مدفن رأس حسین(علیه‌السلام) ۱۳۹۵/۰۷/۱۱ - ۲۰۸ بازدید

رأس مبارک امام حسین(علیه‌السلام) در کجا مدفون شد؟

درباره محلّ دفن سر مبارک امام حسین(علیه‌السلام) به خصوص و سرهاى دیگر شهداى کربلا به صورت عموم، در کتاب هاى تاریخى شیعه و اهل سنّت و نیز منابع روایى شیعه اختلاف فراوانى مشاهده مى شود. البته اقوال نقل شده نیاز به بررسى دارد؛ اما هم اکنون مشهورترین قول ـ که مورد قبول جامعه شیعى قرار گرفته ـ آن است که سر مبارک پس از چندى به بدن ملحق شد و در سرزمین کربلا مدفون گردید.
براى آگاهى بیشتر به بیان این اقوال مى پردازیم:
1. کربلا
این نظر دیدگاه مشهور بین علماى شیعه است و علامه مجلسى رحمه الله به این شهرت اشاره کرده است.[ بحارالانوار، ج 45، ص 145.]
شیخ صدوق رحمه الله با نقل روایتى، الحاق سر به بدن در کربلا را از قول فاطمه دختر على(علیه‌السلام) و خواهر امام حسین(علیه‌السلام) نقل کرده است.[ همان، ج 45، ص 140 (به نقل از: امالى صدوق، ص 231).] اما درباره کیفیت و چگونگى الحاق دیدگاه هاى مختلفى ابراز شده است.
برخى همانند سیدبن طاووس آن را امرى الهى مى داند که خداوند با قدرت خود و به صورت معجزه انجام داده است. وى از چون و چرا درباره آن نهى کرده است.[ سیدبن طاووس، اقبال الاعمال، ص 588.]
برخى دیگر چنین گفته اند: امام سجاد(علیه‌السلام) در بازگشت در روز اربعین[ شهید قاضى طباطبایى، تحقیق درباره اولین اربعین حضرت سیدالشهداء، ج 3، ص 304.] یا روزى غیر از آن، سر را در کربلا در کنار بدن دفن کرد.[ لهوف، ص 232. البته با صراحت نام امام سجاد(علیه‌السلام) را نمى آورد.]
اما اینکه آیا دقیقا سر به بدن ملحق شد و یا در کنار ضریح و در نزدیکى بدن دفن شد، عبارت روشنى در دست نیست و در اینجا نیز سید بن طاووس چون و چرا را نهى کرده است.[ اقبال الاعمال، ص 588.]
عده اى گفته اند: پس از آنکه سر را در زمان یزید سه روز به دروازه دمشق آویزان کردند، پایین آورده و آن را در گنجینه اى از گنجینه هاى حکومتى گذاشتند و تا زمان سلیمان بن عبدالملک در آنجا بود. سپس وى آن را بیرون آورده و پس از تکفین، آن را در گورستان مسلمانان در دمشق دفن کرد. پس از آن جانشین وى عمر بن عبدالعزیز (حکومت 99 تا 101 ق) آن را از گورستان درآورده و معلوم نشد که با آن چه کرد! اما با توجه به تقید او به ظواهر شریعت، به احتمال فراوان آن را به کربلا فرستاده است.[ امینى، محمدامین، مع الرکب الحسینى، ج 6، ص 324؛ به نقل از: مقتل الخوارزمى، ج 2، ص 75.]
در پایان متذکّر مى شویم که برخى از دانشمندان اهل سنّت مانند شبراوى، شبلنجى و سبط ابن حویزى نیز اجمالاً پذیرفته اند که سر در کربلا دفن شده است.[ همان، ص 324 و 325.]
2. نجف اشرف در کنار قبر حضرت على(علیه‌السلام)
از عبارت علاّمه مجلسى رحمه الله و نیز با پژوهش در روایات چنین به دست مى آید که رأس مبارک در نجف اشرف و در کنار قبر حضرت على(علیه‌السلام) دفن شده است.[ بحارالانوار، ج 45، ص 145.] روایاتى همانند سلام دادن امام صادق(علیه‌السلام) به همراه فرزندش اسماعیل، بر امام حسین(علیه‌السلام) پس از نماز خواندن بر جدشان حضرت على(علیه‌السلام) در نجف ـ به صراحت و روشنى وجود سر را در نجف تا زمان امام صادق(علیه‌السلام) ثابت مى داند.[ همان، ج 45، ص 178؛ به نقل از: کامل الزیارات، ص 34 و کافى، ج 4، ص 571.]
روایات دیگرى نیز همین مطلب را تأیید مى کند؛ به گونه اى که حتى در کتاب هاى شیعه، زیارتى براى سر امام(علیه‌السلام) در نزد قبر امام على(علیه‌السلام) نقل شده است.[ همان، ص 178 و ر.ک: مع الرکب الحسینى، ج 6، ص 325ـ328.]
درباره کیفیت انتقال سر به این مکان، از قول امام صادق(علیه‌السلام) چنین نقل شده است: یکى از دوستداران اهل بیت علیهم السلام در شام آن را سرقت کرد و به کنار قبر حضرت على(علیه‌السلام) آورد.[ بحارالانوار، ج 45، ص 145.] البته اشکال این دیدگاه آن است که قبر حضرت على(علیه‌السلام) تا زمان امام صادق(علیه‌السلام) براى همگان شناخته شده نبود.
در روایتى دیگر آمده است: پس از آنکه سر مدّتى در دمشق بود، به کوفه نزد
ابن زیاد برگردانده شد و او از ترس شورش مردم، دستور داد که آن را از کوفه خارج کرده و در نزد قبر حضرت على(علیه‌السلام) دفن کنند.[ همان، ص 178.] اشکال دیدگاه قبلى به این دیدگاه نیز وارد است.
3. کوفه
سبط ابن جوزى این دیدگاه را ابراز کرده و گفته است: عمرو بن حریث مخزومى آن را از ابن زیاد گرفت و پس از غسل، تکفین و خوشبو کردن، سر را در خانه خود دفن کرد.[ تذکرة الخواص، ص 259؛ به نقل از: مع الرکب الحسینى، ص 329.]
4. مدینه
ابن سعد صاحب طبقات الکبرى این دیدگاه را پذیرفته و چنین بیان کرده است: یزید سر را براى عمرو بن سعید حاکم مدینه فرستاد و او پس از تکفین، آن را در قبرستان بقیع در کنار قبر مادرش فاطمه علیهاالسلام دفن کرد.[ ابن سعد، طبقات، ج 5، ص 112.]
این دیدگاه به وسیله تعدادى دیگر از دانشمندان اهل سنّت (مانند خوارزمى، در مقتل الحسین(علیه‌السلام) و ابن عماد حنبلى در شذرات الذهب) پذیرفته شده است.[ مع الرکب الحسینى، ج 6، ص 330 و 331.]
اشکال مهم این دیدگاه آن است که قبر حضرت فاطمه علیهاالسلام معلوم نبوده تا در کنار آن دفن شود.
5. شام
شاید بتوان گفت: بیشترین گزارش هاى اهل سنّت، حکایت از دفن سر در شام مى کند که معتقدان به این دیدگاه نیز در میان خود اختلاف داشته و اقوال مختلفى ابراز کرده اند؛ همچون:
الف. در کنار دروازه فرادیس که بعدها مسجد الرأس در آن ساخته شد؛
ب. در باغى در کنار مسجد جامع اموى؛
ج. در دارالاماره؛
د. در گورستانى در دمشق؛
هـ . در کنار دروازه توما.[ مع الرکب الحسینى، ج 6، ص 331ـ335.]
6. رقّة
رقّه شهرى در کنار فرات بوده که گفته شده است: یزید سر امام(علیه‌السلام) را براى آل ابى محیط ـ خویشان عثمان که در آن زمان در این شهر ساکن بودند ـ فرستاد و آنها، آن را در خانه اى دفن کردند که بعدها آن خانه به مسجد تبدیل شد.[ همان، ص 334؛ به نقل از: تذکرة الخواص، ص 265.]
7. مصر (قاهره)
نقل شده است: خلفاى فاطمى ـ که از آغاز نیمه دوم قرن چهارم تا آغاز نیمه دوم قرن هفتم در مصر حکم مى راندند و پیرو مذهب شیعى اسماعیلى بودند ـ سر مبارک امام حسین(علیه‌السلام) را از دروازه فرادیس شام، به عسقلان و سپس به قاهره منتقل کردند و بر آن مقبره معروف به تاج الحسین(علیه‌السلام) را پس از سال 500 بنا کردند.[ البدایة و النهایة، ج 8، ص 205.]
مقریزى سال دقیق انتقال سر از عسقلان به قاهره را سال 548 دانسته و گفته است: هنگام بیرون آوردن سر از عسقلان چنین مشاهده شد که خون آن هنوز تازه و نخشکیده است و بویى همچون مشک از آن به مشام مى رسد.[ مع الرکب الحسینى، ج 6، ص 337.] علامه سیدمحسن امین عاملى (از دانشمندان معاصر شیعه) پس از نقل انتقال سر از عسقلان به مصر مى گوید: «در محلّ دفن سر بارگاه بزرگى ساختند و در کنار آن نیز مسجدى بزرگ بنا کردند. من در سال 1321 ق آنجا را زیارت کرده و مردان و زنان زیادى را در حال زیارت و تضرع در آن مکان دیدم. سپس مى گوید: شکى در انتقال سرى از عسقلان به مصر وجود ندارد؛ اما اینکه آن سر از آن امام(علیه‌السلام) یا شخص دیگرى بوده، جاى شک است![ امین عاملى، سیدمحسن، لو اعج الاشجان فى مقتل الحسین(علیه‌السلام)، ص 250.]
علامه مجلسى رحمه الله نیز به نقل از گروهى از مصریان، به وجود بارگاهى عظیم در مصر با نام «مشهد الکریم» اشاره مى کند.[ بحارالانوار، ج 45، ص 144.]

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.