نخستین مسلمان ۱۳۹۴/۱۱/۱۹ - ۳۸۴ بازدید

معروف است که علی(علیه السلام) در سن ده سالگی ایمان آورد؛ آیا این نکته ارزشی دارد؟

حضرت محمد(صلی الله علیه و آله و سلم) در چهل سالگی مبعوث شد و عموزاده اش علی(علیه السلام) نیز یک روز بعد از بعثت او، در سن ده سالگی به او ایمان آورد؛ آن گونه که بسیاری از صحابه و تابعین معترف اند او اولین فردی است که اسلام آورد[ ابن کثیر، البدایة و النهایة، ج۳، ص ۳۶؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۴۲، ص ۲۹؛ طبرسی، مجمع‌البیان، ج ۵، ص ۱۱۲؛ مفید، الفصول المختاره، ص ۲۶۳.]. درباره این امتیاز چند نکته قابل طرح است: نخست آن که، بهره مندی از مقامات معنوی، اختصاص به سن و سال خاصی ندارد. چنان که بر اساس آیات قرآن مجید، حضرت یحیی(علیه السلام) و حضرت عیسی(علیه السلام) در کودکی به مقام نبوت رسیدند.
دوم آن که، ایمان علی(علیه السلام) مانند ایمان دیگران نبوده است، زیرا ایمان او از فطرت سرچشمه می گرفت در صورتی که ایمان دیگران از کفر به ایمان بوده است و آن حضرت پیش از بعثت نبوی فطرتاً، موحد بود، چنان که خود آن جناب در نهج البلاغه می فرماید:
«من بر فطرت توحید ولادت یافتم و به ایمان و هجرت با رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) بر دیگران سبقت گرفتم»[ نهج البلاغه، خطبه ۵۷.].
این ایمان از روی تقلید و امری کودکانه نبود؛ و بدین دلیل پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) ایمانش را پذیرفت و سه سال بعد در جمع خویشان، از وارث بودن و خلافت او یاد کرد[ خویی، منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغه، ج ۸، ۲۶۸- ۲۹۰؛ طبری، تاریخ طبری، ج۱۹، ص۷۴.] و بارها با افتخار به فضیلت تقدم او بر پذیرش اسلام یاد کرد و فرمود: «انه لاول اصحابی اسلاما»[ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۹۹.]؛ «او نخستین مسلمان از صحابه من است».
در میان مسلمانان، سبقت داشتن در اسلام یک فضیلت و اعتبار تلقی می شد؛ امتیازی که بسیاری از صحابه توان انکار آن را نداشتند و با حسرت از آن یاد می کردند؛ سعد وقاص مردی را در حال شماتت گویی نسبت به علی(علیه السلام) دید و سریعاً واکنش نشان داد و خطاب به او گفت: از چه رو علی بن ابی طالب(علیه السلام) را شماتت می کنی؟! آیا او اول فردی نبود که اسلام آورد؟ آیا او نخستین فردی نبود که با رسول الله(صلی الله علیه و آله و سلم) نماز بجای آورد؟ آیا او اعلم مردم نبود؟...».[ حاکم، مستدرک الحاکم، ج۳، ص ۵۰۰.]
همچنین ابوهلال عسکری از احضار حسن بصری توسط حجاج چنین گزارش می دهد: حجاج محکم نشست و گفت: درباره ابوتراب چه می گویی؟ حسن گفت: ابوتراب کیست؟ حجاج گفت: پسر ابی طالب. حسن پاسخ داد: می گویم خداوند او را از گروه هدایت یافتگان قرار داده است. گفت: دلیل بیاور.
حسن گفت: خدای تعالی در جریان تغییر قبله می فرماید: «و ما، آن قبله ای را که قبلاً بر آن بودی، تنها برای این قرار دادیم که افرادی که از پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) پیروی می کنند، از آنها که به جاهلیت بازمی گردند، مشخص شوند و مسلماً این حکم، جز بر کسانی که خداوند آنها را هدایت کرده، دشوار بود»[ بقره، آیه ۱۴۳.] حسن افزود: بر اساس این آیه، علی نخستین کسی است که خداوند هدایتش فرمود، به دلیل همراهی هماره با پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم). حجاج گفت: حتماً این اندیشه ای عراقی است! حسن گفت: مطلب همین است که شنیدی. گفت و بیرون رفت.[ شواهد التنزیل، حدیث ۱۳۰.]
گاه با اذعان به تقدم اسلام علی(علیه السلام)، این ادعا مطرح می شود که اسلام او در کودکی صورت گرفت، در حالی که ابوبکر به عنوان نخستین مرد بالغ به اسلام گروید؛ در این باره دو نکته لازم به ذکر است:
الف. تلاش برخی از صحابه برای اختصاص نشان «نخستین مسلمان» به ابوبکر با واقعیات تاریخی منافات دارد؛ محمد بن سعد از پدر خود درباره اسلام ابوبکر پرسید که آیا او نخستین فرد در پذیرش اسلام بود؛ پدر پاسخ رد داد و گفت: «لقد اسلم قبله اکثر من خمسین؛ پنچاه نفر قبل از او اسلام آورده بودند![ البدایة و النهایة، ج۳، ص ۲۸؛ تاریخ الطبری، ج۲، ص ۶۰؛ مفید، الافصاح، ص ۲۳۲.]
ب. اصولاً تفکیک افراد مسلمان شده بر اساس سن یا جنسیت، امری غیرعقلانی است و در صورت پذیرش این طبقه بندی، باید این رویه را توسعه داد و از تفکیک نژاد، قبیله و رنگ یاد کرد.
ج. نوجوانی علی(علیه السلام) نه تنها از فضیلت امام نمی کاهد بلکه برتری او نسبت به تمام مردان و زنان بزرگسال را تثبیت می کند و به عنوان سند افتخار برای او ثبت می شود؛ افتخاری که در کلام پیامبر بیان شده است و حضرت بر اول بودن او در پذیرش اسلام اشاره کرده است[ خوارزمی، المناقب، ص۱۰۶.]. فاطمه زهرا(علیه السلام) نیز به این امتیاز مباهات می کرد و می فرمود: «شوی من کسی است که در میان امت بر پذیرش اسلام مقدم بود»[ همان؛ متقی هندی، کنز العمال، ح۱۱، ص ۶۰۵.].
محمّد اقبال لاهوری (۱۳۱۷ش) شاعر متفکر پاکستانی، آخرین شاعر بزرگ فارسی گوی شبه قارّه ی هندوستان، در وصف این فضیلت چنین می سراید:
مسلم اول شه مردان علـی عشق را سرمایه ی ایمان علی
از ولای دودمانش زنـده ام در جهـان مثل گهر تابنده ام[ کلیّات اشعار فارسی مولانا اقبال لاهوری، به اهتمام احمد سروش، انتشارات کتابخانه سنائی، تهران ۱۳۴۳ش .]

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.