منظور از وحى ، در قران چیست؟ ۱۳۹۰/۸/۱۴


پاسخ:از واژه هایى که قرآن در مواردى به کار برده است، واژه ى «وحى» است آنچه در این جا مطرح است بررسى واژه ى «وحى» و کاربرد آن در قرآن است قبلاً لازم است واژه ى وحى را در لغت عرب، بررسى کنیم.
ابن فارس در مقاییس مى گوید:
«وحى تعلیم به صورت پنهان است».([۱])
راغب مى گوید:
«وحى اشاره سریع است و به خاطر سرعتى که در واژه ى وحى نهفته است گاهى به مطالب رمزى و تعریض «وحى» مى گویند».([۲])
ابن منظور مى گوید:
151.jpg
پاسخ:از واژه هایى که قرآن در مواردى به کار برده است، واژه ى «وحى» است آنچه در این جا مطرح است بررسى واژه ى «وحى» و کاربرد آن در قرآن است قبلاً لازم است واژه ى وحى را در لغت عرب، بررسى کنیم.
ابن فارس در مقاییس مى گوید:
«وحى تعلیم به صورت پنهان است».([۱])
راغب مى گوید:
«وحى اشاره سریع است و به خاطر سرعتى که در واژه ى وحى نهفته است گاهى به مطالب رمزى و تعریض «وحى» مى گویند».([۲])
ابن منظور مى گوید:
«وحى اشاره، نوشتن، الهام، سخن پنهانى و آنچه که به دیگرى القا مى گردد، مى باشد».([۳])
با توجه به سخنان این گروه از لغت شناسان عرب مى توان حدس زد که وحى آن القاى به غیر است که در آن دو عنصر وجود داشته باشد، یکى : خفا و پنهانى، دومى: سرعت و تندى و اگر به ارتباطى که پیامبران با خدا برقرار مى کنند و تعالیم و احکام الهى را دریافت مى نمایند، وحى مى گویند از این نظر است که این یک نوع آموزش غیر عادى و پنهانى است و به سرعت صورت مى گیرد.
مرحوم شیخ مفید، مقوّم و عنصر لازم در به کار بردن لفظ «وحى» را خفاى آموزش مى داند در حالى که سرعت نیز بسان خفا، در آن دخالت دارد.

اکنون که با معناى لغوى وحى آشنا شدیم به بررسى کاربرد آن در قرآن مى پردازیم.

الف. ادراک غریزى
زندگى قسمت اعظم جانداران خصوصاً جانوران بر پایه فعالیت هاى غریزى استوار است تا آنجا که علم و دانش از آن گزارش مى دهد، فعالیت هاى شگفت انگیز زنبور عسل و لانه تنیدن عنکبوت و غیره همگى برخاسته از ندایى است که از درون وجود آنها بر مى خیزد، و آنها را در زندگى کمک مى کند، و به تعبیر دیگر: به صورت خودکار، و بدون آموزش از بیرون و بدون داشتن مسیر دومى جز همان مسیر، راه زندگى را مى پیمایند شکى نیست که رفتار یک جانور و پدید آوردن کارهاى شگفت آورى که بشر بر انجام آن قادر وتوانا نیست، بدون علت نخواهد بود، از طرف دیگر نمى توان گفت آنها از طریق فکر و اندیشه و محاسبات سود و زیان و پیش بینى هاى متفکرانه دست به این کار مى زنند پس چاره اى جز این نیست که بگوییم یک نوع آموزش مخفى و رمزى است که به موجود جاندار القا مى گردد قرآن در این باره مى فرماید:
(وَأَوحى رَبُّکَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذى مِنَ الجِبالِ بُیُوتاً وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمّا یَعْرِشُونَ * ثُمَّ کُلِى مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ فَاسْلُکى سُبُلَ رَبِّکِ ذُللاً...).([۴])
«خداى تو به زنبور عسل وحى کرد که از کوه ها و درختان و از نقاط مرتفع لانه بگزین، آنگاه دستور داد از انواع میوه ها بخور، و راه پروردگارت را با هموارى بپیما».
بنابر این کار لانه سازى با آن هندسه شگفت آور و اداره وحراست آن از ورود زنبورهاى متعفن، سپس تلاش هاى شبانه روزى آنان در گلزارها و باغ ها و مکیدن شیره ى درختان،و تبدیل آن به عسل، و قالب سازى ها وبسته بندى هاى مخصوص، همگى کارهاى غریزى است.

ب. الهام بر قلب
گاهى وحى درباره ى القاى بر روح و روان به کار رفته است، یعنى طرف بدون این که القا کننده را ببیند یا تحت آموزش قرار گیرد مطلبى را از بیرون دریافت مى کند این دریافت معلول دو چیز است:
۱. گاهى نفس به خاطر طهارت و پاکى و نورانیت معنوى به مقامى مى رسد که شایستگى آن را پیدا مى کند که از معلمان نورانى و موجودات برتر، وحتى از مقام ربوبى حقایق را دریافت نماید.
در این جا علو و برترى روح سبب دریافت چنین الهاماتى مى شود.
۲. گاهى نفس از نظر دنائت و پستى و ظلمت و تاریکى به جایى مى رسد که با موجوداتى هم سنخ خود ارتباط یافته و سخنان بى اساس و فریبنده اى به او القا مى شود.
و اگر در هر مورد کلمه ى وحى به کار رفته است ملاک آن خفا و پنهانى و سرعت و تندى چنین آموزشى است و بهتر است از قسم نخست به «الهام و اشراق» نام برده و از دیگرى به «وسوسه ى شیطانى» یاد کنیم.

ج. وحى تشریعى
انسان هاى عادى از طریق حس و تجربه و یا تفکر و استدلال به نتایجى مى رسند ولى هرگاه انسانى از ابزار شناختى بهره گرفت که مربوط به این دو نوع معرفت نیست، بلکه یک نوع آگاهى سوم باشد که از عالم بالا بر نفس او فرود آید و هدف آن، هدایت اجتماع بشرى به سوى کمال باشد در این صورت به چنین آگاهى «وحى تشریعى» گفته مى شود در حقیقت، وحى تشریعى از نظر ماهیت وحقیقت با برخى از اقسام پیشین، تفاوت ومباینت ندارد، چیزى که هست در وحى تشریعى مسأله ى هدایت انسان ها به سوى مبدأ و معاد، به عنوان قید لازم اخذ گردیده است چنان که مى فرماید:
(نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِینُ * عَلى قَلْبِکَ لِتَکُونَ مِنَ المُنْذِرینَ).([۵])
«جبرئیل آن را بر قلب تو نازل کرده تا از فرستادگان باشى (افرادى که براى هدایت انسان ها مبعوث مى شوند».
بنابر این پیامبران اگر چه از ابزار حس وعقل بهره مى گیرند ولى شریعت آنان معلول این دو نوع ابزار معرفت نیست، بلکه همگى مربوط به جهان بالا است که به امر الهى بر روح و روان آنان فرود مى آید و در گرفتن وحى، و ضبط و حفظ آن و یا ابلاغ و بیان آن کوچک ترین اشتباهى نمى کنند بنابر این کسانى که بخواهند برنامه هاى پیامبران را در قلمرو هدایت، محصول حس وعقل یا استعداد و نبوغ آنان بدانند کژ راهه را پیموده اند و هرگز به هدف نمى رسند و چون این گروه به جهان بالاتر از طبیعت اعتقاد ندارند ناچارند تمام حوادث را رنگ مادّى و بشرى بخشند و براى آن علل مادى بیندیشند.
خدا درباره ى گروهى از پیامبران یادآور مى شود که ما آنان را پیشوایانى قرار دادیم که به فرمان ما انسان ها را هدایت مى کنند سپس آنها را چنین توصیف مى کند:
(...وَأَوحَیْنا إِلَیْهِمْ فِعْلَ الخَیْراتِ وَإِقامَ الصَّلاةِ وَإِیتاءَ الزَّکاةِ وَکانُوا لَنا عابِدینَ) .([۶])
«به آنان انجام کارهاى خیر را وحى کردیم همچنین برپایى نماز و دادن زکات را و قبلاً نیز ما را پرستش مى کردند».
اکنون باید دید وحى در این آیه به چه معنى است؟ غالب مفسران گفته اند: مقصود از این وحى همان وحى تشریعى است که بر همه ى پیامبران نازل مى شود و وظایف خود و بندگان را در بر دارد بنابر این آیه ى فوق ناظر به وحى خاصى جز نیست.
با توجه به مطالب یاد شده مى توان گفت: وحى یک معنى بیش ندارد و در قرآن نیز کلمه ى وحى در همان معنى واحد به کار رفته است چیزى که هست متعلق هاى آن مختلف است، و در مجموع، یک ملاک، مجوز همه این استعمال ها مى باشد و آن این که:
در همه ى موارد، این آموزش یک نوع آموزش مخفى و پنهان همراه با سرعت مى باشد خواه طرف آموزش انسان باشد و یا سایر جانداران وجمادات، و خواه آموزش، مربوط به هدایت انسان ها باشد و یا غیر آن، خواه آموزش دهنده خدا باشد و یا غیر او.([۷])
--------------------------------------------------------------------------------
[۱] . معجم مقاییس اللغة، ج۶، ص ۹۳.
[۲] . مفردات، ص۵۱۵.
[۳] . لسان العرب، ج۱۵، ص ۳۷۹.
[۴] . نحل/۶۹ ـ ۶۸.
[۵] . شعراء/۱۹۳.
[۶] . انبیاء/۷۳.
[۷] . منشور جاوید، ج۱۰، ص ۷۹ ـ ۹۵.

(نقل از : tohid.ir)

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.