منظور این فرمایش حضرت علی (ع) که خواندن قرآن لقلقه زبان نباشد، یعنی چه و راههای اندیشیدن و تفکر در قرآن چطور و در چه مواردی می باشد؟ ۱۳۹۰/۲/۳۱ - ۷۹ بازدید

قرآن کریم در موارد زیادی به تدبر وتفکر وتعقل در آیات الهی دعوت نموده است. در هر صورت ،قرآن یک آداب ظاهری داردویک آداب باطنی برای رسیدن به حقیقت آن.
قرآن کریم در موارد زیادی به تدبر وتفکر وتعقل در آیات الهی دعوت نموده است. در هر صورت ،قرآن یک آداب ظاهری داردویک آداب باطنی برای رسیدن به حقیقت آن.
براى تلاوت قرآن، آداب خاصّى هست که به بعضى از آنها با استفاده از آیات و روایات اشاره مى شود: ۱. در حال طهارت و با وضو به تلاوت قرآن بپردازید. ۲. در حالى که مسواک کرده اید قرآن را تلاوت کنید. ۳. با صوت زیبا تلاوت کنید. ۴. با جَهر متوسّط بخوانید؛ نه با صداى آهسته باشد و نه با صداى بسیار بلند. ۵. در حال تلاوت، با اَدَب و با طمأنینه و رو به قبله باشید؛ چه نشسته و چه ایستاده و اگر نشسته مى خوانید، تکیه نکنید. ۶. از روى «مصحف» تلاوت کنید، که نگاه در «مصحف» و تلاوت از روى آن آثار خاصّى دارد اگرچه آیات را حفظ باشید. در روایتى از رسول اکرم (صلى الله علیه وآله) نقل شده است: «لیس شى ء أشدّ على الشّیطان من القرائة فى المحصف نظراً»۱؛ «چیزى براى شیطان سخت تر و کوبنده تر از تلاوت قرآن نیست، آن هم از روى مصحف و با نگاه کردن در آن». ۷. قبل از شروع بگویید: «أستعیذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم»؛ «به خداوند شنوا و دانا، از شیطان رانده شده پناه مى برم» و یا بگویید: «أعوذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم» و بعد بگویید: «بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم». سپس تلاوت را شروع کنید، تا با عنایت خداى متعال از دخالت هاى شیطانى در نفس خود محفوظ بمانید. قرآن مى فرماید: «فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»؛ «وقتى قرآن را تلاوت مى کنى، پناه ببر به خداى متعال از شیطان مطرود. البته شیطان را بر آنانى که ایمان آورده و به پروردگارشان توکل مى کنند، تسلّط و سیطره اى نیست».۲ ۸. ترتیل را مراعات کنید؛ قرآن، خطاب به رسول اکرم (صلى الله علیه وآله) مى فرماید: «ورتّل القرآن ترتیلا»۳؛ «و قرآن را با ترتیل مناسب آن بخوان». امام موسى بن جعفر از پدران بزرگوار خود نقل مى کند: از رسول اکرم (صلى الله علیه وآله) در خصوص آیه «ورتل القرآن ترتیلا» سؤال شد و آن حضرت در توضیح و تفسیر آیه فرمود: «بیّنه تبیاناً و لاتنثره نثر الرّمل، و لا تهذّه هذا الشعر، قفو عند عجائبه، و حرّکوا به القلوب، و لا یکون همّ أحدکم آخر السّورة»۴؛ «قرآن را روشن و واضح تلاوت کن و حروف و کلمات آن را جدا از هم و پراکنده مساز، مانند پراکنده ساختن دانه هاى ریگ از یکدیگر، و آن را سریع و تند تلاوت نکن، همانند تند خواندن شعر. وقتى به عجایب قرآن مى رسید، توقف کنید و به تدبّر و تأمّل بپردازید و با تلاوت آن دل ها را به حرکت آورید و با شتاب و بى تأمّل نخوانید؛ به نحوى که بخواهید زود به آخر سوره برسید». ۹. به هنگام تلاوت قرآن، به چیز دیگرى فکر نکنید و متوجه آیات قرآن باشید. ۱۰. در آیات قرآن تدّبر کنید که در این صورت، از انوار، هدایت ها، حقایق، معارف و دقایق و اسرار قرآن کریم، به اندازه خود بهره مند خواهید شد. تلاوتى که در آن تدبّر نباشد، آن طور که شایسته است، فایده اى نخواهد داشت. البته این بدان معنا نیست که اگر کسى اهل تدبّر نباشد و یا معانى آیات را حتّى در حدّ ترجمه نداند، از تلاوت قرآن بهره اى نخواهد برد! چنین کسى هم با مراعات قسمتى از آداب تلاوت، بهره خود را خواهد برد. ۱۱. حقّ آیات را مراعات کنید؛ به این معنا که به هنگام تلاوت قرآن، وقتى از رحمت و بهشت یاد مى شود، خود را از آن رحمت محروم نبینید و وقتى به آیات عذاب و آتش و سخط و غضب مى رسید، بترسید و به خداى متعال پناه ببرید که از اهل عذاب و آتش نباشید و مشمول سخط و غضب نگردید. وقتى به آیات تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید مى رسید، به تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید حقّ بپردازید. هنگامى که به آیات استغفار و طلب عفو و بخشش مى رسید، استغفار کنید و طلب عفو و مغفرت نمایید. آنجایى که به ذکر صالحان مى رسید، از خدا بخواهید شما را نیز از آنان و در جمع آنان قرار دهد و آن گاه که به ذکر اهل طغیان و غفلت مى رسید، از خدا بخواهید که شما را از ورود به جمع آنان حفظ کند. امام صادق (علیه السلام) فرمود: «اذا مررت بآیة فیها ذکر الجنّة فاسأل اللَّه الجنّة، و اذا مررت بآیة فیها ذکر النّار فتعوّذ باللَّه من النّار»۵؛ «به هنگام تلاوت قرآن وقتى به آیه اى رسیدى که در آن ذکر بهشت شده است، از خدا بهشت را بخواه، و وقتى به آیه اى رسیدى که در آن ذکر آتش به میان آمده است، به خدا پناه ببر از آتش». در پایان تذکر این نکته بایسته است که هر چه مى توانید در تلاوت قرآن و مراعات آداب آن، جدّیّت داشته باشید و این امر را مهم بشمارید و بدانید که هر چه در تلاوت قرآن بکوشید و با آن وحدت یابید؛ به همان اندازه به «حقیقت نورى قرآن» نزدیک شده و در نتیجه «حقیقت نورى خود» را خواهید یافت؛ زیرا «حقیقت نورى انسان» از «حقیقت نورى قرآن» و مرتبه اى از مراتب آن است و این سرّ براى اهل آن معلوم و از نا اهلان محجوب است. «حقیقت قرآن» تجلّیات حقّ است که در وراى این الفاظ و مفاهیم ظاهرى بوده و در کتاب مکنون و نزد حضرت محبوب است: «وَ إِنَّهُ فِى أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِىٌّ حَکِیمٌ»۶؛ «و همانا که آن در کتاب اصلى به نزد ما سخت والا و پر حکمت است». در عین حال، با همین الفاظ و مفاهیم، ظاهر و متجلّى است. آن که از «حقیقت قرآن» دور مانده، از «حقیقت خود» دور گشته و از حضرت محبوب، محجوب مانده است.
از جمله خصایص این کتاب الهى، این است که هر کس به اندازه اُنس با آن و تدبر و تفکر در آیات آن و حتى تلاوت و روخوانى آن از این کتاب عظیم بهره مند مى شود. البته همین روخوانى عادى نیز بر دل ها اثر مى گذارد؛ حتى نگاه کردن به آن نیز داراى فواید است. سعى کنید که روخوانى را مقدمه تدبر و تفکر در آیات الهى قرار دهید.
تردیدی نیست که خواندن قرآن و ادعیه با توجه به معانی آن تأثیر بسزایی در نفس و جان انسان دارد و این تأثیر خاص بدون آن حاصل نمی شود ولی به هر حال خواندن آنها بدون توجه به معانی آن نیز ثواب و ارزش خاص خود و در مرحله پایین تری نیز دارد.
شما به نکته خوبی اشاره کرده اید لکن راه صحیح آنست که خواندن قرآن ترک نشود بلکه کمتر بخواند ودر عوض به معانی آن دقت کند ودر هر صورت این مقدار از انس با قرآن را که خود فضیلتی است رها نکنید بلکه این را مقدمه آشنائی با محتوای آن قرار دهید در روایات اسلامی هم قرائت بدون تدبر مورد مذمت قرار گرفته است لکن این در جائی است که اصلا تدبری نباشد وبفکر فهم معانی نباشد.
قرآن کتابى است که شکوفایى پیام ها و معارف آن، در پناه اندیشیدن است. «تفکر عبارت است از: به کار بردن فکر براى کشف مجهولات و پاسخ به سؤالات» قرآن در این زمینه مى فرماید: «وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ»؛ نحل(۱۶)، آیه ۴۴.؛ «وحى آسمانى را براى روشن کردن آیات الهى قرآن، بر تو نازل کردیم و شاید آنان تفکر کنند». پس انتظار آن است که انسان، آیات قرآن را در کنار بیانات پیامبرصلى الله علیه وآله و سنت قرار داده، در آنها بیندیشد و مجهولات خود را مرتفع سازد؛ زیرا تنها در سایه تفکر در آیات است که بسیارى از سؤالات اساسى انسان، پاسخ داده مى شود. قرآن به پیامبرصلى الله علیه وآله مى فرماید: «قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی»؛ یوسف(۱۲)، آیه ۱۰۸.؛ «بگو این راه من است که با بصیرت تمام من و پیرامون من دعوت مى کنیم». اما تدّبر در قرآن عبارت است از تأمل در عواقب یک امر. آیات قرآن، از معارف و دستورهایى سخن مى گوید؛ از مسئولیت هاى انسان و نظام پاداش و جزا مى گوید و عواقب مثبت و منفى رفتارش را متذکر مى شود. تدبر در آیات قرآن؛ یعنى، توجه به عواقب و لوازم آیات و آثار مترتب بر عمل کردن یا نکردن بر مقتضاى آن با این تدبر است که دل و قلب انسان راه مى افتد و از بشارت هاى قرآن بهره مى گیرد و تهدیدهایش در او مؤثر مى افتد. قرآن در این زمینه مى فرماید: «أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى قُلُوبٍ أَقْفالُها»؛ محمد (۴۷)، آیه ۲۴.؛ «آیا در آیات الهى تدبر نمى کنند یا آنکه بر دل آنها قفل زده شده و راه نمى افتد». پس تفکر و تدبر در قرآن، به ایجاد روح بصیرت و روشن بینى و زنده شدن و فعال شدن قدرت درک قلب و جان آدمى است. در روایات نیز ثواب تدبّر در آیات قرآن، از قرائت آن بیشتر معرفى شده است: «لا خیر فى قرائة لیس فیها تدبر»؛ [آگاه باشید که ]خیرى در تلاوت قرآن بدون تفکّر و ارزیابى آن وجود ندارد».بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۲۱۱. اصولاً از مقایسه آیه ۱۲۱ سوره بقره «الذین آتینا هم الکتاب یتلونه حق تلاوته اولئک یؤمنون به» و آیه ۲۹ سوره «جن» - که هدف از نزول قرآن را بهره مندى و تدبر در آن مى داند در مى یابیم که «تلاوت راستین» در جریان تدبر در آیات است. در این باره توجه به چند نکته، بایسته است: ۱. الهى بودن قرآن بدون «تدبر در آن» معلوم نخواهد شد: «أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً کَثِیراً»؛ نساء (۴)، آیه ۸۲.. ۲. بدون تدبر در قرآن، نمى توان از ذخایر بى کران و پر خیر و برکت کلام خدا بهره اى جست؛ ۳. بدون تدبر نمى توان از ظلمت شک و تردید و سرگردانى نفاق، خود را رهانید و به ایمانى راسخ و استوار، دست یافت؛ ۴. بدون تدبّر عمق و مغز آیات را نمى توان دریافت و به حقایق شگفت و حیرت آورش پى برد؛ ۵. تدبّر کننده در قرآن با تمام وجود، در جاى جاى قرآن، حضور خدا را حس مى کند و دل و جانش را از نور خدا سرشار مى نماید.تقى پور، ولى اللَّه، پژوهشى پیرامون تدبر بر قرآن، قم انتشارات اسوه، ۱۳۷۱، چاپ اول، ص ۳۱.
[پایان کد انتخابی]





بزرگان فرموده اند راه انس با چیزی، ارتباط زیاد داشتن با آن است و این مطلب از نقطه نظر روانشناختی امری مسلم و غیر قابل انکار است. اگر غذایی در کام انسان ناخوشایند باشد، با چند بار خوردن، با ذائقه او هماهنگ می شود و عادت به شنیدن صدایی ناهنجار، از شدت آزار آن می کاهد به گونه که گاهی اوقات انسان متوجه آن نمی شود.
اگر انسان قرآن کریم را بشناسد و آن را سخن خداوند بداند که در هر لحظه و ساعت با او به گفتگو می نشیند و بدون واسطه، با او سخن می گوید. اگر خداوند را به بزرگی و عظمت و لطف و رحمت و حکمت شناخته باشد و بداند که خداوند بزرگ با آن صفات جلال و جمالش در قرآن و کلامش تجلی و ظهور یافته است («فتجلی لهم فی کتابه» نهج البلاغه، ترجمه مرحوم محمد دشتی، خطبه ۱۴۷/۲).
آن گاه کلمه کلمه قرآن را نور و پاکی و حکمت و پند و هدایت می داند و هیچ لذتی در عالم در نزد او بالاتر از انس با قرآن که کلام محبوب و سخن خالق همه زیبایی ها و کمالات و خوبی ها و خیرات است نمی باشد.
آداب تلاوت و انس با قرآن کریم:
براى تلاوت قرآن، آداب خاصّى هست که به بعضى از آنها با استفاده از آیات و روایات اشاره مى شود:
۱. در حال طهارت و با وضو به تلاوت قرآن بپردازید.
۲. در حالى که مسواک کرده اید قرآن را تلاوت کنید.
۳. با صوت زیبا تلاوت کنید.
۴. با جَهر متوسّط بخوانید؛ نه با صداى آهسته باشد و نه با صداى بسیار بلند.
۵. در حال تلاوت، با اَدَب و با طمأنینه و رو به قبله باشید؛ چه نشسته و چه ایستاده و اگر نشسته مى خوانید، تکیه نکنید.
۶. از روى «مصحف» تلاوت کنید، که نگاه در «مصحف» و تلاوت از روى آن آثار خاصّى دارد و در روایات روى این موضوع تأکید شده است.
در روایتى از رسول اکرم صلى الله علیه وآله نقل شده است: «لیس شى ء أشدّ على الشّیطان من القرائة فى المحصف نظراً»؛ بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۲۰۲.؛ «چیزى براى شیطان سخت تر و کوبنده تر از تلاوت قرآن نیست، آن هم از روى مصحف و با نگاه کردن در آن».
۷. قبل از شروع بگویید: «أستعیذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم»؛ یعنى به خداوند شنوا و دانا، از شیطان رانده شده پناه مى برم و یا بگویید: «أعوذ باللَّه السّمیع العلیم من الشّیطان الرّجیم» و بعد بگویید: «بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم». سپس تلاوت را شروع کنید، تا با عنایت خداى متعال از دخالت هاى شیطانى در نفس خود محفوظ بمانید.
قرآن مى فرماید: «فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ إِنَّهُ لَیْسَ لَهُ سُلْطانٌ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»؛ «وقتى قرآن را تلاوت مى کنى، پناه ببر به خداى متعال از شیطان مطرود. البته شیطان را بر آنانى که ایمان آورده و به پروردگارشان توکل مى کنند، تسلّط و سیطره اى نیست».نحل (۱۶)، آیه ۹۸.
۸. ترتیل را مراعات کنید؛ آن چنان تند نخوانید که حروف، کلمات، وقف ها و فاصله ها به خوبى ادا نشود. همچنین فاصله زیاد و غیر صحیح در میان حروف و کلمات ندهید؛ به نحوى که حروف و کلمات جدا از هم و غیر مرتبط باشد. در مجموع، باید حروف و کلمات را خوب، روشن و در عین حال، متّصل و مرتبط به هم ادا کنید و وقف هاى آیات را هم مراعات نمایید و طورى بخوانید که
قلوب را به حرکت آورد و دل ها را تکان دهد.
قرآن، خطاب به رسول اکرم صلى الله علیه وآله مى فرماید: «ورتّل القرآن ترتیلا»؛ مزمل (۷۳)، آیه ۳.؛ «و قرآن را با ترتیل مناسب آن بخوان».
امام موسى بن جعفر از پدران بزرگوار خود نقل مى کند: از رسول اکرم صلى الله علیه وآله در خصوص آیه «ورتل القرآن ترتیلا» سؤال شد و آن حضرت در توضیح و تفسیر آیه فرمود: «بیّنه تبیاناً و لاتنثره نثر الرّمل، و لا تهذّه هذا الشعر، قفو عند عجائبه، و حرّکوا به القلوب، و لا یکون همّ أحدکم آخر السّورة»؛ بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۲۱۵.؛ «قرآن را روشن و واضح تلاوت کن و
حروف و کلمات آن را جدا از هم و پراکنده مساز، مانند پراکنده ساختن دانه هاى ریگ از یکدیگر، و آن را سریع و تند تلاوت نکن، همانند تند خواندن شعر. وقتى به عجایب قرآن مى رسید، توقف کنید و به تدبّر و تأمّل بپردازید و با تلاوت آن دل ها را به حرکت آورید و با شتاب و بى تأمّل نخوانید؛ به نحوى که بخواهید زود به آخر سوره برسید».
۹. به هنگام تلاوت قرآن، به چیز دیگرى فکر نکنید و متوجه آیات قرآن باشید.
۱۰. در آیات قرآن تدّبر کنید که در این صورت، از انوار، هدایت ها، حقایق، معارف و دقایق و اسرار قرآن کریم، به اندازه خود بهره مند خواهید شد.
تلاوتى که در آن تدبّر نباشد، آن طور که شایسته است، فایده اى نخواهد داشت. البته این بدان معنا نیست که اگر کسى اهل تدبّر نباشد و یا معانى آیات را حتّى در حدّ ترجمه نداند، از تلاوت قرآن نتیجه اى نخواهد برد! چنین کسى هم با مراعات قسمتى از آداب تلاوت، بهره خود را خواهد برد.
۱۱. حقّ آیات را مراعات کنید؛ به این معنا که به هنگام تلاوت قرآن، وقتى از رحمت و بهشت یاد مى شود، خود را از آن رحمت محروم نبینید و وقتى به آیات عذاب و آتش و سخط و غضب مى رسید، بترسید و به خداى متعال پناه ببرید که از اهل عذاب و آتش نباشید و مشمول سخط و غضب نگردید. وقتى به آیات تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید مى رسید، به تکبیر، تعظیم، تسبیح و تحمید حقّ بپردازید. هنگامى که به آیات استغفار و طلب عفو و بخشش مى رسید، استغفار کنید و طلب عفو و مغفرت نمایید. آنجایى که به ذکر صالحان مى رسید، از خدا بخواهید شما را نیز از آنان و در جمع آنان قرار دهد و آن گاه که به ذکر اهل طغیان و غفلت مى رسید، از خدا بخواهید که شما را از ورود به جمع آنان حفظ کند.
در روایتی امام علی علیه السلام می فرمایند: الا لاخیر فی قرائه لیس فیها تدبر, الا لاخیر فی عباده لیس فیها تفقه. بدانید که در قرآن خواندنی که با تدبر همراه نباشد, خیری نیست, بدانید در عبادتی که با فهم واندیشه توام نباشد خیری نیست.
میزان الحکمه ج۱۰ ص۴۸۲۸ح۱۶۵۳۴
در روایتی امام صادق علیه السلام فرمود: «اذا مررت بآیة فیها ذکر الجنّة فاسأل اللَّه الجنّة، و اذا مررت بآیة فیها ذکر النّار فتعوّذ باللَّه من النّار»؛ بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۲۱۶.؛ «به هنگام تلاوت قرآن وقتى به آیه اى رسیدى که در آن ذکر بهشت شده است، از خدا بهشت را بخواه، و وقتى به آیه اى رسیدى که در آن ذکر آتش به میان آمده است، به خدا پناه ببر از آتش».
۱۲. هنگامی که ترجمه آیات را مطالعه می کنید یک دفترچه یادداشت کنار خود بگذارید و نکات مهم و کاربردی که در زندگی روزمره می توانید از آن بهره بگیرید، تحت عنوان «پیام قرآن» یادداشت کنید. قرآن کریم درباره طبقاتی از مردم سخن می گوید. اگر توانید ویژگی های طبقات ارزشی مردم را جداسازی و بررسی کنید به دانش بزرگی از قرآن کریم دست یافته اید.
در پایان تذکر این نکته بایسته است که هر چه مى توانید در تلاوت قرآن و مراعات آداب آن، جدّیّت داشته باشید و این امر را مهم بشمارید و بدانید که هر چه در تلاوت قرآن بکوشید و با آن وحدت یابید؛ به همان اندازه به «حقیقت نورى قرآن» نزدیک شده و در نتیجه «حقیقت نورى خود» را خواهید یافت؛ زیرا «حقیقت نورى انسان» از «حقیقت نورى قرآن» و مرتبه اى از مراتب آن است و این سرّ براى اهل آن معلوم از نا اهل هم محجوب است.
«حقیقت قرآن» تجلّیات حقّ است که در وراى این الفاظ و مفاهیم ظاهرى بوده و در کتاب مکنون و نزد حضرت محبوب است: «وَ إِنَّهُ فِى أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِىٌّ حَکِیمٌ»؛ زخرف (۴۳)، آیه ۴.
؛ «و همانا که آن در کتاب اصلى به نزد ما سخت والا و پر حکمت است». در عین حال، با همین الفاظ و مفاهیم، ظاهر و متجلّى در آنها است.
آن که از «حقیقت قرآن» دور مانده، از «حقیقت خود» دور گشته و از حضرت محبوب، محجوب مانده است.
[انتخابی از کد۳۱۱۴۲]برای بهره مندی از دولت قرآن و ره یافتن به خلوت آرامش و معنویت آن موارد زیر را باید مد نظر داشت :

الف . فهم قرآن:

قرآن می فرماید: »... ان الذین اوتوا العلم من قبله اذا یتلی علیهم یخرون للاذقان سجدا. و یقولون سحبان ربنا ان کان وعد ربنا لمفعولا . و یخرون للاذقان یبکون و یزیدهم خشوعا; کسانی که پیش از (نزول قرآن و آیات ) آن , به آن ها دانش داده شده , هنگامی که (این آیات ) بر آنان خوانده می شود, سجده کنان به خاک می افتند و می گویند: منزه است پروردگار ما, که وعده هایش به یقین انجام , شدنی است . آن ها (بی اختیار) به زمین می افتند و گریه می کنند و (تلاوت این آیات همواره) بر خشوعشان می افزاید« (اسراء آیه ۱۰۹ - ۱۰۷). علامه طباطبایی می فرماید: »مراد از علم داده شدگان قبل از نزول قرآن , کسانی هستند که خود را برای فهم و هضم سخن حق و قبول آن آماده کرده اند و این آمادگی از این روست که به علم حقیقت معنای قرآن مجهز شده اند و همین علم قبلی هم برایشان صفت خشوع را به ارث آورده , در نتیجه وقتی برایشان قرآن تلاوت می شود, بر خشوعشان افزوده می گردد«,(المیزان , ج ۱۳, ص ۲۲۲). فهم قرآن را باید کسب کرد تا خشوع , خضوع , لذت و... به دنبال آن بیاید. فهم قرآن , دارای مراحل زیر است : ۱. آشنایی با مفاهیم و معانی قرآن: برای آشنایی با مفاهیم قرآن به طور مستمر و مداوم باید از تفسیرهای فارسی مثل تفسیر نمونه , تفسیر آقای قرائتی , تفسیر آیه الله جوادی آملی و مانند آن , استفاده کرد. ۲. تدبر: پس از آشنایی با قرآن , باید به تعمق و تدبر در آن پرداخت , تا عبرت و دعوت قرآن را دریافت . مولا علی (ع ) می فرمایند: »الا لاخیر فی قرائه لیس فیها تدبر...; آگاه باشید در آن قرائت قرآنی که تدبر نباشد (خوبی و رشد عقلانی و معنوی و) هیچ خیری وجود ندارد«, (میزان الحکمه , ج ۸, ص ۸۸, ر ۱۶۲۳۴).

ب . عمل به قرآن :

باید دعوت قرآن را لبیک گفت و به آن عمل کرد. نتیجه ی فهم قرآن و مراتب آن , باید عمل به قرآن باشد و گرنه به اندازه ی عمل نکردن به قرآن و بی اعتنایی به آن , قساوت قلب افزون می گردد و آثار روح افزا و حلاوت تلاوت کاسته می شود. امام صادق (ع ) درباره ی تفسیر این آیه »... یتلونه حق تلاوته ...; کسانی که قرآن را همانگونه که سزاوار تلاوت است , تلاوت می کنند...«, (سوره ی بقره , آیه ی ۱۲۱). می فرمایند: »یرتلون آیاته و یتفهمون معاینه و یعملون باحکامه و یرجون وعده و یخشون عذابه و یتمثلون قصصه و یعتبرون امثاله و یأتون اوامره و یجتنبون نواهیه ... یتلونه حق تلاوته; یعنی کسانی که آیات را با ترتیل می خوانند و معانی آن را می فهمند و به احکام آن عمل می کنند و به وعده ی آن امیدوار و از عذابش ترسان می باشند و از قصه های آن الگو می گیرند و از مثال هایش پند می پذیرند و اوامر آن را انجام می دهند و از نواهی آن اجتناب می کنند...«, (میزان الحکمه , ج ۸, ص ۸۴, ر ۱۶۲۱۷, چاپ اول , سال ۱۳۶۳, قم , مکتب الاعلام الاسلامی ).

ج . رقت قلب:

عمل به قرآن موجب رقت قلب و بروز حالات دلپذیر معنوی می شود. تلاوت آن نیز قلب را صفا و جلا می بخشد.

د. تلاوت مستمر:

باید قرآن را هر روزه خواند. رسول اکرم (ص ) می فرمایند: »علیکم بتعلم القرآن و کثره تلاوته ; بر شما باد آموختن قرآن و تلاوت زیاد آن «, (همان , ص ۷۵, ر ۱۶۱۶۳). در روایتی دیگر حضرت می فرمایند: »ان هذه القلوب تصداء کما یصداء الحدید »قیل : یا رسول الله فما جلاؤها؟ قال : تلاوه القرآن; به درستی که دل ها نیز مانند آهن زنگار می گیرد. سؤال شد: یا رسول الله جلابخش چنین دل هایی چیست ؟ فرمود: تلاوت قرآن «, (همان , ص ۸۱, ر ۱۶۱۹۸).

ه . ترتیل :

شایسته است قرآن با ترتیل خوانده شود. حضرت علی (ع ) در تفسیر آیه ی »و رتل القرآن ...«, (سوره ی المزمل , آیه ی ۴) می فرمایند: »بینه تبیانا, و لاتنثزه نثر الرمل , و لا تهذه هذ الشعر, قفوا عند عجائبه , و حرکوا به القلوب , و لا یکون هم احدکم آخر السوره; قرآن را با ترتیل بخوان معنایش این است : آن را حتما واضح و آشکارا بخوان و نه مانند سنگ ریزه (های بیابان که پراکنده است ) پراکنده بخوان و نه مانند شعر با شتاب بخوان . به عجایب قرآن که رسیدید, مکث کنید و دل های خود را با آن تحریک کنید (و تحت تأثیر قرار دهید) و هم هیچ کدام از شما این نباشد که به آخر سوره برسید« (میزان الحکمه , ج ۸, ص ۸۷, ر ۱۶۲۳۰).

و. صوت زیبا:

قرآن را با صورت زیبا بخوانید یا از نوارهای قرآن استفاده کنید, تا دل تحت تأثیر قرار گیرد. رسول اکرم (ص ) می فرمایند: »حسنوا القرآن باصواتکم فان الصوت الحسن یزید القرآن حسنا; قرآن را با صدای خود نیکویی بخشید, زیرا صوت زیبا بر زیبایی و حسن قرآن می افزاید«, (همان , ص ۸۲, ر ۱۶۲۱۲). این ها پلی است برای رسیدن به لذات روحی و عشق به قرآن . در پایان سفارش می کنیم راهکارها را طبق برنامه ی روزانه و منظم به کار گیرید تا هر چه بیش تر با قرآن انس گیرید و در سایه ی این انس دلباخته و شیفته قرآن شوید[پایان کد انتخابی]
در مورد شیوه کار باید گفت,متأسفانه متن های خوب برای ای جهت وجود ندارد,لکن شما می توانید به دو شیوه عمل کنید.
اول آنکه سوره ای را مورد بحث قرار دهید بعنوان نمونه سوره حجرات که مشتمل برمباحث اخلاقی است با محوریت تفسیر نمونه کمک گرفتن از کتاب آقای سید رضا صدر(تفسیر سوره حجرات)واگر دوستان شما بتوانند تفسیر های دیگر را ببینند ونکات دیگری را هم علاوه بر متن اصلی مطرح نمایند.
شیوه دوم که قدری مشکل تر است بویژه در آغاز کار,آنست که موضوعی را محور بحث قرار دهید مثلاَ «اخلاق در قرآن»وآیات مربوطه را استخراج کنید وروی آنها بحث کنید بشرطی که قبل از بحث هر کدام یک تفسیر را در مورد آن ایه دیده باشد ونکات بر داشتی را طرح نماید.یا برای این کار از کتاب, اخلاق در قرآن, آقای مصباح یزدی,ویا مراحل اخلاق در قرآن, آقای جوادی آملی را متن بحث قرار دهید.
در هنگام بحث می توانید ابتدا نکات ادبی آیات را مورد بررسی قرار دهید وسپس نکات وبر داشت هائی که به ذهن هر کس می رسد,در این از شیوه های مفسران می توانید بهره مند شوید وببینید که آنهااز چه راهی وارد شده اند.

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق این صفحه اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.