لزوم علم آموزی ۱۳۹۸/۰۱/۰۲ - ۴۵۸ بازدید

با عرض سلام خدمت شما. ببخشید دلیل اینکه فردی مانند ابو علی سینا انقدر به خواندن کتاب و یادگیری علاقه داشت چه بود؟ واضح تر سوالم را بیان کنم : دلیل اصلی اینکه ما در پیشگاه خدا موظف به یادگیری علوم مختلف هستیم چیست؟ بسیار ممنون می شوم کخ خرچه سریع تر پاسخ این سوال را بدهید

تحصیل بعضی علوم واجب عینی است و بر هرکسی واجب است مثل علم عقاید و اخلاق و احکام اسلامی
تحصیل بعضی علوم واجب کفایی است که عداه ای باید دنبال آن بروند مثل علوم حوزوی و علوم دانشگاهی که برای حفظ نظام و پیشرفت جامعه لازم است
اهمیت و عظمت مقام علم؛ در حدی است که خداوند در قرآن به پیامبرش دستور می دهد:
« قل هل یستوی الذین یعلمون و الذین لایعلمون... ؛ [ای پیامبر!] بگو: آیا کسی که عالم است با کسی که نمی داند برابر است».(زمر، آیه ۹)
پیامبر صلی الله علیه و آله در مقام ارزش گذاری به علم می فرماید: «طلب علم فریضه علی کل مسلم الا ان الله یحب بغاه علم؛ دانش آموختن بر هر مسلمانی واجب است همانا خدا، طلب کنندگان دانش را دوست دارد».(اصول کافی، ج۱، کتاب فضل العلم، ح ۱، ص ۳۵)
غفلت اکثریت جامعه بشری جای تأسف دارد زیرا حتی از علوم تجربی و مهندسی نیز می توان به آن هدف مقدس دست یافت و منافاتی با زندگی روزمره ندارد،
در نگاه کلى قرآن، هر علمى که انسان را به دنیاپرستى سوق دهد و به چنگال مادیات بسپرد و فهم و شعور او را به طرف خواب و عیش و نوش بکشاند هدف نهایى او را تنها وصول به مادیات قرار دهد، چیزى جز ضلالت و گمراهى نیست.
انسان موجودی اجتماعی و وابسته به اجتماع است و همچنان که از مواهب اجتماعی بهره می برد باید به حال اجتماع نیز سودمند باشد .
ذاتی علم است آگاهی و کشف حقیقت است . اما آن چه در پی علم، برای «عالم » حاصل می شود یا «خشوع » و خشیت است و یا «غرور و استکبار» . چنان که امام خمینی فرموده اند گاهی علم توحید نیز برای انسان حجاب می شود. برای توضیح بیشتر به مطالب زیر توجه کنید:
۱- در آیات و روایات بر اصل فراگیری علم تائکید فراوان شده است.(فاطر/ ۲۵ - بقره / ۲۶۹ - انعام / ۱۲۲ و نیز نگا: الحیاه، ج ۲, ص ۲۷۶)
۲- در متون اصلی دین ما با طرح حقایقی چون : برتر بودن عالم از عابد, محبت خداوند به جویندگان علم، احترام به دانشمندان مساوی با احترام به پروردگار و... به جایگاه والای دانشمندان اشاره شده است.(الحیاه، ج ۲, صص ۲۸۰ - ۲۸۲)
۳- گروهی از روایات به نقش و جایگاه عالمان دینی و فقیهان اشاره کرده است، (همان، صص ۲۹۰ - ۲۹۴)
۴- در پاره ای روایات بر این حقیقت تائکید شده است که علم باید برای رضای خداوند باشد, (همان، ص ۳۳۰) حضرت رسول اکرم به روایت امیرموئمنان می فرماید: «هر که علم را برای رضای خدا طلب کند به هیچ بابی از آن دست نمی یابد مگر آن که به سبب آن در نفس خود دارای فروتنیی افزون تر می شود و در میان مردم بیشتر به تواضع می پردازد و ترس او از خدا افزایش پیدا می کند و کوشش او در کار دین بیشتر می شود. این کس همان است که از علم سود می برد و باید آن را بیاموزد, (همان، حدیث اول)
۵- در فرهنگ دینی علم باید برای فهمیدن باشد نه برای جدال کردن، فخرفروشی و فریب دادن دیگران، (همان، ص ۳۳۲)
۶- از دیدگاه رهبران دینی علوم فراوانند چنان که حضرت علی (ع ) فرمودند: علم چهارتا است : علم فقه برای ادیان، طب برای بدن ها, علم نحو برای گفت وگو, ستاره شناسی برای شناخت زمان », (میزان الحکمه، ج ۶, ص ۵۲۷)
۷- هر چند در روایات افضل علوم، علم به خدا (و علوم دینی ) دانسته شده است اما در عین حال افضل دانش ها, علمی دانسته شده که در آن خلوص باشد و نافع ترین علم، علمی تلقی گشته است که به آن عمل شود.(همان، ص ۵۲۹, حدیث ۱۳۸۳۴, ۱۳۸۳۵ و ۱۳۸۳۶)
۸- دانشی که در متون روایی از آن تمجید و تقدیر شده است دانشی است که خصایص زیر را داشته باشد و فرق نمی کند در چه عرصه و ساحتی باشد, دینی باشد یا غیردینی، انسانی باشد یا طبیعی و... امام صادق (ع ) می فرماید: «هر کس که علم بیاموزد و به آن عمل کند و برای خدا آن را به دیگران تعلیم دهد, در ملکوت آسمان ها او را عظیم می خوانند و می گویند برای خدا آموخت برای خدا عمل کرد و برای خدا به دیگران تعلیم داد».(الحیاه، ج ۲, ص ۳۳۶, ح ۳)
۹- اما اگر علم و دانش برای خدا نبود و رضای حضرت حق در آن مقصود و منظور اصلی نباشد علمی است که حجاب اکبر خواهد بود و چنین علمی آدمی را به کمال نمی رساند ولو آن که علم دینی باشد. ویژگی های ذیل را می توان نشان هایی از علم فاسد و حجاب اکبر دانست:
۱-۹- برای دوستی دنیا و شیفته شدن آن، (الحیاه، ج ۲, ص ۳۴۳) رسول اکرم (ص ) می فرماید: «هر کس برای دنیا و مقام پیدا کردن در چشم مردمان و مورد توجه قدرت ها شدن به جستجوی علم برآید به بابی از آن نمی رسد مگر آن که عظمت و کبریایی او در نزد خودش افزون می شود و زبان و دست درازی او بر مردمان افزایش پیدا می کند و بی توجهی او به خدا و دوری او از دین بیشتر می شود».(همان)
۲-۹- ادعا و خودبزرگ بینی، (همان، ص ۳۴۴)
۳-۹- کتمان علم، (همان)
۴-۹- گرفتن مزد و کار درست نکردن . امام صادق (ع) فرمود: «عیسی بن مریم به یاران خود گفت : وای بر شما علمای بد, مزد می گیرید و کار نمی کنید, نزدیک است که صاحب کار از شما خواستار کارش شود و شما نزدیک آنید که از دنیا بیرون روید و وارد تاریکی گور شوید».(الحیاه، ج ۲, ص ۳۴۵, بخش «ه'»)
۵-۹- ریاست طلبی، پیامبر(ص ) فرمود: «ای اباذر هر کس علم را برای آن بخواهد که مردمان رو به سوی او کنند, بویی از بهشت به مشام او نخواهد رسید», (همان، ص ۳۴۷, حدیث اول ). در پایان این حدیث شریف را که از غرر روایات است تقدیم کرده و به تفکر در آن توصیه می کنم : حضرت علی (ع) می فرماید: «سر علم، فروتنی و تواضع است و چشم آن، تهی بودن از رشک [و حسد] و گوش آن، فهم و زبان آن، راستگویی و قلب آن، نیت نیکو و عقل آن، شناخت اسباب امور و از ثمرات آن است : تقوا و دوری گزیدن از هوس و هوا و پیروی از هدایت و پرهیز کردن از گناهان و دوست داشتن برادران و گوش دادن به سخنان دانشمندان و پذیرفتن از ایشان. نیز از ثمرات آن است، فروگذاشتن انتقام با قدرت و قبیح شمردن ارتکاب باطل و پسندیدن پیروی از حق و گفتار راست و دوری گزیدن از شادی به غفلت و از انجام دادن هر کاری که مایه پشیمانی شود. علم بر عقل می افزاید و در آموزنده خود صفات پسندیده می آفریند... و آز را سرکوب می کند و مکر را از کار می اندازد و بخل را می کشد و جانور وحشی را به بند می اندازد و آدمی را به درستی در گفتار و کردار می رساند».(الحیاه، ج ۲, ص ۳۳۵, حدیث ۸)
لیک چون این بار را نیکوکشیبار برگیرند و بخشندت خوشی
هین مکش بهر هوا آن بار علمتا ببینی در درون انبار علم
(مثنوی، دفتر اول، ابیات ۳۴۵۰ - ۳۴۵۱)
برای مطالعه بیشتر ر.ک:
۱. علم و دین ایان، ایان باربور، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی
۲. دین و چشم اندازهای نو، نوشته چند نفر از دانشمندان غربی، ترجمه غلامحسین توکلی
۳. عقل سلیم علم، جیکوب برونوسکی، ترجمه کامبیز عزیزی، نشر نی.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.