معرفی صحابی پیامبر(ص) عمار یاسر ۱۳۹۹/۰۸/۲۱

عمار که بود؟ و چه کرد؟

عمار بن یاسر معروف به عمار یاسر صحابی پیامبر(ص)، از نخستین مسلمانان و از یاران نزدیک و نخستین شیعیان امام علی(ع) بود. وی فرزند یاسر و سمیه اولین شهدای اسلام بود. عمار در هجرت به مدینه همراه پیامبر بود و در ساخت مسجد قبا همکاری داشت و در همه جنگ‌های پیامبر نیز شرکت داشت. روایاتی از پیامبر اسلام(ص) در فضیلت عمار نقل شده از جمله اینکه بهشت مشتاق اوست.
عمار بعد از رحلت پیامبر(ص) در حمایت از حضرت علی(ع) در ابتدا از بیعت با ابوبکر سرباز زد. وی در زمان خلیفه دوم فرماندار کوفه و فرمانده سپاه اسلام در این شهر شد. عمار در زمان خلیفه سوم از جمله مخالفان خلیفه بود و در اعتراضات علیه او شرکت داشت.
عمار در زمان خلافت علی(ع) از همراهان و نزدیکان آن حضرت بود و در جنگ صفین به دست لشکریان معاویه شهید شد. پیامبر(ص) در حدیثی شهادت وی به دست گروه باغی (شورشگر) را از پیش اطلاع داده بود. آرامگاه عمار در شهر رقه سوریه کنار آرمگاه اویس قرنی قرار دارد که در ۱۳۹۳ش به دست گروه داعش به طور کامل تخریب شد. نسب
عمار بن یاسر بن عامر، کنیه‌اش ابویقظان، و حلیف (هم پیمان) بنی مخزوم بود.[۱] نسب عمار به خاندان عنس بن مالک از قبایل قحطانی و ساکن یمن می‌رسد. یاسر پدر عمار در جوانی به مکه رفت و در آنجا اقامت کرد و با ابوحذیفه که از بنی‌مخزوم بود، پیمان بست.[۲]
مادرش سمیه دختر خباط[۳] اولین شهید زن در اسلام است.[۴] عمار، برادرش عبدالله، پدرش یاسر و مادرش سمیه، به دست قریش شکنجه شدند تا از اسلام روی‌گردان شوند. سمیه و یاسر در اثر این شکنجه‌ها جان دادند.[۵] صحابی پیامبر
براساس روایتی، عمار پس از سی و چند نفر مسلمان شد و بنابر روایتی دیگر، یکی از هفت تن مسلمان نخست بود.[۶] مشرکان، عمار را مجبور کردند که به پیامبر(ص) ناسزا بگوید؛ پیامبر اکرم(ص) عذر او را پذیرفت و به او فرمود اگر دیگربار نیز مجبورش کردند، چنین کند. در پی این ماجرا بود که آیه مَن کفَرَ بِاللَّهِ مِن بَعْدِ إِیمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُکرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِیمَانِ (ترجمه: هر کس پس از ایمان آوردن خود، به خدا کفر ورزد [عذابی سخت خواهد داشت] مگر آن کس که مجبور شده [ولی ] قلبش به ایمان اطمینان دارد.)[ ۱۶–۱۰۶] [۷] نازل شد.[۸] بنابر برخی از گزارش‌ها، عمار از جمله مهاجران به حبشه بود.[۹] و در هجرت به مدینه همراه پیامبر بود و در ساخت مسجد قبا همکاری داشت.[۱۰] وی در همه جنگ‌های پیامبر نیز شرکت داشت.[۱۱] روایاتی از پیامبر اسلام(ص) در فضایل عمار نقل شده است؛ از جمله اینکه بهشت مشتاق علی، عمار، سلمان و بلال است.[۱۲] همچنین از پیامبر(ص) نقل شده است که فرمود: «عمار با حق است و حق با عمار، عمار گرد حق می‌چرخد هرجا که باشد، و قاتل عمار در آتش است».[۱۳] در دوران خلفا
عمار در کنار سلمان، مقداد و ابوذر غفاری از نخستین شیعیان دانسته شده‌اند که در زمان پیامبر(ص) بدین نام شناخته شده‌اند.[۱۴]
عمار در دفاع از حق امام علی(ع) بر ولایت در آغاز از بیعت با ابوبکر سرباز زد.[۱۵] وی در زمان خلیفه اول در جنگ یمامه شرکت کرد و در این جنگ، گوشش بریده شد.[۱۶] در دوران خلافت عمر فرماندار کوفه و فرمانده سپاه مسلمانان در این شهر شد.[۱۷] در دوران فرماندهی او جنگ نهاوند روی داد و بخشی از مناطق داخلی ایران فتح شد؛[۱۸] اما بعد از چندی از این منصب عزل شد. برخی گزارش‌ها از نارضایتی مردم و درخواست آنان از عمر بن خطاب برای عزل عمار خبر داده‌اند. در یکی از این گزارش‌ها اعتراض مردم به ضعف عمار و بی‌اطلاعی وی از سیاست نسبت داده شده است.[۱۹] در زمان خلیفه سوم مشاجراتی میان وی و عمار درگرفت. یکی از این موارد اعتراض عمار به تبعید ابوذر غفاری به ربذه بود که به مشاجره بین عمار و عثمان انجامید و عمار به دستور عثمان به سختی کتک خورد. عثمان قصد داشت عمار را نیز از مدینه تبعید کند؛ اما با اعتراض بنی‌مخزوم و امام علی(ع) از این کار منصرف شد.[۲۰] برخی گزارش‌ها ماجرای برخورد، مشاجره و ضرب و شتم عمار را، زمانی دانسته‌اند که او و سایر کوفیان به شراب‌خواری و بی‌قیدی ولید بن عقبه که از سوی عثمان حاکم کوفه بود، اعتراض کردند.[۲۱] گزارش دیگر ضرب و شتم عمار را زمانی ذکر کرده است که عمار به نحوه تقسیم بیت المال از سوی عثمان اعتراض و به این سخن خلیفه که نحوه مصرف بیت‌المال را از اختیارات خود می‌دانست، انتقاد کرد.[۲۲]
عمار در ماجرای شورش بر عثمان با معترضان همراه بود. او در مصر به معترضان پیوست و در مدینه در محاصره عثمان شرکت داشت.[۲۳] در زمان خلافت امیرالمومنین(ع)
عمار یاسر از طرفداران خلافت علی(ع) بود. پس از کشته شدن خلیفه دوم و ماجرای تشکیل شورای تعیین خلیفه، در گفتگویی با عبدالرحمن بن عوف به او توصیه کرد علی(ع) را انتخاب کند تا مردم دچار تفرقه نشوند.[۲۴] بعد از کشته شدن عثمان، عمار از جمله افرادی بود که مردم را به بیعت با امام علی(ع) دعوت می‌کردند.[۲۵] وی در حکومت امیرالمؤمنین(ع) در جنگ‌های جمل و صفین شرکت داشت. در جمل، فرمانده سمت چپ لشکر امام(ع) بود.[۲۶] و در روز سوم جنگ صفین نیز فرمانده لشکر امام(ع) بود.[۲۷] شهادت
عمار در جنگ صفین در صفر[۲۸] یا ربیع الثانی سال ۳۷ق[۲۹] به شهادت رسید. امام علی(ع) بر او نماز گزارد.[۳۰] عمار هنگام شهادت، بیش از نود سال داشت. برخی ۹۳، برخی ۹۱ و برخی ۹۲ سال گفته‌اند.[۳۱] شهادت عمار در جنگ صفین به دست سپاهیان معاویه، همواره از عوامل سرزنش معاویه و از دلایل حقانیت علی(ع) در این نبرد دانسته شده است. دلیل این مسئله، حدیثی از پیامبر(ص) بود که قاتل عمار را، گروهی باغی (یعنی گروه خارج از اطاعت امام عادل) معرفی می‌کرد.[یادداشت ۱] ابن عبدالبر این حدیث را متواتر و از صحیح‌ترین احادیث دانسته است.[۳۲] گفته‌اند که خزیمه بن ثابت، در جنگ جمل و صفین حاضر شد ولی شمشیر از غلاف بیرون نیاورد؛ ولی در جنگ صفین هنگامی که دید عمار به دست لشکر معاویه کشته شده گفت: اکنون گروه گمراه برای من مشخص شد و شروع به جنگ در رکاب امام علی(ع) کرد تا اینکه به شهادت رسید.[۳۳] آرامگاه
قبر عمار در محل شهادتش در استان رقه در سوریه قرار دارد.[۳۴] که بر فراز آن، گنبدی از بتون و سیمان قرار داشت.[۳۵] در کنار مقبره عمار یاسر، قبر چند تن از شهیدان جنگ صفین از جمله اویس قرنی و اُبَی بن قیس قرار دارد. قبل از انقلاب اسلامی ایران، قبر عمار و اویس در اتاقی کوچک و محقر قرار داشت؛ اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به توصیه امام خمینی و با موافقت حافظ اسد، رئیس جمهور وقت سوریه، زمین اطراف مقبره خریداری شد و در سال ۱۳۸۲ش با پشتیبانی دولت وقت ایران، زیارتگاهی بر روی آن بنا نهاده شد.[۳۶] تخریب
در ۲۱ رمضان سال ۱۴۳۴ق برابر با ۶ مرداد سال ۱۳۹۲ش، همزمان با شب قدر، گروه‌های تکفیری در سوریه که کنترل استان رقه را به دست گرفته بودند، با حمله خمپاره‌ای به حرم عمار یاسر و اویس قرنی، صحن آنرا تخریب و با شلیک پیاپی موشک به دیوارهای حرم، بخش‌های از آن را منهدم کردند.[۳۷]
در ۲۴ جمادی الاولی سال ۱۴۳۵ق برابر با ۶ فروردین سال ۱۳۹۳ش، داعش با کارگذاشتن مواد منفجره، دو مناره مقبره عمار یاسر و اویس قرنی را تخریب کردند. داعش در ۱۵ رجب سال ۱۴۳۵ قمری برابر با ۲۵ اردیبهشت سال ۱۳۹۳ش این زیارتگاه را به طور کامل تخریب کرد.[۳۸]
به نقل از پایگاه ویکی شیعه
جهت مطالعه و اطلاعات بیشتر در خصوص اصحاب پیامبر به کتاب عمار یاسر(هفتمین شماره از مجموعه آشنایی با اسوه‌ها) نوشته جواد محدثی که چاپ چهارم آن در سال ۱۳۸۱ش از سوی انتشارات بوستان کتاب قم در ۶۴ص منتشر شده، گزارشی به زبان فارسی امروز از زندگی عمار بن یاسر ارائه کرده است مراجعه کنید. پی‌نوشت:
۱. ابن اثیر، أسد الغابة، ۲۰۰۱، ج۴، ص۴۳.
۲. ابن اثیر، اسد الغابه، ۲۰۰۱، ج۳، ص۳۰۸.
۳. ابن اثیر، أسد الغابة، ۲۰۰۱، ج۴، ص۴۳.
۴. ابن اثیر، الکامل، ۱۳۷۰ش، ص۸۸۵.
۵. امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۰، ج۱۳، ص۲۸.
۶. ابن اثیر، اسد الغابه، ۲۰۰۱، ج۴، ص۳۰۹.
۷. سوره نحل، آیه۱۰۶
۸. ابن اثیر، أسد الغابه، ۲۰۰۱، ج۴، ص۳۰۹؛امین، اعیان الشیعة، ۱۴۲۰، ج۱۳، ص۲۸
۹. ابن هشام، السیرة النبویة، ۱۳۸۳ق، ج۱، ص۲۲۰.
۱۰. ابن الأثیر، أسد الغابة، ۲۰۰۱، ج۴، ص۴۶.
۱۱. ابن سعد، طبقات الکبری، دار صادر، ج۳، ص۱۰۹.
۱۲. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۲۹.
۱۳. امینی، الغدیر، ۱۳۹۷، ج۹، ص۲۵.
۱۴. رجوع کنید به: نوبختی، فرق الشیعه، ۱۴۰۴ق، ص۱۸؛ شهابی، ادوار فقه، ۱۳۶۶ش، ج۲، ص۲۸۲.
۱۵. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۲۴.
۱۶. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵، ج۳، ص۲۲۸.
۱۷. طبری، تاریخ الأمم، ۱۳۸۷ق، ج۴، ص۱۴۴.
۱۸. ابن قتیبه، اخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، ص۱۲۸.
۱۹. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۴ق، ج۲، ص۲۷۴.
۲۰. یعقوبی،‌ تاریخ یعقوبی، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۱۷۳.
۲۱. ابن قتیبه، اخبار الطوال، ۱۳۶۸ش، ج۱، ص۵۱.
۲۲. مقدسی، البدء و التاریخ،‌ مکتبة الثقافة الدینیة، ج۵، ص۲۰۲.
۲۳. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۴ق، ج۵، ص۵۴۹.
۲۴. مقدسی، البدء و التاریخ، مکتبة الثقافة الدینیة، ج۵، ص۱۹۱.
۲۵. طوسی، الأمالی، ۱۴۱۴ق، ص۷۲۸.
۲۶. مفید، الجمل، مکتبة الداوری، ص۱۷۹.
۲۷. بلاذری، انساب الاشراف، ۱۳۹۴ق، ج۲، ص۳۰۳.
۲۸. طبری، تاریخ الأمم، ۱۳۸۷ق، ج۱۱، ص۵۱۱.
۲۹. ابن عبدالبر، استیعاب، ۱۹۹۲م، ج۳، ص۱۱۳۸.
۳۰. ابن سعد، الطبقات الکبری، دار صادر، ج ۳، ص۲۶۲.
۳۱. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵ق، ج ۳، ص۲۳۱.
۳۲. ابن عبدالبرّ، الاستعیاب فی معرفة الاصحاب، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۲۳۱.
۳۳. ابن سعد، الطبقات الکبری، دار صادر، ج۳، ص۲۵۹.
۳۴. حرزالدین، مراقد المعارف، ۱۹۹۲م، ج۲، ص۱۰۰.
۳۵. قائدان، اماکن زیارتی سیاحتی سوریه، ۱۳۸۱ش، ص۱۹۸.
۳۶. خامه‌یار،‌ «زیارتگاه‌های اهل بیت و اصحاب در سوریه»، ص۴۰.
۳۷. داعش مرقد عمار یاسر و اویس قرنی را منفجر کرد، خبرگزاری مشرق.
۳۸. زیارتگاه عمار یاسر در سوریه تخریب شد، خبرگزاری حج و زیارت.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.