مصاحف ۱۳۹۰/۴/۱۱ - ۱۸ بازدید

پس ازرحلت پیامبرصلى الله علیه وآله، بزرگان صحابه بر حسب دانش و کفایت خود، به جمع آورى آیات و مرتب کردن سوره هاى قرآن دست زدند و هر یک، آنها را در مصحف خاص خود گرد آوردند. به این ترتیب و با گسترش قلمرو حکومت اسلام، تعداد مصحف ها رو به فزونى گذاشت. بعضى مصحف ها، به تبع موقعیت و پایگاه جمع کننده آن، مقام والایى کسب کرد؛ به عنوان نمونه مصحف عبداللَّه بن مسعود، مرجع اهل کوفه به شمار مى آمد. مصحف ابوموسى اشعرى در بصره و مصحف مقداد بن اسود در دمشق مورد توجّه مردم بود. گردآورندگان مصحف ها، متعدد بوده و ارتباطى با یکدیگر نداشتند و از نظر کفایت، استعداد و توانایى انجام کار، یکسان نبودند.
پس ازرحلت پیامبرصلى الله علیه وآله، بزرگان صحابه بر حسب دانش و کفایت خود، به جمع آورى آیات و مرتب کردن سوره هاى قرآن دست زدند و هر یک، آنها را در مصحف خاص خود گرد آوردند. به این ترتیب و با گسترش قلمرو حکومت اسلام، تعداد مصحف ها رو به فزونى گذاشت. بعضى مصحف ها، به تبع موقعیت و پایگاه جمع کننده آن، مقام والایى کسب کرد؛ به عنوان نمونه مصحف عبداللَّه بن مسعود، مرجع اهل کوفه به شمار مى آمد. مصحف ابوموسى اشعرى در بصره و مصحف مقداد بن اسود در دمشق مورد توجّه مردم بود. گردآورندگان مصحف ها، متعدد بوده و ارتباطى با یکدیگر نداشتند و از نظر کفایت، استعداد و توانایى انجام کار، یکسان نبودند. بنابراین نسخه هر کدام از نظر روش، ترتیب، قرائت و ... با دیگرى یکسان نبود. این تفاوت ها، بین مردم اختلاف ایجاد مى کرد. دامنه اختلاف به آنجا رسید که حتى در مرکز خلافت (مدینه)، معلمان قرآن، شاگردان خود را به صورت هاى مختلف تعلیم مى دادند. این اختلافات، زمینه تقاضاى صحابه از عثمان را براى یکى کردن مصحف ها به وجود آورد. وى ابتدا گروهى متشکل از چهار تن (زید بن ثابت، سعید بن عاص، عبداللَّه بن زبیر و عبدالرحمان بن حارث بن هشام) را مأمور این کار کرد. سپس به دلیل مخالفت برخى صحابه هشت تن دیگر را بر این جمع افزود. در این دوره ریاست املاى آیات با صحابى بزرگ پیامبر ابى بن کعب بود. این گروه مصحف ها را از اطراف و نقاط مختلف کشور پهناور اسلامى، جمع کرده و قرآنى را، از بین آنها فراهم آوردند (مشهور به مصحف عثمانى). همه مصحف هاى دیگر به دستور عثمان، خلیفه سوم، سوزانده یا در آب جوش انداخته شد. از این مصحف ها چند عدد نسخه بردارى شد و به همراه قاریان آگاه، به مراکز مهم اسلامى ارسال گردید تا همگان طبق آنها، به تکثیر و تعلیم قرآن اقدام کنند.براى مطالعه بیشتر ر.ک: الف. معرفت، محمد هادى، تاریخ قرآن، صص ۸۴ - ۱۳۹؛ ب. رامیار، محمد، تاریخ قرآن، ص ۴۰۷. در مصحب عثمانى، چینش سوره ها بعد از سوره «فاتحةالکتاب» عبارت است از: سوره هاى طولانى، سپس سوره هاى «مئین» (سوره هایى که غالباًاز صد آیه بیشترند)، آن گاه سوره هاى «مثانى» (غالباً کمتر از صد آیه) و سپس سوره هاى معضلات (سوره هاى کوتاه قرآن) برخى معتقدند: این چینش - که به ترتیب طول و درازى سوره ها در مصاحف رسمى (عثمانى) وجود دارد در زمان عثمان تنظیم شده است. اما گروهى نیز بر این باورند که این چینش به دستور پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله و در زمان آن حضرت به وقوع پیوسته است. گروهى نیز نظریه اى میان این دو برگزیده اند و معتقدند تدوین و چینش سوره ها بعد از رحلت پیامبرصلى الله علیه وآله انجام گرفته، ولى ترتیب برخى سوره ها مانند حوامیم و مسبحات به صورت فعلى، در زمان پیامبرصلى الله علیه وآله نیز مشهور بوده است.ر.ک: حجتى، سید محمد باقر، پژوهشى در تاریخ قرآن. امامان اهل بیت علیهم السلام قرآن موجود را تأیید و تلاوت بر اساس آن را سفارش کرده اند. علامه طباطبایى در این باره مى نویسد: «حضرت على علیه السلام خودش پیش از آن، قرآن مجید را به ترتیب نزول جمع آورى کرده این عبارت علامه دلالت دارد که چینش سوره ها به ترتیب کنونى در زمان پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله صورت نگرفت زیرا در این صورت على علیه السلام به گونه اى دیگر قرآن را تدوین نمى کرد. و به جماعت نشان داده بود؛ اما مورد پذیرش واقع نشد و آن حضرت بر هیچ یک از جمع اول و دوم شرکت داده نشد. با این حال هیچ گونه مخالفت ومقاومتى از خود نشان نداد و آن مصحف را پذیرفت و تا زمانى که زنده بود - حتى در زمان حکومت خود از خلاف دم نزد. همچنین امامان معصوم علیهم السلام اعتبار قرآن مجید موجود را تأیید مى کردند و پیوسته در بیانات خود،به آن استناد جسته و به شیعیان دستور مى دادند از قرائت هاى مردم پیروى کنند ...».ر.ک: الف. معرفت، محمد هادى، علوم قرآنى، ص ۱۱۹؛ ب. حجتى، سید محمدباقر، پژوهشى در تاریخ قرآن کریم، ص ۲۳۵. به همین جهت امروز مصحف عثمانى تنها مصحف رسمى دنیاى اسلام است.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.