مراحل و ابعاد سلوک دینی ۱۴۰۰/۰۳/۲۷ - ۵۵۵ بازدید

با سلام...ببینید عرض کردم در اثر افراط در انجام امور دینی در اوایل امر،دچار یک زدگی شده ام.مثلا قبلا به طور افراطی قرآن میخواندم از همان روز های اول ۳ ساعت مثلا میرفتم در یک اتاق و قرآن میخواندم و در همان میان میگفتم تو تدبر نمیکنی تو حواست از قرآن پرت میشود و ...تا جایی که دیگر قرآن نمیخوانم چون اگر بخوانم آن موقعیت های اضطراب زا برایم تداعی شده و ممکن است به ناامیدی و یاس که گناه کبیره است منجر شود و بنابراین این امر حداقل ۵۰ آیه قرآن با تدبر فعلا برایم امکان پذیر نیست.همین نکته در مورد نافله و مستحبات دیگر هم جاری است و اگر اکنون دوباره انجام دهم ممکن است منجر به افسردگی و تداعی خاطرات دلهره آور که ناشی از افراط بود شود...در مورد کم گویی و کم خوری هم در ابتدا افراط کردم و اکنون اگر مثلا بگویم نه نیاز نیست که بخوری و فلان دوباره مضطرب میشوم و همینطور در مورد کم گویی..در مورد همه امور افراط کردم و الان عدم اقبال وجود دارد بنابراین خیلی از چیزهایی که فرمودید امکان پذیر نیست..از طرفی نکته مهم که اولویت دارد تقوا است...تا انجا که دریافته ام سلوک همان ریاضت است مثل آیت الله بهجت ولی تقوا ممکن است در هر کسی وجود داشته باشد و راحتتر از سلوک بدست می اید...همچنین خود ایت الله بهجت می فرمایند که ترک گناه برای تمام عمر کافی است و ترک گناه هم همان تقوا است...منظور من این بود..

دوست گرامی. ریاضت مربوط به سلوک عرفانی است و قبل از سلوک عرفانی باید سلوک اخلاقی را طی نمود و مشکل شما به نظر ما این است که قبلا از سلوک اخلاقی می خواهید سلوک عرفانی کنید و این روش به نتیجه که نمی رسد هیچ باعث زدگی و خستگی و عدم موفقیت خواهد شد. ابعاد سلوک دینیسلوک دینی در قیاس با اصل دین و پیروان آن به سه مرحله تقسیم می‌شود:
1. سلوک شرعی (شریعت)
مرحله اول عمل به احکام ظاهری شریعت است که مرحله عام است و اختصاص به گروهی ندارد. اهل دیانت و سلوک دینی، اعم از پیروان شریعت و رهروان طریقت و حقیقت، ملزم به رعایت دستورات و احکام شرع مقدس اسلام در عبادات و معاملات خود هستند و کسی از این مرحله استثنا نمی‌شود.
درعین‌حال مؤمنین عادی جامعه دینی که حس کمال طلبی خاصی در آن‌ها ظهور و بروز ندارد، قوس صعودشان در همین مرحله خلاصه می‌شود و معمولاً موفق به صعود به مراتب بالاتر نمی‌شوند. ملاحظه می‌کنید نوع مردم هنگامی‌که با عالم دین روبرو می‌شوند، سؤالاتشان از احکام ظاهری شریعت است و از این حدود پا فراتر نمی‌نهند و امور مهمِ سلوک و طریقت برایشان نامفهوم و نامأنوس است.
برای مردم عادی بیشتر نجات از جهنم اهمیت دارد، لذا مشاهده می‌شود که به نماز یومیه و روزه واجب اکتفا می‌کنند و حداکثر همتشان منتهی می‌شود به عمل به احکام فقهی عبادات و معاملات و اینکه خود را از دوزخ برهانند.
2. سلوک اخلاقی (طریقت)
مرحله دوم سلوک دینی اختصاص به خواص از مؤمنینی دارد که طالب کمال و قرب بیشتر به خدای متعال هستند.
عرصه‌های سلوک اخلاقی
سلوک اخلاقی یا به اصطلاح اهل معرفت، طریقت، دارای مراحل و منازل فراوانی است که در این مجموعه بیشتر درصدد بیان آن هستیم؛ این مراحل عبارت‌اند از:
1. بیداری و آگاهی:
همان‌گونه که تمامی عالمان اخلاق و عرفان به آن تأکید کرده‌اند، اولین مرحله و نخستین گام خودسازی و سلوک قرآنی، بیدار شدن از خواب غفلت است؛ تا این مهم برای سالک راه خدا اتفاق نیافتد، خودسازی و سلوک اتفاق نمی‌افتد و انسان در مسیر صحیح زندگی و شکوفایی قرار نخواهد گرفت.
و چون بیداری در اثر آگاهی اتفاق می‌افتد، در این مرحله سالک سعی می‌کند افکار و عقاید خود را بر اساس حقیقت بنا کند و با شناخت حق و باطل در حوزه‌های مختلف علوم عقلی و دینی و اخلاقی به حکمت برسد و عقلانیت خود را با اندیشه و حکمت دینی محکم بنا نماید و افکار باطل را از ذهن و دل خویش براند. این کار همان جستجوی حقیقت است که با علم‌آموزی و مطالعه و تحقیق و تفکر و پژوهش و پاسخ‌یابی سؤالات اساسی زندگی انجام می‌شود.
2. ایمان:
در این مرحله سالک بعد از سلوک نظری و رسیدن به آگاهی و بصیرت دینی، قلب خود را برای سلوک عملی آماده سازد و این آمادگی با ایمان به دست می‌آید. ایمان باور قلبی و یقینی است، در این مرحله لازم است سالک اعتقادات و باورهای دینی را به قلب خود برساند و به این باور یقینی برسد که راه حق و صراط مستقیم الهی که همان راه توحید و بندگی خدا است، از حقانیت یقینی برخوردار و تضمین کننده سعادت دنیا و آخرت او است و راه‌های باطل و شرک‌آلود، چیزی جز گمراهی و سوء عاقبت برای انسان به ارمغان نمی‌آورد تا بتواند سختی‌های سلوک را تحمل نماید و به سرمنزل مقصود برسد.
3. عمل صالح:
این گام خودش چندین مرحله دارد که عبارت‌اند از:
اول. آزادی معنوی:
در مرحله اول آن سالک باید خود را از بند بندگی هر چه غیر خدا است آزاد سازد و به صفت حریت و آزادگی برسد. در این مقام سعی می‌کند با تزکیه نفس و مراقبه خود را از قید و بندهای مادی و دنیوی و عادت‌های نفسانی را برهاند و تمام خدایان دروغین و باطل بیرونی و درونی خود را بشکند و خانه دل را برای بندگی خالصانه خداوند پاک و آماده سازد.
دوم. اطاعت:
در این مرحله سالک می‌کوشد تا با انجام وظایف عبادی واجبات دینی و ترک محرمات و گناهان و همچنین ترک مکروهات و انجام مستحبات، ملکه تقوا ورع را در خویش تقویت نماید و به رضایت الهی برسد.
سوم. عبادت:
در این مرحله سالک سعی دارد با انجام انواع عبادات، اذکار، زیارات، ادعیه و نوافل و ریاضات شرعی به خدای متعال هر چه بیشتر نزدیک شود و با او انس بگیرد و عشق بورزد و به مقام محبت خداوند نائل گردد.
چهارم. اخلاق فردی و سبک زندگی:
یکی از مراحل سلوک قرآنی، سلوک فردی است که به رذایل و فضایل اخلاق فردی و جنبه‌های ظاهری زندگی انسان در این دنیا می‌پردازد و عمده‌ترین هدف آن تأمین سلامت بدنی و نشاط روحی انسان است. در این مرحله موانعی وجود دارد که باید مرتفع شود و نیازهایی که لازم است تأمین گردد تا سالک در مراحل دیگر سلوک به موفقیت برسد.
پنجم. اخلاق اجتماعی: در این مرحله سالک اخلاق اجتماعی و حسن معاشرت و دوستی با بندگان خدا و اخوت دینی را تمرین می‌کند و خود را به صفات و ملکات اخلاقی نیک می‌آراید و از صفات و ملکات بد تخلیه می‌نماید.
ششم. مشارکت و تعاون اجتماعی:
در این مرحله سالک سعی دارد تا در جامعه حضور فعال داشته باشد، به کمک همنوعان خود بشتابد، در ساخت‌وساز جامعه توحیدی مشارکت نماید، در تعاون و همکاری‌های اجتماعی سهم داشته باشد، عدالت‌طلبی را در دستور کار خود قرار دهد و با ظلم و ستم در هر حوزه‌ای بی‌امان بستیزد و در این مبارزه و مجاهده کاملاً پیرو رهبری و امام به‌حق جامعه باشد و او را یاری نماید تا در سلوک اجتماعی خود نیز به نهایت رشد برسد.
3. سلوک عرفانی (حقیقت)
مرحله سوم سلوک دینی اختصاص به اخص خواص مؤمنین دارد که از طریق تمرکز بر ذات و یادکرد دائمی حق‌تعالی انجام می‌شود.
بعد از تکمیل مراحل سلوک اخلاقی و عبادی و کسب رضایت الهی، بر سالک راه خدا فرض است که همت خود را بالاتر برد وارد سلوک عرفانی گردد. سلوک عرفانی بر اساس عشق به ذات الهی که محور وحدت هستی است، بنیان‌گذاری شده است. در سلوک عرفانی تمام همت سالک صرف وصول به توحید می‌شود.
در این مرحله لازم است تمام جنبه‌های فکری، ایمانی، عاطفی، رفتاری و ارتباطی خود را از هرگونه شرکی تخلیه نماید و به اخلاص در توحید دست یابد.
نهایت سلوک عرفانی وصول به مقام توحید و فنای فی الله است. این مراحل و گام‌ها، هر یک در کتاب‌های مستقلی تحت عنوان (مجموعه سلوک قرآنی) پیگیری شده است که انشا الله در دسترس خواهد بود.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.