کسب آرامش -آرامش در سختی‌ها ۱۳۹۰/۸/۱۴ - ۱۸۹ بازدید

راههای آرامش پیدا کردن در هنگام سختی چیست؟

باید ببینیم چه عاملی باعث می شد که امامان ما در هنگامه سختی ها همچنان آرامش داشتند. راز این آرامش در چیست؟ در توضیح گفتنی است: زندگی، پر است از فراز و نشیب های کوچک و بزرگی که موجبات ناراحتی و حزن انسان را فراهم می کنند. بسیاری از مردم در تقابل با نارسائی های زندگی، روحیه خود را می بازند و اعتماد به نفس خود را از دست می دهد و گاهی دست به کارهایی به دور از عقل و دین می زنند که خود این کارها گرفتاری ها را افزون و باعث پشیمانی بیشتر می شود.
در این میان، مردان بزرگی که قلبشان سرشار از معرفت به خدا و هستی است، در رفتاری متفاوت با دیگر انسان ها ظاهر می شوند و با حفظ روحیه خویش، از طوفان مصیبت ها به خوبی گذر کرده و به مقصود، نایل می گردند. امامان بزرگوار شیعه از جمله همین انسان های موفق و بلکه کاملترین مصداق آن هستند که با توجه به اینکه همانند سایر مردم با مشکلات و سختی های ریز و درشتی مواجهه می شوند، ولی بخاطر ذخیره بالای معرفتی، بر خود مسلط بوده و با مدیریت روحیه خویش، خود را در بهترین وضعیت قرار می دهند.
حضرت زین العابدین علیه السلام در یک دعا از راز موفقیت ائمه در بحران ها پرده بر می دارد و همگان را به پایبندی به این معارف فرا می خواند: «خداوندا! اگر محزون شوم، پناه و ذخیره من تویی و اگر محروم گردم، اتّکایم به توست و زمانی که به مشقت افتم، از تو فریادرسی می جویم».
این عبارت ها به خوبی گویای آن است که اگر انسان معرفت صحیح و کامل به پروردگارم عالم و قدرت و رحمت او پیدا کند، حتی در بحرانی ترین مراحل زندگی مأیوس نمی شود و با ارتباط با خدا و اتکاء به قدرت فراگیر او روحیه خود را نمی بازد، زیرا نیک می داند که خدای متعال نسبت به احوال بندگان آگاه و بینا و به دعاهای ایشان، شنوا و در رفع گرفتاری های آن ها تواناست.
شخصی به نام قتیبه می گوید، به محضر امام صادق علیه السلام رسیدم تا از فرزند مریضشان عیادت کنم، پس ایشان را در حال اندوه و حزن و بر در خانه یافتم. عرض کردم: فدایت شوم، حال بچه چطور است؟ ایشان فرمود: به همان حال قبلی. سپس به داخل منزل رفتند و لحظاتی درنگ نمودند، آنگاه از منزل خارج شدند، در حالی که چهره ایشان باز شده بود و آثار ناراحتی و اندوه از ایشان برطرف شده بود. گمان بردم که حال بچه خوب شده است، پس گفتم: فدایت شوم، حال بچه چگونه است؟ پس امام فرمود: از دنیا رفته است. عرض نمودم: وقتی زنده بود، شما غمگین و محزون بودید، در صورتی که الان که مرده است، احوال شما غیر از حالت حزن قبلی تان است، این چگونه است؟ پس حضرت فرمود: «ما اهل بیتی هستیم که قبل از رسیدن مصیبت بی تابی می کنیم، امّا زمانی که امر خدا واقع شد، به رضای خدا راضی و تسلیم امر او هستیم»۱
بله ائمه وجودشان سرشته با معرفت حق بود و از هر وسیله ای برای تقرب بیشتر بهره میبردند و همه سختی های استخوان سوز را به جان می خریدند و به آرامش می رسیدند نمونه بارزش واقعه کربلاست که بعد از آن همه ظلم جگر سوز که قلب هر جنبنده ای را از جا میکند از حضرت زینب سلام الله علیها می پرسند که در کربلا چه دیده است میگوید فقط زیبایی بود. این است دیده حق بین ائمه اطهار علیهم السلام از راه های مختلفی در ابتلاء واقع شدند و نتیجه فقط سر بلندی بود و بس .
اگر انسان معرفت صحیح و کامل به پروردگارم عالم و قدرت و رحمت او پیدا کند، حتی در بحرانی ترین مراحل زندگی مأیوس نمی شود و با ارتباط با خدا و اتکاء به قدرت فراگیر او روحیه خود را نمی بازد، زیرا نیک می داند که خدای متعال نسبت به احوال بندگان آگاه و بینا و به دعاهای ایشان، شنوا و در رفع گرفتاری های آن ها تواناست.
خداوندی که کمبودها را جبران می کند
یکی از معارفی که اگر به قلب انسان راه یافته و در آن مستقر شود،اثرات زیادی را در زندگی مادی و روح انسان بجا می گذارد، آن است که انسان، ایمان به جبران کمبودها توسط خدا داشته باشد و حاکمیت عالم را منحصراً در دست خدا ببیند. چنانچه امام سجاد علیه السلام در دعای وزین مکارم اخلاق، این باور را به زبان می آورد و خداوند را جایگزین کننده آنچه که از دست رفته است، اصلاح کننده آنچه که فاسد شده و تبدیل کننده منکر به نیکی، معرفی می نماید.
آری تربیت یافته اسلام و فرهنگ قرآنی عمیقاً به این آیه قرآن باورمند است که «وَ إن مِّن شَیءٍ إِلاَّ عِندَنَا خَزَائِنُهُ»؛ هیچ موجودی نیست مگر اینکه معادن و منابع آن نزد ماست.۲ البته نباید از این نکته غفلت ورزید که گرچه خدا بر انجام امور ممکن تواناست، ولی قدرت خدا بر طبق حکمت خدا در هستی جریان پیدا می کند. به عنوان مثال خداوند رحیم، قادر است که همه انسان ها را حتّی به اجبار، هدایت و به کمال انسانی برساند، امّا حکمت خداوندی اقتضا دارد که چون سعادت انسان را به اختیار خود او منوط نموده است، به قدر لیاقت افراد از نعمت هدایت خویش بهره مند سازد و این است تفسیر و مقصود آیه شریفه «وَلَو شَاء رَبُّکَ لآمَنَ مَن فِی الأرضِ کُلُّهُم جمیعاَ»۳ ؛ اگر پروردگار تو بخواهد ، همه کسانی که در روی زمینند ایمان می آورند
درمقدمه وبه جهت تیمن و تبرک چند روایت نورانی از ائمه نور خدمتتان عرضه می کنم:
پیامبر اکرم – صل الله علیه و آله وسلم – فرمود: هر که زیاد استغفار کند، خداوند گره غم های او را بگشاید و از هر تنگنایی بیرونش برد و از جایی که گمان نمی برد، روزیش رساند.
امام علی ـ علیه السلام- : هر که در عمل کوتاهی کند، به اندوه گرفتار آید.
امام علی- علیه السلام- : از بیتابی کردن به پرهیز؛ که آن امید را قطع می کند و عمل را ضعیف می گرداند و اندوه می آورد.
امام علی – علیه السلام- می فرماید: خوب غم زدایی است توکل کردن بر تقدیر (الهی).
امام حسن – علیه السلام- می فرماید: آن چه را از دنیا طلبیده ای و بدان نرسیده ای، به منزله ی آن پندار که هرگز به اندیشه ات خطور نکرده است.
امام علی – علیه السلام- می فرماید: هر گاه بیتابی شدت گرفت، باید به خدا پناه برد.
امام علی – علیه السلام- می فرماید: هر که اطمینان داشته باشد که آنچه خدا برایش مقدر کرده است به او می رسد، دلش آرام گیرد.
امام علی – علیه السلام- می فرماید: برای شادی جز از نرم خویی یاری نتوان گرفت.
امام علی – علیه السلام- می فرماید: ریشه ی خرد، توانمندی است و میوه ی آن شادی است. نگرانى ها داراى انواع مختلفى است؛ که بعضى از آنها طبیعى بوده و باید در روان آدمى حاضر باشد؛ ولى برخى نیز نابجا بوده و باید به مبارزه ریشه اى با آن پرداخت. . ریشه استرس های انسان در حب دنیا و حرص به آن است. بنابراین توجه به خداوند و زهد و بی رغبتی به دنیا می تواند ریشه نگرانی های انسان را بخشکاند، همچنین شناخت گذرا بودن این دنیا و خصوصیت آن ما را راهنمایی می کند که در این دنیا به دنبال چه باشیم و چه توقعی از آن داشته باشیم. توجه به این نکته در آرام بودن و به دست آوردن آرامش درونی بسیار موثر است. زیرا با این آگاهی توقع دیگری از این دنیا نداریم و انتظار هایمان مشخص و معقول خواهد بود و می یابیم مسائل و رخدادهای دنیوی برای هر کس تنها در این چند روز دنیا خود نمایی خواهد کرد و گذرا است. تأمل در این که این دنیا هر چه که باشد می گذرد و ناراحتی های آن گذاراست نور امید و حیات را در زندگی انسان روشن می کند
در هر صورت آرامش روانى، امرى مطلوب است که براى دست یابى آن باید تلاش کرد، عمل به توصیه هاى زیر مى تواند در این رابطه کارساز باشد:
۱. سعى در درک صحیح از فلسفه زندگى و حیات؛ این مقوله کمک خواهد کرد تا انسان، جایگاه خود را در هستى بشناسد و در پرتو آن، راه درست زندگى را بیابد. دسترسى به این نکته، بخش مهمى از نگرانى ها را برطرف خواهد ساخت.
۲. یاد خدا و توجه به جایگاه او در هستى و اینکه ما در حال سیر به سوى او هستیم: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ»؛بقره (۲)، آیه ۱۵۶..
۳. بر پاداشتن نماز در اوقات خود و با توجه به شرایط و آداب آن؛
۴. تلاوت قرآن و تأمّل و تدبّر در آیات آن؛ مزمل (۷۳)، آیه ۲۰.
۵. دعا و راز و نیاز با خالق هستى، به ویژه در شب ها و مواقع تنهایى؛ بقره (۲)، آیه ۱۸۶.
۶. توکل به خداوند در همه امور زندگى و اعتماد و اعتقاد به قضا و قدر الهى احزاب (۳۳)، آیه ۲۳..
۷ـ با افراد شاداب، فعال، اجتماعى، و متدین و در عین حال مثبت نگر معاشرت کنید و از افرادى که مدام از زندگى شکایت مى کنند، دورى گزینید.
۸ـ ورزش را جزء ضرورى ترین فعالیت هاى روزمره خود قرار داده هر روز حداقل نیم ساعت الى یک ساعت ورزش کنید. (هر ورزشى که مورد علاقه شماست)
۹ـ از بیکارى و بى برنامه گى اجتناب کنید و همه اوقات خود را به صورت منطقى پر کنید.
۱۰ـ براى اوقات شبانه روزى خود برنامه ریزی کنید یعنی برای هر ساعت از ۲۴ ساعت شبانه روز، یک فعالیت و کار خاص در نظر بگیرید و بر اساس همان عمل کنید و در پایان روز میزان موفقیت خود را در به اجرا درآوردن برنامه محک بزنید و بسنجید و سعی کنید روز به روز میزان موفقیت را افزایش دهید تا آنجا که کاملا برنامه اجرا شود و برنامه نیز یک برنامه هماهنگ با هدف باشد.
براى رسیدن به حالت آرامش و قرار روانى، توجه به نکات زیر ضرورت دارد:
۱- ناآرامى عوامل و زمینه هایى دارد که باید شناسایى و زدوده شود؛ مثلاً گذراندن وقت به بیهودگى و انجام کارهاى بى هدف و بیهوده خود علّت تشویش و بى قرارى است. در مقابل خلوت گزینى، غور در باطِن و حضور در مجالس وعظ و پند و کسب معارف خود به خود آرامش ظاهرى و باطنى به ارمغان مى آورد.
۲- برنامه ریزى در امور زندگى و اختصاص اوقاتى براى تفریحات سالم و تهى از گناه، مثل راهپیمایى در فضاى روح بخش و شنا، در آرامش انسان تأثیر شگرف دارد.
۳- مشاوره هاى علمى و تخصصى و نیز تغذیه مناسب در تقویت اعصاب و روان مؤثر است. گرسنگى شدید و مفرط و حتى پرخورى و زیاده روى در خورد و خوراک موجب ناراحتى هاى روحى و روانى مى گردد.
۴- گناه و معصیت و نافرمانى خداوند متعال از عوامل اصلى ناراحتى هاى روانى است. گناه یعنى خارج شدن از مسیر خداوند. گناه به معناى برآشفتن و تیره ساختن درون و باطن است. روح آدمى با رسیدن به ساحل پاکى و اجتناب از گناهان، به قرار و آرامش مى رسد؛ چون روح با طهارت سنخیت دارد و با گناه ناسازگار است. از این رو، گناه قرار را از انسان مى گیرد. هر گناه قبح فعلى و قبح فاعلى در بردارد. قبح و زشتى فعلى به مفاسد موجود در خود عمل مربوط است و قبح فاعلى به شرایط ذهنى و روحى گنهکار مربوط مى شود. شرایط ذهنى گنهکار عبارت است از داشتن روح تمرّد، طغیان، قانون شکنى و عدم اهتمام به حقوق خدا و خلق. چنین روحى جز با ترک گناه به آرامش دست نخواهد یافت.
۵- انجام واجبات و انس با خدا مخصوصاً نماز اول وقت و با جماعت
در واقع آرامش قلبى ثمره یاد خدا است: «فاذکرونى أذکرکم»۱. خداوند به ما دستور داده پیوسته وى را یاد کنیم و او را حاضر و ناظر بر احوال خود بدانیم. جریان حضرت یونس را که مضمون نماز غفیله ۲ با ایشان ارتباط دارد، بررسى کنید. وقتى گرفتارى هاى حضرت به بالاترین حد مى رسد، انس و یاد خدا او را از گرفتارى ها مى رهاند: «لااله الا انت سبحانک انّى کنت من الظالمین، فاستجبنا له و نجّیناه من الغمّ و کذلک ننجى المؤمنین»۳.
امام صادق(ع) مى فرماید: تعجب مى کنم از کسى که غمگین و نگران است و به فرمایش الاهى پناه نمى برد؛ «لا اله الا الله انت...». چون خداوند به دنبال آن مى فرماید: «فنجّیناه من الغمّ و کذلک ننجى المؤمنین»۴. خداوند به واسطه ذکر خودش حضرت یونس را از گرفتارى ها نجات داد و هر مؤمنى را که به این ریسمان الاهى چنگ زند، نجات خواهد داد.
۶- شرکت در مجالس عمومى دعا مثل دعاى کمیل، ندبه... .
برخى بزرگان مى فرمایند: هیچ مشکلى نداشتم مگر این که با دعاى توسّل حلّ شد.۵
۷- رفتن به زیارت اهل قبور و شهدا و یاد قبر و قیامت و برزخ و معاد و توجه به آرامگاه اصلى و ابدى، در رهایى از تألمات و ناراحتى هاى دنیوى مؤثر است. اصولاً توجه صِرف به دنیا و قطع توجه از آخرت و منزلگاه قبر و برزخ، اعراض و روگردانى از یاد خدا را در پى دارد و هر که از یاد خدا اعراض کند، روزگارش تباه خواهد شد.
۸- انجام اعمال مستحبّى که شخص از آن لذت مى برد، اگر با استمرار و مراقبه انجام شود، در طول مدت زمان متناسب، شخص را به قرار و آرامش مى رساند.
در مجموع، مى توان گفت ناآرامى ریشه هایى دارد که باید خشکانیده شود؛ آنگاه زمینه مناسب براى رسیدن به آرامش از راه هاى عقلانى و شرعى فراهم مى آید و انسان با توکل و اعتماد به منبع اصلى آرامش(خداوند) به مقصود دست مى یابد؛ «الذین آمنوا و تطمئنّ قلوبهم بذکرالله، الا بذکرِالله تطمئنّ القلوب»۶.
در پایان توجه به این نکته ضرورى است که آرامش روحى مراتبى دارد و دستیابى به آن به تدریج حاصل مى شود؛ درست مانند سایر ملکات روحى که با تمرین و گذشت زمان حاصل مى شود. رسیدن به آرامش نیز نیازمند طى این مراحل است. این مراحل بعضى جنبه سلبى دارد مانند ارتکاب محرمات که دل را آلوده و در نتیجه ناآرام مى کند. کسى که مى خواهد به آرامش واقعى دست یابد راهى ندارد جز این که در گام اول مطیع نواهى خداوند متعال شود و از آنچه حضرت حق نهى کرده اجتناب کند؛ و بعضى جنبه ایجابى دارد؛ یعنى بعد از این که دل از گرد غبار گناه پاک گردید، مستعد پذیرش حقایق و ملکات پسندیده نفسانى مى شود و این کار صرفاً از طریق انجام تکالیف الاهى و واجبات و مستحبات امکان پذیر است. بنابراین، آرامش دل محصول عبودیت محض حق تعالى است و راهکار عملى آن نیز اجتناب از گناهان و انجام واجبات و مستحبات است و در هر زمانى به تناسب استعداد و توانمندى هایى که انسان دارد، متوجه او مى شود.
----------------
پى نوشت:
۱. بقره(۲):۱۵۲.
۲. مفاتیح الجنان.
۳. انبیاء(۲۱):۸۸.
۴. امالى شیخ صدوق، مجلس دوم.
۵. مفاتیح الجنان، مقدمه دعاى توسل.
۶. رعد(۱۳):۲۸.



چند توصیه عبادی:
.در هر شبانه روز، یک بار زیارت عاشوراو دعاى توسل به نیت این حاجت قرائت شود.
۲.در شب جمعه غسل کنید (غسل مستحبى) و بعد از نیمه شب، نماز امام زمان (عج) را بخوانید (کیفیت آن در مفاتیح الجنان در ضمن اعمال شب جمعه آمده است).
۳.سه روز چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه را روزه بگیرید و روز جمعه نماز جعفر طیار به جاى آورید (کیفیت آن در مفاتیح الجنان در ضمن اعمال روز جمعه آمده است). این عمل که مورد توجه بزرگان دین بوده، در استجابت دعا بسیار مؤثر است.
۴. سوره های ناس و فلق را زیاد بخوانید
۵. خوش اخلاق و خوش برخورد باشید.
۶. دو دعا را نیز زیاد بخوانید در قنوت نماز و بعد از هر نماز، در سجده و یا هر وقت دیگر:
یکی: «اللهم اغننی بحلالک عن حرامک و بطاعتک عن معصیتک ؛ خدایا مرا بی نیاز کن با حلالت از حرامت و با فرمانبرداریت از نافرمانیت». برخی از بزرگان توصیه کرده اند این دعا ۱۱۴ مرتبه در یک مکان مقدس مانند مسجد یا زیارتگاه خوانده شود.
و دیگری: «رب انی لما انزلت الی من خیر فقیر؛ خدایا! بی تردید من به خیری که تو بر من فرو می فرستی نیازمند و محتاجم».(قصص، آیه ۲۴
ولی خواندن ذکر لا حول ولا قوه الا بالله برای برطرف شدن هم وغم توصیه شده این دعا نیز خواصی دارد از جمله بر طرف شدن هم وغم أَعْدَدْتُ لِکُلِّ هَوْلٍ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ لِکُلِّ هَمٍّ وَ غَمٍّ مَا شَاءَ اللَّهُ وَ لِکُلِّ نِعْمَةٍ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لِکُلِّ رَخَاءٍ الشُّکْرُ لِلَّهِ وَ لِکُلِّ أُعْجُوبَةِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ لِکُلِّ ذَنْبٍ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ وَ لِکُلِّ مُصِیبَةٍ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ رَاجِعُونَ وَ لِکُلِّ ضِیقٍ حَسْبِیَ اللَّهُ وَ لِکُلِّ قَضَاءٍ وَ قَدَرٍ تَوَکَّلْتُ عَلَى اللَّهِ وَ لِکُلِّ عَدُوٍّ اعْتَصَمْتُ بِاللَّهِ وَ لِکُلِّ طَاعَةٍ وَ مَعْصِیَةٍ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ
در پایان مطالعه کتب زیر را توصیه مى کنیم:
۱- راز شاد زیستن، اندرو میتوس، ترجمه: وحید افضلى راد، نشر نیریز.
۲- رمز پیروزى مردان بزرگ، استاد جعفر سبحانى.
۳-آرامش روحی ‫/ تدوین محسن شکوهی‌یکتا
۴. آرامش خاطر / محمود محمودی
۵. آرامش روح/ مولف فاطمه جعفری‌مقدم
۶-. محمود اکبرى، غم و شادى در سیره معصومان.
۷-. نورمن و نینت پیل، مثبت درمانى، ترجمه توراندخت تمدن، نشر دایره، پاییز ۱۳۷۸.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.