مصحف فاطمه ی زهرا علیها السلام ۱۳۹۰/۸/۲۲

نکته زیبا و دقیقى که ذهن و اندیشه شما را به سوى چنین مقوله و پرسش هایى درباره آن معطوف داشته، پرداختن به نکته اى است که از گذشته موضوع گفت وگوى عالمان و اندیشمندان بوده است. ورود به این مقوله، مستلزم بیان مسائلى است که در ذیل بدان اشاره مى شود:

T}یک. چیستى مصحف {T
نکته زیبا و دقیقى که ذهن و اندیشه شما را به سوى چنین مقوله و پرسش هایى درباره آن معطوف داشته، پرداختن به نکته اى است که از گذشته موضوع گفت وگوى عالمان و اندیشمندان بوده است. ورود به این مقوله، مستلزم بیان مسائلى است که در ذیل بدان اشاره مى شود:

یک. چیستى مصحف


کلمه «مُصْحَف»، اکنون بیشتر به معناى «قرآن» به کار مى رود؛ اما در لغت به معناى مجموعه برگه هایى است که میان دو جلد، جمع آورى شده است و امروزه «کتاب» خوانده مى شود.سید محمدرضا حسینى جلالى، تدوین السنة الشریفه، ص ۷۶. بنابراین، منظور از «مصحف فاطمه» کتاب آن حضرت است که در بعضى از روایات اهل سنت نیز به آن اشاره شده است. راویانى چون «ابى بن
کعب» وجود کتابى نزد حضرت فاطمه علیها السلام را تأیید کرده است.اسعد عبود، صحیفة الزهراعلیها السلام، صص ۵۶ - ۵۸.
بدین ترتیب سخن کسانى مانند ایجى در مواقف و جرجانى در شرح مواقف و ابو زهره در کتاب امام صادق علیه السلام - که مدعى اند، شیعه به قرآنى منسوب به فاطمه علیها السلام که غیر از قرآن رایج میان مسلمانان است، اعتقاد دارد نادرست است و در عدم رجوع به روایات شیعه و نیز عدم دقّت در معناى مصحف ریشه دارد.هاشم معروف الحسنى، سیرة الائمة الاثنى عشر، ج ۱، ص ۹۸
و ۹۹.

درباره ماهیت این مصحف در منابع شیعى، روایات فراوان وجود دارد. در این احادیث، محتوا، حجم، زمان و کیفیت نگارش مصحف بیان شده است. البته در نگاه ابتدایى، اختلافاتى میان این روایات دیده مى شود؛ ولى با اندکى دقت، قابل توجیه است.مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، (تهران: دارالکتب الاسلامیه)، ج ۲۶، ص ۳۸ - ۴۸. بعضى از روایات، مطالب آن را غیر از مطالب قرآن دانسته اند.
همان، ص ۳۸ و ۳۹.
بر اساس شمارى از احادیث در این کتاب، مطالبى چون وصیت حضرت زهراعلیها السلام همان، ص ۴۳.، مصیبت هاى فرزندان آن حضرت در طول زمان همان، ص ۴۱.، پیشگویى حوادث آینده همان، ص ۴۴. و تمام پادشاهانى که بر زمین حکم خواهندسیدمحمدرضا حسینى جلالى، تدوین السنة الشریفه، ص ۷۷. راند، نوشته شده است.
دسته اى از روایات نیز از اشتمال این مصحف، بر تمام احکام حلال و حرام، سخن به میان آورده است بحارالانوار، ص ۳۷.. بر اساس بعضى از احادیث، امام صادق علیه السلام حوادث تاریخى اى چون ظهور زندیقان را پیشگویى و گفتارش را به مصحف فاطمه، مستند کرده است.بحارالانوار، ص ۴۴.
این روایات با هم ناسازگار نیست؛ زیرا ممکن است همه مطالب یاد شده در آن مصحف، وجود داشته و هر روایت بخشى از محتواى آن را بیان کرده باشد.

دو. کیفیت نگارش مصحف


مهم ترین مطلب درباره این مصحف، زمان و کیفیت نگارش آن و مسئله ارتباط حضرت زهراعلیها السلام با جبرئیل و دیگر فرشتگان الهى است. در چند روایت، آمده است: پیامبراکرم صلى الله علیه وآله مطالب را املا مى کرد و امام على علیه السلام مى نوشت.همان، ص ۴۱ و ۴۲ و ۴۹.

درباره سبب انتساب مصحف به فاطمه علیها السلام، مى توان گفت: آن کتاب نزد آن حضرت نگه دارى مى شد و یا او واسطه رسیدن بعضى از مطالب، به دست امام على علیه السلام بوده است.
در بعضى از روایات، مصحف، ره آورد املا و وحى مستقیم خداوند بر حضرت زهراعلیها السلام دانسته شده است همان، ص ۳۹.. بر اساس روایات دیگر، بعد از وفات پیامبر اکرم صلى الله علیه وآله، خداوند فرشته اى را نزد آن حضرت مى فرستاد تا در غم پدر، دلدارى اش دهد و وى را از مکان و جایگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او درباره مطالب مختلف به گفت وگو بنشیند. حضرت
فاطمه علیها السلام سخنان آن فرشته را به امام على علیه السلام منتقل مى کرد و آن حضرت آنها را به نگارش در مى آورد.همان، ص ۴۴ و ۴۸. روایتى این فرشته را جبرئیل علیه السلام معرفى کرده است.همان، ص ۴۲.
میان این احادیث نیز ناسازگارى وجود ندارد؛ زیرا مى توان گفت خداوند به وسیله فرشته اى از فرشتگان خود (جبرئیل)، با آن حضرت سخن گفته است و فاطمه زهراعلیها السلام بخشى از این کتاب را به مطالب دریافتى از پدر بزرگوار خود و بخشى دیگر را به مطالب جبرئیل اختصاص داده بود.

سه. امکان نزول جبرئیل


اشکال دیگر روایات دسته اخیر، قطع وحى پس از رسول اکرم است. به عبارت دیگر مسلمانان معتقدند آن حضرت، خاتم پیامبران است و بعد از وفات ایشان، ارتباط میان زمین و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است. حال چگونه فرشته بر حضرت زهراعلیها السلام نازل شده و با آن بزرگوار گفت و گو کرده است؟
در پاسخ بدین اشکال، گفتنى است: طبق آیات قرآن، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غیر پیامبران، از طریق فرشتگان و وحى امکان پذیر است؛ چنان که آیات بسیارى از ارتباط فرشته با حضرت مریم سخن مى گویدآل عمران (۳)، آیات ۴۲ و ۴۳ و ۴۵. و خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى را وحى مى خواند.قصص (۲۸)، آیه ۷. وقتى امکان این ارتباط با زنانى چون مادر
موسى و حضرت مریم پذیرفته شد، امکان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهراعلیها السلام - که از سوى پیامبر اکرم سرور همه زنان در همه زمان ها معرفى شده است به طریق اولى پذیرفتنى مى نماید. منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمین و آسمان بعد از پیامبراکرم صلى الله علیه وآله، قطع ارتباط میان خداوند و فردى به عنوان پیامبر و مأمور ابلاغ است؛ نه عدم امکان ارتباط
زمینیان با خداوند و فرشتگان. بر اساس روایات شیعه، نوعى ارتباط میان امامان معصوم و خداوند وجود دارد.بحارالانوار، ج ۲۶، ص ۶۶ و ۹۷. در روایات اهل سنت نیز بعضى از افراد «مُحَدَّث» معرفى شده اند؛ یعنى، کسانى که با فرشتگان الهى نوعى ارتباط دارند و از آنها حدیث دریافت مى کنند.اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۳۱۴ و ۳۱۵.

چهار. مصحف نزد چه کسى است؟


براساس روایات شیعه، این مصحف در زمان هاى مختلف، نزد امامان معصوم بوده است و از امامى به امام دیگر رسیده و جز آن بزرگان، کسى بدان دسترسى نداشته است. آنان با استفاده از آن، حوادثى را پیشگویى و احکامى را بیان کرده اند.بحارالانوار، ص ۴۸ - ۳۸.
در پایان گفتنى است: کتاب هایى که اخیراً با عنوان صحیفة الزهرا منتشر شده،مانند: اسعد عبود، صحیفة الزهراعلیها السلام ؛ جواد قیومى اصفهانى، صحیفة الزهراعلیها السلام. با مصحف فاطمه تفاوت دارد؛ زیرا در این کتاب ها عمدتاً دعاهاى منسوب به آن حضرت علیها السلام به چشم مى خورد؛ نه آنچه در روایات درباره مصحف فاطمه بیان شده است.
(قرآن شناسی، صالح قنادی با همکاری جمعی از محققان، کد: ۵۴/۵۰۰۰۰۵)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.