت چیست؟

همانطور که میدانیم هدف نهایى همه پیامبران ، راهنمایى بشر جهت شناخت خدا ، قرب به حضرت حق ، توحید و کمال انسان بود . این هدف ، همان هدف آفرینش انسان است . هدف هاى دیگر ، هدف هاى میانى و براى تحقق این هدف نهایى است . در اینجا چند نمونه از این اهداف بیان مى‌گردد . ( در ضمن دقت داشته باشیم که به این اهداف بعد از تحقق ، فواید هم گفته مى‌شود . و پیامبران هم تمام تلاش خود را براى تحقق اهدافشان مبذول کردند . ) 
اهداف و فواید نبوت : 
1 - تعلیم دست نیافتنى هایى 
قرآن کریم , تعلیم و تربیت را از اهداف فرستادن پیامبران دانسته است « کما ارسلنا فیکم رسولاً منکم یتلو علیکم آیاتنا و یزکیکم و یعلّمکم الکتاب و الحکمه و یعلّمکم ما لم تکونوا تعلمون آن سان که در میان شما فرستاده اى از خودتان روانه کردیم تا آیات ما را بر شما بخواند و شما را پاک کند و به شما کتاب و حکمت آموزد و آنچه را نمى توانستید بدانید به شما یاد دهد » ( بقره آیه 151 ) جمله ( و یعلّمکم ما لم تکونوا تعلمون ) از معارف و حقایقى خبر مى دهد که فکر و اندیشه انسان , باهمه پیشرفت او در علم و صنعت از دسترسى به آن ها ناتوان است و تنها از طریق نبوت و دست آوردهاى وحى مى توان بر آن ها آگاه شد . اگرپیامبران الهى نباشند , خردهاى اولین و آخرین , از ادراک دریاى ژرف توحید و معاد بى بهره اند . . مثلا عقل از کجا بفهمد که قیامت , پنجاه ایستگاه و موقف دارد و . . . . عقل ودانش بشرى , هر قدر که پیشرفت و تکامل یابد نمى‌تواند از جزئیات این مسائل آگاه شود . 
به طور کلى عقل برهانى به تنهایى براى فهمیدن همه احکام و حِکَم کافى نیست و الا اگر کافى بود , خداوند در آیه 165 سوره نساء نمى فرمود : « رسلاً مبشرین و منذرین لئلاّ یکون على الله حجه بعد الرسول و کان الله عزیزاً حکیما پیامبرانى را فرستاد که بشارت گر و بیم دهنده بودند تابراى مردم , پس از فرستادن پیامبران , در مقابل خدا حجتى نباشد و خداوند توانا و حکیم است » . ( نساء آیه 165 ) . اگر عقل و خرد , به تنهایى براى هدایت بشر کافى بود و به نبوت و وحى نیازى نبود , خداوند در قیامت , تبهکاران را به دوزخ مى برد و به آنان مى فرمود : من با دادن عقل , حجت را بر شما تمام کردم در حالى که خداوند مى فرماید : ما براى اتمام حجت پیامبران را فرستادیم تا کسى نتواند در صحنه معاد بر خداوند احتجاج کند . بنا براین ، تعقّل در عین لزوم به تنهایى کافى نیست و در بسیار ى از آموزه ها به تنهایى راه به جایى نمى برد چنان که آموزه هاى وحیانى نیز بدون به کار گیرى تعقّل و آموزه هاى عقلانى نتیجه نمى دهد . از این رو , ایمان و تعقّل , دو دست و بازوى توانمند , و دو بال تیز پرواز براى رسیدن به سعادت دنیا و آخرت به حساب مى آید 
. بنا براین برا ى رسیدن به هدایت وسعادت , صرف اتّکا به عقل بشرى و آراى عمومى و بى نیازى از وحى , پندار ى خام وجاهلانه است ، بلکه نیاز به پیامبرانى داریم که وحى خدا را به ما برسانند . ( براى مطالعه بیشتر . ک : آیت الله جوادى آملى وحى و نبوت در قرآن , ص {L= ptth169://sibtayn.com/f, =L} ) 
2 - دعوت به یکتاپرستى و مبارزه با شرک و بت پرسى 
خداوند در سوره نحل ، آیه 12 مى فرماید : 
« وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِى کُلِّ أُمَّهٍ رَسُولاً أنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ در میان هر امتى رسولى را برانگیختیم تا آنان را به یکتاپرستى بخواند و از پرستش طاغوت باز دارد . » 
علاوه بر این آیه شریفه ، در آیاتى که سرگذشت پیامبران الهى بیان شده است نیز دعوت به توحید و یکتاپرستى به عنوان هدفى که در سرلوحه دعوت پیامبران قرار داشته ، یاد شده است ، چنانکه در بیان سرگذشت حضرت نوح ، هود ، صالح ، شعیب علیهم السلام آمده است که آنان به قوم خود مى گفتند : « یا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرُهُ » ( . ک : المؤمنون آیه 23 ، هود آیات 84 و 61 ، 50 ، الأعراف آیات : 59 ، 59 ، 73 ، 85 ) 
3 - داورى در اختلافات و منازعات 
در یکى از آیات قرآن مى‌خوانیم : « کانَ النَّاسُ أُمَّهً واحِدَهً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیِّینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتابَ بِالْحَقِّ لِیَحْکُمَ بَیْنَ النَّاسِ فِیَما اخْتَلَفُوا فِیهِ مردم ( در آغاز ) یک دسته بودند ( و تضادى در میان آنها وجود نداشت . بتدریج جوامع و طبقات پدید آمد و اختلافات و تضادهایى در میان آنها پیدا شد ، در این حال ) خداوند ، پیامبران را برانگیخت تا مردم را بشارت و بیم دهند و کتاب آسمانى ، که به سوى حق دعوت مى‌کرد ، با آنها نازل نمود تا در میان مردم ، در آنچه اختلاف داشتند ، داورى کند . ( افراد باایمان ، در آن اختلاف نکردند ) تنها ( گروهى از ) کسانى که کتاب را دریافت داشته بودند ، و نشانه‌هاى روشن به آنها رسیده بود ، به خاطر انحراف از حق و ستمگرى ، در آن اختلاف کردند . خداوند ، آنهایى را که ایمان آورده بودند ، به حقیقت آنچه مورد اختلاف بود ، به فرمان خودش ، رهبرى نمود . ( امّا افراد بى‌ایمان ، هم چنان در گمراهى و اختلاف ، باقى ماندند . ) و خدا ، هر کس را بخواهد ، به راه راست هدایت مى‌کند » . ( بقره 213 ) 
طبق این آیه شریفه براحتى مى‌توان فهمید که یکى از اهداف بعثت انبیا داورى در اختلافات بود . 
4 - برپایى قسط و عدل در جامعه بشرى 
خداوند متعال مى‌فرماید : « لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْکِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ یعنى : ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم ، و با آنها کتاب ( آسمانى ) و میزان ( شناسایى حقّ از باطل و قوانین عادلانه ) نازل کردیم تا مردم قیام به عدالت کنند و آهن را نازل کردیم که در آن نیروى شدید و منافعى براى مردم است ، تا خداوند بداند چه کسى او و رسولانش را یارى مى‌کند بى‌آنکه او را ببینند خداوند قوىّ و شکست‌ناپذیر است ! ( حدید آیه 25 ) 
براى برپایى عدالت در جامعه ، دو مؤلفه لازم است : یکى تشخیص مصادیق عدل ، دوم ، انگیزه براى اجراى عدل . عقل آدمى به صورت یک کبراى کلى ، مى فهمد و حکم مى کند که « عدل نیکواست » و « ظلم زشت است » . اما در تشخیص همه مصادیق عدل ناتوان است . پیامبران ، صغراها و مصادیق عدل را از طریق وحى براى مردم تبیین مى کنند . پس از پى بردن به مصادیق عدالت ، باید در انسان انگیزه اجراى عدالت و عمل به قسط باشد . تا انگیزه نباشد ، آدمى به برپایى قسط قیام نمى کند . عقل انسان براى انگیزش آدمى کافى نیست . پیامبران با بیان پیامدهاى دنیوى و اخروى بى عدالتى و ظلم و تبیین معاد براى انسان ها ، زمینه ایجاد انگیزه را فراهم مى کنند و حجت را براى انسان تمام مى نمایند . ( . ک : عبدالله جوادى آملى ، تفسیر موضوعى قرآن کریم ، وحى و نبوت در قرآن ، ج 3 ، ص 174 عبدالله نصرى ، مبانى رسالت انبیا در قرآن ، ص 37 . 39 ، {L= /www.maarefquran.com) =L} 
5 - تعلیم و تربیت 
تعلیم و تربیت در چند آیه از قرآن کریم به عنوان یکى از اهداف نبوت بیان شده است . چنان که مى فرماید : 
« لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنینَ إِذْ بَعَثَ فیهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَهَ وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ لَفى ضَلالٍ مُبینٍ خداوند بر مؤمنان منت نهاد [ نعمت بزرگى بخشید ] هنگامى که در میان آنها ، پیامبرى از خودشان برانگیخت که آیات او را بر آنها بخواند ، و آنها را پاک کند و کتاب و حکمت بیاموزد هر چند پیش از آن ، در گمراهى آشکارى بودند » ( آل عمران ، آیه 164 ) 
تعلیم و تربیت از اساسى ترین ارکان سعادت فرد و جامعه بشرى است و پیامبران الهى براى راهنمایى بشر به مسیر سعادت و کمال برانگیخته شده اند و بزرگترین معلمان و مربیان بشر بوده اند چرا که معارف واحکام الهى را به بشر آموختند وبا قول و عمل خویش در جهت پیراستن جامعه از پلیدى ها و زشتى ها گام برداشته و در طول تاریخ بهترین اسوه هاى معرفت و فضیلت براى بشر بوده اند . 
6 - تشکیل حکومت 
همانطور که قبلا بیان شد ، هدف نهایى همه پیامبران ، راهنمایى بشر جهت شناخت خدا ، قرب به حضرت حق ، توحید و کمال انسان است . این هدف ، همان هدف آفرینش انسان است . هدف هاى دیگر ، هدف هاى میانى و براى تحقق این هدف نهایى است . 
یکى از این هدف‌هاى میانى تشکیل حکومت است تا در پرتو بهتر بتوان به هدف آفرینش نزدیک شد . 
در این که چه تعداد پیامبران تشکیل حکومت داده بودند ، به تحقیق نمى توان سخن گفت ، اما از برخى آیه هاى قرآن این نکته به دست مى آید که آنان در صدد تشکیل حکومت بوده اند . 
این آیه ها چند دسته اند : الف ) آیه هایى که هدف بعثت پیامبران را عدالت اجتماعى مى داند مانند آیه 25 سوره حدید . بى تردید بدون تشکیل حکومت نمى توان عدالت را در جامعه گستراند . ب ) آیه هایى که هدف بعثت پیامبران را دعوت به توحید و دورى از طاغوت ها مى داند مانند آیه 36 سوره نحل . با تشکیل حکومت است که مى توان طاغوت ها را در جامعه نابود ساخت و توحید را در همه ابعادش و در حیات فردى و اجتماعى انسان ها حاکم نمود . ج ) وجود احکام اجتماعى در آیین پیامبران که بدون تشکیل حکومت قابل اجرا نیستند . آیا احکامى مانند امر به معروف و نهى از منکر ( به معناى وسیع آن ) جهاد ، قضاوت ، حدود ، دیات ، قصاص و . . . بدون حکومت قابل اجرااست ؟ ! د ) آیه هایى که به حکومت و ولایت پیامبر اکرم ( ص ) تصریح دارد مانند « اَلنَّبِىُّ اَولى بِالمُؤمِنینَ مِن اَنفُسِهِم . . . پیامبر به مؤمنان از خودشان اولى و سزاوارتر است . . . » ( احزاب آیه 6 ) بنابراین ، حکومت و ولایت از شئون نبوت است و نمى توان گفت که پیامبران به دنیاى مردم کار نداشته ، تنها هدف آنان خدا و قیامت است . ( . ک : فصلنامه کتاب نقد ، ش 2 و . 3 بهار و تابستان 76 ، ص 300 306 ، {L= www.maarefquran.com) =L} 
در پایان روایتى از امام صادق علیه السلام در زمینه فلسفه بعثت پیامبران نقل میکنیم . ایشان در روایتى مى‌فرمایند : ما به وجود خداى حکیم عقیده داریم ، خداوند جسم نیست تا انسان ها با مشاهده اوبا او گفتگو کنند و راه هدایت را از او فراگیرند ، و نیز همه انسان ها این شایستگى را ندارند که از طریق وحى با خداوند ارتباط برقرار کنند بدین جهت باید خداوند سفیرانى داشته باشد که آن چه خیر و صلاح بشر را برآورده مى کند ، به آنان بیاموزند و آنان پیامبران الهى اند . ( . ک : اصول کافى ، ج 1 ، کتاب الحجه ، باب اول ، روایت اول )

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.