قرآن در کلام شاعران پارسی گو ۱۳۹۱/۱/۱۷ - ۱۴ بازدید

قرآن در کلام شاعران پارسی گو

قرآن در کلام شاعران پارسی گو


قرآن کریم آیات نوربخش خدای رحمن و رحیم است که زمزم زلال معارفش حبیب قلوب عاشقان و انیس نفوس عارفان و بسان آینه ای بی زنگار و زداینده ی تمامی ناپاکی و خبایث است. ادبیات فارسی با این کتاب الهی ارتباط لاینفک و جدایی ناپذیری دارد به گونه ای که با تورقی بر دیوان تمامی شاعران فارسی گوی به این نکته ظریف خواهیم رسید که تمامی آنان کوشیده اند برای ارزش بخشیدن به کلام خود وحتی به قصد تیمن و تبرک کلام خویش را در قالب تلمیح، اقتباس، ارسال المثل و... با آیات نوربخش قرآن مبین مزین سازند چرا که یقین قلبی دارند که هیچ کلامی به غیر از کلام وحی بر معنویت و جذابیت کلام آنها نخواهد افزود به گونه ای که می توان ادعا نمود که پژواک تأثیر ادبیات هیچ یک از ملل غیر مسلمان از کتب آسمانی شان به اندازه قرآن در نزد شاعران و نویسندگان شان مشهود و ملموس نیست و شاید بتوان یکی از بزرگترین و پرافتخارترین ویژگی ادب فارسی را اثر پذیری کامل از قرآن عظیم دانست.
آنگاه که آیات نخستین وحی در بیست و هفتمین روز ماه رجب و در غار مقدس حرا در سرآغاز نزول تدریجی قرآن بر قلب نازنین پیامبر اعظم(ص)نازل شد-نه تنها نجات بخش قوم عرب بلکه درفش و رایت ظفر نمودن آزادی، عدالت، مساوات و اخوت-همان معبود و مسجود ابدی و سرمدی و نیاز اساسی نوع بشری-را در هر کجا که مسلمین به فتوحاتی نایل می آمدند؛ می افراشت و ملت ها و اقوام از دل و جان این شرع شریف و کیش حنیف را می پذیرفتند و این آیین الهی که با روح و سرشت پاک آدمی همراه بود؛ در ضمایر و سرایر رسوخ کرد و تمامی جوانب زندگانی از جمله ادبیات آنان را نیز تحت تأثیر قرار داد.
شاعران فارسی گوی نیز آنگاه که دین مبین اسلام در پهن دشت کشور ما سایه افکند از این کتاب تأثیرمضاعف یافتند و در ادبیات فراوانی قداست و حرمت این کتاب آسمانی را به مخاطبان گوشزد نمودند چرا که قرآن را مستجمع جمیع صفات و شافی دردها می دانستند و در هنگامه ها و بحبوحه های سخت و صعب دوران بهترین ملجا و مامن را توسل و تمسک بر این حصن حصین الهی به حساب می آوردند "فیه شفاء المستشفی و کفایه ی المکتفی؛ در قرآن شفا برای شفاطلبان و کفایت برای نیازمندان است" (خطبه ۱۵۲-نهج البلاغه)





کلام الهی در شعر امام خمینی (ره)

لم یلدم بسته لب و گرنه بگفتم / دخت خدایند این دو نور مطهّر
این بیت تجلّى اقتباسى و تفسیرى است ازسوره مبارکه توحید (لم یلد و لم یولد)
امرش قضا حکمش قدر حبّش جنان بغضش سقر

***



قران در کلام استاد شهریار

دقتی مختصر در زندگی استاد شهریار، تسلط او به زبان عربی و انس او با متون عربی بویژه قرآن کریم را تأیید می کند. تحول استاد (که به قول خودش: بت شکنی هایی بود که به تائب شدن وی انجامید)، مقدمه ای بود برای یاد آوری آنچه از والدین به ارث برده بود، از اخلاق و تقوا و ارادت به اهل بیت


یا أیها الّذین آمنوا أطیعوا اللّه و أطیعوا الرّسول و أولی الأمر منکم… (سوره نساء، آیه ۵۹)
در این شعر که ترجمه ای است از شعری منسوب به حضرت امیر در دیوان منسوب به ایشان، آمده:
چه شد، عهد خدا بر من شکستید الا ای حــاسـدان عـهـد بشکـن!
بـه قـرآن طـاعت من کـرد واجـب به هر مؤمن، خدای حی ذو المَن۱

***

مولانا جلال الدین بلخی

شاعران فارسی زبان که در بستر اسلام، به شعر و ادب فارسی روی آورده أند، غالباً تحت تعالیم و آموزه های ارزشمند قرآن بوده اند، با این تفاوت که در اشعار برخی از این شاعران این جلوه نمایی بسیار واضح وروشن نیست در برخی موارد قدری روشن تر است.


قدر همت باشد آن جهد ودعا ( لیس للانسان الا ما سعی)
قبله ازدل ساخت وآمد در دعا (لیس للانسان الا ما سعی)
***

قرآن در کلام سنایی

گرد قرآن گرد زیرا هر که در قرآن گریخت آن جهان رست از عقوبت این جهان جست از فتن چون همی دانی که قرآن را رسن خواندست حق پس تو در چاه طبیعت چند باشی با وسن چرخ گردان این رسن را می رساند تا به چاه گر همی صحرات

***

قرآن در کلام فردوسی

اخذ و اقتباس شاه نامه از متون عربی، به اشعار و امثال تازی محدود نمی شود، بلکه در بسیاری از ابیات یا تعبیرات این کتاب، ردّ پای آیات و روایات اسلامی نیز به وضوح قابل تشخیص است.

در بیت زیر که در مقدمه ی داستان بیژن و منیژه آمده:
تو گفتی که هاروت نیرنگ ساخت / گهی میْ گسارید و گه چنگ ساخت
پیدا است که اشارت به آیه ی شریفه ی «... ولکن الشیاطینَ کَفَروا یعلّمون النّاس السحر و
ما انزل علی الملکین ببابل هاروت و ماروت...»(۲) دارد.
***

قرآن در کلام ناصرخسرو

ناصر خسرو، شاعر بزرگ سده پنجم، شاعری مسلمان و معتقد است، در کار دین‌داری سخت استوار و جدی. شعر او نیز ابزاری است در راه گسترش ایمان و اعتقاد دینی، نه وسیله‌ای برای سخنوری و هنرنمایی، از این روی، بسیار طبیعی است که او بیشتر از شاعران دیگر به قرآن و حدیث و آموزه‌های دینی رو کند و از آنها در شعر خویش یاری گیرد و دیوان خویش را از متون دینی سیراب سازد. اینک نمونه‌هایی از بهره‌گیریهای او از قرآن مجید:

جان تو از بهر عبادت شده است
بسته در ایـن خانه پـر استخـوان
دیوان، ص ۱۵
«خانه پراستخوان» کنایه از اندام استخوانی آدمی است و سخن بیت این است که جان آدمی در جسم استخوانی او خانه گرفته تا بندگی خدا کند. این نکته الهامی آشکار از این ایه قرآنی است: «وَ ما خَلَقتُ الجِنَّ وَ الاِنسَ اِلاّ لِیعبُدون؛ ما جنّ و انس را نیافریدیم جز برای عبادت و بندگی».
(سوره ذاریات، ایه ۵۶)

-----
منبع: http://quran.iribtv.ir/web/quran

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.