نقاره نواختن در حرم امام رضا علیه السلام ۱۳۹۲/۱۰/۲۳ - ۶۱۲ بازدید

منظور از نقاره زنی در حرم امام رضا چست؛ فلسفه نقاره زنی چیه؟


 تاریخ نقاره و طبل  به پیش از اسلام بر می گردد و قبل از اسلام  مرسوم بود  خصوصا در دربار سلاطین و حکام ، چه ایران و چه غیر ایران ، در مواقع اعلان جنگ یا برپایی جشن و سرور و مهمانی  ، طبل ها  به صدا در می آمدند و با آهنگ های خاصی  موقعیت را به مردم اعلان می کردند . با ورود اسلام به ایران ، همچنان این امر پا برجا بود وپس از ورود اسلام به ایران ، ماهیت نواختن طبل و  نقاره ، تغییر یافت . آنچه که مکتوب است این است  که  در قرن نهم هجری میرزا ابوالقاسم  نوه گوهرشاد خاتون  با خروجش از هرات و ورودش به خراسان ، نواختن نقاره و طبل را  مرسوم کرد  . رزوهای عادی که نه شهادت است و نه میلاد و عید ، دو نوبت حدود ۱۵ دقیقه قبل از طلوع آفتاب و ۱۵ دقیقه قبل از غروب آفتاب نقاره ها به صدا در می آیند و با آخرین ضربه ، پایان وقت شرعی را اعلان می کنند .  ایام شهادت ، وفات وسوگواری ائمه و نیز محرم وصفر نواخته نمی شود . ایام ولادت ائمه و اعیاد مذهی چندین نوبت در شبانه روز نواخته می شود ( از اداره پاسخگویی آستان قدس رضوی.) در هر صورت این امر برای اعلام وقت و مناسبتها است . در پایگاه تخصصی امام رضا علیه السلام آمده است :
نواختن نقاره از  قدیم در آستان مقدس امام رضا (ع) معمول بود . اما این که این رسم از چه زمانى آغاز شده معلوم نیست. نه نویسندگان در باره ی آن چیزى نوشته اند و نه اسناد  موجود در حرم مطهر چیزى را نشان مى دهد. اما از نشانه هاى تاریخى چنین برمى آید که در قرن نهم و دهم ، نواختن نقاره معمول بوده است.
فضل بن روزبهان  در کتاب مهمان نامه بخارا، در حالات محمدخان شیبانى ، سلطان ماوراءالنهر که مشهد مقدس و ناحیه طوس را تصرف کرده بود ، مى نویسد:
سلطان تصمیم گرفت به زیارت حضرت رضا علیه السلام برود ، از این رو با اعیان لشکر خود و قاضیان و محتشمان عازم مشهد گردید. من با گروهى  به مشهد رفتم و در آن جا مراسم استقبال را فراهم کردم. بر بالای بارگاه حضرت ، محلّى که نقاره نوبت حضرت امام مى زنند ، جماعت نقاره چیان اردوى همایون و نفیرچیان ایستاده و مترصّد بودند که چون موکب همایون برسد نقاره بکوبند و نفیر نوازند. آن حضرت امر فرمود که دم نزنند و نفیرنوازى را به فقیرنوازى بدل فرمود  و چون به درگاه بارگاه رسید ، فرود آمده به پیشگاه برآمد و از آن جا به روضه ی مقدس قدم گشاده بقیه درآمدند و آداب زیارت تقدیم نمودند و اندکى نشسته از قبه بیرون رفتند.
از این متن معلوم مى شود که در قرن نهم و دهم ، نقاره نواخته مى شده و جایى هم در بلندى براى نقاره زنان اختصاص داشته است.
در روزگاران پیشین ، استفاده از شیپور و نقاره در دربار شاهان معمول بود و هر بامداد و شبانگاه ، در کاخ ها و قصور و محل هاى اقامت حاکمان و امیران در شهرها و بیابان ها نقاره مى زدند و مردمان را احضار و یا مرخص مى کردند و طبل نواختن و شیپور زدن ، نشان حاکمیت و اقتدار شاهان به شمار بوده است.
در ایران ، نواختن طبل و نقاره ، تا زمان قاجاریه ادامه داشت و حاکمان هم در مراکز استان ها به هنگام معینى از آن استفاده مى کردند و در مناطق شرقى کشور حتى تا اوایل قرن حاضر نیز معمول بود.
اما چرا این شیوه در بارگاه امام رضا(ع) مرسوم شده ، چه کسى آن را بنا نهاده و از چه زمانى این کار رواج یافته است ، معلوم نیست ، و هر کس بر پایه ذوق و برداشت خود ، براى آن انگیزه اى بیان مى کند. به این برداشتها توجه کنید :
ـ از آن جا که امام رضا (ع) عنوان ولایتعهدى داشته و ایشان را سلطان مى خوانده اند ، نواختن نقاره در بارگاه ایشان معمول شده است.
ـ شاید زمانى براى پاسدارى از حرم مطهر و مشهد ، در آن جا لشکریانى بوده اند که براى اعلام آمادگى ایشان نیاز به نواختن نقاره بوده ، و سپس این رسم به سان یک سنّت ، ماندگار شده است.
ـ نقاره زدن و شیپور نواختن ، براى احترام و بزرگداشت بارگاه امام رضا (ع) است و تنها جنبه تشریفاتى دارد و هیچ نظر دیگرى در میان نبوده است.
به هر حال و با هر انگیزه اى که این کار آغاز شده باشد ، اینک نقاره هر صبح پیش از طلوع آفتاب و هر عصر پیش از غروب خورشید نواخته مى شود و همزمان با برآمدن و فروشدن آفتاب ، آخرین نواهاى نقاره به گوش مى رسد. این بدان معنى است که نمازگزاران براى بر پا داشتن فریضه خود ، اندک فرصتى بیش ندارند و اگر نماز خویش را به جاى نیاورده اند ، مى باید شتاب کنند و به اقامه نماز بپردازند.
افزون بر این ، هنگامى که حادثه ی خاصى رخ دهد که مردم شادمان گردند و جشنى همگانى پدید آید ، نقاره نوازان بر فراز نقاره خانه مى روند و بر طبل ها مى کوبند و در شیپورها مى دمند.
نیز، هر گاه در آستان امام هشتم (ع) بیمارى شفا یابد و به خیل شفایافتگان آستان حضرتش افزوده شود ، به منظور اعلام همگانى و اظهار سرور و شادمانى ، نقاره ها را به صدا در مى آورند.
علاوه بر این ، در شب هاى میلاد معصومان و بزرگداشت مناسبت هاى مذهبى ، مانند جشن هاى بزرگ قربان و فطر و غدیر، و هم چنین در زمان تحویل هر سال شمسى ، در آغاز نوروز، نقاره نواخته مى شود.
اما... در ایام محرم و صفر که روزهاى سوگوارى شیعیان است  به منظور احترام به آیین سوگوارى   هیچ نوایى از نقاره خانه به در نمى آید.
براى نقاره زدن در آستانه مقدسه ، محل خاصى در نظر گرفته شده و جاى بلندى فراهم آمده است. این بناى زیبا و باشکوه ، بر فراز ایوان شرقى صحن عتیق (انقلاب) قرار دارد و از قسمت هاى مختلف حرم ، دیده مى شود. بلندى بنا سبب شده است که به هنگام نقاره زدن ، آواى آن تا دوردست ها شنیده شود ، و به ویژه به هنگام برآمدن آفتاب ، که شهر از هیاهوى آمد و شد اتومبیل ها خالى است، نواى آن در چهارسوى مشهد ، گوش شهروندان را نوازش دهد.









ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد:

نظرات

میهمان
حکم نقاره حرم امام رَضاوطبل درعاشورا ازنظرآقای صافی
پرسمان
نقاره اشکال ندارد ولی طبل وسنج اشکال دارد

 

در صورتی که قصد ثبت سوال دارید، می توانید از طریق صفحه جستجو اقدام به ثبت سوال نمایید. در غیر اینصورت با استفاده از فرم زیر نظر خود را برای ما ارسال نمایید.